• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Humphrey Bogart



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Kirk Douglas, właśc. Issur Danielovitch Demsky (ur. 9 grudnia 1916 w Amsterdamie w stanie Nowy Jork) – amerykański aktor i producent filmowy.B.P. Schulberg (ur. 19 stycznia 1892 w Bridgeport, zm. 25 lutego 1957 w Key Biscayne) – amerykański producent filmowy i scenarzysta.

    Humphrey DeForest Bogart (wym. [ˈhʌmfri dɪˈfɔrəst ˈboʊˌgɑrt]; ur. 25 grudnia 1899 w Nowym Jorku, zm. 14 stycznia 1957 w Los Angeles) – amerykański aktor filmowy i teatralny, ikona kultury popularnej, symbol męskości lat 40. XX wieku. Uznawany za jedną z największych oraz najwybitniejszych gwiazd filmowych w historii amerykańskiego kina i okresu „Złotej Ery Hollywood”, a także najbardziej wpływowego aktora kina noir. W 1999 American Film Institute umieścił jego nazwisko na 1. miejscu w rankingu „największych aktorów wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends).

    Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.Szwa – w językoznawstwie, zwłaszcza w fonetyce i fonologii, określenie samogłoski średnio centralnej (zaokrąglonej lub niezaokrąglonej) znajdującej się w środku diagramu samogłoskowego, oznaczaną w międzynarodowym alfabecie fonetycznym symbolem ə lub inną samogłoską bliską tej pozycji. Dla przykładu w języku angielskim litera a w wyrazie about jest wymawiana przez szwę. W języku angielskim szwa występuje głównie w sylabach nieakcentowanych, ale w innych językach może pojawiać się częściej w sylabach akcentowanych. W polszczyźnie standardowej szwa nie występuje w ogóle. Można ją spotkać tylko w niektórych dialektach lokalnych.

    Bogart rozpoczął karierę sceniczną na początku lat 20. XX wieku, występując na Broadwayu. W 1930 zadebiutował na dużym ekranie w komedii W górze rzeki. Kontynuował występy teatralne do 1934. Pierwszy rozgłos zyskał rolą więźnia Duke’a Mantee w kryminale Skamieniały las (1936). Po związaniu się kontraktem z wytwórnią Warner Bros., przez następne kilka lat grywał w filmach klasy B, kreując znaczące role w takich produkcjach jak Czarny legion (1937) i Śmiertelny zaułek (1937). Przełomem w jego karierze był udział w gangsterskim High Sierra (1941). W następnej dekadzie występował w produkcjach, które na trwałe wpisały się do kanonu klasyki kinematografii amerykańskiej i ugruntowały jego status gwiazdy Hollywood: Sokół maltański (1941), Casablanca (1942), Mieć i nie mieć (1944), Wielki sen (1946), Mroczne przejście (1947), Skarb Sierra Madre (1948) oraz Koralowa wyspa (1948). W latach 50. Bogart zasłynął z ról w filmach: Pustka (1950), Afrykańska królowa (1951), Sabrina (1954) i Bunt na okręcie (1954).

    Sidney Luft (ur. 2 listopada 1915, zm. 15 września 2005) – postać amerykańskiego show-biznesu; najlepiej znany jako trzeci mąż aktorki i piosenkarki Judy Garland.American Forces Network (AFN) – oficjalna nazwa, pod którą armia amerykańska prowadzi działalność radiową i telewizyjną. American Forces Network jest częścią Departamentu Obrony, a siedziba główna znajduje się w Alexandrii. Misją stacji jest propagowanie polityki państwa.

    Bogart stworzył w kinie charakterystyczny typ bohatera; twardego, nieustępliwego cynika z duszą romantyka, którego nieodłącznym atrybutem były fedora, papieros i trencz. W latach 40. był najlepiej opłacanym aktorem na świecie. W trakcie swojej 34-letniej kariery trzykrotnie uzyskiwał nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, raz zdobywając statuetkę za kreację łowcy przygód Charliego Allnuta w Afrykańskiej królowej. Wystąpił w 74 filmach fabularnych.

    Fedora – rodzaj kapelusza z rondem, zwykle filcowego, z wklęsłą fałdą wzdłuż główki, powstały w pierwszym dziesięcioleciu XX wieku. Nazwa pochodzi od imienia głównej bohaterki sztuki francuskiego dramaturga Victoriena Sardou z 1882 pt. Fédora, księżniczki Fedory Romazowej, która nosi podobne nakrycie głowy.Narodowy socjalizm (niem. Nationalsozialismus), nazizm (skrót od Nationalsozialismus), czasem określany również jako hitleryzm (od nazwiska Adolfa Hitlera) – rasistowska, antykomunistyczna i antysemicka ideologia Niemieckiej Narodowosocjalistycznej Partii Robotników (NSDAP). Niemiecka skrajna odmiana faszyzmu, opierająca się na biologicznym rasizmie, w szczególności na antysemityzmie, czerpiąca z haseł zarówno nacjonalistycznych, jak i socjalnych, trudna do jednoznacznego uplasowania na klasycznej osi prawica-lewica. Ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w totalitarnych Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945.

    Spis treści

  • 1 Życiorys
  • 1.1 Rodzina i młodość
  • 1.1.1 Edukacja i służba wojskowa
  • 1.2 Lata 20.
  • 1.2.1 Występy teatralne (1921–1929)
  • 1.3 Lata 30.
  • 1.3.1 Fox Film Corporation (1930–1932)
  • 1.3.2 Kontrakt z Warner Bros.
  • 1.3.3 Skamieniały las
  • 1.3.4 Występy w filmach klasy B
  • 1.3.5 Czarny legion, Śmiertelny zaułek
  • 1.4 Lata 40.
  • 1.4.1 Kariera w Hollywood
  • 1.4.2 High Sierra
  • 1.4.3 Sokół maltański
  • 1.4.4 Casablanca
  • 1.4.5 Mieć i nie mieć, Wielki sen
  • 1.4.6 Mroczne przejście, Skarb Sierra Madre
  • 1.4.7 Koralowa wyspa
  • 1.4.8 Santana Productions (1948–1955)
  • 1.5 Lata 50.
  • 1.5.1 Pustka, Afrykańska królowa
  • 1.5.2 Bunt na okręcie, Sabrina
  • 1.6 Schyłek kariery
  • 1.7 Choroba, śmierć i pogrzeb
  • 2 Życie prywatne
  • 2.1 Osobowość, przyjaźnie, zainteresowania
  • 2.2 Małżeństwa i dzieci
  • 2.3 Romanse
  • 2.4 Poglądy polityczne
  • 3 Filmografia
  • 4 Spuścizna
  • 5 Nagrody i nominacje
  • 6 Uwagi
  • 7 Przypisy
  • 8 Bibliografia
  • 9 Linki zewnętrzne
  • Życiorys[ | edytuj kod]

    Rodzina i młodość[ | edytuj kod]

    Humphrey Bogart w okresie dzieciństwa (1900)

    Humphrey DeForest Bogart urodził się 25 grudnia 1899 w Nowym Jorku, otrzymując imię będące panieńskim nazwiskiem matki. Był najstarszym z trójki dzieci Belmonta DeForesta Bogarta (1867–1934) i Maud Humphrey (1868–1940). Miał dwie siostry – Frances „Pat” Bogart Brose (1901–1982) i Catherine Elizabeth „Kay” Bogart Bonnell (1902–1937). Ojciec Bogarta ukończył Uniwersytet Columbia, a dyplom medyczny otrzymał na Uniwersytecie Yale’a. Był jedynym synem Adama Welty’ego Bogarta (1829–1892), który w wolnym czasie zajmował się litografią. Z czasem zaczął tworzyć obrazy na płytach aluminiowych, co wzbudziło zainteresowanie drukarzy. Sprzedaż litografii wzrosła, czyniąc z Adama Welty’ego Bogarta majętnego człowieka. Dzięki temu przeprowadził się wraz z rodziną na Manhattan. Z jego inicjatywy nazwisko Bogart wpisano do Blue Book, spisu nowojorskiej socjety. Zasobny stan zapewnił synowi dorastanie w komfortowych warunkach i odpowiednie wykształcenie w prywatnych szkołach. Po ukończeniu Yale School of Medicine Belmont DeForest Bogart, w wieku 30 lat, został chirurgiem i pracował w zespołach lekarskich trzech głównych szpitali na Manhattanie. Matka Bogarta, Maud Humphrey, była córką sprzedawcy pieców z Rochester w stanie Nowy Jork. W wieku 16 lat sprzedawała swoje rysunki do czasopism. Po ukończeniu studiów w Nowym Jorku i Paryżu, gdzie odbyła szkolenie w studiu Jamesa McNeilla Whistlera, zyskała uznanie jako ilustratorka kalendarzy, książek dla dzieci i reklam. W późniejszym czasie pełniła funkcję dyrektora artystycznego w modnym czasopiśmie kobiecym „The Delineator”, zarabiając przeszło 50 tys. dolarów rocznie, podczas gdy Belmont DeForest Bogart otrzymywał 20 tys. dolarów.

    The Spectator – brytyjski tygodnik, będący jednocześnie najstarszym nieprzerwanie wydawanym magazynem angielskojęzycznym (nie mylić z The Spectator – brytyjską gazetą wychodzącą w latach 1711-1714). Profil pisma określa się jako konserwatywny.Nagroda Akademii za najlepszy film (The Academy Award for Best Motion Picture) to jedna z Nagród Akademii Filmowej (Oscarów). Kategoria za najlepszy film jest jedyną kategorią Oscarów, w której uprawnienia do głosu posiada każdy członek Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej.

    Rodzice Bogarta pobrali się 15 czerwca 1898 w otoczeniu garstki najbliższych kuzynów. Zakupili trzypiętrowy dom w ekskluzywnej dzielnicy Upper West Side przy West 103rd Street pod numerem 245, stojący pomiędzy Riverside Drive i West East Avenue. Maud Humphrey była wojowniczą sufrażystką, przez co traktowała swoje dzieci w chłodny sposób, dystansując je od siebie; nie pozwalała im mówić do siebie inaczej jak po imieniu (dzieci nigdy w stosunku do niej nie użyły słowa „mama”). Również Belmont DeForest Bogart nie demonstrował uczuć, co wiązało się z jego przynależnością do danej klasy społecznej i obowiązującym ówcześnie sposobem bycia. „Zostałem wychowany bardzo beznamiętnie, w prosty sposób. Pocałunek w naszej rodzinie był wydarzeniem. Nasza matka i ojciec nie przejmowali się zbytnio moimi dwiema siostrami i mną” – wspominał Bogart, dodając, że gdy [matka] była szczęśliwa „poklepała cię po plecach, prawie tak jak mężczyzna”.

    Prawo i porządek, znany także pod nazwą W obronie prawa oraz Prawo i bezprawie (oryg. Law & Order) – amerykański serial kryminalny autorstwa Dicka Wolfa. Serial ukazuje zbrodnie inspirowane prawdziwymi wydarzeniami ukazane z dwóch punktów widzenia: policji prowadzącej śledztwo oraz sądu w którym prowadzona jest sprawa. Prawo i porządek produkowane było przez stację NBC nieprzerwanie od 1990 do 2010 roku, dając mu pierwsze miejsce wśród najdłużej emitowanych amerykańskich seriali w tzw. prime time, czyli wieczornej porze najwyższej oglądalności.Fred Astaire (właśc. Frederick Austerlitz) (ur. 10 maja 1899 w Omaha, zm. 22 czerwca 1987 w Los Angeles) - amerykański aktor, tancerz, wokalista.

    Według Stefana Kanfera przez blisko dziesięć lat pięcioosobowa rodzina żyła w „pretensjonalnym przepychu, w otoczeniu kopii klasycznych rzeźb, ciężkich dekoracyjnych tkanin, wyściełanych kanap oraz krzeseł wypychanych końskim włosiem”. Dzieci ubierane były w luksusowe stroje, bawiły się najnowszymi zabawkami i jadały najlepsze jedzenie. Ojciec Bogarta zakupił ekskluzywną posiadłość na brzegu jeziora Canandaigua w północnej części stanu Nowy Jork. Jako młodzieniec przyszły aktor został przywódcą gangu Seneca Point. Przez kolegów otrzymał przydomek „Hump”. Młodzi chłopcy kąpali się w okolicznych jeziorach, zbudowali bazę z desek i bawili się ołowianymi żołnierzykami. Wystawiali także amatorskie przedstawienia na brzegu jeziora, korzystając z prawdziwych kostiumów, wycofanych ze scen broadwayowskich, podarowanych przez Williama Aloysiusa Brady’ego.

    Michael Curtiz, także Mihály Kertész, właśc. Manó Kertész Kaminer (ur. 24 grudnia 1886 w Budapeszcie, zm. 10 kwietnia 1962 w Hollywood, Kalifornia) – reżyser amerykański pochodzenia węgierskiego.Paulette Goddard (ur. 3 czerwca 1910 w Whitestone Landing, zm. 23 kwietnia 1990 w Ronco) − amerykańska aktorka, nominowana do Oscara za rolę w filmie Bohaterki Pacyfiku.

    Edukacja i służba wojskowa[ | edytuj kod]

    Humphrey Bogart w United States Navy (listopad 1918)

    Spędzając czas w Nowym Jorku Bogart oglądał filmy nieme i wodewile. Pierwszą placówką edukacyjną do której uczęszczał była prywatna szkoła Dalancey w Nowym Jorku. Następnie wysłano go do Trinity School, będącej męskim gimnazjum dla dobrze sytuowanych. Z racji tego, że Bogart pozował swojej matce do rysunków, przylgnęła do niego opinia maminsynka, przez co często wdawał się w bójki z kolegami z klasy i kłótnie z nauczycielami. Nie przejawiał żadnego talentu sportowego, a jego stopnie wahały się w zakresie dostatecznych. W ocenie Jeffreya Meyersa Bogart był posępnym uczniem, który nie wykazywał zainteresowania zajęciami pozalekcyjnymi, często również wagarował. Po latach aktor wspominał: „Zawsze lubiłem we wszystkim namieszać i podważać autorytety. Chyba miałem to po rodzicach. Dogryzali wszystkim, nawet sobie”.

    Mervyn LeRoy (ur. 15 października 1900 w San Francisco, stan Kalifornia - zm. 13 września 1987 w Los Angeles, stan Kalifornia) - amerykański reżyser i producent filmowy, a w młodości także aktor. Twórca najsłynniejszej amerykańskiej ekranizacjii powieści Henryka Sienkiewicza Quo vadis z 1951 roku. W 1943 otrzymał jedyną w swej karierze nominację do Oscara za reżyserię filmu Zagubione dni (1942).Film – utwór audiowizualny, składający się ze scen, które z kolei składają się z jednego lub więcej (do kilkudziesięciu) ujęć. Pierwotnie filmy wyświetlano w kinach, współcześnie również w telewizji i za pomocą innych urządzeń, takich jak magnetowidy, odtwarzacz DVD, Blu-ray i komputery.

    Poirytowany zachowaniem syna, Belmont DeForest Bogart przeniósł go do szkoły z internatem Phillips Academy w Andover w stanie Massachusetts, której sam był absolwentem. Przyszły aktor do nauki przykładał się przez pierwszy miesiąc, po czym ponownie przestał wykazywać aktywność na zajęciach. Na koniec semestru nie zaliczył angielskiego, francuskiego, geometrii i religii. Pod koniec wiosennego semestru spakował się i zdecydował o opuszczeniu placówki. Legenda uczelni przez wiele lat głosiła, że powodem usunięcia go ze szkoły była sytuacja, w której Bogart wrzucał winogrona do gabinetu dyrektora. Rzeczywistym powodem były słabe stopnie. Przedwczesne przerwanie nauki wywołało duże rozczarowanie rodziców Bogarta, zwłaszcza ojca, który liczył na to, że jego jedyny syn, podobnie jak i on, ukończy dobrą szkołę i zostanie lekarzem.

    Jean-Luc Godard (ur. 3 grudnia 1930 w Paryżu) – francuski reżyser filmowy, scenarzysta i krytyk. Jest często utożsamiany z grupą filmowców określanych jako przedstawicieli francuskiej Nowej Fali (fr. Nouvelle Vague).National Film Registry – lista filmów budujących dziedzictwo kulturalne USA, wybranych przez National Film Preservation Board do przechowywania w Bibliotece Kongresu Stanów Zjednoczonych. National Film Preservation Board powstał w 1988 roku, na mocy ustawy National Film Preservation Act, którą zatwierdzano następnymi ustawami z 1992, 1996, 2005 i 2008 roku. W myśl ustawy z 1996 roku utworzono także organizację typu non-profit National Film Preservation Foundation, która jest stowarzyszona z National Film Preservation Board, ale uzyskuje fundusze z prywatnego sektora.

    Ojciec, w porozumieniu ze znajomym architektem i budowniczym okrętów, załatwił Bogartowi pracę w stoczni na Manhattanie. 28 maja 1918 przyszły aktor, nie mając realnych możliwości zrobienia kariery, w sekrecie przed rodzicami udał się metrem do Brooklynu, gdzie zaciągnął się do United States Navy, podczas amerykańskiego zaangażowania w I wojnę światową. Jak wspominał: „Wojna to było coś! Paryż! Francuskie dziewczyny! Cholernie gorące”. Bogart przeszedł podstawowe przeszkolenie w Naval Reserve Training Station w Pelham w stanie Nowy Jork, gdzie otrzymał stopień sternika. Wraz z grupą innych chłopców otrzymał przydział na okręt SS Leviathan transportujący żołnierzy. Drugiego dnia po wyjściu w morze odmówił wykonania rozkazu, przez co został surowo ukarany. Z uwagi na szereg uchybień wielokrotnie trafiał do aresztu i zdegradowano go do stopnia marynarza. Przegrał również żołd w karty. Nigdy nie widział walki, ponieważ wojna dobiegła końca 11 listopada 1918, pięć i pół miesiąca od momentu, gdy się zaciągnął.

    Dzień Dziękczynienia, Święto Dziękczynienia (ang. Thanksgiving Day lub Thanksgiving) – święto obchodzone w Stanach Zjednoczonych Ameryki w czwarty czwartek listopada, a w Kanadzie w drugi poniedziałek października jako pamiątka pierwszego Dziękczynienia członków kolonii Plymouth w 1621.Spektakl lub widowisko teatralne (fr. spectacle, łac. spectaculum) – utwór dramatyczny lub inne dzieło sztuki teatralnej odegrane przez aktorów przed zgromadzoną w tym celu publicznością. Widowisko teatralne stanowi efekt połączenia różnych sztuk – literatury (w wypadku przedstawienia dramatu), sztuki aktorskiej, muzyki (zwłaszcza w przedstawieniach muzycznych, jak opera lub operetka), choreografii (zwłaszcza w przypadku widowisk baletowych). Koordynatorem i właściwym twórcą widowiska teatralnego jest przeważnie reżyser.

    W tym samym roku przydarzył mu się wypadek, który na trwałe spowodował drobną deformację górnej wargi. Na przestrzeni lat powstało wiele wersji dotyczących okoliczności wypadku. Najbardziej wiarygodną historię przytaczał Nathaniel Benchley, według którego blizna powstała w wyniku konwojowania więźnia marynarki wojennej ze statku stojącego w doku do Portsmouth Naval Prison w stanie New Hampshire. Więzień uderzył Bogarta kajdankami w usta, gdy ten częstował go papierosem. Ogłuszony marynarz postrzelił zbiega w nogę.

    Alfred Joseph Hitchcock (ur. 13 sierpnia 1899 w Londynie, zm. 29 kwietnia 1980 w Los Angeles) – brytyjski reżyser i producent filmowy odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego, pionier suspensu i thrillera psychologicznego. Po zrealizowaniu wielu udanych filmów w Wielkiej Brytanii przeniósł się do Hollywood. W 1956 otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Często uważany jest za najlepszego brytyjskiego reżysera wszech czasów i jednego z najlepszych i najbardziej wpływowych reżyserów w historii kina. Do jego najważniejszych filmów należą: Okno na podwórze, Zawrót głowy, Psychoza, Północ, północny zachód, Ptaki, Rebeka.Public Broadcasting Service (PBS) (ang. Publiczna Usługa Nadawcza) – amerykańska sieć 354 stacji publicznej telewizji. Jest organizacją non-profit nadającą na terenie Stanów Zjednoczonych, jednak niektóre programy telewizyjne można odbierać w Kanadzie. Jej działania są w dużej mierze finansowane przez Corporation for Public Broadcasting i telewizyjne zbiórki pieniędzy (tzw. pledge drives). Siedziba znajduje się w Arlington w stanie Wirginia. PBS nie jest właścicielem żadnej ze swoich stacji, jedynie udostępnia swój wizerunek. Na antenach pojawia się pasmo dziecięce PBS Kids. Wraz z koncertami, dyskusjami i spektaklami nadawany jest serwis informacyjny PBS Newshour.

    W 1919, pięć miesięcy po zawieszeniu broni, Bogarta przeniesiono na USS Santa Olivia, transportowiec przeznaczony do przewożenia żołnierzy z Europy do domu. 14 kwietnia przyszły aktor, w wyniku libacji alkoholowej zorganizowanej dzień wcześniej, spóźnił się na statek, który odpłynął bez niego. Bogarta potraktowano jako dezertera. Oddał się w ręce władz, wyrażając skruchę i gotowość do odbycia kary za zlekceważenie obowiązków. Jego tłumaczenie uznano po kilku tygodniach. Został skazany na trzy dni aresztu. Gdy honorowo zwolniono go z wojska, jeden z oficerów wystawił mu w karcie osiągnięć najwyższą ocenę w zakresie powagi i posłuszeństwa.

    Zawał mięśnia sercowego (łac. infarctus myocardii), nazywany też zawałem serca i atakiem serca – martwica mięśnia sercowego spowodowana jego niedokrwieniem na skutek zamknięcia tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do obszaru serca.Ujęcie − najmniejsza dynamiczna jednostka budulca filmowego zawarta między dwoma najbliższymi cięciami montażowymi; odcinek taśmy filmowej z obrazem filmowanym trwający od startu kamery do momentu jej zatrzymania.

    Lata 20.[ | edytuj kod]

    Występy teatralne (1921–1929)[ | edytuj kod]

    Humphrey Bogart i Shirley Booth w sztuce Hell’s Bells (1925)

    Po wyjściu z wojska Bogart powrócił do domu przy West 103rd Street. Rodzinny majątek pomniejszył się wskutek nieudanych inwestycji jego ojca w przemysł drzewny. Imał się wielu dorywczych zajęć; pracował jako praktykant w National Biscuit Co., kontroler holowników, robotnik kolejowy na Pennsylvania Railroad, goniec w S.W. Strauss & Co., dużej firmie przy Wall Street, spedytor oraz sprzedawał obligacje. Większość wolnego czasu spędzał w manhattańskich klubach w towarzystwie kobiet, nie mając sprecyzowanych planów co do swojej przyszłości. Z inicjatywy przyjaciela Billa Brady’ego Jr. Bogart otrzymał pracę w nowo powstałej firmie jego ojca Williama Aloysiusa Brady’ego – World Films. W ciągu kilku miesięcy bezowocnie próbował swoich sił jako reżyser i scenarzysta. Przez pewien czas pełnił funkcję operatora sceny w trupie Alice Brady, która odbywała tournée ze spektaklem The Ruined Lady.

    Helen Hayes, właśc. Helen Hayes Brown (ur. 10 października 1900 w Waszyngtonie, zm. 17 marca 1993 w Nyack) – amerykańska aktorka filmowa, telewizyjna i teatralna, często nazywana "pierwszą damą amerykańskiego teatru". Jedna z dziewięciu osób na świecie które otrzymały w swojej karierze cztery różnorodne nagrody: filmowego Oscara (1932, 1970), telewizyjną Emmy (1953), muzyczną Grammy (1976) oraz teatralną Tony (1947, 1958, nagroda specjalna w 1980).Film szpiegowski – określenie gatunku dzieł filmowych, których fabuła osnuta jest wokół tematyki szeroko pojętego szpiegostwa. Podgatunek filmowego kryminału.
     Zobacz więcej w artykule Filmografia Humphreya Bogarta, w sekcji Scena.

    2 stycznia 1922 Bogart zadebiutował na Broadwayu, występując w sztuce Drifting w epizodycznej roli japońskiego kamerdynera, wypowiadającego jedną kwestię. Brady senior zaczął obsadzać przyszłego aktora w kolejnych spektaklach. W tym samym roku zagrał w sztuce Swifty, która otrzymała negatywne recenzje ze strony krytyków; Alan Dale z „New York Journal-American” napisał, że Bogart dał „wyraźny przykład złego aktorstwa”. Alexander Woollcott recenzował grę aktora w następujących słowach: „Młody człowiek, który ucieleśnia tegoż potomka wyższych sfer, jest, jak to się zazwyczaj litościwie określa – niedostateczny”. Wycinek z opinią dziennikarza Bogart trzymał przez resztę swojego życia, a w początkowym okresie kariery teatralnej potraktował jego słowa jako wyzwanie.

    Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Melodramat (gr.) – gatunek literacki lub filmowy o sensacyjnej fabule, zwykle miłosnej, nasyconej patetyczno-sentymentalnymi efektami i kończącej się z reguły pomyślnie dla bohaterów szlachetnych, a źle dla tzw. "czarnych charakterów". Początki melodramatu sięgają XVIII wieku, kiedy był to utwór dramatyczny opatrzony muzyką. Schemat miłości w melodramacie: miłość + przeszkoda nie do pokonania = cierpienie. Melodramat zatem to film o miłości trudnej lub niemożliwej do zrealizowania.

    Urażony nieprzychylnymi opiniami namawiał Brady’ego seniora do obsadzania go w lepszych i bardziej znaczących rolach. Pierwszą z nich otrzymał w 1923 w komedii Meet the Wife, gdzie partnerował parze Clifton Webb i Mary Boland. Magazyn „World” napisał: „Bogart jest przystojnym, dobrze wychowanym reporterem, który dodaje sztuce świeżości”. Większa rozpoznawalność i regularne zarobki sprawiły, że aktor prowadził towarzyski tryb życia; podczas jednego z wieczornych przedstawień Meet the Wife wystąpił pod wpływem alkoholu, nie pamiętając części kwestii. Poirytowana Boland, zmuszona do improwizacji na scenie, po zakończeniu spektaklu odmówiła dalszej współpracy z Bogartem. Do następnego projektu podszedł z większą samodyscypliną. W sezonie 1924 grał w sztuce Nerves wraz z Helen Menken, Mary Philips i Paulem Kellym, zbierając pochlebne recenzje; Heywood Broun przyznał, że Bogart był „ironiczny i świeży, jeśli w tej sztuce było to w ogóle możliwe”.

    Bosley Crowther (wym. [ˈbɑzli ˈkraʊðər], właśc. Francis Bosley Crowther Jr.; ur. 13 lipca 1905 w Lutherville, zm. 7 marca 1981 w Mount Kisco) – amerykański autor, dziennikarz i krytyk filmowy. Przez 40 lat pracował w redakcji „The New York Timesa”. Trzykrotnie wybierany był na funkcję prezesa Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych (NYFCC). W 1954 został laureatem nagrody w dziedzinie krytyki filmowej przyznanej przez Amerykańską Gildię Reżyserów Filmowych (DGA). Kampania włoska w czasie II wojny światowej - walki prowadzone między wojskami aliantów a państwami Osi na terytorium Zjednoczonego Królestwa Włoch. Rozpoczęła się 9 lipca 1943 wraz z lądowaniem aliantów na Sycylii, a zakończyła się 2 maja 1945 wraz z kapitulacją wojsk niemieckich na tym froncie. Podczas kampanii włoskiej zginęło około 110 000 żołnierzy - 60 000 po stronie Aliantów, 50 000 po stronie Niemców; była to najkosztowniejsza kampania w Europie Zachodniej.

    Po zdjęciu sztuki z afisza Bogart zdecydował się na powrót do spraw technicznych w teatrze, co było podyktowane tremą i brakiem przekonania do kariery zawodowego aktora. Powrócił do grania w 1925, występując razem z Shirley Booth w komedii Hell’s Bells. Pozytywna recenzja w magazynie „America” poskutkowała kolejnym angażem, do farsy Cradle Snatchers, gdzie partnerował Boland. Mimo nieprzyjemnego incydentu podczas Meet the Wife, w opinii Kanfera „doskonale współpracowali przez długi i lukratywny okres popularności sztuki”. Amy Leslie z „Chicago Tribune” wyrażała się entuzjastycznie o kreacji Bogarta, pisząc, że „jest tak młody i przystojny jak Valentino (…) elegancki w komedii (…) tak pełen gracji jak najlepsi aktorzy”. Do końca 1929 Bogart zagrał w pięciu spektaklach, z których komedia It’s a Wise Child (1929) odniosła sukces.

    Paramount Pictures Corporation - amerykańska wytwórnia filmowa założona 8 maja 1912 roku przez Adolpha Zukora, zajmująca się produkcją i dystrybucją filmów, mająca swą siedzibę w Hollywood. Jest ona drugą najstarszą działającą wytwórnią w USA (zaraz po Universal Pictures). Większość jej udziałów posiada dziś korporacja Viacom.Filmy klasy B – tanie, amatorskie produkcje, kręcone (najczęściej) przez początkujących reżyserów. W obecnych czasach na skutek rozwoju kina domowego obrazy tego typu trafiają zazwyczaj jedynie na płyty DVD (nie organizuje się premier w jakichkolwiek kinach). Wiele filmów klasy B to komedie i horrory lub komedio-horrory, pełne niewybrednego humoru czy scen przemocy (często bardziej drastycznych niż te w filmach ogólnie znanych), jednak zdarzają się także bardziej ambitne obrazy, również horrory. Aktorzy grający w tego typu produkcjach to amatorzy, czasem bez szkoły aktorskiej. Znanym producentem filmów klasy B jest wytwórnia filmowa Troma.

    Lata 30.[ | edytuj kod]

    Fox Film Corporation (1930–1932)[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Filmografia Humphreya Bogarta.
    Humphrey Bogart i Spencer Tracy w filmie W górze rzeki (1930), który był pełnometrażowym debiutem obydwu aktorów

    W następstwie krachu na nowojorskiej giełdzie (czarny czwartek) wiele scen zamknięto, sztuki zdjęto z afisza, a aktorów, choreografów, reżyserów i scenografów wyrzucono z pracy. Za wstawiennictwem męża swojej siostry „Pat”, Stuarta Rose’a, Bogart otrzymał możliwość wzięcia udziału w castingu organizowanym przez wytwórnię Fox Film Corporation. Aktor wywarł pozytywne wrażenie na przedstawicielach studia, którzy przedłożyli mu umowę opiewającą na zarobki rzędu 750 dolarów tygodniowo i opłacenie podróży do Hollywood. Bogart miał już na swoim koncie debiut filmowy; w 1928 wystąpił w krótkometrażowej niemej produkcji studia Paramount Pictures Tańczące miasto (reż. Edmund Lawrence) z Helen Hayes, a rok później zagrał wraz z Joan Blondell, Mary Phillips i Ruth Etting w krótkometrażowym filmie dźwiękowym wytwórni Vitaphone Broadway’s Like That (reż. Arthur Hurley).

    Oscar za najlepszą reżyserię (The Academy Award for Directing) – jedna z nagród przyznawanych reżyserom, pracującym w przemyśle filmowym, przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej; nominacje są przyznawane przez członków Akademii pracujących w branży reżyserskiej. Zwycięzcy są wybierani przez wszystkich członków Akademii.Żołd – wynagrodzenie, jakie dostaje żołnierz odbywający zasadniczą służbę wojskową, dawniej również członek wojska najemnego. Pierwszy żołd w Polsce ustanowił w 1388 roku w Piotrkowie Władysław II Jagiełło: wynosił 3 grzywny od kopii.

    W 1930 aktor zadebiutował w filmie pełnometrażowym, występując w zrealizowanej w okresie ery Pre-Code komedii W górze rzeki (reż. John Ford). Na planie partnerował mu Spencer Tracy, dla którego również był to debiut ekranowy. Obydwaj wcielili się w rolę więźniów. Tracy otrzymał większe wynagrodzenie, lecz wizerunek Bogarta pojawił się wraz z Claire Luce na plakacie reklamującym film. W ocenie Kanfera W górze rzeki „w ogóle nie przyniosła zysków”, ale aktor nawiązał przyjaźń z Fordem i Tracy’m. Drugim filmem Bogarta z 1930 był przygodowy Zdobywca serc (reż. Irving Cummings), który przeszedł niezauważony.

    Manhattan – najmniejsza, a zarazem najgęściej zaludniona dzielnica (ang. borough) Nowego Jorku, położona na wyspie o tej samej nazwie. Ponadto hrabstwo (ang. county) w stanie Nowy Jork, w którego skład poza samą wyspą Manhattan wchodzi kilka mniejszych wysepek: Roosevelt Island, Randall’s Island, Wards Island, Governors Island, Liberty Island, Ellis Island, Mill Rock oraz U Thant Island. Do hrabstwa należy również Marble Hill, jedyna część położona bezpośrednio na stałym lądzie.Hamlet, książę Danii, Hamlet, królewicz duński – fikcyjna postać literacka, tytułowy i główny bohater dramatu „Hamlet” Williama Szekspira, bohater tragiczny, uważany za „symbol człowieka, któremu skłonność do autorefleksji uniemożliwia działanie”.

    W 1931 otrzymał angaż do dramatu o tematyce lotniczej Ciało i dusza (reż. Alfred Santell). W głównej roli męskiej wystąpił Charles Farrell, z którym Bogart popadł na planie w konflikt. Przez pierwsze szesnaście miesięcy Hollywood miało negatywne nastawienie do początkującego aktora, w związku z jego konfliktową naturą, okazywaną zadziornością i notorycznym lekceważeniem autorytetów. W tym samym roku zaangażowano go do dramatu Zła siostra (reż. Hobart Henley), w którym zadebiutowała Bette Davis. Mimo że Bogart stworzył istotną kreację, krytycy pomijali go w swoich recenzjach. W westernie A Holy Terror (1931, reż. Irving Cummings), z uwagi na niski wzrost, aktor zmuszony był do noszenia specjalnych podwyższających butów, przez co czuł się jak „atrapa”. W kolejnych produkcjach Bogarta zwykle ignorowano; w Bluesie wielkiego miasta (1932, reż. Mervyn LeRoy) wymieniono go na ostatnim miejscu w czołówce. W kryminalnym melodramacie Three on a Match (1932, reż. Mervyn LeRoy) po raz pierwszy wcielił się w gangstera, lecz jego kreacja nie wywarła dobrego wrażenia na szefach produkcji. Gdy studio Fox Film Corporation nie przedłużyło z nim umowy, wrócił na Broadway.

    Spółgłoska szczelinowa krtaniowa bezdźwięczna - rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczana jest symbolem: [h]Hollywood – dzielnica miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych i najważniejszy ośrodek amerykańskiej kinematografii. Słowo Hollywood jest używane jako skrótowa, popularna nazwa dla amerykańskiego przemysłu filmowo-telewizyjnego.

    Powróciwszy do Nowego Jorku aktor borykał się z problemami finansowymi i podupadającą karierą; w sezonie 1932/1933 występował w pięciu spektaklach, które wystawiano nie dłużej jak tydzień, co było następstwem krachu na nowojorskiej giełdzie z 1929. Nadużywał alkoholu, a w czasach kryzysu dorabiał, grając w szachy pod arkadami przy Szóstej Alei, gdzie dostawał 50 centów od wygranej partii. Na początku 1934 otrzymał rolę gangstera w dramacie kryminalnym Midnight (reż. Chester Erskine), który nie zyskał uznania w oczach krytyków. Jesienią występował w broadwayowskim melodramacie Invitation to a Murder, wcielając się w arystokratę, którego bogactwo pochodzi z działalności przestępczej. Sztuka nie odniosła sukcesu, a rozgoryczony Bogart powrócił do gry w szachy.

    Antybohater – pierwszoplanowa postać literacka lub filmowa, niemająca jednak cech bohatera lub mająca je w niewielkim stopniu. Antybohater może mieć cechy negatywne, będące zaprzeczeniem cech heroicznych bądź może być tych ostatnich pozbawiony albo posiadać je w bardzo ograniczonym stopniu (może być fajtłapą, tchórzem, nieudacznikiem, leniem). Antybohater dokonuje czasem czynów heroicznych, jednak sposób, w jaki to robi bądź jego intencje niekoniecznie są heroiczne.Roger Joseph Ebert (ur. 18 czerwca 1942 w Urbanie, zm. 4 kwietnia 2013 w Chicago) – amerykański krytyk filmowy oraz dziennikarz, jedna z najbardziej znanych postaci w środowisku krytyki filmowej.

    Kontrakt z Warner Bros.[ | edytuj kod]

    Skamieniały las[ | edytuj kod]

    Humphrey Bogart w filmie Skamieniały las (1936), który był pierwszym sukcesem w jego karierze

    W 1934 zmarł Belmont DeForest Bogart. Aktor postanowił spłacić pozostawione przez ojca długi, wynoszące 10 tys. dolarów. Zastój w karierze i brak pieniędzy spowodował u Bogarta alkoholizm i depresję. Dużą część czasu spędzał w nowojorskich barach. Przyjaciel aktora, dramaturg i scenarzysta Robert E. Sherwood, polecił Bogarta reżyserowi teatralnemu Arturowi Hopkinsowi, przygotowującemu spektakl Skamieniały las z główną rolą męską Lesliego Howarda. Hopkins zdecydował się zaangażować Bogarta po tym, gdy zobaczył go w kreacji przestępcy w Invitation to a Murder. Największe wrażenie na reżyserze zrobiło milczenie aktora, a nie wypowiadanie przez niego kwestii. „Kiedy nic nie mówił, czas jakby się zatrzymywał” – wspominał. Bogart otrzymał rolę Duke’a Mantee, zbiegłego więźnia. Premiera spektaklu odbyła się 17 stycznia 1935 i zdaniem Kanfera była to kluczowa data w historii amerykańskiego teatru i kina. Krytycy wyrażali pochlebne opinie, nazywając Skamieniały las „perełką” i „melodramatycznym krzykiem zachodu”. Brooks Atkinson z „The New York Timesa” ocenił, że Bogart wykonał „najlepszą robotę w swojej karierze jako zmotoryzowany partyzant”. Z kolei Robert Garland przyznał że „Humphrey Bogart to gangster Mantee aż po czubek swojego obrzyna”.

    Mały Cezar (Little Caesar) – film z 1931 roku w reżyserii Mervyna LeRoya na podstawie powieści W.R. Burnetta. Pierwszy amerykański film dźwiękowy o tematyce gangsterskiej, przedstawiający losy gangstera, ściganego przez policję.Ingrid Bergman (ur. 29 sierpnia 1915 w Sztokholmie, zm. 29 sierpnia 1982 w Londynie) – aktorka szwedzka, zarówno filmowa jak i teatralna.

    Biografowie podkreślali, że rolą Mantee aktor „raz na zawsze wyrósł z białych flanelowych spodni” i stworzył swoje nowe emploi. Powodzenie sztuki, wystawianej 197 razy, pozwoliło Bogartowi na spłatę długów ojca i zysk w wysokości 1000 dolarów. Po zakupieniu praw studio Warner Bros. obsadziło w roli Duke’a Mantee Edwarda G. Robinsona, znanego z kreacji Caesara Enrico Bandella w dramacie gangsterskim Mały Cezar (1931, reż. Mervyn LeRoy). Zbyt wygórowane żądania finansowe Robinsona i konfliktowe relacje z wytwórnią spowodowały, że Warner Bros. obsadziło Bogarta w roli zbiegłego więźnia. Podpisał kontrakt zakładający pracę przez dwadzieścia jeden dni i zarobki rzędu 750 dolarów tygodniowo. Na ekranie, z uwagi na słabą rozpoznawalność, został wymieniony jako piąty w czołówce. Partnerował na planie Bette Davis, Dickowi Foranowi, Genevieve Tobin i Lesliemu Howardowi. Kryminał Skamieniały las (reż. Archie Mayo) okazał się sukcesem, a rolę Bogarta, podobnie jak w przypadku wersji teatralnej, komplementowano; „New York Herald Tribune” i „New York Post” określały ją jako „wspaniałą”, a „The New York Times” napisał: „Należy bardzo wysoko ocenić Humphreya Bogarta, który może stać się psychopatycznym gangsterem w większym stopniu niż [John] Dillinger, sam bandyta wyjęty spod prawa”.

    John Marcellus Huston (ur. 5 sierpnia 1906 w Nevada, zm. 28 sierpnia 1987 w Middletown) – amerykański reżyser, scenarzysta i aktor. Laureat Oscara. Syn Waltera i ojciec Anjeliki.Spoliczkowanie (łac. alăpa) – gest polegający na uderzeniu drugiej osoby w policzek otwartą dłonią. W kulturze europejskiej wykonany przez mężczyznę wyraża intencję znieważenia i sprowokowanie wyzwania na pojedynek, symbolizuje pasowanie na rycerza, włączenie do gildii i bierzmowanie oraz zapamiętanie umowy; wykonany przez kobietę jest podstawową uprawnioną reakcją na zniewagę.
    Edward G. Robinson, Humphrey Bogart i George E. Stone w scenie z filmu Na celowniku mafii (1936)

    Bogart podpisał kontrakt z Warner Bros. na okres dwudziestu sześciu tygodni, gwarantujący mu zarobki na poziomie 550 dolarów tygodniowo. Pomimo sukcesu Skamieniałego lasu, odgrywał zazwyczaj role gangsterów w dramatach kryminalnych klasy B. W filmie Na celowniku mafii (1936, reż. William Keighley) wcielił się w rolę gangstera Nicka „Bugsa” Fennera, podejrzewającego, że Johnny Blake (Robinson) jest informatorem policji. Następnie zagrał w przeciętnym melodramacie Dwoje przeciwko światu (1936, reż. William C. McGann), będącym remake’em filmu Ostatnie wydanie (1931, reż. Mervyn LeRoy), wzorowanym na życiu Charlesa Lindbergha dramacie przygodowym Orzeł leci do Chin (1936, reż. Ray Enright) z główną rolą Pata O’Briena oraz Zaginionej wyspie (1936, reż. Frank McDonald). Aktor czuł się skrępowany z powodu źle dobranych wąsów w ostatnim z filmów oraz nieudolnie skonstruowanych scen walki z ośmiornicą. Wszystkie swoje niewielkie gaże Bogart odkładał na funduszu inwestycyjnym.

    Katharine Houghton Hepburn (ur. 12 maja 1907 w Hartford, zm. 29 czerwca 2003 w Old Saybrook) – aktorka amerykańska, laureatka czterech Oscarów i dwunastu nominacji w kategorii najlepszej aktorki pierwszoplanowej.Partia Republikańska (ang. Republican Party) – amerykańska konserwatywna partia polityczna założona w 1854. Jedna z dwóch głównych sił politycznych w USA, obok Partii Demokratycznej. Potocznie nazywana „Grand Old Party” (GOP).

    Występy w filmach klasy B[ | edytuj kod]

    Erin O’Brien-Moore, Bogart i Ann Sheridan na fotosie promocyjnym z filmu Czarny legion (1937)

    W latach 1937–1940 aktor wystąpił w dwudziestu filmach studia Warner Bros., z których większość przeszła niezauważona; w dramacie Wielki O’Malley (1937, reż. William Dieterle) wcielił się w rolę Johna Phillipsa, weterana wojennego, próbującego sprzedać swoje odznaczenia militarne. W dramacie kryminalnym Fordanserki (1937, reż. Lloyd Bacon) ponownie partnerował Bette Davis, w roli prokuratora okręgowego Davida Grahama. W dramacie kryminalnym Zbieg z San Quentin (1937, reż. Lloyd Bacon) wykreował postać Joe „Reda” Kennedy’ego, który ucieka z pilnie strzeżonego więzienia, gdy dowiaduje się, że naczelnik zakładu karnego (Pat O’Brien) romansuje z jego siostrą (Ann Sheridan). Mr. Dodd szaleje (1937, reż. Tay Garnett) był jedną z niewielu prób Bogarta w komedii. Na planie aktor wdawał się w konflikty z pracownikami i obrażał odtwórcę głównej roli męskiej, Lesliego Howarda, z którym już nigdy więcej nie zagrał.

    Chińska wojna domowa (1927-1950) – wojna domowa między chińskimi komunistami i narodowcami z Kuomintangu, która trwała od kwietnia 1927 do maja 1950 roku.Meshilem Meier Weisenfreund (ur. 22 września 1895 we Lwowie, zm. 25 sierpnia 1967 w Montecito) − amerykański aktor filmowy żydowskiego pochodzenia, laureat Oscara za rolę w filmie Pasteur.

    Czarny legion, Śmiertelny zaułek[ | edytuj kod]

    James Cagney i Bogart w filmie Burzliwe lata dwudzieste (1939)

    Kontynuował występy w filmach klasy B, kreując postać ambitnego pracownika fabryki samochodów w dramacie kryminalnym Czarny legion (1937, reż. Archie Mayo). Rola Franka Taylora spotkała się z uznaniem krytyków, którzy porównywali film do Jestem zbiegiem (1931, reż. Mervyn LeRoy). „The Hollywood Reporter” prognozował, że Czarny legion „prawie na pewno zrobi z Humphreya Bogarta pierwszorzędną gwiazdę ról charakterystycznych”, z kolei „New York Post” nawoływał w swojej ocenie: „żadnych więcej filmów klasy B dla Bogarta”.

    The Hollywood Reporter - amerykańskie czasopismo poświęcone życiu i karierze gwiazd Hollywood. Ukazuje się od 1930 roku.Komediodramat, film tragikomiczny – utwór filmowy, który łączy w swej konstrukcji elementy komizmu, liryzmu i tragizmu, tworząc z nich zarazem komediową i dramatyczną wizję świata wywołującą zarówno śmiech, jak i współczucie widza.

    W tym samym roku Warner Bros. wypożyczyło aktora Samuelowi Goldwynowi, dzięki czemu mógł wystąpić w dramacie kryminalnym Śmiertelny zaułek (reż. William Wyler), kreując gangstera na wzór Baby’ego Face’a Nelsona. W ocenie Kanfera mimo że to Joel McCrea był główną gwiazdą, Bogart zagrał tak, jakby to był jego film, a kreacja Hugh „Baby’ego Face’a” Martina była zupełnie inna od szablonowych postaci ze światka przestępczego z poprzednich filmów. Śmiertelny zaułek cieszył się uznaniem w Stanach Zjednoczonych i w Wielkiej Brytanii, gdzie Graham Greene pisał na łamach magazynu „The Spectator”, że „to jest najlepsza rola, jaką Bogart kiedykolwiek zagrał – bezwzględny, lecz sentymentalny, od początku filmu pokazuje wielki osobisty dramat”.

    Legendy Hollywoodu (ang. Legends of Hollywood)– limitowana seria znaczków pocztowych wydawanych przez United States Postal Service, na których co rok prezentowany jest wizerunek osoby zasłużonej dla amerykańskiego przemysłu filmowego. Są one wydawane w postaci arkuszy po 20 znaczków każdy ze zdjęciem i krótkim biogramem eksponowanego artysty na marginesie.Charles Aznavour, właśc. Szahnur Waghinak Aznawurian, orm. Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրյան (ur. 22 maja 1924 w Paryżu) – francuski kompozytor, piosenkarz i aktor filmowy pochodzenia ormiańskiego.

    Po powrocie do Warner Bros. aktor zagrał między innymi w komedii musicalowej Swing Your Lady (1938, reż. Ray Enright), którą krótko wyświetlano oraz w dramacie Szkoła zbrodni (1939, reż. Lewis Seiler), gdzie wcielił się w zastępcę komisarza Marka Bradena, usiłującego wprowadzić zmiany na lepsze w zakładzie poprawczym. W następnym roku wystąpił w westernie Oklahoma Kid z Jamesem Cagneyem (reż. Lloyd Bacon) i dramacie Mroczne zwycięstwo (reż. Edmund Goulding) u boku Bette Davis, kreując rolę trenera koni mówiącego z irlandzkim akcentem. Mimo wątpliwości jego gra przypadła do gustu przedstawicielom Warner Bros., którzy zaangażowali Bogarta do kolejnego filmu Davis – dramatu Stara panna (1939, reż. Edmund Goulding). Czwartego dnia został zastąpiony przez George’a Brenta, ponieważ wypadł nieprzekonująco w scenie pożegnania na dworcu kolejowym.

    Film animowany – rodzaj filmu, w którym obrazy nie są uzyskiwane na drodze rejestrowania zjawisk (w sposób ciągły) przy pomocy kamery. Źródłem danych jest często ręcznie rysowana grafika przedstawiająca na pojedynczych klatkach filmu kolejne fazy ruchu (stąd też film animowany określany jest zazwyczaj mianem filmu rysunkowego lub kreskówki). Mogą być również wykorzystywane techniki animacji poklatkowej zdjęć poklatkowych. Obecnie coraz czesciej stosowana jest grafika i animacja wspomagana komputerowo.Pius XII (łac. Pius XII, właśc. Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli; ur. 2 marca 1876 w Rzymie, zm. 9 października 1958 w Castel Gandolfo) – papież i 2. Suweren Państwa Miasto Watykan w okresie od 2 marca 1939 do 9 października 1958.

    Przez kilka następnych lat studio Warner Bros. obsadzało Bogarta w produkcjach z gatunku filmu gangsterskiego – Racket Busters (1938, reż. Lloyd Bacon), Aniołowie o brudnych twarzach (1938, reż. Michael Curtiz), kreując postać nieuczciwego prawnika, Król podziemia (1939, reż. Lewis Seiler), gdzie wystąpił w roli głównej, Burzliwe lata dwudzieste (1939, reż. Raoul Walsh) i You Can’t Get Away with Murder (1939, reż. Lewis Seiler). W marcu 1939 „The New York Times” napisał, że „wartościowi aktorzy” tacy jak Bogart byli „skazani nie tyle na pięcioletnie kontrakty, ile na pięcioletnie wyroki”.

    Thelma Marjorie Ford (ur. 30 sierpnia 1898 w Nowym Jorku, zm. 16 października 1992 w North Chatham) − amerykańska aktorka, laureatka Oscara za rolę w filmie Wróć, mała Shebo, który był jej debiutem na dużym ekranie.Rochester – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nowy Jork, nad jeziorem Ontario i rzeką Genesee pomiędzy Buffalo i Syracuse. Miasto ma 219 773 mieszkańców, obszar metropolitalny 1,04 mln mieszkańców (dane z 2000 roku).

    Lata 40.[ | edytuj kod]

    Kariera w Hollywood[ | edytuj kod]

    High Sierra[ | edytuj kod]

    Humphrey Bogart w scenie z filmu High Sierra (1941), od którego zaczęła się jego kariera w Hollywood

    W 1941 aktor przyjął główną rolę w gangsterskim heist noir High Sierra (reż. Raoul Walsh) po tym, jak odrzucili ją George Raft i Paul Muni. Film był adaptacją opublikowanej w 1940 powieści kryminalnej W.R. Burnetta. Scenariusz napisał John Huston wraz z Burnettem. Aktor wcielił się w Roya „Mad Doga” Earle’a, kryminalistę zwolnionego warunkowo z więzienia, który powraca na drogę przestępczości. Udaje się do obozu w górach Sierra, gdzie wraz ze współpracownikami ma dokonać napadu na hotel i ukraść klejnoty. Funkcję producenta filmu sprawował Mark Hellinger, któremu nie udało się wynegocjować pierwszego miejsca w czołówce dla Bogarta. Hal B. Wallis był zdania, że aktor wystąpił w zbyt wielu drugorzędnych produkcjach, aby jego nazwisko mogło przyciągnąć publiczność. Pierwsze miejsce otrzymała partnerująca Bogartowi Ida Lupino, z którą aktor wystąpił rok wcześniej w dramacie noir Nocna wyprawa (reż. Raoul Walsh). Z uwagi na kłopoty małżeńskie i niepewność co do dalszej kariery, Bogart nadużywał alkoholu w trakcie realizacji i wielokrotnie kwestionował scenariusz.

    John Wayne, właśc. Marion Mitchell Morrison (ur. 26 maja 1907 w Winterset, zm. 11 czerwca 1979 w Los Angeles) – amerykański aktor, reżyser i producent filmowy, który zdobył popularność głównie dzięki rolom w westernach, jedna z największych legend Hollywood. Symbol amerykańskiego indywidualizmu i patriotyzmu. Odznaczony Złotym Medalem Kongresu i Prezydenckim Medalem Wolności.Neapol (wł. Napoli, j. neapolitański Nàpule, łac. Neapolis z gr. he nea polis, dosł. nowe miasto) – miasto w południowych Włoszech w rejonie Kampania, którego jest stolicą, a także ośrodkiem administracyjnym prowincji Neapol. Założony przez Greków jako Partenope.

    Według biografów to High Sierra a nie Skamieniały las był rzeczywistym zwrotem w karierze Bogarta. Film w momencie wejścia na ekrany kin okazał się przebojem w Stanach Zjednoczonych; inne studia, w tym Fox Film Corporation i Metro-Goldwyn-Mayer, zabiegały o wypożyczenie aktora, gwarantując mu pierwsze miejsce w czołówce. Bogarta chciano również zaangażować do sztuk radiowych, reklam różnych produktów i spotkań z widzami. High Sierra oznaczała także zmierzch ery gatunku filmu gangsterskiego, w obliczu zbliżającego się realnego zagrożenia II wojną światową.

    Julius Epstein (ur. 1901 w Wiedniu, zm. 1975 w Menlo Park) – amerykański dziennikarz, publicysta i historyk, korespondent kilku gazet, m.in. "The New York Herald Tribune", od 1963 roku badacz w Hoover Institution, od 1972 roku profesor stosunków międzynarodowych w Lincoln University w San Francisco.Edythe Marrenner (ur. 30 czerwca 1917 w Brooklynie, zm. 14 marca 1975 w Hollywood) − amerykańska aktorka, nagrodzona Oscarem za rolę w filmie Chcę żyć!.

    Kolejną produkcją Bogarta był dramat Cyrkowe wozy (1941, reż. Ray Enright), gdzie wcielił się w Nicka Costera, właściciela nędznego wędrownego cyrku. Partnerowali mu Eddie Albert i Joan Leslie. Podczas premiery w nowojorskim Strand Theatre film wygwizdano. W ocenie Kanfera Cyrkowe wozy były „dnem” i najgorszym etapem kariery Bogarta dla Warner Bros. „The New York Times” wyraził negatywną recenzję, pisząc, że „nic nie można powiedzieć na temat tej nieoryginalnej historii, Bogart jest wciśnięty w absurdalnie pompatyczną rolę łajdaka. Z wyjątkiem lwa i pana Alberta Cyrkowe wozy są tanie, krzykliwe i prymitywne”.

    IMDb.com (The Internet Movie Database) – największa na świecie internetowa baza danych na temat filmów i ludzi z nim związanych. Zawiera informacje o aktorach, reżyserach, scenarzystach, producentach, montażystach, operatorach, muzykach itd. Informacje nie ograniczają się do kinematografii amerykańskiej.Film krótkometrażowy – film, którego czas projekcji nie przekracza 30-60 minut. Granica ta nie jest ściśle określona. Niegdyś za filmy krótkometrażowe uznawano filmy o długości do 20-30 minut, co było związane z tym, że prezentowano je głównie jako dodatki do filmów długometrażowych w kinach. Obecnie filmy te są zazwyczaj prezentowane przez stacje telewizyjne, które preferują metraż zbliżony do pełnej godziny.

    W 1941 aktor miał wystąpić w filmie noir We mgle (reż. Anatole Litvak), mając pozytywne wspomnienia ze współpracy z Lupino podczas High Sierra, lecz aktorka odmówiła wspólnej gry, wskutek czego Warner Bros. zaangażowało Johna Garfielda. Studio zatrudniło Bogarta do obsady filmu Wysokie napięcie (reż. Raoul Walsh) z George’em Raftem i Marlene Dietrich. W wyniku zakulisowej gry prowadzonej przez Rafta, aktor został usunięty z zespołu, a w jego miejsce angaż otrzymał Edward G. Robinson. Wytwórnia dołączyła Bogarta do obsady westernu Bad Men of Missouri (1941, reż. Ray Enright). Po przeczytaniu scenariusza aktor wystosował telegram do działu castingu w Warner Bros., odmawiając gry. Wypłynął w rejs na swoim jachcie „Sluggy”. Wytwórnia, w wyniku braku możliwości skontaktowania się z aktorem, zawiesiła go w obowiązkach, a Jack L. Warner wstrzymał wypłacanie mu pensji.

    Pustka – amerykański film fabularny z 1950 roku w reżyserii Nicholasa Raya. Magazyn Time i Slant umieściły go na liście 100 najlepszych filmów wszech czasów.Charytatywność – zbiór organizacji i działań mających na celu niesienie pomocy tym, którzy jej potrzebują, w sposób bezinteresowny, dobroczynny, filantropijny.

    Sokół maltański[ | edytuj kod]

    Peter Lorre i Humphrey Bogart w filmie Sokół maltański (1941)

    Po upływie dwóch miesięcy, za wstawiennictwem dziennikarki Louelli Parsons, Warner Bros. przywróciło Bogarta na listę płac. Aktor otrzymał angaż do nowego filmu wytwórni – będącego adaptacją powieści Dahiella Hammetta z 1930 – Sokół maltański (reż. John Huston). Główną obsadę uzupełnili: laureatka nagrody Akademii Filmowej Mary Astor, Peter Lorre, mający na swoim koncie występy u Alfreda Hitchcocka i Fritza Langa, Barton MacLane, Sydney Greenstreet i Ward Bond. Bogart wcielił się w cynicznego prywatnego detektywa Sama Spade’a, który podejmuje się wyjaśnienia zagadki zniknięcia niewielkiego posągu przedstawiającego sokoła. Krytycy wyrażali pochlebne opinie o samym filmie, jak i kreacji aktora; Bosley Crowther z „The New York Timesa” stwierdził, że „pan Bogart jest sprytnym twardym detektywem o umyśle przenikliwym i ostrym jak brzytwa”. Z kolei „Time” przyznał, że Bogart „dał przedstawienie swojego życia”. Sokół maltański, którego budżet wyniósł trzysta osiemdziesiąt jeden tysięcy dolarów, przyniósł milionowe zyski w box offisie, a jego popularność rosła w ciągu następnych sześciu–dziesięciu lat. Mary Astor wspominała, że „techniczne możliwości Bogarta były świetne. Trzymał resztę aktorów w najwyższej gotowości, bo słuchał, co mówią, przyglądał się, patrzył na nich. Nigdy nie traktował nikogo z góry, grając sam dla siebie”. Aktor przyznawał, że „[Sokół maltański] jest to praktycznie arcydzieło. Nie mam wielu rzeczy, z których jestem dumny… ale ten jest jednym z nich”.

    Introwersja i ekstrawersja - pojęcia wprowadzone przez Carla Gustava Junga (na podstawie teorii temperamentów fizjologicznych Kretschmera) w pracy Psychologische Typen (Typy psychologiczne (1921)), a zmodyfikowane przez Eysencka w teorii temperamentu PEN oraz Costę i McCRae w modelu Wielkiej Piątki.Czołówka – początkowa sekwencja filmu, prezentująca logotypy producenckie i napisy wstępne (tytuł obrazu, nazwiska najważniejszych twórców: reżysera, scenarzysty, operatora, głównych aktorów, producenta), lub piosenkę otwierającą film (najczęściej animowany). Natomiast końcowa sekwencja z napisami zwana jest „tyłówką”.

    W 1942 Bogart wystąpił w roli Alfreda „Glovesa” Donahue w komediodramacie Poprzez noc (reż. Vincent Sherman). Przyjął ofertę z uwagi na atrakcyjność obsady i aby wypełnić kontrakt. Fabuła opowiadała o losach hazardzisty (Bogart), który natrafia na spisek nazistów. Film nie odniósł większego sukcesu, głównie z uwagi na początek zaangażowania Stanów Zjednoczonych w II wojnę światową. Uznano go za trywialny i obraźliwy. Korzystając z rozpoznawalności aktorów i sukcesu Sokoła maltańskiego, Warner Bros. zaangażowało Astor, Bogarta i Greenstreeta do obsady filmu szpiegowskiego Przez Pacyfik (reż. John Huston). Nie odniósł on oczekiwanego sukcesu, a zdaniem Kanfera „fabuła była krucha i napakowana propagandą”.

    Niemieckie okręty podwodne – (niem.: U-Boot) niemiecka flota podwodna. W języku niemieckim słowo U-Boot (Unterseeboot) oznacza każdy okręt podwodny, niezależnie od jego przynależności państwowej.Webb Parmalee Hollenbeck (ur. 19 listopada 1889 w Indianapolis, zm. 13 października 1966 w Beverly Hills) − amerykański aktor, tancerz i piosenkarz, trzykrotnie nominowany do Oscara za role pierwszo- i drugoplanowe.

    Casablanca[ | edytuj kod]

    Humphrey Bogart i Ingrid Bergman na fotosie promocyjnym z filmu Casablanca (1942)

    Sukces Sokoła maltańskiego sprawił, że Bogart stał się jedną z głównych gwiazd wytwórni, zarabiając 2 tys. 750 dolarów tygodniowo. Broadwayowski felietonista określał aktora mianem „ulubionego chłopca Hollywood”. Zakupiwszy prawa do ekranizacji sztuki Everybody Comes to Rick’s (1940), studio przystąpiło do pracy nad scenariuszem, a producent Hal B. Wallis w głównej roli męskiej widział Bogarta. Do roli Ilsy Lund zaangażowano Ingrid Bergman. Fabuła melodramatu noir Casablanca (reż. Michael Curtiz) skupiała się na osobie Ricka Blaine’a (Bogart), właściciela nocnego klubu, który spotyka swoją miłość sprzed lat, Ilsę Lund (Bergman), będącą żoną działacza czeskiego ruchu oporu Victora Laszlo (Paul Henreid). Scenariusz nieustannie poddawany był przeróbkom, a filmowi do ostatnich dni zdjęciowych brakowało zakończenia, przez co aktorzy byli poddenerwowani. Relacje między Bogartem, który nie chciał roli w romansie, a Bergman były chłodne. Aktorka wspominała, że „pocałowałam go, ale nigdy nie poznałam”. Wypowiedź ta odnosiła się do trybu pracy aktora, który przychodził na plan przygotowany, a po ustalonej godzinie kończył dzień pracy i wracał do domu. Zwykle przyznawał, że jedyne, co jest winny publiczności to dobry występ. Z uwagi na niższy wzrost, w kilku scenach z Bergman aktor nosił buty na podwyższeniu. Bogart wielokrotnie dyskutował nad scenariuszem z reżyserem oraz pomagał aktorom w przygotowaniu się do danej sceny.

    Rola epizodyczna – drugoplanowa rola aktorska z co najmniej jednym zdaniem dialogu. W telewizji mianem tym określa się rolę, w której aktor wypowiada mniej niż 6 zdań. Aktorzy epizodyczni wymieniani są w napisach końcowych danej produkcji, w przeciwieństwie do statystów, którzy nie wypowiadają żadnych kwestii i ich nazwiska nie widnieją w napisach końcowych. Wyjątkiem jest pojawienie się w filmie znanego aktora lub innej znanej osobistości. Jej nazwisko odnotowywane jest w obsadzie, aby przydać filmowi splendoru.Alice Brady (ur. 2 listopada 1892 w Nowym Jorku, zm. 28 października 1939 tamże) − amerykańska aktorka, laureatka Oscara za rolę drugoplanową w filmie W starym Chicago.

    Premiera Casablanki odbyła się w Dniu Dziękczynienia 1942, zbierając w większości pochlebne recenzje. „Time” wyraził mieszaną opinię, uznając, że Bogart „wyglądał jak Buster Keaton grający Paula Gauguina”. Do szerokiej dystrybucji film trafił w styczniu 1943, tydzień po konferencji w Casablance. Jeden z recenzentów „The Film Daily” napisał, że „ten film Warnerów powinien być bombową sensacją dla publiczności w całym kraju”. Casablanca, przy budżecie wynoszącym nieco ponad milion dolarów, przyniosła na początku ponad trzykrotne zyski w box offisie. Za rolę Ricka Blaine’a Bogart otrzymał pierwszą nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, przegrywając z Paulem Lukasem, który zdobył statuetkę za występ w filmie Straż nad Renem (reż. Herman Shumlin). Casablancę uhonorowano w kategorii dla najlepszego filmu.

    Nagroda Pulitzera (ang. The Pulitzer Prize) – coroczna amerykańska nagroda przyznawana za wybitne dokonania w dziedzinie dziennikarstwa, literatury i muzyki.Film dramatyczny – gatunek filmowy zawierający najczęściej utwory o charakterze fabularnym, rzadziej także dokumentalnym, których struktura ma za zadanie poruszyć emocje widza. Akcja filmu skupia się wokół głównego konfliktu. W zależności od typu konfliktu i problematyki występują różne odmiany gatunku.

    Kanfer przyznał, że „kiedy 25 maja 1942 roku Bogart zaczął kręcić Casablankę, już był gwiazdą, chociaż jeszcze nie używano takich słów, by określić jego rangę. Gdy skończył – 1 sierpnia – był najważniejszym amerykańskim aktorem filmowym w tamtym czasie”. Sukces filmu spowodował, że Bogart stał się największą gwiazdą studia, zarabiając ponad 460 tys. dolarów rocznie, dzięki czemu był najlepiej opłacanym aktorem na świecie.

    Box office – zestawianie najpopularniejszych lub najbardziej dochodowych filmów w podanym okresie. Dotyczy zarówno premier kinowych, jak i DVD czy video.Zaburzenia depresyjne – zaburzenia psychiczne z grupy zaburzeń afektywnych, charakteryzujące się obniżeniem nastroju, obniżeniem napędu psychoruchowego, zaburzeniem rytmów okołodobowych i lękiem.

    Bogart nie mógł wziąć udziału w II wojnie światowej ze względu na przekroczenie wieku poborowego. Podobnie jak inni aktorzy, w tym Errol Flynn, został skierowany przez Warner Bros. do produkcji filmów wojennych, mających ukazywać bohaterstwo w ogniu walki. W Konwoju (reż. Byron Haskin, Lloyd Bacon, Raoul Walsh) wcielił się w oficera Joe Rossiego, uczestnika wyprawy do Murmańska. Następnie Bogart został wypożyczony do studia Columbia Pictures, dla którego zrealizował film Sahara (reż. Zoltan Korda). Zagrał w nim dowódcę czołgu uciekającego przed wrogiem po bitwie o Tobruk. Kolejną wojenną produkcją aktora była Droga do Marsylii (reż. Michael Curtiz), gdzie wcielił się w Jeana Matraca, francuskiego wydawcę oskarżonego o morderstwo, którego nie popełnił. Według Kanfera jedyną rozrywką Bogarta na planie były wspólne żarty z Peterem Lorre’em.

    New York Post – amerykański tabloid wydawany codziennie w Nowym Jorku, od 1976 r. w posiadaniu milionera Ruperta Murdocha (część korporację News Corporation). Jedna z dziesięciu największych gazet codziennych w Stanach Zjednoczonych.Mike Nichols, właśc. Michael Igor Peschowsky (ur. 6 listopada 1931 w Berlinie) – amerykański reżyser i producent filmowy pochodzenia żydowsko-niemieckiego. Odznaczony Narodowym Medalem Sztuki.

    Mieć i nie mieć, Wielki sen[ | edytuj kod]

    Lauren Bacall, Marcel Dalio i Bogart w filmie Mieć i nie mieć (1944)

    W 1944 Bogart znalazł się, według giełdy właścicieli kin, wśród aktorów „robiących najlepszą kasę”. Jego następną produkcją był melodramat przygodowo-wojenny Mieć i nie mieć (reż. Howard Hawks), zekranizowany na podstawie opublikowanej w 1937 powieści o tym samym tytule Ernesta Hemingwaya. W obsadzie znaleźli się również Dan Seymour, Hoagy Carmichael, Marcel Dalio, Walter Brennan oraz 19-letnia ówcześnie Lauren Bacall. Bogart wcielił się w Harry’ego Morgana, właściciela niewielkiej fregaty, który w trakcie II wojny światowej pomaga w przetransportowaniu kilku członków francuskiego ruchu oporu. Mimo początkowych obaw aktora, dotyczących różnicy wieku dzielącej go z Bacall (dwudziestu pięciu lat), film okazał się sukcesem, zdobywając entuzjastyczne recenzje; porównywano go do Casablanki, a kreację Bacall uznano za najmocniejszą rolę zagraną przez kobietę od czasów Grety Garbo i filmu Ninoczka (1939, reż. Ernst Lubitsch). Umocnił również pozycję Bogarta jako głównej gwiazdy Warner Bros.

    Adaptacja filmowa (łac. adaptatio - przystosowanie) – rozumiana jest jako obróbka materiału, najczęściej literackiego, choć także przedstawienia teatralnego lub słuchowiska radiowego, przeznaczonego do sfilmowania. W praktyce jednak adaptacja filmowa często wykracza poza tę definicję, poszerzając lub nawet zupełnie zmieniając kontekst dzieła.Gene Kelly, właśc. Eugene Curran Kelly (ur. 23 sierpnia 1912 w Pittsburghu, zm. 2 lutego 1996 w Beverly Hills) – amerykański tancerz, choreograf, aktor, reżyser i producent. Odznaczony Narodowym Medalem Sztuki, kawaler Legii Honorowej.
    Lauren Bacall i Humphrey Bogart w filmie Wielki sen (1946)

    Dwa lata później Bogart i Bacall zostali zaangażowani do głównych ról w filmie noir Wielki sen (reż. Howard Hawks), będącym adaptacją powieści Głęboki sen z 1939, autorstwa Raymonda Chandlera. Autor początkowo wyrażał zadowolenie z zatrudnienia aktora do roli detektywa Philipa Marlowe’a, pisząc do brytyjskiego wydawcy, że „Bogart potrafi być twardzielem bez broni. Poza tym ma poczucie humoru, które zawiera w sobie zgrzytliwy ton pogardy”. Fabuła filmu przedstawiała losy prywatnego detektywa (Bogart), który wynajęty do prowadzenia sprawy dotyczącej szantażu, przypadkowo natrafia na trop afery. Wielki sen został entuzjastycznie przyjęty; chwalono między innymi siłę duetu Bogart–Bacall, choć część krytyków zarzucała mu zbyt skomplikowaną historię.

    Film kultowy – filmy, które odcisnęły się w świadomości społeczeństwa/grupy/pokolenia będące jednocześnie ich symbolem. Trafiające w czuły punkt odbiorców, które często są odzwierciedleniem oczekiwań,wierzeń, czy nastrojów danego pokolenia. Filmy takie nierzadko operują wieloznacznymi symbolami w tym też, acz niekoniecznie, religijnymi.Edmund Goulding (ur. 20 marca 1891 w Feltham w hrabstwie Middlesex – zm. 24 grudnia 1959 w Los Angeles) – amerykański reżyser i scenarzysta filmowy pochodzenia brytyjskiego.

    Nowy kontrakt Bogarta z Warner Bros. gwarantował mu pensję rzędu 200 tys. dolarów, jeden projekt rocznie w macierzystej wytwórni, prawo do zatwierdzania reżysera i scenariusza oraz możliwość występu jeden raz do roku w filmie dla innego studia. Pod koniec 1946 zainkasował 467 tys. dolarów, będąc najlepiej opłacanym aktorem na świecie. Kolejne dwa filmy Bogarta – oba z 1947 – Śmiertelne porachunki (reż. John Cromwell) i The Two Mrs. Carrolls (reż. Peter Godfrey), przeszły bez większego zainteresowania. W pierwszym z nich, zrealizowanym dla Columbia Pictures, aktorowi partnerowała Lizabeth Scott. Krytycy ocenili go negatywnie, zarzucając mu zbyt duże podobieństwo do Sokoła maltańskiego (a w niektórych przypadkach wręcz skopiowanie dialogów). W The Two Mrs. Carrolls Bogart wcielił się w malarza zmagającego się z trudnościami, który morduje swoją pierwszą żonę (Alexis Smith) i zamierza dokonać zabójstwa drugiej kobiety, z którą się żeni (Barbara Stanwyck). Film nie znalazł uznania w oczach krytyków i publiczności. W recenzjach pisano, że „[Bogart] jest tak samo nieprzekonujący w roli artysty co szaleńca czy mordercy”.

    Laura Augusta Gainor (ur. 6 października 1906 w Filadelfii, zm. 14 września 1984 w Palm Springs) − amerykańska aktorka filmowa, pierwsza aktorka nagrodzona Oscarem za role pierwszoplanowe w trzech filmach Siódme niebo, Anioł ulicy i Wschód słońca w 1929 roku. Gaynor również była nominowana do nagrody w 1938 roku za rolę w filmie Narodziny gwiazdy.Film wojenny (dramat wojenny) − gatunek filmowy dotyczący wojny − zwykle skoncentrowany na bitwach lądowych, morskich lub powietrznych, czasem skupiający się także na losach jeńców wojennych, tajnych operacjach wojskowych, treningu adeptów oraz innych tematach powiązanych. Filmy wojenne ogniskują się również na życiu codziennym żołnierzy lub cywili w czasie wojny, bez ukazania obrazu bitwy. Wątki przedstawione w kinie wojennym mogą być fikcyjne, oparte na kanwie wydarzeń historycznych lub biograficzne.

    Mroczne przejście, Skarb Sierra Madre[ | edytuj kod]

    Agnes Moorehead i Bogart w filmie Mroczne przejście (1947)

    Trzecią produkcją Bogarta i Bacall był noir Mroczne przejście (reż. Delmer Daves), opowiadający historię Vincenta Parry’ego (Bogart), który zostaje wrobiony w morderstwo żony. Nie bacząc na konsekwencje, decyduje się na ucieczkę z więzienia San Quentin, aby odnaleźć rzeczywistego sprawcę zbrodni. Poddaje się operacji plastycznej, by zmylić organy ścigania. Niewinnie ściganemu pomaga Irene Jansen (Bacall). Przez większą część filmu bohater kreowany przez Bogarta występował w zabandażowanej twarzy, co aktor komentował w żartobliwym tonie: „Już słyszę, jak Jack L. Warner wrzeszczy, że płaci mi tyle pieniędzy za grę, a nikt nie zobaczy mnie przez jedną trzecią filmu”. Mimo dużych wysiłków, Mroczne przejście było, według Kanfera, „niczym się niewyróżniającym produkcyjniakiem typu noir”.

    Oscar dla najlepszego aktora drugoplanowego jest to kategoria nagrody Oscara przyznawanej przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej dla aktora, który wyróżniał się grą w drugim planie. Nagroda w tej kategorii po raz pierwszy została przyznana 4 marca 1937 roku podczas 9. ceremonii wręczenia Oscarów i nieprzerwanie przyznawana jest do dziś. Rozdanie nagród poprzedza głosowanie w którym uczestniczą tylko sami aktorzy. Po głosowaniu liczone są głosy których większość wskazuje zwycięzcę.Farsa to odmiana komedii, w której łatwowierni, naiwni bohaterowie zostają wciągnięci w serię coraz bardziej nieprawdopodobnych wydarzeń. Dobra farsa to farsa precyzyjnie skonstruowana. W farsach niewiarygodne sytuacje, w które zostają wciągnięci bohaterowie, najczęściej są spowodowane ich wadami takimi jak np. próżność, sprzedajność lub chciwość. Wysiłki podejmowane przez bohaterów w celu wybrnięcia z niewygodnych lub kompromitujących sytuacji prowadzą jedynie do dalszego zapętlenia i jeszcze większej kompromitacji, aż do momentu, w którym w komicznych punktach kulminacyjnych wady zostają odpowiednio upokarzająco i przykładnie ukarane, po czym następuje względnie szczęśliwe zakończenie. Farsy prawie zawsze są poświęcone bezlitosnemu obnażaniu ludzkich słabości, a widzowie się śmieją, ponieważ łatwo mogą sobie wyobrazić siebie w sytuacji, w której to ich słabości zostają tak okrutnie obnażone. Akcja farsy musi od samego początku rozwijać się błyskawicznie i być budowana precyzyjnie. Konstrukcja farsy nie pozostawia miejsca na przypadek. Farsy nazywa się "komediami na haju".
    Humphrey Bogart i Walter Huston w filmie Skarb Sierra Madre (1948)

    W 1948 Bogart zagrał w dramacie przygodowym z elementami westernu Skarb Sierra Madre (reż. John Huston), opartym na powieści B. Travena. Na planie partnerowali mu Bruce Bennett, Tim Holt i Walter Huston (ojciec reżysera), a zdjęcia do filmu nagrywano w Tampico. Bogart wcielił się w rolę opętanego gorączką złota Freda C. Dobbsa, która bywa określana jako najtrudniejsza w całej jego karierze. Aktor przyjął ofertę udziału, chcąc zmienić swój dotychczasowy wizerunek i zaprezentować w pełni swoje możliwości. Fabuła Skarbu Sierra Madre przedstawiała losy dwóch poszukiwaczy przygód (Bogart, Holt), którzy za namową Howarda (Huston) rozpoczynają poszukiwania złota. Bogart cenił sobie możliwość współpracy z Hustonem seniorem, podkreślając, że „prawdopodobnie jest [on] jedynym wykonawcą w Hollywood, z którym chętnie stracę scenę”. W momencie premiery Skarb Sierra Madre uzyskał pozytywne recenzje; Bosley Crowther ocenił, że „gra Bogarta w tym filmie jest prawdopodobnie najlepsza i najbogatsza, jaką kiedykolwiek zaprezentował”. James Agee na łamach „Time’a” przyznał, że aktor „nie może całkowicie wyeliminować istnienia Humphreya Bogarta, ale zrobił szlachetny wysiłek w tym kierunku i była to bez wątpienia najlepsza robota w jego karierze”.

    C.S. Forester, Cecil Scott Forester, właśc. Cecil Lewis Troughton Smith (ur. 27 sierpnia 1899 w Kairze, zm. 2 kwietnia 1966 w Fullerton w Kalifornii) – brytyjski pisarz specjalizujący się głównie w historycznych powieściach marynistycznych.Litografia (zob. lit) — technika graficzna zaliczana do druku płaskiego, gdzie rysunek przeznaczony do powielania wykonuje się na kamieniu litograficznym, także odbitki wykonane tą techniką.

    Mimo pozytywnych opinii prasowych i zdobycia trzech nagród Akademii Filmowej (najlepszy reżyser, najlepszy aktor drugoplanowy i najlepszy scenariusz adaptowany), Skarb Sierra Madre uzyskał przeciętny wynik finansowy w box offisie. W opinii Bogarta był to „inteligentny scenariusz, pięknie wyreżyserowany – coś innego – a publiczność nie wyraziła nim większego zainteresowania”.

    Greta Garbo, właśc. Greta Lovisa Gustafsson (ur. 18 września 1905 w Sztokholmie, zm. 15 kwietnia 1990 w Nowym Jorku) – szwedzka aktorka, gwiazda filmowa, czterokrotnie nominowana do Oscara.Bette Davis, właśc. Ruth Elizabeth Davis (ur. 5 kwietnia 1908 w Lowell, Massachusetts, zm. 6 października 1989 w Neuilly-sur-Seine) – amerykańska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, gwiazda filmowa.

    Koralowa wyspa[ | edytuj kod]

    Bogart i Edward G. Robinson w filmie Koralowa wyspa (1948)

    Do gatunku noir Bogart powrócił w Koralowej wyspie (1948, reż. John Huston), będącej adaptacją broadwayowskiej sztuki Maxwella Andersona z 1939. Aktor wcielił się we Franka McClouda, weterana II wojny światowej z okresu kampanii włoskiej, który zatrzymuje się w hotelu na wyspie Key Largo. W tym samym miejscu zostaje uwięziony przez huragan szef świata kryminalnego Johnny Rocco (Edward G. Robinson). Obsadę filmu uzupełnili Claire Trevor, Lauren Bacall, Lionel Barrymore i Thomas Gomez. Koralowa wyspa zebrała przychylne recenzje oraz cieszyła się większym powodzeniem w box offisie niż poprzednia produkcja duetu Bogart–Huston Skarb Sierra Madre.

    Chicago Tribune to jeden z 5 największych dzienników amerykańskich, wydawana w Chicago (Illinois) przez Tribune Company. Wcześniej występowała pod nazwą "World`s Greatest Newspaper" . Najważniejsza gazeta okręgu metropolitarnego Chicago i środkowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych.United States Postal Service (USPS) - niezależna agencja Rządu Stanów Zjednoczonych, utworzona w 1971 r. , jako "niezależna placówka działu wykonawczego" . Jest jedną z niewielu agencji, której upoważnienie wynika bezpośrednio z Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Faktycznie, powstała w 1775 r., jako United States Post Office (U.S.P.O.), w wyniku postanowień Drugiego Kongresu Kontynentalnego.

    Santana Productions (1948–1955)[ | edytuj kod]

    Florence Marly i Humphrey Bogart w filmie Tokyo Joe (1949)

    W 1948 Bogart, wspólnie ze scenarzystą Robertem Lordem, zawarł umowę z Harrym Cohnem, ówczesnym szefem Columbia Pictures, i utworzył firmę producencką Santana Productions, którą nazwano tak samo jak łódź aktora, wykorzystaną w Koralowej wyspie. Pierwszą produkcją Santany był dramat sądowy Pukać do każdych drzwi (1949, reż. Nicholas Ray). W głównej roli Bogartowi partnerował John Derek. Film zebrał mieszane recenzje. Kolejnym projektem był kryminał noir Tokyo Joe (reż. Stuart Heisler). Aktor nie chciał lecieć do stolicy Japonii wskutek czego zastępował go dubler, a na etapie montażu łączono pasujące ze sobą ujęcia. Film otrzymał negatywne opinie, w których przeważały stwierdzenia, że jest on nieudolną kopią Casablanki.

    Delbert Mann (ur. 30 stycznia 1920 w Lawrence, USA, zm. 11 listopada 2007 w Los Angeles) – amerykański reżyser filmowy i telewizyjny. Laureat Oscara dla najlepszego reżysera w 1956 za film Marty (1955).Brooklyn – jeden z pięciu okręgów (boroughs) Nowego Jorku, oraz hrabstwo (county), w stanie Nowy Jork, o nazwie Kings. W 2010 roku liczył ok. 2 505 000 mieszkańców, co daje największą populację ze wszystkich okręgów Nowego Jorku.

    Lata 50.[ | edytuj kod]

    Początek lat 50. był spadkiem zainteresowania twórczością Bogarta; za awanturę w klubie El Morocco, wywołaną pod wpływem alkoholu, Warner Bros. obsadziło aktora w dwóch drugorzędnych filmach – Chain Lightning (reż. Stuart Heisler) i Strażnik prawa (reż. Bretaigne Windust). Obie produkcje otrzymały negatywne recenzje, a historyk filmu Jonathan Coe, odnosząc się do Strażnika prawa, podkreślał, że „to jest jeden z niewielu filmów Bogarta, który prawdopodobnie byłby równie dobry z inną gwiazdą obsadzoną w roli głównej”. Sytuacji nie poprawił wyprodukowany przez Santana Productions noir Sirocco (reż. Curtis Bernhardt), w którym Bogart wcielił się w przemytnika broni Harry’ego Smitha. Partnerowała mu Märta Torén. Krytycy uznali Sirocco za parodię filmów aktora. Bogart również wyrażał niechęć do niego, twierdząc, że „oczywiście był paskudny”.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Mieć i nie mieć (To Have and Have Not) – amerykański film wojenny z 1944 roku. Fabuła filmu oparta jest na powieści Ernesta Hemingwaya z 1937 r. pod tym samym tytułem.

    Pustka, Afrykańska królowa[ | edytuj kod]

    Gloria Grahame i Humphrey Bogart w filmie Pustka (1950)

    Kolejnym etapem kariery był występ w dramacie noir Pustka (reż. Nicholas Ray), gdzie aktor wykreował rolę cynicznego i skonfliktowanego ze środowiskiem scenarzysty filmowego Dixona Steele’a, oskarżonego o morderstwo szatniarki (Martha Stewart). Alibi zapewnia mu sąsiadka Laurel Gray (Gloria Grahame). W ocenie Kanfera Ray „wycisnął z Humphreya ostatnie soki, aż z gwiazdy ponownie zrobił artystę”, ponieważ był to dla aktora nowy typ roli, bardziej dojrzały niż Sam Spade i jeszcze bardziej skomplikowany niż Fred C. Dobbs. Biografowie i Louise Brooks twierdzili, że Dixon Steele miał wiele wspólnego z prawdziwym wcieleniem Bogarta, ponieważ „doskonale definiował osobistą izolację Humphreya wśród ludzi. W Pustce miał okazję zagrać bohatera jako złożoną jednostkę, ponieważ duma scenarzysty ze swojej sztuki, jego egoizm, pijaństwo, brak energii potęgowany jeszcze nagłymi napadami szału były także udziałem prawdziwego Bogarta”. Pustka otrzymała zróżnicowane recenzje, w których określano ją jako „Bogartowski melodramat, który strasznie długo dochodzi do sedna sprawy”. Bosley Crowther z „The New York Timesa” przyznał, że „Bogart dominuje na ekranie kinoteatru Paramountu i porusza się bezbłędnie przez scenariusz, który jest prawie tak kamienny jak sam aktor”. Zdaniem Kanfera Pustka miała istotne znaczenie dla Bogarta, ponieważ „po raz pierwszy od ponad roku naprawdę zagrał rolę, zamiast przez nią przejść”.

    Samuel Goldwyn (ur. 17 sierpnia 1879 w Warszawie jako Szmuel Gelbfisz, zm. 31 stycznia 1974 w Los Angeles) – amerykański producent filmowy, współzałożyciel wytwórni Metro-Goldwyn-Mayer.Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem lub D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych.
    Katharine Hepburn i Bogart w filmie Afrykańska królowa (1951)

    W 1951 został zaangażowany do filmu przygodowego Afrykańska królowa (reż. John Huston), z elementami romansu i komedii. W głównej roli partnerowała mu Katharine Hepburn. Aktorzy cenili sobie wzajemną współpracę na planie. Fabuła Afrykańskiej królowej przedstawiała losy kawalera i łowcy przygód Charliego Allnuta (Bogart), który decyduje się przewieźć na swojej łodzi Rose Sayer (Hepburn), siostrę zmarłego pastora. Wkrótce obydwoje napotykają wojska niemieckie. Gaża Bogarta wyniosła 125 tys. dolarów, plus gwarancję trzydziestu procent brutto od całej sumy. Część zdjęć realizowano na terenie Konga Belgijskiego, gdzie panowały ekstremalne warunki (upały). Bogart i Huston, jako jedni z nielicznych, nie zachorowali w trakcie realizacji filmu, jedząc posiłki jedynie z puszki i popijając piwem lub czystą whisky. Jak wspominał aktor: „Solidny mur z whisky trzyma robactwo na odległość”. Współpraca przebiegała bez zakłóceń, poza sceną, w której Bogart kategorycznie odmówił przystawienia do swojego ciała jakiejkolwiek żywej pijawki. W konsekwencji na planie użyto gumowych atrap.

    Żeglarstwo – niegdyś odmiana transportu, dziś dyscyplina sportów wodnych, oraz rodzaj turystyki lub rekreacji, a także forma szkoleń – zarówno dla późniejszych marynarzy, oficerów i kapitanów jednostek, jak i jako tzw. szkoła charakterów dla młodzieży. Żeglarstwo uprawiane jest na jednostkach pływających napędzanych siłą wiatru za pośrednictwem żagli.Tel Awiw-Jafa (hebr. תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ, trl. Tel Aviv-Yafo, trb. Tel Awiw-Jafo; arab. تل ابيب-يافا trl. Til Abīb-Yāfū, trb. Til Abib-Jafu), zwyczajowo nazywane Tel Awiw, jest drugim pod względem wielkości miastem Izraela. Miasto jest położone w Dystrykcie Tel Awiwu na nadmorskiej równinie Szaron leżącej nad Morzem Śródziemnym. Tel Awiw zajmuje powierzchnię 51,8 km², będąc największym i najludniejszym miastem obszaru metropolitalnego Gusz Dan. Miasto jest zarządzane przez władze miejskie Tel Awiwu-Jafy, na czele których stoi burmistrz Ron Huldai.

    Premiera Afrykańskiej królowej odbyła się w lutym w Nowym Jorku, gdzie otrzymała entuzjastyczne recenzje, głównie od przedstawicieli prasy brytyjskiej. W ocenie Bosleya Crowthera film był „kawałem fajnej roboty – kinowego kpiarstwa”. Krytycy chwalili kreacje Bogarta i Hepburn; Charliego Allnuta wyróżniali za urok i szorstkość. W ocenie Kanfera odtwórcy głównych ról „grali do granic swoich możliwości”. Kreacja poszukiwacza przygód przyniosła Bogartowi pierwszą statuetkę nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. W rywalizacji o nią pokonał Arthura Kennedy’ego, Fredrica Marcha, Marlona Brando i Montgomery’ego Clifta. Rolę w Afrykańskiej królowej Bogart uważał za najlepszą w swojej karierze. Adaptacja powieści C.S. Forestera była pierwszym filmem w dorobku aktora, zrealizowanym w technicolorze.

    James Rufus Agee (ur. 27 listopada 1909 w Knoxville, Tennessee, zm. 16 maja 1955 w Nowym Jorku) – amerykański powieściopisarz, scenarzysta, dziennikarz, poeta, krytyk filmowy. W latach 40. był jednym z najbardziej wpływowych krytyków filmowych w USA.James Byron Dean (ur. 8 lutego 1931 w Marion, zm. 30 września 1955 w Cholame) – amerykański aktor filmowy, telewizyjny i teatralny, dwukrotnie nominowany do Oscara. Niedługo po swojej śmierci stał się ikoną popkultury (początkowo w Stanach Zjednoczonych, później także w innych krajach), jak również światowego kina oraz nonkonformistycznej postawy życiowej. Przyczyniła się do tego przede wszystkim rola zbuntowanego nastolatka Jima Starka w filmie Buntownik bez powodu. Pozostałe dwie znaczące produkcje z jego udziałem, Na wschód od Edenu i Olbrzym, chociaż wszystkie powstały w okresie, gdy aktor dopiero zdobywał sławę, umocniły jego status w kulturze masowej, który przypieczętowała nagła śmierć Deana w wieku zaledwie 24 lat. Jest pierwszą osobą, która otrzymała pośmiertnie nominację do Oscara w kategorii najlepszy aktor i jedyną, która otrzymała ją dwukrotnie (kilka osób zdobyło więcej niż jedną pośmiertną nominację, ale w różnych kategoriach).

    W 1952 Bogart nawiązał współpracę z Richardem Brooksem, występując w roli Eda Hutchesona, redaktora naczelnego miejskiej gazety „Day”, w dramacie kryminalnym Ostatni termin, którego akcja toczyła się w kręgach wydawniczo-dziennikarskich. Rok później zagrał w filmie Pobij diabła, który był ostatnią produkcją duetu Bogart–Huston. Do pozostałych ról zaangażowano Ginę Lollobrigidę, Jennifer Jones, Petera Lorre’a i Roberta Morleya. Finalną wersję scenariusza napisał Truman Capote. Na planie Bogart początkowo często szydził z homoseksualizmu Capote’a, lecz później obydwaj nawiązali bliską przyjaźń. Pobij diabła otrzymał mieszane recenzje, choć „The New Yorker” i „Time” uważali go za dobrą rozrywkę. Po latach przyniósł zyski i doczekał się statusu kultowego, a według krytyka Rogera Eberta utrzymany był w stylistyce kampowej, nieznanej w czasach, kiedy powstawał.

    László Löwenstein (ur. 26 czerwca 1904 w Rużomberku w Austro-Węgrzech [dzisiejsza Słowacja], zm. 23 marca 1964 w Los Angeles) − amerykański aktor filmowy pochodzący z Austro-Węgier.Alistair Cooke (ur. 20 listopada 1908 w Salford, Anglia, zm. 30 marca 2004 w Nowym Jorku), dziennikarz amerykański pochodzenia angielskiego. Prawie całe swoje życie mieszkał i pracował w Nowym Jorku.

    Bunt na okręcie, Sabrina[ | edytuj kod]

    Humphrey Bogart w scenie z filmu Bunt na okręcie (1954)

    Aby przyjąć rolę komandora porucznika Philippa Francisa Queega w dramacie wojennym studia Columbia Pictures Bunt na okręcie (1954), Bogart zgodził się na mniejszą gażę w stosunku do swojej zwyczajowej stawki (200 tys. dolarów). Reżyserem filmu, będącego adaptacją powieści Hermana Wouka z 1951, został Edward Dmytryk. W ocenie biografów bohater kreowany przez Bogarta odzwierciedlał w pewnym stopniu postaci, w które wcielał się w Sokole maltańskim, Casablance i Wielkim śnie – ostrożny samotnik, który nikomu nie ufa – lecz pozbawiony ciepła i humoru. Zdaniem Kanfera aktor wykorzystał doświadczenie z czasów służby w marynarce wojennej i wiedzę o ludzkich relacjach, które miał okazję obserwować z bliska. „The Hollywood Reporter” ocenił grę Bogarta jako „przedstawienie wzbudzające nieskończoną litość”, które będzie „wysoko punktowane w historii gry filmowej”. 7 czerwca 1954 zdjęcie aktora z pracy na planie Buntu na okręcie zamieszczono na okładce „Time’a”. W artykule zatytułowanym The Survivor autor napisał, że Bogart na przestrzeni wielu lat nabrał pretensjonalnej pewności siebie i dobrze opanował warsztat, „nadając Queegowi nawyki i wygląd oficera stanowczego i zdecydowanego, a potem stopniowo odkrywającego człowieka, duszącego w sobie krzyk”.

    Murmańsk (ros. Мурманск) – miasto w Rosji, założone 4 października 1916 roku. Niezamarzający port nad Zatoką Kolską (Morze Barentsa), w pobliżu granicy z Norwegią i Finlandią. Centrum administracyjne obwodu murmańskiego. Położony 1967 km od Moskwy. 6 maja 1985 otrzymało tytuł Miasto Bohater (Город-герой).Jol – typ dwumasztowego ożaglowania stosowanego przeważnie na jachtach żaglowych średniej wielkości (o długości kadłuba 10 - 20 m). Żaglowiec posiadający główny maszt w pobliżu środka wyporu jednostki, oraz dodatkowo szczątkowy, bardzo mały maszt wysokości ok. 1/3 głównego, posadowiony daleko na rufie. Z powodu dużej różnicy masztów, tego typu jednostkę określa się również gwarowo jako "półtoramasztowiec".

    Za kreację komandora porucznika Philippa Francisa Queega Bogart uzyskał trzecią nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, przegrywając z Marlonem Brando.

    Bogart, Hepburn i Holden na fotosie z filmu Sabrina (1954)

    W tym samym roku, w wieku 55 lat, Bogart wystąpił w swojej pierwszej komedii romantycznej Sabrina (reż. Billy Wilder). Pierwotnie do roli Linusa Larrabee został wybrany Cary Grant, lecz odrzucił on możliwość wystąpienia w filmie. Bogart, wiedząc, że nie jest pierwszym wyborem, miał opory przed przyjęciem propozycji. Dał się przekonać za namową dwóch agentów – Irvinga Paula Lazara i Sama Jaffe – oraz gaży wynoszącej jego stawkę zwyczajową (200 tys. dolarów). Na planie partnerowała mu Brytyjka Audrey Hepburn oraz William Holden.

    Fabuła przedstawiała losy braci Larrabee – Linusa i Davida (Bogart, Holden), którzy zakochują się w Sabrinie (Hepburn), córce szofera (John Williams). W trakcie zdjęć Bogart wielokrotnie kwestionował sens scenariusza i wdawał się w kłótnie z reżyserem; lekceważąco wypowiadał się o Hepburn („była w porządku, jeśli kogoś bawi czterdzieści siedem dubli”), uznając za niestosowne grę z dużo młodszą aktorką (która była pięć lat młodsza od Bacall). Ze względu na skłonność do romansów, nazywał Holdena hipokrytą, który z kolei wypominał mu alkoholizm. Mimo konfliktowych warunków pracy, Sabrina okazała się sukcesem, a „The New York Times” przyznał w swojej ocenie, że Bogart był „niesamowicie zręczny”. W późniejszym czasie aktor i Wilder pogodzili się, lecz nigdy więcej nie pracowali razem.

    Schyłek kariery[ | edytuj kod]

    Humphrey Bogart, Lauren Bacall i Henry Fonda w telewizyjnej wersji Skamieniałego lasu (1955)

    U schyłku kariery Bogart wystąpił w dramacie Bosonoga Contessa (reż. Joseph L. Mankiewicz), będącym fikcyjną biografią hiszpańskiej aktorki Marii Vargas (Ava Gardner). Wcielił się w rolę Harry’ego Dawesa, cynicznego i wypalonego reżysera, znajdującego się w zawodowym dołku. Przygaszająca kariera i wiek potęgowały w aktorze depresję i nadużywanie alkoholu. Będąc rozczarowanym otrzymywanymi scenariuszami, nosił się z zamiarem zakończenia występów na dużym ekranie. Pod koniec roku Bogart sprzedał Santana Productions Columbia Pictures za kwotę miliona dolarów. Całą sumę aktor przeznaczył na zabezpieczenie przyszłości swojej żony i dwójki dzieci.

    Humphrey Bogart i Mike Lane w filmie Tym cięższy ich upadek (1956)

    W 1955 Paramount zaangażowało aktora do roli czarnego charakteru w filmie noir Godziny rozpaczy (reż. William Wyler). Bogart chciał, aby na planie partnerował mu Spencer Tracy, lecz aktor zdecydował się na występ w Czarnym dniu w Black Rock (reż. John Sturges). W jego miejsce zaangażowano Fredrica Marcha. Historia filmu koncentrowała się na trzech zbiegłych przestępcach z więzienia (Bogart, Dewey Martin, Robert Middleton), którzy ukrywają się w domu zwykłej, amerykańskiej rodziny Hillardów. W momencie premiery Godziny rozpaczy okazały się rozczarowaniem, choć w recenzjach chwalono aktorów i reżysera. Filmowi zarzucano m.in. brak emocji i przesadną teatralność.

    W 1955 Bogart wystąpił w dramacie przygodowym Lewa ręka Pana Boga (reż. Edward Dmytryk). Na polecenie Darryla F. Zanucka przerobiono scenariusz tak, aby główny bohater był „cyniczny, bezwzględny i nieco bardziej gorzki”. Bogart wykreował postać rzymskokatolickiego księdza Jima Carmody’ego, który w ogarniętych wojna domową Chinach włącza się w wysiłki misjonarzy. Wkrótce zakochuje się w owdowiałej pielęgniarce. Do pozostałych ról studio zaangażowało Agnes Moorehead, E.G. Marshalla, Gene Tierney i Lee J. Cobba. Na planie Bogart wspierał zmagającą się z ciężką depresją Tierney, która w 1943 urodziła dziecko z bardzo poważnymi wadami. Film otrzymał skrajnie negatywne recenzje, a krytycy podkreślali w swoich ocenach, że aktor został źle obsadzony jako fałszywy ksiądz. Przedostatnią produkcją w dorobku Bogarta była komedia kryminalna Nie jesteśmy aniołami (reż. Michael Curtiz), zrealizowana dla Paramountu. Za wstawiennictwem aktora do głównej roli kobiecej zaangażowano Joan Bennett, która zagrała panią domu, na który napada trzech uciekinierów z więzienia (Aldo Ray, Bogart, Peter Ustinov). Krytycy w większości negatywnie oceniali film; „The New York Times” napisał, że zrobienie Nie jesteśmy aniołami w taki sposób było „przeraźliwym błędem”.

    W maju 1955 Bogart wystąpił w telewizyjnej wersji Skamieniałego lasu, emitowanej w stacji NBC w programie Producers’ Showcase. Ponownie odtworzył rolę Duke’a Mantee. Partnerowała mu Lauren Bacall jako Gabriella, a także Henry Fonda w roli Alana Squiera. Całość wyreżyserował Delbert Mann. Mimo oznak choroby, kreacja Bogarta była chwalona; „Time” przyznał, że był „zimny, zjadliwy i przekonująco władczy”, z kolei „Variety” uznał, że aktor został pokazany „w najlepszej formie, twardego rewolwerowca, zdolnego do morderstwa, znajdującego prymitywną przyjemność w sposobie, w jaki zakładnicy muszą wykonywać jego polecenia, miał zwierzęcy instynkt, jeśli chodzi o ratowanie własnej skóry”. Po pozytywnych recenzjach aktor zaczął otrzymywać kolejne propozycje telewizyjne, lecz wszystkie z nich odrzucił.

    Ostatnim filmem w karierze Bogarta był dramat (noir) sportowy Tym cięższy ich upadek (reż. Mark Robson) z 1956, który określał „czarną kartką walentynkową do słodkiej dziedziny boksu”. Wykreował postać dziennikarza Eddie’go Willisa, podejmującego się wypromowania amatorskiego boksera Tora Morena (Mike Lane) do walki o tytuł mistrza świata wagi ciężkiej. Film Robsona nawiązywał do kariery Primo Carnery, włoskiego boksera z lat 20. i 30., gdy walki w wadzie ciężkiej kontrolowała mafia Frankiego Carba i Franka „Blinkiego” Palerma. Tym cięższy ich upadek otrzymał umiarkowanie przychylne recenzje, choć w ocenie Kanfera Bogart sprawiał wrażenie „jeszcze bardziej zmęczonego i chorego niż w telewizji”.

    Choroba, śmierć i pogrzeb[ | edytuj kod]

    Grób Humphreya Bogarta na Forest Lawn Memorial Park (październik 2014)

    W trakcie realizacji Lewej ręki Pana Boga stan zdrowia Bogarta uległ pogorszeniu. Aktor często miewał na planie duszności i ataki kaszlu, które trwały nieprzerwanie przez kilka minut. Po zakończeniu zdjęć do Tym cięższy ich upadek, podczas jednej z rozmów z Greer Garson, Bogart doznał kolejnego ataku kaszlu. Za namową aktorki zdecydował się na wizytę u lekarza w Beverly Hills, gdzie przeprowadzono bronchoskopię. Bogart uskarżał się na ból przy przełykaniu oraz zaczął tracić na wadze. Początkowo podejrzewano drobną infekcję, wskutek czego Frank Sinatra udostępnił aktorowi swój dom w Palm Springs, by ten mógł wypocząć. Po powrocie przechodził kolejne badania, które wykazały obecność komórek nowotworowych. 1 marca 1956 Bogart przeszedł w Good Samaritan Hospital trwającą dziewięć godzin operację, w trakcie której usunięto mu niemal całkowicie przełyk, dwa węzły chłonne i żebro. Ówczesna medycyna była bezsilna wobec tak zaawansowanego stadium nowotworu złośliwego przełyku. Przebywając w domu regularnie odwiedzany był przez wielu przyjaciół, m.in. Irvinga Paula Lazara i Johna Hustona. Telefonowali Fred Astaire i John Wayne. Kontynuując leczenie Bogart przechodził naświetlania promieniami X, po których miewał mdłości, oraz chemioterapię, która znacząco osłabiła jego organizm. Mimo choroby, aktor nie zrezygnował z picia alkoholu oraz palenia papierosów (przerzucił się na chesterfieldy z filtrem).

    Choroba Bogarta stała się przedmiotem licznych spekulacji w kręgach Hollywood; informowano w nich m.in., że aktor umiera i wybrano już miejsce pochówku, bądź też przebywał w szpitalu, który w rzeczywistości nie istniał. Po przeczytaniu jednej z fałszywych informacji, osobiście zadzwonił do redakcji „New York Journal-American”, domagając się sprostowania. Gdy czuł się dobrze, pływał na swojej łodzi „Santana”. W listopadzie 1956 u aktora nastąpił przerzut nowotworowy. Zaczął chudnąć i tracić siły. Od grudnia poruszał się na wózku inwalidzkim, a jego waga wynosiła 36 kilogramów. W domu zainstalowano prowizoryczną windę, dzięki której, przy pomocy personelu, mógł poruszać się między piętrami. Gdy miał problemy z oddychaniem, korzystał z dwóch dużych pojemników z tlenem. W ostatnich dniach aktora odwiedzali Clifton Webb, Jack L. Warner, Sam Goldwyn i w szczególności Katharine Hepburn i Spencer Tracy. 13 stycznia 1957 Bogart zapadł w śpiączkę. Zmarł dzień później o drugiej dwadzieścia pięć nad ranem. Miał 57 lat.

    Nekrologi z informacją o śmierci Bogarta ukazywały się w najważniejszych gazetach na całym świecie, w których opisywano go m.in. jako „ciężko pracującego profesjonalistę”, „doskonałego aktora” i „esencję twardziela”. Rankiem 17 stycznia w kościele episkopalnym w Beverly Hills odbyły się uroczystości pogrzebowe, w których udział wzięło około dwieście pięćdziesiąt osób, w tym m.in. Charles Boyer, David Niven, Gary Cooper, Gregory Peck, James Mason, Joan Fontaine, Katharine Hepburn, Louis Jourdan, Marlene Dietrich, Ronald Reagan, Spencer Tracy, reżyserzy Billy Wilder, Nunnally Johnson, Richard Brooks i William Wyler oraz producenci David O. Selznick, Harry Cohn i Jack L. Warner. Mowę pogrzebową wygłosił John Huston (w zastępstwie za Tracy’ego, który przybity śmiercią Bogarta nie był w stanie). Na zewnątrz kościoła obecnych było ponad dwa tysiące osób.

    Zwłoki aktora poddano kremacji. Do urny Bacall schowała mały złoty gwizdek, będący częścią bransoletki, który dostała od męża trzynaście lat wcześniej. Znajdowała się na nim inskrypcja: „Gdybyś czegoś potrzebował, po prostu zagwiżdż”. Tekst nawiązywał do filmu Mieć i nie mieć (1944), na planie którego para poznała się. Wolą Bogarta było, aby jego prochy rozsypano nad Oceanem Spokojnym, lecz z racji tego, że w owym czasie było to nielegalne, decyzją rodziny pochowano je w kolumbarium na cmentarzu Forest Lawn Memorial Park w zespole miejskim Los Angeles–Long Beach. W testamencie aktor majątek podzielił między żonę i swoje dzieci oraz zapewnił pensję kucharce (1500 dolarów) i sekretarce (2 tys. dolarów).

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Reklama

    Czas generowania strony: 0.327 sek.