• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Historia kolei w Wielkiej Brytanii i Irlandii



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Northern Ireland Railways Company Ltd. – brytyjski przewoźnik kolejowy działający na terenie Irlandii Północnej pod marką NI Railways. Przedsiębiorstwo powstało w 1968 roku i jest własnością państwowej spółki Northern Ireland Transport Holding Company. Jest to jedno z dwóch przedsiębiorstw kolejowych w Wielkiej Brytanii, obok East Coast, które należą do państwa.Most – rodzaj przeprawy w postaci budowli inżynierskiej, której konstrukcja pozwala na pokonanie przeszkody wodnej (rzeki, jeziora, zatoki, morskiej cieśniny itp.)
    Pokazy ulepszonego parowozu „Catch me who Can” R. Trevithicka w Londynie, 1808 r.
    Parowóz „Rocket” G. Stephensona z 1829 r., Liverpool & Manchester Rly.
    Tor kolei atmosferycznej South Devon Railway I. K. Brunela (1847) wystawiony w Didcot Railway Centre; budowa toru charakterystyczna dla GWR
    Royal Border Bridge na rzece Tweed z 1850 r., proj. R. Stephenson (Newcastle & Berwick Rly., potem NER)
    Lokomotywa kolei LNWR, ok. 1852 r.
    Szerokotorowe parowozy GWR oczekujące na złomowanie po likwidacji ostatniej linii „rozstawu Brunela” 1892 r.
    Parowóz Metropolitan Rly. w London Transport Museum w Covent Garden
    Hala Midland Rly. z 1885 r. na dworcu Birmingham New Street
    Hotel Midland Rly. i siedziba zarządu kolei na dworcu St Pancras w Londynie
    Blackpool – jedyna linia tramwajowa, która przetrwała okres powojenny
    Forth Bridge z 1890 r., proj. Benjamin Baker i John Fowler; pierwszy most stalowy w Brytanii (NBR)
    Londyn. Pociąg City & South London Rly. z 1890 r. Ponieważ trasa przebiegała wyłącznie w tunelu, wagony prawie nie miały okien
    Ostatnie lata przed wycofaniem parowozów, węzeł St Dunstans koło Bradford (dawna linia GNR)
    Klasyczny brytyjski przejazd kolejowo-drogowy – tutaj na dawnej linii GER w hrabstwie Essex
    Elektryfikacja trzecią szyną sieci podmiejskiej Southern Rly. Węzeł Clapham Junction w Londynie
    Wiadukt w Ripon (Yorks.): po zamkniętych liniach kolejowych pozostały budowle inżynierskie (NER)
    Typ 55 Deltic – najbardziej znany spalinowóz BR z l. 60. w National Railway Museum w Yorku
    Pociąg elektryczny na West Coast Main Line niedługo po elektryfikacji (dworzec Birmingham New St)
    Spalinowy zespół trakcyjny HST albo InterCity 125 w barwach jednego z prywatnych przewoźników
    Tyne & Wear Metro: od 2002 r. „lekkie” pociągi tej kolei dzielą tory z pociągami „ciężkimi” na linii do Sunderland
    Trzy typy spalinowych zespołów trakcyjnych w hali wiktoriańskiego dworca Liverpool Lime St. Od prawej: typ 156 (Sprinter) wprowadzony na w l. 80.; typ 142 (Pacer) – współczesny poprzedniemu, ale produkt „oszczędności” rządu Thatcher oraz typ 350 (Desiro) z pierwszych lat XXI w. wprowadzony po prywatyzacji
    EZT typu 390 Pendolino kolei Virgin Trains i pociąg towarowy na linii WCML w hrabstwie Warwick
    Eurostar na Channel Tunnel Rail Link
    Dublin, jedna z dwóch linii tramwajowych otwartych w 2004 r.

    Synteza[ | edytuj kod]

    W Wielkiej Brytanii, kraju „rewolucji przemysłowej” rozpoczętej już w poł. XVIII (pojawienie się maszyny parowej: 1798), wczesnymi formami kolei przemysłowych posługiwano się na długo przed wynalezieniem parowozu. Nic więc dziwnego, że miała tam miejsce znaczna część pionierskich rozwiązań w dziedzinie kolejnictwa, zwłaszcza w XIX. Pojawia się tam pierwsza kolej konna publicznego użytku (1803), pierwsza kolej konna zabierająca pasażerów (1807), wreszcie pierwsze „travelling engines”, jak pierwotnie określano parowozy, jeżdżące po torach kolei konnych (1804) albo kolei specjalnie dla nich przebudowanych (technologia zębata: 1812). Za początek epoki kolei przyjęło się uważać

    Eurotunel (fr. Tunnel sous la Manche, ang. Channel Tunnel, także Eurotunnel) – tunel pod kanałem La Manche o długości ok. 50 km, uruchomiony w 1994. Łączy Calais we Francji z Folkestone w Wielkiej Brytanii. Został wybudowany i jest obsługiwany przez brytyjsko-francuskie, prywatne konsorcjum Eurotunnel plc. Koszt budowy wyniósł (w cenach z 1985) 4,65 miliarda £.West Coast Main Line – linia kolejowa o mieszanym przeznaczeniu w Wielkiej Brytanii. Zapewnia szybkie, długodystansowe przewozy pasażerskie między Londynem, regionami West Midlands, North West England, północną Walią i południową Szkocją.
  • 29 IX 1825 – otwarcie pierwszej kolei (adhezyjnej) Stockton & Darlington Rly., eksploatowanej z intensywnym użyciem parowozów George’a Stephensona (początkowo tylko dla pociągów towarowych).
  • Sukces kolei Stephensona został szybko potwierdzony otwarciem 15 IX 1830 pierwszej kolei publicznej ruchu osobowo-towarowego trakcji wyłącznie parowej: Liverpool & Manchester Rly. Od tej pory stosowanie parowozów na nowo budowanych liniach kolejowych stało się coraz powszechniejsze, nie tylko w Brytanii, ale również za granicą. Pierwsza kolej parowa w Irlandii pojawiła się w 1834, a w Szkocji – w 1837. Oprócz „travelling engines” próbowano również kolei z maszynami stacjonarnymi i linowym napędem pociągów (1830) oraz, nieco później, napędem atmosferycznym (1843/1844).

    Przejazd kolejowo-drogowy (również przejazd kolejowy) – skrzyżowanie w jednym poziomie linii kolejowej lub bocznicy z drogą.Kolej konna - kolej wąskotorowa o trakcji konnej, powszechnie stosowana w XIX i na pocz. XX w. w przemyśle, rzadziej w transporcie osób.

    Lata trzydzieste to początek budowy sieci kolei dalekobieżnych. W 1838 ukończono już linię kolejową łączącą pionierską Liverpool & Manchester z Birmingham i Londynem (część obecnej magistrali West Coast Main Line), zaś Anglię ze Szkocją kolej połączyła pod koniec l. 40. Intensywność budowy kolei ilustrują 262 projekty zatwierdzone ustawowo przez Parlament w 1846, szczytowym okresie „gorączki kolejowej” („railway mania”). Powstawaniu kolei towarzyszyły wielkie budowle inżynierskie, jak hale peronowe, mosty i tunele, w których budowę zaangażowani byli najwięksi inżynierowie epoki wiktoriańskiej, z Robertem Stephensonem, I. K. Brunelem, a potem J. Fowlerem, W. H. Barlowem i B. Bakerem na czele.

    Rainhill Trials – konkurs na lokomotywę do obsługi kolei Liverpool – Manchester, zorganizowany w początkach kolei parowej. Odbył się w październiku 1829, niedaleko Rainhill (okolice Liverpoolu).Network Rail Ltd. – państwowy zarządca infrastruktury kolejowej w Wielkiej Brytanii. Przedsiębiorstwo powstało w 2002 w związku z nacjonalizacją spółki akcyjnej Railtrack.

    Problem wejścia kolei do struktur wielkich miast zaczął być coraz bardziej palący. Rozwiązywano go przez kosztowne trasy na wiaduktach lub w tunelach, doprowadzające kolej do dworców położonych w centrach miast (np. 1850 – Newcastle, 1854 – Birmingham, 1864-1866 – Londyn, 1886 i 1896 – Glasgow). Wreszcie, w 1863 otwarto pierwszy odcinek Metropolitan Rly. w Londynie – pierwsze metro na świecie.

    Saltash (korn. Essa) – miasto w Wielkiej Brytanii, w Anglii w hrabstwie Kornwalia, położone na zachodnim brzegu rzeki Tamar u jej ujścia do kanału La Manche. Mylnie uważane za prawobrzeżną część Plymouth. Jest najdalej na wschód wysuniętym miastem hrabstwa.George Stephenson (ur. 9 czerwca 1781 w Wylam (15 km na zachód od Newcastle upon Tyne) w Anglii, zm. 12 sierpnia 1848 w Chesterfield w Anglii) – brytyjski inżynier, który jako pierwszy zaprojektował współczesną lokomotywę parową, uważany jest za "ojca brytyjskich kolei parowych".

    W odróżnieniu od większości krajów, w Brytanii budową kolei nie zajmowało się państwo, ale niemal wyłącznie prywatni przedsiębiorcy. Dlatego też problem unifikacji technicznej poszczególnych kolei, niezbędnej do stworzenia sieci krajowej, był poważny, chociaż nieco łagodzony faktem, że koleje często korzystały z usług tych samych projektantów oraz że koleje nieraz same dbały o możliwość połączenia się z systemem sąsiada. Państwo reagowało z pewnym opóźnieniem, jak to było z rozstrzygnięciem „wojny rozstawów” („battle of gauges”) wydanym przez komisję parlamentarną na rzecz toru „stephensonowskiego” (1846) albo z szeregiem regulacji technicznych wydawanych przez Board of Trade – urząd regulacji kwestii gospodarczych. Mimo rozbicia sieci na ponad sto kolei, dzięki Railway Clearing House wszędzie można było kupić bilet na dowolną linię lub wysłać towar w dowolne miejsce. Poszczególne koleje mogły sobie robić różne przykrości, jeśli ze sobą konkurowały, ale też systemy tworzyły skomplikowaną strukturę powiązaną eksploatacyjnie, obejmującą wykorzystanie tras innego zarządu, określonych w umowach o tzw. „running powers”.

    Isambard Kingdom Brunel (ur. 9 kwietnia 1806 w Portsmouth, zm. 15 września 1859) - brytyjski inżynier, konstruktor statków parowych i mostów, przeważnie wiszących. M.in. most Hungerford w Londynie. W 1829 roku odznaczony Orderem Legii Honorowej. W 2002 roku w plebiscycie BBC na 100 najważniejszych Brytyjczyków wszech czasów zajął drugie miejsce za Winstonem Churchillem.Lokomotywa parowa (również parowóz) – lokomotywa napędzana maszyną parową lub rzadziej turbiną parową. Para pochodzi z kotła opalanego węglem, rzadziej drewnem, ropą czy mazutem, a w parowozach bezogniowych z zasobnika pary.

    Pierwsza na świecie trakcja elektryczna na kolejach „ciężkich” pojawiła się na kolejach miejskich: podziemnej (1890, Londyn) i nadziemnej (1893, Liverpool). Elektryfikacja linii podmiejskich sieci krajowej, rozpoczęta na pocz. XX (Liverpool, Newcastle), doprowadziła w latach międzywojennych do zbudowania w południowej Anglii jednego z największych na świecie systemów elektrycznych zasilanych z dołu.

    British Rail (do 1968 roku British Railways) – dawne brytyjskie przedsiębiorstwo transportowe, główny przewoźnik kolejowy w Wielkiej Brytanii od końca lat 40. do lat 90. XX wieku. Przedsiębiorstwo powstało w wyniku nacjonalizacji czterech brytyjskich spółek kolejowych zwanych Big Four: Great Western Railway, London, Midland and Scottish Railway, London and North Eastern Railway oraz Southern Railway, która nastąpiła w 1948 roku.Severn Tunnel (wal. Twnnel Hafren) – tunel kolejowy przebiegający pod rzeką Severn i łączący hrabstwo Gloucestershire w Anglii z Walią. Został wybudowany w latach 1873–1886 przez spółkę Great Western Railway. Jego długość wynosi 7008 m, z czego 3,62 km przebiega pod wodą. Jest drugim pod względem długości tunelem w Wielkiej Brytanii.

    W okolicach I wojny światowej koleje zaczęły odczuwać trudności związane z konkurencją innych środków transportu. Inicjatywę w sprawach kolejowych przejął rząd. W 1923 miała miejsce konsolidacja 123 towarzystw kolejowych w 4 duże zarządy, nadal prywatne („railway grouping”). Reforma nie doprowadziła jednak do polepszenia pozycji ekonomicznej kolei. W 1948 nastąpiło upaństwowienie kolei i utworzenie British Railways. Okres powojenny charakteryzuje modernizacja sieci (m.in. elektryfikacja dwóch głównych magistral łączących Anglię ze Szkocją) oraz masowe redukcje linii, które skróciły sieć Wielkiej Brytanii niemal o połowę (jeszcze większe cięcia nastąpiły w Irlandii). Do osiągnięć doby BR należy zaliczyć wprowadzenie pionierskiego w Europie systemu równo odstępowego szybkich pociągów międzyregionalnych Intercity.

    East Coast Main Line – zelektryfikowana linia kolejowa dużych prędkości o długości 632 km między Londynem, Peterborough, Doncaster, Wakefield, Leeds, Yorkiem, Darlington, Newcastle i Edynburgiem.Tunel – budowla komunikacyjna w postaci długiego korytarza, podziemna lub podwodna, wykonana metodą odkrywkową lub drążenia, umiejscowiona pod przeszkodą. Tunele to najczęściej budowle geotechniczne mające swoje wyloty na powierzchni ziemi.

    Mimo wysiłków modernizacyjnych w okresie 1945-1982 spadek przewozów pasażerskich postępował nieprzerwanie, choć z niewielką przerwą w l. 50. Tendencja ta skłoniła rząd konserwatywny do podjęcia pionierskiej prywatyzacji sieci (1993), za którą poszły znaczne subsydia państwowe. Prywatyzacja, modernizacja taboru i zwiększenie subsydiów państwowych przyniosły na przełomie XX i XXI znaczny wzrost ruchu pasażerskiego, mimo zaległości w zakresie modernizacji (a nawet utrzymania) infrastruktury i powszechnie złej opinii o pracy kolei. Otwarcie Eurotunelu do Francji (1994), realizacja wizji o stuletnim rodowodzie, do pewnego stopnia otworzyła system kolejowy Europy dla kolei brytyjskich (ale nie odwrotnie, ze względu na różnicę skrajni wagonów) oraz, po długim okresie wahań, doprowadziło do budowy pierwszej linii wysokich prędkości: Channel Tunnel Rail Link (ukończenie przewidywane na 2007).

    James Watt (/wɔt/, ur. 19 stycznia/30 stycznia 1736, zm. 25 sierpnia 1819) – szkocki inżynier i wynalazca, twórca kilku kluczowych ulepszeń konstrukcji maszyny parowej, dzięki którym maszyny te zapoczątkowały rewolucję przemysłową. Kolej zębata – kolej z dodatkową szyną zębatą umieszczoną pośrodku toru, na którą oddziałują zębate koła napędowe i hamujące taboru trakcyjnego, mogąca pokonywać trasę o dużych nachyleniach profilu podłużnego. Technologia ta może być zastosowana na całej długości wydzielonej linii kolejowej albo tylko na bardziej stromych fragmentach trasy.

    Początki[ | edytuj kod]

  • 1765 – James Watt buduje maszynę parową, będącą udoskonaloną wersją konstrukcji wynalezionej przez Thomasa Newcomena (ok. 1698);
  • konne koleje przemysłowe istniały w Brytanii od połowy XVIII – np. w Middleton Colliery pod Leeds (Yorkshire, 1758; p. też niżej);
  • 1803 – kolej konna Surrey Iron Railway między Wandsworth i Croydon – pierwsza kolej użytku publicznego na świecie (dla przewozu towarów);
  • 1804 – Richard Trevithick wypróbowuje swoją lokomotywę na kolei przemysłowej Penn-y-darran kopalń w Merthyr Tydfil w Walii; próby zakończone niepowodzeniem ze względu na słabą wytrzymałość szyn żeliwnych – pierwszy parowóz;
  • 1805 – Croydon, Merstham & Godstone Rly. – druga kolej konna publicznego użytku dla ruchu towarowego;
  • 1807 – pierwsza konna kolej publiczna, otwarta rok wcześniej, która zabiera pasażerów: Oystermouth Rly. między Swansea i Oystermouth (Walia);
  • 1808 – pierwsza kolej konna w Szkocji: Kilmarnock & Troon Rly., kolej przemysłowa łącząca kopalnie z portem; w 1817 jeździ nią jeden z wczesnych parowozów Stephensona;
  • 1812 – przebudowa towarowej Middleton Colliery Rly. na tor z parą szyn zębatych pomysłu Johna Blenkinsopa, uruchomienie parowozów Matthew Murraya – pierwsze wykorzystanie parowozów w normalnym ruchu; linia, ze spadkami sięgającymi 6,7%, może być też uznana za pierwszą kolej zębatą;
  • 1814 – pierwszy parowóz George’a Stephensona („Blücher”) na linii kopalnianej Killingworth Rly.; potem kolejne prace Stephensona nad udoskonaleniem lokomotyw; jednocześnie otwiera się wiele innych kolei konnych;
  • 29 IX 1825 – otwarcie pierwszej kolei (adhezyjnej) Stockton & Darlington Rly. w Hrabstwie Durham, eksploatowanej z intensywnym użyciem parowozów (początkowo tylko dla pociągów towarowych; osobowe ciągnięto końmi); przyjęto rozstaw szyn 4 stopy 8½ cala (1435 mm) – zwany odtąd „stephensonowskim” albo „normalnym”; w dniu otwarcia użyto parowozu G. Stephensona „Locomotion No. 1”; zachowany w Darlington Railway Centre & Museum mieszczącym się w budynku dworca Darlington North Road; w 1863 kolej włączona do sieci North Eastern Rly. (NER);
  • 1826 – otwarcie Monkland & Kirkintilloch Rly., pierwszej kolei (konnej) publicznego użytku w Szkocji (okolice Glasgow);
  • 6-14 X 1829 – próby w Rainhill na fragmencie budującej się linii Liverpool & Manchester Rly. dla ustalenia dostawcy parowozów; wygrywa „Rocket” G. Stephensona, który otrzymuje nagrodę 500 funtów; w tym czasie Stephenson ma już wielu rywali w budowie lokomotyw – należą do nich m.in.: Timothy Hackworth, firma Foster, Rastrick & Co.
  • 1830 – otwarcie Canterbury & Whitstable Rly. (Kent), kolei o napędzie linowym, z odcinkiem adhezyjnym, na którym wykorzystywano parowóz „Invicta” G. Stephensona;
  • 15 IX 1830 – otwarcie pierwszej parowej kolei publicznej ruchu osobowo-towarowego: Liverpool & Manchester Rly.; linia jest czynna do dzisiaj jako lokalna łącząca oba miasta;
  • ...
  • 1834 – pierwsza kolej w Irlandii, łącząca Dublin i Kingstown (późn. Dun Laoighaire), pierwotnie normalnotorowa, przekuta 1857 na rozstaw 5 stóp 3 cali („irlandzki”);
  • ...
  • 1836 – London & Greenwich Rly., pierwsza kolej w Londynie; wprowadziła standard budowy linii kolejowej w mieście, prowadzonej na ceglanym wiadukcie;
  • 1837 – pierwsza kolej używająca wyłącznie trakcji parowej w Szkocji: Paisley & Renfrew Rly. – tor „szkocki” o rozstawie szyn 4 stopy 6 cali (1371 mm). Ponieważ linia była deficytowa, w 1847 zaczęto używać trakcji konnej. Przekuta na tor normalny w 1847 i podłączona do innych kolei, odtąd powróciła do parowozów.
  • 1843/1844 – kolej atmosferyczna – otwarcie linii Kingstown – Dalkey Dublin & Kingstown Rly. braci Samuda; trakcję atmosferyczną eksploatowano do 1854.
  • Linie kolejowe Kornwalii – sześć linii kolejowych przebiegających przez terytorium Kornwalii. Linią szkieletową jest trasa Plymouth – Penzance, od której odchodzą odnogi, zarówno na północ jak na południe. Głównym operatorem linii jest spółka First Great Western, na linii głównej działają ponadto CrossCountry i South West Trains. Na wszystkich liniach utrzymywany jest ruch pasażerski.Liverpool Street Station – jedna z głównych stacji kolejowych Londynu, a także stacja metra w dzielnicy City of London. Stacja ma połączenia ze wschodnią Anglią m.in. z Cambridge, Norwich, Ipswich, Colchester. Posiada 18 peronów i obsłużyła w 2005 ponad 38,95 mln pasażerów.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    Royal Albert Bridge, pol. Most Księcia Alberta, zwany niekiedy Most Brunela lub Saltash Bridge - most kolejowy przez rzekę Tamar między miastami Plymouth w hrabstwie Devon i Saltash w Kornwalii. Zaprojektowany przez Isambarda Kingdom Brunela, otworzony do użytku przez księcia Alberta 2 maja 1859. Znajduje się na trasie kolejowej Londyn - Penzance. Długość mostu wynosi 666,8 m, najdłuższe przęsło ma 138,7 m. Znajduje się 30 metrów nad poziomem rzeki. Most w całości wykonany jest z żelaza.
    Virgin Trains - brytyjski przewoźnik kolejowy, obecnie posiadający koncesję na obsługę grupy tras dalekobieżnych, łączących Londyn z miastami regionu West Midlands, północno-zachodniej Anglii, północnej Walii oraz Szkocji. Okres koncesyjny rozpoczął się 9 marca 1997 i skończył się w marcu 2012. Firma jest spółką dwóch brytyjskich koncernów: Virgin Group (51% udziałów) oraz Stagecoach Group (49%).
    Devon – hrabstwo ceremonialne i niemetropolitalne w Anglii, w regionie South West England, położone we wschodniej części Półwyspu Kornwalijskiego, pomiędzy Kornwalią na zachodzie a hrabstwami Somerset i Dorset na wschodzie. Jest jedynym hrabstwem położonym nad dwoma akwenami morskimi – kanałem La Manche na południu i Kanałem Bristolskim na północy – z oddzielną linią brzegową.
    Penzance (wym. [pɛnˈzæns], korn. Pennsans) – miasto portowe i civil parish w Kornwalii, w dystrykcie (unitary authority) Kornwalia, położone nad zatoką Mount’s Bay. Leży 39,5 km na zachód od miasta Truro i 415,2 km na południowy zachód od Londynu. W 2001 roku miasto liczyło 20 255 mieszkańców. W 2011 roku civil parish liczyła 21 045 mieszkańców.
    Pendolino (z wł. „wahadełko”) - rodzina włoskich elektrycznych zespołów trakcyjnych wysokich prędkości, o prędkościach maksymalnych od 200 do 250 km/h, w większości przypadków posiadających wychylne nadwozie. Początkowo produkowane przez Fiat Ferroviaria, a później przez Alstom, który przejął Fiat Ferroviaria. Eksploatowane w wielu krajach Europy oraz Chinach.
    Siemens Desiro Classic – rodzina elektrycznych i spalinowych zestawów trakcyjnych, produkowanych od 1999 roku w Niemczech przez spółkę Siemens Mobility.
    Eurostar – przewoźnik kolejowy obsługujący połączenia dużych prędkości pomiędzy Londynem, Paryżem i Brukselą.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.034 sek.