• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Husytyzm

    Przeczytaj także...
    Sierotki, czes. sirotčí svaz, sirotci, východočeský husitský svaz, sirotčí bratrstvo – odłam taborytów, radykalnej grupy husytów. Grupa najbliższych współpracowników Jana Žižki, nazwana tak po jego śmierci, co symbolizowało więź między zmarłym a nimi. Nosili wyszywany kielich na szatach. Ich przywódcą w późniejszym okresie był Jan Kralovec.Kościół utrakwistyczny – historyczny Kościół katolicki istniejący na terenie Królestwa Czech w latach 1436-1627.
    Wojny husyckie – wojny religijne toczone pomiędzy husytami a Luksemburgami w Królestwie Czech w latach 1419-1436. Były one prowadzone przez czeskich husytów (głównie taborytów i Sierotki) przeciwko krucjatom organizowanym przez cesarza Zygmunta Luksemburskiego przy poparciu papiestwa.
    Jan Hus – duchowy ojciec husytyzmu

    Husytyzm – ruch religijny i polityczny zapoczątkowany przez Jana Husa, którego zwolennicy w 1417 ogłosili Cztery artykuły praskie w których domagali się m.in. sekularyzacji dóbr kościelnych i komunii pod dwiema postaciami.

    Husytyzm początkowo miał znaczenie religijne i był próbą zwrócenia uwagi na potrzebę reformy Kościoła rzymskokatolickiego w Europie. Po 1415 roku, gdy stany czeskie wyraziły publicznie swój protest wobec spalenia na stosie Jana Husa, przybrał formę ruchu politycznego, stał się powodem rewolty w Czechach, a następnie obronnych wojen husyckich, wymierzonych przeciwko dążeniom katolików, wspieranych przez papieża i cesarza Zygmunta z dynastii Luksemburgów, które miały położyć kres działalności husytów. Dążenia te doprowadziły do zorganizowania czterech krucjat przeciwko husyckim Czechom. Wszystkie zakończyły się całkowitą klęską krzyżowców (ostatnia koło Domažlic prawie bez walk).

    Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.Jan Hus (ur. 1370 w Husincu, spalony na stosie 6 lipca 1415 w Konstancji) – czeski duchowny i bohater narodowy, filozof, reformator Kościoła, prekursor protestantyzmu, profesor Uniwersytetu Praskiego. Działalność Husa, inspirowana myślą Johna Wycliffe’a, była zapowiedzią podobnego wystąpienia Marcina Lutra sto lat później.

    W latach 1417-1434, kiedy to Czechy i część Moraw opanowane były przez husytyzm, ruch ten podzielił się na kilka frakcji, z których główną rolę odgrywały konkurujące ze sobą, jednak wspólnie walczące przeciwko krucjatom, skrzydło radykalne z ośrodkiem w Taborze i skrzydło umiarkowane z ośrodkiem w Pradze.

    Ewangelicki Kościół Czeskobraterski (cz. Českobratrská církev evangelická, ČCE) – protestancki kościół unijny w Czechach nawiązujący tradycją do doktryny braci czeskich.Taboryci – najbardziej radykalny odłam husytyzmu powstały po rozpadzie głównego nurtu na początku lat dwudziestych XV wieku. Nazwa pochodzi od miasta Tábor w południowych Czechach, gdzie znajdowała się najważniejsza twierdza tej organizacji. Przywódcami taborytów byli m.in: Jan Žižka, Prokop Wielki, Prokopek. Po śmierci pierwszego, Taboryci rozdzielili się na Tabor właściwy i Sierotki.

    Ruch obejmował swoim zasięgiem głównie Czechy. Próbowano go jednak zaszczepić w innych Krajach Korony Świętego Wacława oraz w Niemczech i w Królestwie Polskim. Czescy aktywiści podejmowali akcje misyjne w ościennych krajach Europy. Teolodzy husyccy brali udział w soborach powszechnych w Konstancji, który m.in. skazał i żywcem spalił Jana Husa, a po klęskach krucjat także w Bazylei. Nierzadko zdarzało się, ze zagraniczni księża i biskupi przyjeżdżali do Czech, aby zasilać ograniczone brakiem osób wyświęconych, szeregi duchowieństwa husyckiego.

    Adamici (adamianie) – to określenie wielu grup religijnych, wywodzących się z chrześcijaństwa, naśladujących nagość Adama jako symbol pierwotnej czystości człowieka przed popełnieniem grzechu pierworodnego.Doktryna religijna – poglądy dotyczące natury i cech charakterystycznych sfery sacrum. Jeden z elementów systemu religijnego. Możne je podzielić na kilka aspektów:

    W 1434 roku nauki głoszone przez umiarkowanych husytów uzyskały akceptację ze strony soboru powszechnego. W wyniku podpisania kompaktów praskich na terenie Królestwa Czech został utworzony Kościół utrakwistyczny, który istniał do 1627 roku.

    Współcześnie husytyzm w swojej pierwotnej postaci nie istnieje, jednak jego idee przetrwały habsburską rekatolizację Czech i odwołują się do jego tradycji niektóre Kościoły ewangelickie na świecie, zwłaszcza bracia morawscy i Ewangelicki Kościół Czeskobraterski. Akces do spuścizny po ruchu husytów zgłasza również powstały w XX wieku modernistyczny Czechosłowacki Kościół Husycki.

    Tabor (czes. Tábor, niem. Tabor) – miasto w południowej części Czech, na Wyżynie Środkowoczeskiej, nad rzeką Lužnice (dopływ Wełtawy), w Kraju południowoczeskim.Stanisław Bylina (ur. 1936 w Kielcach) - polski historyk, mediewista. Absolwent historii Uniwersytetu Warszawskiego. Doktorat w 1964, habilitacja 1972 tamże. Profesor od 1991 roku. Pracownik Zakład Studiów Średniowiecznych Instytutu Historii PAN. Doktor honoris causa uniwersytetu w Kielcach. W 1997 za wybitne zasługi dla nauki polskiej został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

    Doktryna[]

    Doktryna husytyzmu nigdy nie była całkiem jednolita, w szeregach husytów istniały różne poglądy na organizację Kościoła oraz na kwestie teologiczne. Jednak ich wspólną cechą były postulaty zawarte w czterech artykułach praskich, które wszystkie grupy husyckie starały się na swój sposób realizować. Te artykuły (poza komunią pod obiema postaciami - chleba i wina) dziś są faktycznie przyjęte i zrealizowane także przez kościół powszechny.

    Sobór powszechny, sobór ekumeniczny – w Kościołach chrześcijańskich – spotkanie biskupów całego Kościoła w celu ustanowienia praw kościelnych (kanonów soborowych) i uregulowania spraw doktryny wiary i moralności. Początkowo sobory były zwoływane przez cesarzy rzymskich. Ich postanowienia musiały być jednak zaakceptowane przez biskupa Rzymu. Sobory zwoływane jedynie w obrębie Kościoła rzymskokatolickiego nie są uznawane przez pozostałych chrześcijan (w tym prawosławnych i protestantów).Pikardowie (łac.: Pikarti, Picardi) – to grupa religijna chrześcijańska z XIV-XV w., działająca w Europie zachodniej i w Czechach.
     Osobny artykuł: Cztery artykuły praskie.

    Odłamy husytyzmu[]

  • Ruch radykalny
  • bracia czescy
  • adamici
  • orebici
  • pikardowie
  • sierotki
  • taboryci
  • Ruch umiarkowany
  • neoutrakwiści
  • utrakwiści (Prażanie)
  • kalikstyni
  • Zobacz też[]

  • Wojny husyckie
  • Konfederacja Spytka z Melsztyna
  • Husytyzm w Polsce
  • Przypisy

    1. Praca zbiorowa, Słownik historii Polski i świata, Katowice 2005, s. 86.

    Bibliografia[]

  • Stanisław Bylina, Rewolucja husycka. Przedświt i pierwsze lata, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2011.
  • Linki zewnętrzne[]

  • Husité (cz.)
  • Husitské muzeum v Táboře (cz.)
  • Czechosłowacki Kościół Husycki (cz. Církev československá husitská, CČSH) – wspólnota religijna w Czechach i na Słowacji.Konfederacja Spytka z Melsztyna 1439 – konfederacja zawiązana 3 maja 1439 w Nowym Mieście Korczynie przez proczeską opozycję szlachecką pod wodzą Spytka z Melsztyna; jeden z przejawów kryzysu wewnętrznego po śmierci Władysława II Jagiełły (1434), wywołanego rywalizacją między obozem oligarchicznym biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego, faktycznie rządzącym w okresie małoletniości (1434-38) króla Władysława III (Warneńczyka), a stronnictwem dworskim królowej Zofii Holszańskiej.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Czechy (czes. Čechy, łac. Bohemia, niem. Böhmen) – jedna z trzech historycznych ziem czeskich (krajów Korony Świętego Wacława), wraz z Morawami i Śląskiem Czeskim wchodząca w skład dzisiejszych Czech. W okresie największego rozwoju terytorialnego państwa czeskiego do Korony Królestwa Czech - Coronae Ragni Bohemie - powołanej do życia 7. 4. 1348 r. i de iure istniejącej do 1918 r. - należały, oprócz Królestwa Czech (Czech), Margrabstwa Morawskiego (Moraw), Księstwa Śląskiego (Śląska) także Margrabstwo Dolnych i Górnych Łużyc (do 1635), a także: Margrabstwo Brandenburskie (Brandenburgia, do 1415 r.), Księstwo Luksemburg (do lat 60. XV w.) oraz Górny Palatynat i Vogtland. Ziemie te (z wyjątkiem dwóch ostatnich) określano mianem krajów koronnych. Jądrem Korony były Czechy (królestwo Czeskie), a pozostałe kraje określano mianem krajów pobocznych Korony.
    Kompaktaty praskie lub kompakty praskie - ugoda zawarta w 1436 w Pradze przez umiarkowany odłam husytów (utrakwistów) z soborem bazylejskim.
    Ruch polityczny – dążenie do opanowania wszelkich sfer życia politycznego, a przede wszystkim zdobycia, utrzymania i sprawowania władzy politycznej. Innymi słowy ruch polityczny to dążenie do zdobycia władzy lub wywierania wpływu na władzę.
    Ewangelicy – nazwą tą od XVI wieku określa się w Polsce protestantów z najstarszych Kościołów reformacji, czyli luteran, kalwinów oraz od kilkunastu lat metodystów.
    Bracia morawscy, Ewangelicka Jednota Braterska, herrnhuci (cz. Jednota bratrská, niem. Evangelische Brüder-Unität, łac. Unitas Fratrum) – ewangelicka wspólnota kościelna ukształtowana w XVIII wieku w Niemczech, nawiązująca do doktryny i tradycji braci czeskich.
    Utrakwiści, także kalikstyni – pierwotnie określenie wszystkich husytów, później umiarkowany ich odłam z głównym ośrodkiem życia religijnego w Pradze.
    Luksemburgowie (czes. Lucemburkové) – dynastia panująca od 1070 w hrabstwie Limburgii a od 1247 w hrabstwie Luksemburga.

    Reklama