Historia ruchu socjalistycznego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Historia ruchu socjalistycznego obejmuje historię grup i organizacji uznających idee socjalistyczne.

Federacja Wspólnot Spółdzielczych - Co-operative Commonwealth Federation CCF– socjalistyczna partia polityczna działająca w Kanadzie do początku lat sześćdziesiątych XX wieku. Wraz z Niezależną Partią Pracy dała podstawy Nowej Demokratycznej Partii Kanady.Neoliberalizm (ang. neoliberalism) - nurt w historii myśli ekonomicznej, poddający krytyce dominujące od czasu wielkiego kryzysu teorie keynesowskie, postulujący powrót do zasad wolnego rynku i ograniczonej do minimum ingerencji państwa w gospodarkę.

Spis treści

  • 1 Początki ruchu
  • 1.1 Geneza ruchu
  • 1.2 Pierwsi socjaliści
  • 2 Komuna Paryska
  • 3 Marksizm, I i II Międzynarodówka
  • 4 Koniec XIX wieku, początek XX wieku
  • 4.1 Związki zawodowe i pierwsze partie robotnicze
  • 4.2 Rozwój socjalizmu w Stanach Zjednoczonych
  • 4.3 Wielka Brytania
  • 4.4 Holandia
  • 4.5 Francja
  • 4.6 Niemcy
  • 4.7 Rosja
  • 5 Konflikt między nurtem reformistycznym i rewolucyjnym
  • 6 Rewolucja w 1905 roku
  • 7 I wojna światowa
  • 8 Rewolucje w latach 1917–1920
  • 8.1 Rewolucja w Rosji
  • 8.2 Rewolucja w Niemczech
  • 9 Dwudziestolecie międzywojenne
  • 9.1 Kraje skandynawskie
  • 9.2 Wielka Brytania i kraje wspólnoty
  • 9.3 Francja
  • 9.4 Hiszpania
  • 10 II wojna światowa
  • 11 Socjaldemokracja po 1945 roku
  • 11.1 Ewolucja ideowa, demokratyczny socjalizm
  • 11.2 Rządy socjaldemokratyczne
  • 11.3 Współcześnie
  • 12 Zobacz też
  • 13 Przypisy
  • 14 Bibliografia
  • Początki ruchu[ | edytuj kod]

    Geneza ruchu[ | edytuj kod]

    Henri de Saint-Simon: teoretyk socjalizmu chrześcijańskiego i utopijnego, uważany często za pierwszego współczesnego socjalistę

    Socjaliści szukali źródeł swojej ideologii już w starożytności, w filozofii Mazdaka, Platona i Arystotelesa.

    Gwardia Ludowa WRN, od 2 maja 1944 Oddziały Wojskowe Powstańczego Pogotowia Socjalistów (OW PPS) – wojskowe ugrupowanie konspiracyjne 1939-1945 związane z PPS-WRN. Od 1941 scalana z ZWZ z zachowaniem autonomii (od 1942 w AK). W 1944 oddziały GL WRN (OW PPS) liczyły ok. 42 tys. żołnierzy. Oddziały PPS wzięły udział w powstaniu warszawskim w składzie oddziałów okręgu warszawskiego AK na Woli, Żoliborzu, Ochocie, Mokotowie i Śródmieściu.Wilhelm Pieck (ur. 3 stycznia 1876 w Guben, zm. 7 września 1960 w Berlinie) – wschodnioniemiecki polityk i działacz społeczny, członek niemieckiego ruchu robotniczego, komunista.

    Właściwy ruch socjalistyczny opierał się jednak na ruchu związkowym i spółdzielczym, pismach teoretyków socjalizmu utopijnego oraz tzw. chrześcijańskim socjalizmie. Socjalizm chrześcijański nie używał początkowo tej nazwy. Narodził się z chrześcijańskiego poczucia wspólnoty i solidaryzmu. Późniejsi teoretycy socjalizmu utopijnego widzieli w Kazaniu na górze, wizję wspólnoty kolektywistycznej. W wieku XIX działacze protestanccy zakładali instytucje społeczne takie jak Working Men's College, którego pierwszym dyrektorem został Frederick Maurice, czy działacze tacy jak Charles Kingsley, Adolph Wagner i Adolf Stoecker. Idee socjalistyczne głosił ruch oksfordzki, organizując misje w dzielnicach nędzy. Działacze katoliccy zainteresowali się sprawą robotniczą dopiero po 1891 roku, gdy wydana została encyklika Rerum novarum. W Rosji, ze względu na kolektywistyczne tradycje Kościoła prawosławnego i regionalne tradycje struktur chłopskich, idee socjalizmu znalazły szerokie uznanie.

    Bawarska Republika Rad (niem. Bayerische Räterepublik lub też Münchner Räterepublik) – to powołana w drodze rewolucji 13 kwietnia 1919 republika socjalistyczna na terenie Bawarii. Komisarzem oświaty i nauczania publicznego został anarchista Gustav Landauer (zabity po upadku Republiki). Po krótkim okresie istnienia i funkcjonowania, 3 maja 1919 armia niemiecka wkroczyła do stolicy Bawarii, Monachium, i zakończyła istnienie republiki. Aż do 1943 roku w Moskwie działał rząd Bawarskiej Republiki Rad, rozwiązał go Józef Stalin mając w planach utworzenie przyszłej NRD.Partia Europejskich Socjalistów (fr. Parti Socialiste Européen, PSE, ang. Party of European Socialists, PES) – europejska partia polityczna, w skład której wchodzą partie socjaldemokratyczne i demokratyczno socjalistyczne krajów Unii Europejskiej. PES powstała w listopadzie 1992 w wyniku przekształcenia Konfederacji Partii Socjalistycznych (utworzonej w 1974). Tworzy drugą co do wielkości frakcję w Parlamencie Europejskim.

    Na ruch socjalistyczny istotny wpływ miały tradycje związkowe. Istotne znaczenie dla rozwoju ruchu miały wystąpienia robotnicze, począwszy od męczenników z Tolpuddle (związek farmerów w Wielkiej Brytanii).

    Do rozwoju idei protosocjalistycznych przyczyniła się też reformacja. W okresie reformacji na terenie Europy kontynentalnej i Wielkiej Brytanii działali tacy myśliciele jak Tomasz Morus i Tommaso Campanella, dążący do zreformowania zarówno religii i stosunków społecznych. Ruch osłabł po pojawieniu się radykalnych purytanów, znaczącego obozu w angielskiej wojnie domowej. Po wojnie pojawiły się takie grupy jak lewelerzy, którzy popierali reformy wyborcze, progresywne opodatkowanie i ustrój republikański. Kolejną grupą protosocjalistyczną działającą w Wielkiej Brytanii był ruch czartystowski, działający w latach 1836–1849. Nazwa czartystów wzięła się z jednej z petycji wydanej do parlamentu, „Karta praw ludu” z 1842 roku (The People’s Charter).

    Socjalizm agrarny - utopia społeczna głoszona w połowie XIX w. przez rewolucyjnych demokratów rosyjskich i polskich (Aleksander Hercen, Nikołaj Czernyszewski, Gromady Ludu Polskiego). Postulował stworzenie ustroju socjalistycznego, z pominięciem kapitalistycznej fazy rozwoju, w wyniku rewolucji agarnej opartej na chłopstwie jako głównej sile rewolucyjnej.Sekularyzm (świeckość) jest powszechnie definiowany jako koncepcja braku integracji lub współzależności religii z publicznymi sprawami społeczeństwa. Często jest wiązany z okresem oświecenia w Europie i odgrywa główną rolę w społeczeństwach Zachodu. Idee rozdziału kościoła od państwa i laickości wiele czerpią z sekularyzmu. Antonimem sekularyzmu jest teokracja.

    Pierwsi socjaliści[ | edytuj kod]

    Użycie terminu socjalizm po raz pierwszy przypisuje się francuskim ekonomistom Pierre’owi Leroux i Marie Roch Louis Reybaudowi. W Wielkiej Brytanii terminu socialism użył po raz pierwszy działacz spółdzielczy Robert Owen w 1827 roku.

    Pierwszym nurtem socjalizmu, w dzisiejszym tego słowa znaczeniu, był socjalizm utopijny. Nazwa ta została nadana mu później przez Karola Marksa, który chciał w ten sposób podkreślić brak realizmu doktryn wczesnosocjalistycznych.

    Wojna domowa w Rosji – wojna domowa rozpoczęta w wyniku rewolucji październikowej w 1917 roku i ustanowienia przez bolszewików nowej władzy państwowej w Rosji. Zwolenników nowej władzy określano jako "czerwonych", a przeciwników jako "białych". Niekiedy za datę rozpoczęcia wojny uważa się datę podpisania traktatu brzeskiego (3 marca 1918) – podpisanie tego aktu rzeczywiście spowodowało narastanie oporu oraz zagwarantowało zewnętrzną interwencję i wsparcie sił Ententy po stronie "białych". Za zakończenie wojny domowej jest uważane zajęcie przez Armię Czerwoną Krymu w 1920 roku. Na Dalekim Wschodzie walki trwały jednak do 25 października 1922 roku (zdobycie Władywostoku). W Jakucji starcia zbrojne miały miejsce jeszcze w 1923 roku, a na Półwyspie Czukockim – do połowy 1924 roku.Robotnicza Brygada Obrony Warszawy lub Ochotnicza Robotnicza Brygada Obrony Warszawy – działająca od 6 września 1939 w Warszawie formacja ochotnicza obrony cywilnej, powołana z inicjatywy działaczy PPS a zwłaszcza Zygmunta Zaremby. Jej dowódcą był kpt. Marian Kenig.
    Robert Owen, walijski działacz spółdzielczy i teoretyk socjalizmu utopijnego

    Za pierwszego socjalistę uważany jest często Henri de Saint-Simon. według niego „socjalizm” miał być przeciwieństwem liberalnego indywidualizmu, który uważał za przyczynę ubóstwa ucisku i nierówności. Saint-Simon postulował budowę nowego społeczeństwa o charakterze niekapitalistycznym. Miało się ono opierać na równości szans i nagradzaniu pracowników za ich wkład i zdolności. Krytyka kapitalizmu była stałym elementem doktryn socjalistycznych. Innymi znaczącymi postaciami tego okresu byli Robert Owen, Charles Fourier, Pierre-Joseph Proudhon, Louis Blanc i Charles Hall.

    Partia Baas (arab.اﻟﺒﻌﺚ) czyli Odrodzenie (skrót od Hizb al-Baas al-Arabi al-Isztiraki – Partia Socjalistycznego Odrodzenia Arabskiego) – lewicowa arabska partia polityczna, której celem jest scalanie i zjednoczenie świata arabskiego.Obrona Warszawy – bitwa powietrzno-lądowa stoczona w obronie Warszawy w czasie kampanii wrześniowej przez Wojsko Polskie i ludność cywilną z oddziałami 3 i 4 Armii Wehrmachtu oraz jednostkami 1 i 4 Floty Powietrznej Luftwaffe.
    Projekt falansteru: projektowanej przez Fouriera idealnej wspólnoty opartej na zasadach socjalistycznych

    Zdaniem pierwszych działaczy socjalistycznych, socjalizm jako przeciwieństwo indywidualizmu, opierać się miał na współpracy międzyludzkiej. Była ona jednak rozumiana na różne sposoby, Robert Owen uważał że kapitalizm miałby zostać zastąpiony przez spółdzielcze komuny oparte na własności publicznej. Charles Fourier za punkt odniesienia uważał indywidualne pragnienia jednostki. Robert Owen zaangażował się w działalność spółdzielczą, m.in. poprzez rozwój przemysłu opartego na socjalistycznych zasadach w New Lanark. Pracownicy tamtejszych młynów dysponowali ubezpieczeniami społecznymi oraz dziesięcioipółgodzinnym dniem pracy. Podjęto także próby założenia owenowskich komun w Stanach Zjednoczonych, np. New Harmony w Indianie (1825). Również Charles Fourier i Etienne Cabet zakładali w Stanach Zjednoczonych osady spółdzielcze. Fourier w 1841 roku założył osadę Brook Farm. Zwolennicy Fouriera po upadku Brook Farm próbowali założyć wspólnotę w Monmouth Country w New Jersey. Zwolennicy Cabeta założyli miejscowość Nauvoo w stanie Illinois. Osady zbliżone do tych tworzonych przez socjalistów utopijnych tworzyli szejkersi („Zjednoczone Towarzystwo Wyznawców Powtórnego Przyjścia Chrystusa”).

    Socjalizm jako zorganizowany ruch polityczny w Stanach Zjednoczonych rozpoczął się wraz z rozwojem utopijnego socjalizmu na początku XIX wieku, następnie był ściśle powiązany z założoną w 1876 Socjalistyczną Partią Pracy, i założoną w 1901, Socjalistyczną Partią Ameryki. Partii Socjalistycznej w całej historii działalności udało się wystawić setki kandydatów na różne stanowiska w całym kraju, lecz w wyniku surowych represji rządowych ostatecznie podupadła w 1920. Socjalistyczna Partia Pracy nie odnotowała sukcesów zbliżonych do Partii Socjalistycznej, ale udało się jej działać do końca XX wieku. Jednym z końcowych akcentów wojny domowej w Rosji były wydarzenia w Kronsztadzie. Przez samych marynarzy z Kronsztadu powstanie było określane jako "trzecia rewolucja", zaś przez bolszewików jako kontrrewolucja.

    Poglądy François Noël Babeufa, polityka z okresu rewolucji francuskiej, wpłynęły na poglądy Louis Auguste Blanquia i zapoczątkowanego przez niego ruchu blankistów. Blankiści brali znaczący udział w Komunie Paryskiej. Louis Blanc wyrzekał się przemocy jako metody walki politycznej, opowiadał się za budową wspólnoty egalitarnej kontrolowanej przez robotników. Poglądy Proudhona stały się podstawą współczesnego anarchizmu. W Niemczech myśl socjalistyczną głosił Ferdinand Loslauer, znajdujący się pod wpływem socjalistów francuskich.

    Freikorps (niem. wolny korpus) – ochotnicze, nacjonalistyczne formacje paramilitarne działające w Niemczech w latach 1918-1922, założone przez zdemobilizowanych żołnierzy.Szejkersi (lub Szejkerzy, w jęz. ang.: Shakers) – to protestancka grupa religijna, nazwana oficjalnie: Zjednoczone Towarzystwo Wyznawców Powtórnego Przyjścia Chrystusa. To wyjątkowe wyznanie protestanckie, nakazujące celibat.

    Komuna Paryska[ | edytuj kod]

    Komuna Paryska była zrywem rewolucyjnym na terenie Paryża, w którym uczestniczyła głównie inteligencja i proletariat. Zryw trwał między 18 marca a 28 maja 1871. Bezpośrednią przyczyną wybuchu powstania była wieść o zawieszeniu broni i poddaniu się wojsk francuskich w wojnie z Prusami (28 stycznia 1871). Oburzeni mieszkańcy stolicy opanowali miasto i utworzyli oddziały samoobrony, dążąc do ustanowienia nowego rządu Francji. 11 marca wojska wersalskie zaatakowały Paryż, zostały jednak pokonane przez komunardów a część żołnierzy przeszła na stronę powstańców. 28 marca Gabriel Ranvier ogłosił powstanie Komuny. Ruch komunardów podzielił się na przedstawicieli większości i mniejszości. Większość stanowili zwolennicy Louisa Auguste Blanquia, zwani blankistami. Grupa ta domagała się uspołecznienia środków produkcji, rozwiązania Zgromadzenia Narodowego i nowych wyborów. Mniejszość domagała się reform społecznych jednak nie godziła się na walkę zbrojną z opozycją. Zdaniem działaczy mniejszości państwo powinno zostać zlikwidowane, a na jego miejsce powinny powstawać lokalne komuny zrzeszone w prowincje, stany zjednoczone Europy, a następnie republikę światową. Na czele mniejszości stali proudhoniści.

    Socjaldemokratyczna Partia Austrii (Sozialdemokratische Partei Österreichs – SPÖ) – jedna z największych austriackich partii politycznych, działająca od 1889 z przerwą w latach 1934-1945. Do 1934 nosiła nazwę Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Austrii (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Österreichs – SDAPÖ), a w latach 1945-1991 Socjalistyczna Partia Austrii (Sozialistische Partei Österreichs – SPÖ).Ziemla i Wola (ros. Земля и Воля, pol. Ziemia i Wolność) – bolszewicka, wczesnosocjalistyczna organizacja konspiracyjna wywodząca się z ruchu tzw. narodników, działająca w Rosji w latach 1861-1864 oraz 1876-1879. Celem jej było wprowadzenie socjalizmu w oparciu o bunt niezadowolonych chłopów. Chłopi organizowani i szkoleni w obszczinach mieli obalić carat. Nazwa ruchu powstała pod koniec 1878 roku wraz z drukiem pisma o tym tytule. W praktyce Ziemia i Wolność oddziaływała nie tylko na chłopów.
    Walery Antoni Wróblewski dowódca w powstaniu styczniowym, generał Komuny Paryskiej i założyciel I Międzynarodówki

    W Komunie liczny udział brali obcokrajowcy, wśród nich Polacy, m.in. Jarosław Dąbrowski, Walery Wróblewski, Florian Trawiński i Roman Czarnowski. 21 maja 1871 roku doszło do ataku wojsk wiernych Wersalowi na stolicę. Kulminacyjnym momentem stłumienia Komuny był krwawy tydzień gdy wojska wersalskie masowo rozstrzeliwały jeńców i komunardów, a komunardzi odpowiedzieli na to egzekucją zakładników. Ostatecznie Komuna została zdławiona, co przyczyniło się do marginalizacji lewicy i represji jej przedstawicieli.

    Unia Europejska, UE – gospodarczo-polityczny związek 27 demokratycznych państw europejskich. Unia powstała 1 listopada 1993 roku – na mocy podpisanego 7 lutego 1992 traktatu z Maastricht – jako efekt wieloletniego procesu integracji politycznej, gospodarczej i społecznej. Korzenie współczesnej integracji europejskiej sięgają okresu powojennego i ograniczały się do 6 państw zachodnioeuropejskich. Państwa te tworzyły wiele form i mechanizmów współpracy, powoływały organizacje, instytucje i organy, których celem było wzmocnienie jedności między nimi. W 1993 nadrzędną wobec wszystkich poprzednich organizacji została Unia Europejska, sama otrzymując nieznaną wcześniej hybrydową formułę sui generis. Jarosław Dąbrowski przydomek Żądło, ps. Łokietek (ur. 13 listopada 1836 w Żytomierzu, zm. 23 maja 1871 w Paryżu) – polski działacz niepodległościowy, sztabskapitan Armii Imperium Rosyjskiego, generał i naczelny dowódca wojsk Komuny Paryskiej (1871).

    Komuna Paryska przez marksistów uznana została za pierwszą próbę ustanowienia dyktatury proletariatu, a przez anarchistów za próbę likwidacji państwa.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    Tommaso Campanella, w świadectwie chrztu Giovanni Domenico Campanella (ur. 5 września 1568 w Stignano w Kalabrii, zm. 21 maja 1639 w Paryżu) – włoski filozof, teolog i poeta epoki renesansu.
    Giuseppe Saragat (ur. 19 września 1898 w Turynie, zm. 19 czerwca 1988 w Rzymie) – włoski polityk i ekonomista, minister spraw zagranicznych Republiki Włoskiej (1963–1964), prezydent Włoch (1964–1971), założyciel i przywódca włoskich socjaldemokratów.
    Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.
    Socjalizm dhāmmiczny – nazwa wizji "Oświeconego Społeczeństwa" ("Społeczeństwa Nibbany") stworzonej przez tajskiego mnicha bhikkhu Buddhadasę w latach 70., także twórcy szkoły buddyjskiej Suan Mokkh.
    Zjednoczenie Niemiec (1866–1871) – kilkuletni proces jednoczenia państw niemieckich, zakończony proklamacją II Rzeszy.
    Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – polska partia polityczna o charakterze niepodległościowym, socjalistycznym i pracowniczym (klasyfikowana w grupie partii lewicowych), założona w listopadzie 1892 podczas tzw. zjazdu paryskiego jako Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich, jedna z najważniejszych w Polsce sił politycznych aż do 1948. W czasach PRL jako samodzielna partia działała jedynie na emigracji.
    Rewolucja listopadowa w 1918 (niem. Novemberrevolution) – całokształt wystąpień o charakterze rewolucyjnym w Niemczech, w roku 1918.

    Reklama