Historia gospodarcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Historia gospodarcza – dziedzina historii zajmująca się rozwojem i przejawami życia gospodarczego w przeszłości. W pracach historyków gospodarczych stosowane są metody statystyczne, nawiązuje się też często do nauk takich jak: antropologia, historia kultury materialnej, historia społeczna, demografia historyczna.

Witold Kula (ur. 18 kwietnia 1916, zm. 12 lutego 1988) – polski historyk, w latach 1950–1986 profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek Marksistowskiego Zrzeszenia Historyków. Witold Kula był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej szkoły historii społeczno-gospodarczej.Demografia historyczna – dziedzina wiedzy historycznej, w tradycyjnej koncepcji historii pojmowana czasami jako jej nauka pomocnicza, bywa też traktowana jako dział demografii. Zajmuje się badaniem dziejów populacji ludzkich.

Powstanie i rozwój historii gospodarczej[ | edytuj kod]

Strona tytułowa Kapitału

Choć pewne informacje dotyczące życia gospodarczego odnaleźć można już w dziełach historyków starożytnych, zainteresowanie historią gospodarczą jako samodzielną dziedziną pojawia się dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku pod wpływem rozwoju ekonomii politycznej. Za podstawowe prace z tego okresu uznać można The state of the poor: or an history of labouring classes in England from conquest to the present period (1797) autorstwa ucznia Adama Smitha – Fredericka Mortona Edena oraz Das nationale System der politischen Oekonomie (1841) Friedricha Lista. Tradycję tę kontynuowali także Karol Marks i Fryderyk Engels w swoim Kapitale.

Kolonializm – polityka państw rozwiniętych gospodarczo polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych, wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych. Zgodnie z zachodnią tradycją kolonializm datowany jest od epoki wielkich odkryć geograficznych, chociaż znany był już w czasach starożytności.Pierre Goubert (ur. 25 stycznia 1915, zm. 16 stycznia 2012) - francuski historyk. Zaliczany do drugiej generacji Szkoły Annales. Był badaczem dziejów wieku XVII.

W XIX wieku, mimo wciąż dużego nacisku na historię polityczną, wciąż rozszerzano zakres badań historycznych, szczególnie zaś historii społecznej i gospodarczej. Ważnym ośrodkiem badań nad historią gospodarczą, z racji wysokiego poziomu rozwoju ekonomicznego, stała się wówczas Anglia. Już w 1805 roku ukazały się czterotomowe dzieje angielskiego handlu, manufaktur i żeglugi Davida Macphersona, a w 1812 roku jego Historia europejskiego handlu z Indiami. W latach 1838–1857 T. Took i W. Newmarch opublikowali historie cen i pieniądza w Anglii, zaś w latach 1836–1843 G. R. Porter dzieje gospodarcze imperium brytyjskiego. Wiele uwagi poświęcono badaniom nad położeniem „ubogich”, bowiem rosnąca klasa robotnicza była wtedy nowym zjawiskiem. Dziejami gospodarczymi zajmowali się teoretycy socjalizmu – Karol Marks i Fryderyk Engels.

Kapitał: krytyka ekonomii politycznej (niem. Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie) – główne dzieło Karla Marksa, w którym dał on wykład podstaw swych poglądów ekonomicznych i zaznaczył główne rysy krytyki współczesnego mu społeczeństwa oraz kapitalistycznego sposobu produkcji i jego następstw. Franciszek Bujak (ur. 16 sierpnia 1875 we wsi Maszkienice, pow. Brzesko, zm. 21 marca 1953 w Krakowie) – polski historyk dziejów gospodarczych i społecznych Polski.

Historią gospodarczą zajęło się wielu historyków niemieckich i austriackich. Theodor Inama von Sternegg (1843-1908) wsławił się opracowaniem wielkiej historii gospodarczej Niemiec, szczególnie agrarnej (która wzbudziła zainteresowanie innych historyków niemieckich, m.in. G. Hansena i G.L.M. Maurera). Spośród historyków austriackich dziejami gospodarczymi zajęli się badacze tej miary, co Heinrich Ritter von Srbik (1878-1951) oraz Alfons Dopsch (1868-1953). Na osobną uwagę zasługują francuskie badania historyczno-gospodarcze, bowiem nie tyle szkoła metodyczna Monoda, ile właśnie te badania stały się faktem, który stopniowo przeniósł centrum rozwoju historiografii z Niemiec do Francji. Historycy zajmujący się dziejami gospodarczymi sięgali po nowe metody, a ich badania były mniej podatne na presje polityczne i ideologiczne. Do grupy francuskich historyków gospodarczych, którzy zaczęli publikować swoje prace jeszcze przed pierwszą wojną światową, zaliczymy przede wszystkim Georges’a d’Avenela (1855-1939), autora monumentalnej „Historii gospodarczej własności, płac, żywności i wszystkich cen w ogólności od roku 1200 do 1800” (1894-1909, 7 tomów). Henri Sée (1864-1936) zajął się historią gospodarczą, a także agrarną, należał do mistrzów Jana Rutkowskiego, jednego z twórców polskiej historii gospodarczej. Henri Hauser (1866-1946) w roku 1898 opublikował pracę „Robotnicy w dawnych czasach”. Ten z kolei był mistrzem jednego z głównych badaczy historii gospodarczej w XX wieku Fernanda Braudela. Historia gospodarcza podobnie jak w wiekach wcześniejszych była obecna w badaniach historycznych, dopiero jednak w wieku XIX zainteresowanie tą dziedziną znakomicie wzrosło, co potem znalazło swą kontynuację w XX wieku. W drugiej połowie XIX wieku powstała tzw. nowsza szkoła ekonomiczna, która znajdując się nadal w nurcie ekonomii politycznej dokonała istotnego postępu w zakresie wykorzystywania w swych badaniach różnorodnych źródeł historycznych oraz odejścia od mechanicznego stosowania w opisie przeszłości współczesnych teorii ekonomicznych.

Statystyka (niem. Statistik, „badanie faktów i osób publicznych”, z łac. [now.] statisticus, „polityczny, dot. polityki”, od status, „państwo, stan”) – nauka, której przedmiotem zainteresowania są metody pozyskiwania i prezentacji, a przede wszystkim analizy danych opisujących zjawiska, w tym masowe.Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych czasopismo naukowe poświęcone historii społecznej i gospodarczej, założone w Poznaniu od roku 1931 przez Franciszka Bujaka i Jana Rutkowskiego. Obecnie jest wydawane wspólnie przez Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk i Instytut Historii PAN.

Po I wojnie światowej dochodzi do szybkiego rozwoju historii gospodarczej. Staje się ona przedmiotem uniwersyteckim (w zależności od kraju zaliczanym albo do ekonomii, albo historii), ukazywać się zaczynają poświęcone jej czasopisma (Journal of Economic and Business History (1926), Economic History Review (1927), Annales d'histoire, économique et sociale (1929), a w Polsce od roku 1931 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych). Do głosu doszły też dwie szkoły, które wywarły największy wpływ na dalszy rozwój historii gospodarczej: francuska szkoła Annales oraz historiografia marksistowska (wbrew pozorom, najważniejsi przedstawiciele tego nurtu nie działali w państwach socjalistycznych, ale w krajach kapitalistycznych). Powstają też pierwsze szeroko zakrojone międzynarodowe badania porównawcze nad historią cen (od roku 1930).

Andrzej Wyczański (ur. 13 kwietnia 1924 roku w Warszawie, zm. 22 marca 2008 roku w Warszawie) – polski historyk, profesor Instytutu Historii PAN i Uniwersytetu w Białymstoku, członek PAN.Ekonomia – nauka społeczna analizująca oraz opisująca produkcję, dystrybucję oraz konsumpcję dóbr. Słowo „ekonomia” wywodzi się z języka greckiego i tłumaczy się jako oikos, co znaczy dom i nomos, czyli prawo, reguła. Starożytni Grecy stosowali tę definicję do określania efektywnych zasad funkcjonowania gospodarstwa domowego.

Na ukształtowanie się historii gospodarczej jako odrębnej dziedziny w latach po pierwszej wojnie światowej, największy wpływ miała szkoła Annales. Jej główni przedstawiciele w okresie międzywojennym Lucien Febvre i Marc Bloch (1886-1944) założyli w 1929 roku czasopismo pod nazwą „Annales d’Histoire Economique et Sociale” (w 1946 roku przemianowane na „Annales. Economies, Societes, Civilisations”). Czasopismo, podobnie jak wymienieni dwaj historycy, związane było z VI Sekcją Ecole Pratique des Hautes Etudes (obecnie: Ecole Pratique des Hautes Etudes en Science Sociales). Od nazwy tego czasopisma pochodzi nazwa szkoły Annales. Szkołą Annales określano grupę historyków francuskich związanych z tym periodykiem, jak i z VI Sekcją. Później nazwa ta została objęta też dla historyków spoza Francji podejmujących postulowane przez „Annales” nowe problemy badawcze. Szkoła Annales postulowała odejście do historii zdarzeniowej – politycznej a zajęcie się historią mentalności, historii społecznej i gospodarczej. W 1931 roku Marc Bloch opublikował „Les caracteres originaux de l’histoire rurale francaise”, w którym omówił główne cechy francuskiego rozwoju agrarnego od końca średniowiecza, wykorzystując inspiracje z socjologii durkheimowskiej. Podobnie jak w Polsce głosił Jan Rutkowski, punktem wyjścia dla wniosków o wsi były nie, jak dotąd czyniono dotąd źródła prawne, lecz analiza konkretów materialnych, jak np. podziały pól, technika rolnicza. Po drugiej wojnie światowej główną postacią szkoły Annales stał się Fernand Braudel autor głośnego dzieła: „Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II”. Książka ta uwidoczniła usiłowanie zerwania z tradycyjnym kręgiem inspiracji, nawiązanie do badań gospodarczych, głównie do François Simianda (1873-1935), prekursora badań fluktuacji gospodarczych w historii. Tak więc historia polityczna pozostała poza zasięgiem zainteresowań szkoły Annales. Ze szkołą Annales było związanych wielu historyków gospodarczych, w tym Ernest Labrousse (1895-1988), autor klasycznego już dzieła o cenach i dochodach we Francji w XVII wieku, Jean Meuvret (dzieje agrarne), Pierre Goubert (badania agrarne) czy oryginalny historyk gospodarczy Michel Morineau (ur. 1936) nieraz będący krytyczny wobec tej szkoły. Później szkoła Annales uległa ewolucji. Początkowo pod egidą Braudela skoncentrowała uwagę wokół badania dziejów gospodarczych, struktur, koniunktur, cen itd. Nurt ten, w odróżnieniu od tradycyjnej historiografii zdarzeniowej nazywany jest nurtem ilościowo-procesualnym i jest odłamem historiografii nieklasycznej (w odróżnieniu do klasycznej, czyli historii zdarzeniowej).

Karl Heinrich Marx (ur. 5 maja 1818 w Trewirze, zm. 14 marca 1883 w Londynie) – niemiecki filozof, ekonomista i działacz rewolucyjny. Twórca socjalizmu naukowego, współzałożyciel I Międzynarodówki.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

W okresie po II wojnie światowej do już istniejących szkół doszła jeszcze tzw. New Economic History, która kładzie nacisk na zastosowanie ekonometrycznych modeli zjawisk historycznych oraz szerokie wykorzystanie analizy statystycznej.

Najbardziej chyba widocznym procesem rozwojowym historiografii, szczególnie po drugiej wojnie światowej, był rozwój jak już wspomniano historii gospodarczej. Jest to dziedzina historii, w której presje zewnętrzne mają stosunkowo najmniejszą możliwość w porównaniu z innymi dziedzinami, do uzewnętrznienia się. Historia gospodarcza realizowała zatem w stosunkowo największym stopniu postulat obiektywności i, być może, dlatego, niezależnie od powojennych wpływów szkoły Annales, przyciągała nowych adeptów. Przyczyniła się do tego także popularność marksizmu, zwracającego uwagę na dominującą rolę w historii czynnika gospodarczego. Organizowane systematycznie kongresy historii gospodarczej ściągały nieraz do dwóch tysięcy uczestników. Były tam takie nazwiska jak F. Braudel, Michael Postan (Wielka Brytania), Herman Van de Wee (Belgia), Kristof Glaman (Dania), Rondo Cameron (Stany Zjednoczone), Aldo de Maddalena (Włochy), Jean-François Bergier (Szwajcaria). Równolegle organizowano we Włoszech w Prato wielkie konferencje historyków gospodarczych, poświęcone różnym problemom gospodarczym średniowiecza i czasów nowożytnych.

Fernand Braudel (ur. 24 sierpnia 1902; zm. 27 listopada 1985) – francuski historyk czasów nowożytnych, przedstawiciel szkoły Annales.Marc Bloch (Marc Léopold Benjamin Bloch; ur. 6 lipca 1886, zm. 16 czerwca 1944) – francuski historyk średniowiecza, członek francuskiego ruchu oporu, rozstrzelany przez hitlerowców, współzałożyciel szkoły Annales.

W Stanach Zjednoczonych, a także w Wielkiej Brytanii i Australii od końca lat pięćdziesiątych rozwijać się tzw. kliometria, inaczej zwana „nową” historią gospodarczą. Stała się ona najbardziej w XX wieku radykalnym programem „unaukowienia” historiografii. Miał być to zabieg dokonany poprzez sięgnięcie do metod ekonometrycznych oraz wnioskowania kontrfaktycznego, by dojść do ilościowej oceny wagi oddziaływania takich czy innych czynników. Na przykład przedstawiciel tego kierunku, Robert Fogel (ur. 1926), w pracy: „Koleje żelazne a rozwój Ameryki” (1964) starał się ilościowo pokazać, jaki był wpływ rozwoju kolei na wzrost gospodarczy Ameryki w XIX wieku. Postawił pytanie: jaki byłby rozwój gospodarczy Ameryki, gdyby nie było kolei żelaznych, a korzystano by z transportu wodnego. Okazało się, że dotąd wpływ kolei żelaznych na rozwój gospodarczy przeceniano. W 1974 roku, wraz ze Stanleyem Engermanem, Fogel opublikował pracę, w której badał z kolei efektywność plantacyjnej gospodarki niewolniczej na południu Stanów Zjednoczonych. Innymi wybitnymi przedstawicielami tego nurtu byli Albert Fishlow i Douglass North. Z tym ostatnim łącznie Fogel otrzymał w roku 1993 za kliometryczne badania Nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii. Dodajmy, że teoretyczną podstawą „New Economic History” była neoklasyczna teoria ekonomiczna.

Historia społeczna – dziedzina badań historycznych zajmująca się dziejami społeczeństw oraz funkcjonujących w ich ramach klas i grup społecznych. Szczególnie bliskie związki łączą ją z socjologią, antropologią, demografią historyczną, historią kultury materialnej oraz historią gospodarczą, z którą często jest określana wspólnie jako historia społeczno-gospodarczaRoman Rybarski (ur. 3 sierpnia 1887 w Zatorze, zm. 6 marca 1942 w Auschwitz-Birkenau) – polski ekonomista i polityk narodowej demokracji, więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

Obok „nowej historii gospodarczej” pojawiła się, oczywiście mniej głośna, „nowa” historia miast, skoncentrowana wokół statystycznego badania mobilności gospodarczej (głównym promotorem był Stephen Thernstrom, autor wydanej w 1964 roku pracy Poverty and Progress), „nowa historia agrarna” itd.

Część historyków dziejów gospodarczych pozostała pod wpływami tzw. marksizmu zachodniego. Należą do nich Eric Hobsbawm (ur. 1917), autor wielu fundamentalnych prac na temat rewolucji przemysłowej, ruchu robotniczego, rewolucji. Z Anglii pochodził także Edward P. Thompson (1924-1994), znany przede wszystkim z książki: The Making of the English Working Class (1963), w której ukazał w sposób nowatorski skomplikowany proces tworzenia się klasy robotniczej. Wśród innych znanych autorów piszących w dawniejszych dziesięcioleciach pod wpływem marksizmu są Perry Anderson (ur. 1938), historycy gospodarczy z lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych z Włoch: Emilio Sereni, Luigi del Palne i Delio Cantimori, we Francji Charles Parain, w Stanach Zjednoczonych Eugen D. Genovese (ur. 1930), badacz świata panów i niewolników w południowych stanach Ameryki. Krytykował on min. tezy Fogla i Engermana, tez nazbyt chłodnych i ograniczonych do rachunku ekonomicznego.

Wzrost gospodarczy – zwiększenie się rocznej produkcji dóbr i usług w kraju. Jeśli w kolejnym roku w całej gospodarce uda się sprzedać więcej towarów i usług niż w roku poprzednim – mamy do czynienia ze wzrostem gospodarczym. Kiedy jesteśmy w stanie więcej zarobić, źródłem wzrostu jest nasza praca. Ale jeśli w tym samym czasie, gdy wzrosły nasze zarobki, o tyle samo podniosły się ceny towarów, które kupujemy, mieliśmy do czynienia tylko ze wzrostem nominalnym. Nie możemy bowiem kupić więcej niż poprzednio. Dlatego cieszyć się można tylko z wzrostu realnego, czyli po uwzględnieniu inflacji. Wzrost gospodarczy odnosi się tylko do zmian ilościowych, przy założeniu, że podstawowe wielkości makroekonomiczne charakteryzują się długofalowym trendem.I wojna światowa – konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 (w latach 20. i 30. XX wieku nazywany "wielką wojną") pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Historia myśli ekonomicznej – dyscyplina naukowa o charakterze teoretycznym, zajmująca się badaniem i opisywaniem procesu kształtowania się poglądów ekonomicznych w ujęciu historycznym. W naukowy sposób wyjaśnia przyczyny powstawania, przenikania i zanikania poglądów, idei oraz teorii ekonomicznych, jak również krytycznie analizuje historyczny dorobek ekonomistów.
Kliometria (z gr. Klio – muza historii; métron – miara) – stosunkowo nowy kierunek badań historii gospodarczej systematycznie wykorzystujący teorie ekonomiczne i ilościowe techniki ekonometrii. Kliometria zaliczana jest czasami do historii kontrafaktycznej.
Encykłopedija suczasnoji Ukrajiny (ukr. Енциклопедія сучасної України, ЕСУ) – wielotomowe opracowanie w języku ukraińskim, przedstawiające informację o Ukrainie od początku XX wieku do dziś.
Robert William Fogel (ur. 1 lipca 1926 w Nowym Jorku, zm. 11 czerwca 2013 w Oak Lawn, Illinois) – amerykański historyk i ekonomista, laureat Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii w 1993 roku.
Perry R. Anderson (ur. 1938, Londyn) - amerykański filozof marksistowski i profesor historii i socjologii na Uniwersytecie Kalifornijskim oraz redaktor pisma New Left Review (w latach 1962-1982 i 2000-2003; obecnie w komitecie redakcyjnym). Brat historyka Benedicta Andersona.
Szkoła Annales (fr. École des Annales, czyt. [aˈnal] wg IPA) – nazwa odnosząca się do nurtu badawczego rozwiniętego w l. 50. XX wieku w kręgu niektórych historyków francuskich lub też do środowiska tychże historyków.
Maszkienice (dawniej zwana Marszkienice) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie brzeskim, w północnej części gminie Dębno.

Reklama