• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • I Proletariat

    Przeczytaj także...
    Internacjonalizm (łac. inter - między + natio - naród) – ideologia wyrażająca dążenie do równouprawnienia i współpracy wszystkich narodów.Marian Stefan Ulrych ps. Kozioł, Kozłowski, Inosiński (ur. 1859, zm. po 1905 w Rosji) – lekarz weterynarz, jeden z dwóch ostatnich przywódców I Proletariatu.
    Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. марксизм-ленинизм) lub bolszewizm, to doktryna polityczna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa.
    Pierwszy numer pisma „Proletaryat”
    Ludwik Waryński, przywódca partii

    Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat lub Międzynarodowa Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat – pierwsza polska partia robotnicza opierająca się na założeniach marksizmu, anarchizmu i ideologii rosyjskiej Narodnej Woli (w historiografii PRL zwana również „I Proletariatem” lub „Wielkim Proletariatem”) funkcjonująca w kraju od 1882 do 1886. Jej pięciu działaczy zostało straconych przez władze carskie.

    Partia Robotnicza "Solidarność" - organizacja socjalistyczna działająca w Królestwie Polskim od kwietnia 1893 do lutego 1894. Była grupą rozłamową z Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat. Postulowała działania wyłącznie ekonomiczne. rozbita w wyniku aresztowań.Biurokracja (od słów fr. bureau – urząd i gr. kratos – władza) – scentralizowany system organizacyjny, w którym władza powiązana jest z urzędem, lub ogół ludzi zajmujących się administrowaniem. Pojęcie to oznacza oderwanie władzy od obywateli, czy wręcz urzędników podejmujących szkodliwe decyzje dla społeczeństwa.

    Historia[ | edytuj kod]

    Partia powstała w sierpniu 1882 roku w Warszawie. Jej założycielem był powracający w grudniu 1881 z Genewy Ludwik Waryński oraz działacze lokalnych kółek Henryk Dulęba i Kazimierz Puchewicz. Waryński rozpoczął dyskusje w środowiskach robotników i studentów m.in. ze Stanisławem Krusińskim. W kwietniu 1882 Waryński i Puchewicz wydali pierwszą niepodpisaną odezwę wspierającą strajk robotników w Warsztatach Naprawczych Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Waryńskiego wspierał emisariusz petersburskiej grupy młodzieży polskiej Stanisław Kunicki.

    Zofia Płaskowicka-Dziankowska ps. Jaskółka (ur. 1855 w Województwie kijowskim, zm. po 1885 podczas zsyłki na Syberię) – szwaczka, działaczka ruchu robotniczego w Królestwie Polskim. Siostra Filipiny Płaskowickiej. Aleksandra Jentysówna (pseud. Janka) (ur. 2 lipca 1861 w Depułtyczach Królewskich koło Chełma, zm. 1920 w Rostowie nad Donem) – działaczka polskiego i rosyjskiego ruchu robotniczego, nauczycielka.

    Organizacja w lipcu i sierpniu 1882 przygotowała swój pierwszy program jako „Odezwa Komitetu Robotniczego Partii Socjalno-Rewolucyjnej «Proletariat»”. Podstawą organizacji były 6-10-osobowe kółka podporządkowane Komitetowi Robotniczemu. W grudniu 1882 organizację opuścił Kazimierz Puchewicz, który powołał w następnym roku Partię Robotniczą Solidarność, która ograniczała swoje działania wyłącznie do spraw ekonomicznych, odrzucając żądania polityczne.

    Kolej Warszawsko-Wiedeńska (Варшавско-Венская железная дорога) – linia kolejowa łącząca Warszawę z granicą zaboru austriackiego (Galicją). Była pierwszą linią kolejową na ziemiach ówczesnego Królestwa Polskiego i drugą w Imperium Rosyjskim. Pierwszy odcinek wybudowano w 1845 roku, a w 1912 została upaństwowiona przez władze rosyjskie.Maria Stefania Bohuszewiczówna ps. „Regina”, „Wanda”, „Weneda” (ur. 4 stycznia 1865 w Ceperce k. Słucka, dzisiejsza Białoruś, zm. w 1887 w Krasnojarsku) – działaczka I Proletariatu, nauczycielka.

    W styczniu 1883 w Wilnie odbył się pierwszy Zjazd partii. W skład tymczasowego kierownictwa powołano wówczas: Ludwika Waryńskiego, Tadeusza Rechniewskiego, Edmunda Płoskiego, Henryka Dulębę, Aleksandrę Jentysówną, Stanisława Kunickiego i Aleksandra Dębskiego. W marcu 1883 odbył się drugi zjazd w Warszawie, gdzie najprawdopodobniej przyjęto nazwę „Międzynarodowa Socjalno Rewolucyjna Partia Proletariat”, którą sygnowano pisma partyjne. jednak w odezwach posługiwano się również nazwami „Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat”, lub „Socjalno-Rewolucyjna Partia”. Władza w partii należała do Komitetu Robotniczego lub zamiennie Komitetu Centralnego, które były ciałami wieloosobowymi, a decyzje podejmowano demokratycznie. Wobec sytuacji politycznej i częstych aresztowań skład Komitetu Centralnego zmieniał się czterokrotnie.

    Józef Razumiejczyk (ur. 1862, zm. styczeń 1886 w Warszawie) – działacz socjalistyczny, współtwórca I Proletariatu.Hilary Bernard Gostkiewicz (ur. 1861 w Łodzi, zm. 1928 we Władywostoku) – działacz socjalistyczny I Proletariatu, szewc.

    We wrześniu 1883 aresztowano Ludwika Waryńskiego, jego partnerkę Aleksandrę Jentysównę i Edmunda Płoskiego. W styczniu 1884 zostali aresztowani Tadeusz Rechniewski, jego żona Witolda i Henryk Dulęba. Wobec zaistniałej sytuacji Stanisław Kunicki i Aleksander Dębski przyjęli do współpracy Ludwika Janowicza, Hilarego Gostkiewicza i Zofię Płaskowicką-Dziankowską. Bliskimi współpracownikami byli Bronisław Sławiński i Feliks Kon. 15 września 1883 ukazał się pierwszy numer pisma „Proletariat”. W połowie 1883 do Krakowa musiała zbiec Maria Zofia Onufrowicz-Płoska, która została tam w grudniu aresztowana i przekazana władzom carskim.

    Narodnaja Wola (ros. Народная воля, Wola Ludu) – organizacja rewolucjonistów rosyjskich, powstała w lesie koło Lipiecka we wrześniu 1879 r. w wyniku rozłamu organizacji Ziemla i Wola.Wincenty Buksznis (ur. 1859 w Warszawie, zm. 1932 w Moskwie) – polski i radziecki działacz socjalistyczny i komunistyczny, ślusarz.

    W lipcu 1884 aresztowano Stanisława Kunickiego, w późniejszym czasie pozostałych członków Komitetu. Nowe kierownictwo skupiło się wokół Marii Bohuszewiczówny, byli to: Konstanty Strzemiński, Rozalia Felsenhardt, Józef Razumiejczyk a bliską współpracownicą była Julia Razumiejczyk. Grupa ta pracowała do września 1885, kiedy nastąpiły masowe aresztowania. Ostatni skład Komitetu Centralnego tworzyli Marian Stefan Ulrych, Wincenty Buksznis, Michał Żynda, Władysław Wisłocki, Teofil Bronikowski i Bronisława Waligórska. Grupę tę aresztowano w lipcu 1886 po nieudanym zamachu na prowokatora Piotra Pińskiego.

    Ludwik Tadeusz Waryński (ur. 24 września 1856 w Martynówce koło Kaniowa, zm. 2 marca 1889 w Szlisselburgu) – polski działacz i ideolog polskiego ruchu socjalistycznego. Brat Stanisława, ojciec Tadeusza Waryńskiego.Irena Koberdowa z domu Halwic, primo voto Sado (ur. 17 września 1916 w Łodzi, zm. 20 sierpnia 2008 w Warszawie) – polska historyk nauk politycznych (profesor zwyczajny od 1979), archiwistka, pisarka, tłumaczka i działaczka polityczna.

    W sierpniu 1885 rozpoczął się w Warszawie proces 29 „proletariatczyków”, wybranych spośród 190 aresztowanych. W grudniu ogłoszono wyrok skazujący sześciu z nich na karę śmierci, osiemnastu na 16 lat katorgi, dwóch na 8 lat katorgi, zaś dwóch na osiedlenie na Syberii. Po odwołaniach karę śmierci utrzymano dla Piotra Bardowskiego, Jana Pietrusińskiego, Stanisława Kunickiego i Michała Ossowskiego. wyrok wykonano 28 stycznia 1886, na stokach Cytadeli Warszawskiej. Były to pierwsze po powstaniu styczniowym wyroki śmierci, wydane z przyczyn politycznych w zaborze rosyjskim. Józef Szmaus i Mikołaj Lury zostali skazani na 20 lat katorgi (wskutek odwołania od kary śmierci). Na 16 lat katorgi skazano: Teoflia Błocha, Ludwika Janowicza, Ludwika Waryńskiego i Mieczysława Mańkowskiego.

    Stanisław Krusiński (ur. 1 maja 1857 w Posiołkach w guberni saratowskiej, zm. 24 stycznia 1886 w Kazaniu) – ekonomista i socjolog, jeden z pierwszych popularyzatorów marksizmu w Polsce.Powstanie styczniowe – polskie powstanie narodowe przeciwko Imperium Rosyjskiemu, ogłoszone manifestem 22 stycznia 1863 wydanym w Warszawie przez Tymczasowy Rząd Narodowy, spowodowane narastającym rosyjskim terrorem wobec polskiego biernego oporu. Wybuchło 22 stycznia 1863 w Królestwie Polskim i 1 lutego 1863 na Litwie, trwało do jesieni 1864. Zasięgiem objęło tylko ziemie zaboru rosyjskiego: Królestwo Polskie oraz ziemie zabrane.

    Partia istniała w kraju do 1886 roku, lecz najbardziej aktywna była przez pierwsze kilkanaście miesięcy, gdyż aresztowania najbardziej znanych działaczy w latach 1883–1884 (Waryńskiego, Aleksandry Jentysówny, Tadeusza Rechniewskiego, Henryka Dulęby) znacznie zahamowały rozwój partii. Partia przetrwała na emigracji, skąd emisariusze rozpoczęli kontynuację jako Polska Socjalno-Rewolucyjna Partia „Proletariat” w 1888 roku.

    Anarchizm (od stgr. ἀναρχία anarchia – „bez władcy”) lub wolnościowy socjalizm – doktryna postulująca model społeczeństwa opartego na dobrowolnej współpracy, równości społecznej, solidarności międzyludzkiej i poszanowaniu wolności jednostki, odrzucająca potrzebę istnienia instytucji państwa, kapitalizmu oraz innych form władzy, wyzysku, przymusu i hierarchii, a także ruch społeczny dążący do realizacji tych celów.Michał Wacław Ossowski (ur. 1863, zm. 28 stycznia 1886 w Warszawie) – polski działacz ruchu robotniczego, czeladnik szewski.

    Jako formy walki przewidywano strajki, manifestacje oraz terror, wymierzony w prowokatorów i carskich agentów, próbując przeniknąć szeregi ugrupowania. Partia opowiadała się za internacjonalizmem i sprzeciwiała dążeniom niepodległościowym. Jej działacze wychodzili bowiem z założenia, że państwo zawsze jest narzędziem klasowej opresji. Spodziewali się nadto, że międzynarodowa rewolucja i powstały w jej efekcie nowy system społeczno-ekonomiczny rozwiąże sam w sobie kwestię ucisku narodowego. Najważniejszym zadaniem była dla partii walka klas: wyzyskiwanych (robotników) z wyzyskującymi (kapitalistami), ale w programie partii była również: likwidacja własności prywatnej, bezpłatna oświata, równość społeczna. Partia wydawała własne czasopisma: w kraju: „Proletariat”, zaś na emigracji w Genewie: „Walka Klas” i „Przedświt” (redaktor Stanisław Mendelson).

    Henryk Teodor Dulęba (ur. 10 lipca 1848 w Kleczanowie k. Sandomierza, zm. 14 grudnia 1913 w Niezabitowie) – działacz socjalistyczny i robotniczy, ślusarz.Marksizm – światopogląd polityczno-społeczno-gospodarczy wywodzący się z myśli Karola Marksa, a także, w mniejszym stopniu, Fryderyka Engelsa.

    Program był próbą zastosowania marksizmu w warunkach polskich: rewolucja w interesie klasy robotniczej, hasło „proletariusze wszystkich krajów łączcie się” (internacjonalizm proletariacki), poprawa sytuacji bytowej, brak kwestii niepodległości, brak kwestii agrarnej. Zawierał jednak szereg intuicji, typowych dla programów anarchistycznych, co wynikało z kontaktów działaczy Proletariatu z rewolucjonistami z Narodnej Woli. Te charakterystyczne elementy, odstające znacznie od marksizmu-leninizmu, to m.in. przekonanie, że klasami rewolucyjnymi są także inteligencja, rzemieślnicy i chłopi, a nie tylko robotnicy fabryczni. Co więcej, działacze Proletariatu stali na stanowisku, że carat jako taki nie jest zjawiskiem klasowym, opiera się bowiem - ich zdaniem - na dobrze zorganizowanej biurokracji, a nie jakiejkolwiek klasie społecznej.

    Stanisław (Salomon Naftali) Mendelson, ps. Aleksander Messin (ur. 1858, zm. 25 lipca 1913) – polski polityk i publicysta żydowskiego pochodzenia, działacz polskiego i międzynarodowego ruchu robotniczego.Genewa (niem. Genf, fr. Genève, wł. Ginevra, romansz Genevra) – miasto w Szwajcarii, drugie pod względem liczby mieszkańców.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Odezwy i dokumenty sygnowano jako Socjalno-Rewolucyjna Partia, natomiast wydawnictwa prasowe "Proletaryat" i "Walka Klas" jako Międzynarodowa Socjalno-Rewolucyjna Partia
    2. Irena Koberdowa, Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat, Książka i Wiedza, Warszawa 1981.
    3. Feliks Perl: Dzieje ruchu socjalistycznego w zaborze rosyjskim (do powstania PPS). Warszawa: CKW PPS, 1932, s. 202.
    4. Feliks Perl: Dzieje ruchu socjalistycznego w zaborze rosyjskim (do powstania PPS). Warszawa: CKW PPS, 1932, s. 207.
    5. Andrzej Notkowski, Ludwik Waryński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1978, s. 239-243
    Warszawa; miasto stołeczne Warszawa, w skrócie m.st. Warszawa – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Nizinie Środkowomazowieckiej, na Mazowszu, nad Wisłą. Od 2002 r. miasto stołeczne Warszawa jest gminą miejską mającą status miasta na prawach powiatu.Edmund Walenty Płoski (ps. Blondyn, Blondynek, Edmund, ur. 26 października 1859 w Turowie, zm. 4 października 1942 w Makowie Mazowieckim) – polski prawnik, działacz socjalistyczny. Współtworzył I Proletariat jako członek jego komitetu centralnego, był bliskim współpracownikiem Ludwika Waryńskiego.




    Warto wiedzieć że... beta

    Tadeusz Rechniewski ps. Oskar, Tarski (ur. 2 kwietnia 1862 w Petersburgu, zm. 21 lipca 1916 w Warszawie) – polski działacz socjalistyczny i oświatowy.
    Feliks Kon (pseudonim Bolesław Strożyński) (ur. 30 maja 1864 w Warszawie, zm. 30 lipca 1941 w Moskwie) – polski komunista pochodzenia żydowskiego, działacz ruchu robotniczego.
    Witolda Klara Rechniewska z domu Karpowicz (ur. 1862, zm. 31 października 1917 w Warszawie) – polska lekarka, pierwsza kobieta – lekarz w Królestwie Polskim, działaczka socjalistyczna.
    Mieczysław Mańkowski ps. Józef, Ludwik (ur. 5 października 1862 w Krakowie, zm. 22 listopada 1922 r. w Krakowie) – działacz socjalistyczny i niepodległościowy. Członek Międzynarodowej Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat, Polskiej Partii Socjalistycznej i jeden z przywódców jej Organizacji Bojowej. Organizator zamachu na generał-gubernatora Skałona. Wieloletni więzień carski. Organizator Pogotowia Bojowego PPS.
    Piotr W. Bardowski ps. "Jeż", Miłkowski", "Rosjanin" (ur. 1846 w Sankt Petersburgu, zm. 28 stycznia 1886 w Warszawie) – sędzia pokoju, rosyjski działacz ruchu rewolucyjnego.
    Kazimierz Puchewicz (ur. 4 kwietnia 1858 w Warszawie, zm. 7 sierpnia 1884 tamże) – działacz socjalistyczny, prawnik. Jeden ze współtwórców Międzynarodowej Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat.
    Aleksander Dębski, ps. Aleksander (ur. 17 listopada 1857 r. w Mogielnicy, zm. 6 marca 1935 r. w Warszawie) – działacz socjalistyczny i niepodległościowy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.042 sek.