• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Historia Wyspy Wielkanocnej



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Mapuche, Araukanie (z hiszp. araucanos, mapuches; wersja spolszczona: Mapucze) – plemię indiańskie Ameryki Południowej, zamieszkujące południowo-centralne obszary Chile i południowo-zachodnią Argentynę. Sami Araukanie mówią o sobie Mapucze, co w dosłownym tłumaczeniu znaczy Ludzie Ziemi. Plemiona te żyły w czasach prekolumbijskich na południe od Inków na terenach dzisiejszego Chile.Valparaíso (j. hiszpański: V Región de Valparaíso) – jeden z 15 regionów Chile. Stolicą regionu jest miasto Valparaíso.
     Osobny artykuł: Wyspa Wielkanocna.
    Zdjęcie satelitarne Wyspy Wielkanocnej

    Wyspa Wielkanocna pod względem geologicznym jest jednym z najmłodszych zamieszkanych obszarów na Ziemi oraz najdłużej odizolowanym. W miejscowym języku nazywana jest Rapa Nui, co oznacza „Wielką Ziemię” lub Te Pito o Te Henua („Pępek świata”). Jej historia obfituje w wiele tragicznych wydarzeń takich, jak chociażby: głód, epidemie, choroby, kanibalizm, wojny domowe, niewolnictwo i kontakty z kolonizatorami, a jej późniejsza spuścizna kulturalna przyniosła jej duży rozgłos.

    Kolokazja jadalna, taro (Colocasia esculenta) – gatunek rośliny z rodziny obrazkowatych (Araceae). Ma liczne synonimy: taro, kolokazja, kleśnica, kleśniec jadalny, kleśnica jadalna. Preferuje tereny podmokłe. Wywodzi się zapewne z Azji Południowo-Wschodniej (Wielkie Wyspy Sundajskie), rozprzestrzeniona w Polinezji i na Wyspach Hawajskich, a w czasach współczesnych także w Afryce i Amerykach.Guano – odchody ptaków morskich (głównie kormoranów, pelikanów i głuptaków) lub nietoperzy, gromadzące się od wieków na powierzchni ziemi lub w jaskiniach, na terenach suchych, głównie na zachodnich wybrzeżach Ameryki Południowej (Chile, Peru) i wyspach sąsiednich. Grube pokłady eksploatowane są jako cenny nawóz naturalny. W krajach posiadających największe jego zasoby, tworzy się strefy chronione, dla kolonii ptaków które przyczyniają się do najszybszego przyrostu pokładów guana, zwłaszcza głuptaków i kormoranów.

    Pierwsi osadnicy[ | edytuj kod]

    Pierwszy obraz Wyspy Wielkanocnej namalowany w 1775 r. przez Williama Hodgesa

    Kiedy pierwsi Europejczycy przybyli na wyspę usłyszeli od tubylców przekazywaną ustnie opowieść o polinezyjskim wodzu Hotu Matuʻa, który wraz z rodziną i towarzyszami, jako pierwszy przypłynął na nią w dwóch wielkich łodziach z legendarnej Hawaiki. Badacze mają jednak zastrzeżenia co do wiarygodności tej legendy, jak również do samej daty zasiedlenia wyspy. W literaturze często podaje się, że było to około roku 300–400 n.e. czyli w czasie przybycia pierwszych osadników na Hawaje. Niektórzy naukowcy twierdzą jednak, że nie mogło to mieć miejsca przed rokiem 700–800 n.e. na co wskazuje datowanie radiowęglowe oraz badania glottochronologiczne. Z kolei ostatnie badania najstarszych przedmiotów węglem C sugerują, że wyspa została zasiedlona nie wcześniej niż w 1200 r. n.e. a przeprowadzone w 2006 r. analizy wycinki drzew zdają się to potwierdzać.

    Kura domowa (Gallus gallus domesticus) – ptak hodowlany z rodziny kurowatych, hodowany na całym świecie. W środowisku naturalnym nie występuje. Uważa się, że stanowi formę udomowioną kura bankiwa (Gallus gallus), lecz nie wyklucza się domieszki innych gatunków południowoazjatyckich kuraków (zarówno żyjących, jak i wymarłych). Udomowienie miało prawdopodobnie miejsce w III tysiącleciu p.n.e. w Indiach, chociaż badania archeologiczne wykazały, że pierwsze kuraki udomowiono w Chinach już w VI tysiącleciu p.n.e. Około 1000 p.n.e. kury hodowano już powszechnie w Chinach, a ok. 500 p.n.e. w Egipcie i Europie, w tym w Polsce (odnaleziono kości kur podczas wykopalisk w Biskupinie). W tym okresie w Chinach prowadzono już sztuczne wylęganie. Jak wykazały badania, ówczesne kury przypominały dzisiejsze kury bezrasowe, lecz miały lepiej rozwinięte skrzydła.Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.

    Polinezyjczycy, którzy pierwsi zasiedlili wyspę przybyli prawdopodobnie z oddalonych o 3200 km Markizów, wysp Gambiera (2600 km) lub którejś z dzisiejszych wysp Polinezji Francuskiej, przywożąc ze sobą banany, taro, trzcinę cukrową, jak również kury i szczury polinezyjskie.

    Domniemane związki z Ameryką Południową[ | edytuj kod]

    Norweski biolog i etnograf z wykształcenia, a później podróżnik i żeglarz Thor Heyerdahl uważał, że istnieją kulturalne podobieństwa pomiędzy Wyspą Wielkanocną i pozostałymi wyspami Polinezji a Indianami z Ameryki Południowej, które mogły powstać za sprawą osadników przybyłych z kontynentu. Świadczyć ma o tym m.in. sposób łączenia kamiennych bloków bez użycia zaprawy przy budowie platform ahu, podobieństwo legend miejscowych, polinezyjskich i południowoamerykańskich, podobieństwo wielu słów i imion bogów i bohaterów oraz słodkie ziemniaki pochodzące z kontynentu, które stanowiły podstawę diety dawnych Polinezyjczyków. Ponieważ nie ma żadnych dowodów na to, że nasiona samorzutnie pokonały taki dystans, Heyerdahl sugerował, że musiał istnieć jakiś związek pomiędzy obiema kulturami. Ponieważ świat naukowy wykluczał możliwość przepłynięcia 3600 km z Ameryki na wyspę, Heyerdahl dowiódł doświadczalnie możliwość dotarcia do wysp Polinezji z kontynentu na zrobionej z balsy tratwie Kon-Tiki. W czasie tego rejsu minął Wyspę Wielkanocną i dopłynął do Polinezji. Podróż w odwrotnym kierunku jest dużo trudniejsza ze względu na panujące na Pacyfiku wiatry i prądy morskie. Europejczycy odkryli większość wysp Polinezji płynąc z Ameryki, a rejsy w odwrotnym kierunku rozpoczęli dopiero po wejściu w użycie statków parowych.

    Jacob Roggeveen (ur. 1 lutego 1659 w Middelburgu, zm. 31 stycznia 1729 tamże) – holenderski admirał i podróżnik, odkrywca Wyspy Wielkanocnej.Hawaiki – maoryska nazwa mitycznej krainy, skąd mają się wywodzić niektóre ludy polinezyjskie. Według tradycji Polinezyjczycy mieli zasiedlić odległe wyspy Oceanu Spokojnego podróżując w niewielkich otwartych łodziach zwanych waka. Słowo Avaiki w języku maori z Wysp Cooka oznacza legendarną krainę przodków: I tere tū mai rātou mei ʻAvaiki. (Przypłynęli wprost z Hawaiki). W tradycjach polinezyjskich duchy zmarłych wracają po śmierci do Hawaiki. W języku samoańskim pokrewne słowo saualiʻi znaczy „duchy”. Etymologicznie nazwa Hawaiki jest tożsama z Hawaiʻi (Hawaje), Savaiʻi (największa wyspa Samoa).

    Możliwe więc, że Polinezyjczycy podróżowali do Ameryki Południowej albo Indianie na swoich tratwach dopłynęli do Polinezji, choć prawdopodobnie nie byli już zdolni powrócić, z powodu słabiej rozwiniętych umiejętności nawigacyjnych i kruchszych łodzi. Uważa się, że kulturą, która mogłaby nawiązać kontakt z wyspiarzami byli Indianie Mapuche, zamieszkujący środkowe i południowe Chile.

    Tahiti – wyspa w południowej części Oceanu Spokojnego w archipelagu Wysp Towarzystwa (Wyspy Na Wietrze); największa wśród wysp Polinezji Francuskiej, polityczne, gospodarcze i kulturalne jej centrum. Pierwotna nazwa Otaheiti.Mataveri International Airport lub Isla de Pascua Airport (IATA: IPC, ICAO: SCIP) znajduje się na Wyspie Wielkanocnej i jest jednym z najbardziej odległych portów lotniczych obsługiwanych tylko przez linię lotniczą Lan Airlines (wcześniej LanChile). W 2004 obsłużył 68.689 pasażerów oraz 812 lotów. Pas startowy został w latach 80. XX wieku wydłużony na podstawie umowy między prezydentem Chile Augusto Pinochetem i prezydentem USA Ronaldem Reganem. Obecnie ma 3318 metrów długości i był zapasowym lądowiskiem dla promów kosmicznych.

    Kiedy w 1722 r. na wyspę przybyła wyprawa Jacoba Roggeveena zaobserwowała trzy różne rasy: niektórzy wyspiarze mieli skórę białą, inni czerwoną, a jeszcze inni ciemną. Roggeveen zauważył też, że wiele osób było dość wysokiej postury. Potwierdził to w 1770 r. jeden z przybyłych na wyspę Hiszpanów, który dokonał pomiarów wzrostu. Jednak przeprowadzone badania DNA, trzydziestu sześciu mieszkańców wyspy, wywodzących się od nielicznych ocalałych w XIX wieku, wykazało ich polinezyjskie pochodzenie, a ściślej, że mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej i Polinezji są ze sobą spokrewnieni. W ten sposób teoria Heyerdahla, że mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej i Polinezji (lub ich część) pochodzili z Ameryki Południowej nie została ani obalona ani potwierdzona. Obecnie, podobnie jak w czasie jej opublikowania, praktycznie żaden poważny archeolog w nią nie wierzy.

    Wyspy Gambiera (fra. Archipel des Gambier) – archipelag składający się z 14 wysp na Oceanie Spokojnym, w Polinezji Francuskiej są południowo-wschodnim przedłużeniem Archipelagu Tuamotu. Tworzą go małe wysepki wulkaniczne opasane półatolem. Główna wyspa Mangareva jest skalista, ale urodzajna; laguna wokół niej obfituje w muszle perłowe. Powierzchnia 31 km², ponad 1300 mieszkańców (2007).Wyspa Wielkanocna (hiszp. Isla de Pascua, Territorio Especial de Isla de Pascua, polinez. Rapa Nui, ang. Easter Island) – wyspa na południowym Oceanie Spokojnym w centralnej części Wyniesienia Wschodniopacyficznego. 3791 mieszkańców (70% stanowią Polinezyjczycy), jedyna miejscowość to Hanga Roa. Należy do Chile, wchodzi w skład regionu Valparaíso. Znajduje się w odległości 2078 km od najbliższej zamieszkanej wyspy – Pitcairn i 3600 km od brzegów Chile i jest jedną z najbardziej oddalonych od wysp i lądów zamieszkaną wyspą na świecie, ustępując pierwszeństwa jedynie wyspom Tristan da Cunha. Znana jest przede wszystkim ze znajdujących się na niej wielkich kamiennych posągów przedstawiających głowy – moai.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Wyprawa Kon-Tiki (norw. Kon-Tiki ekspedisjonen) – książka Thora Heyerdahla o wyprawie przez Ocean Spokojny na tratwie Kon-Tiki w 1947 roku.
    Motu Nui – największa z trzech wysepek położonych na południe od Wyspy Wielkanocnej. Nazwa w języku rapanui oznacza dosłownie "duża wyspa". Jej powierzchnia wynosi niespełna 4 hektary. Stanowi wierzchołek podwodnej góry wznoszącej się z dna morskiego na wysokość ponad 2000 m. Najbardziej na zachód położony punkt Chile.
    Chile (Republika Chile, hiszp. República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.
    Sternula – rodzaj ptaków z rodziny mew (Laridae), obejmujący gatunki występujące na całym świecie oprócz Antarktydy.
    Paschalococos disperta – gatunek wymarłej rośliny należący do rodziny arekowatych, nazywana wcześniej Jubaea disperta. Pochodzi z Wysp Wielkanocnej. Był to gatunek endemiczny dla tej wyspy. Z wyglądu przypominał najprawdopodobniej palmę kokosową. Z badań pyłku wynika, że ostatnie okazy tego gatunku rosły jeszcze w 1650 roku.
    Banan – jadalny owoc tropikalny, z botanicznego punktu widzenia – jagoda, produkowany przez kilka gatunków roślin okrytonasiennych z rodzaju banan (Musa), najczęściej są to owoce banana zwyczajnego.
    Wilec ziemniaczany (Ipomoea batatas (L. Poir.) – gatunek byliny należący do rodziny powojowatych, znany pod nazwami: batat, patat lub słodki ziemniak. Pochodzi z Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej. Nie jest znany w dzikim stanie, jest natomiast popularny w uprawie w całej strefie tropikalnej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.957 sek.