• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Historia Rzeszowa



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6] [7]
    Przeczytaj także...
    Stanowisko archeologiczne - jest to każdy ślad materialnej działalności ludzkiej w przeszłości. Terminem tym określa się zwarty, oddzielony od innych podobnych wycinek przestrzeni w obrębie którego występują źródła archeologiczne wraz z otaczającym je kontekstem.Jurydyka (łac. iuridicus = prawny) – osada obok miasta królewskiego, rzadziej enklawa na gruntach miejskich, niepodlegająca władzom miejskim i miejskiemu sądownictwu.
    Średniowiecze[]

    Słowianie (od V w.)[]

    Podobnie jak w przypadku kultury przeworskiej osadnictwo wczesnosłowiańskie w Rzeszowie jest niemal wszechobecne. Znanych jest 5 osad płaskich, 1 grodzisko oraz kilkadziesiąt stanowisk z ceramiką. Garncarstwo opierało się na produkcji naczyń prostych, bez użycia koła garncarskiego, z dość dużą domieszką pisaku. W późniejszym czasie (XI-XIII wiek) pojawiają się ornamentowane naczynia toczone na kole garncarskim. Ze stanowisk rzeszowskich pochodzi szereg narzędzi metalowych (noże, sierpy, sprzączka). Często praktykowano tkactwo (znaleziska przęślików). Najprawdopodobniej, aż do X wieku gród zamieszkiwany był przez Wiślan, a następnie Polan.

    Boguchwała – miasto w Polsce położone w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, w gminie Boguchwała, na Podgórzu Rzeszowskim, nad Wisłokiem, graniczące bezpośrednio z Rzeszowem przy trasie międzynarodowej E371.Ropczyce (ji. ראָפּשיץ) – miasto w zachodniej części województwa podkarpackiego, siedziba powiatu ropczycko-sędziszowskiego i miejsko-wiejskiej gminy Ropczyce. Położone jest na pograniczu Pogórza Środkowobeskidzkiego i Kotliny Sandomierskiej, nad rzeką Wielopolką.

    Osada handlowa (XI w. – 1354)[]

    Gród miejski najprawdopodobniej założyli w okresie między XI a XIII wiekiem Polacy. Rusini, którzy skorzystali z piastowskiego rozbicia dzielnicowego zajęli ziemię od Sanu aż po Wisłok. Następnie podzielili ją na włości (wołost’), z których każda miała swój gród. Rzeszów leżał po polskiej stronie i był niejako miastem konkurencyjnym dla grodu po drugiej stronie rzeki (dzisiaj jest to Pobitno). Gród Rzeszów znajdował się na terenie obecnego Staromieścia, między rzekami Wisłok i Przyrwą, co umożliwiało handel i wymianę towarów wzdłuż linii rzeki oraz drobną żeglugę śródlądową. Definitywnie Rusini zajęli Rzeszów w XIII wieku, Piastowie cofając się dalej na zachód w stronę Krakowa, stworzyli nową osadę w pobliżu Mrowli, wznosząc duży pagórek pośród bagien. Miejsce to było wyjątkowo trudne do zdobycia, ponieważ przez moczary od strony wschodniej prowadziła tylko jedna dróżka. W 1264 roku spotkali się w Tarnowie: książę Rusi Halickiej Daniel z księciem polskim Bolesławem Wstydliwym i wspólnie dokonali rozgraniczeń księstw. Granica miała przebiegać między Rzeszowem a Czudcem.

    Biecz – miasto w południowo-wschodniej Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Biecz. Leży nad rzeką Ropą, na jednym ze wzgórz Pogórza Karpackiego. Ze względu na swoją bogatą historię często jest nazywane perłą Podkarpacia lub małym Krakowem. Bywa także określany jako polskie Carcassonne, dzięki zachowanym fragmentom średniowiecznych murów miejskich i zabudowy.Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – państwowa jednostka organizacyjna działająca na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Fundusz wypełnia w polskim systemie opieki zdrowotnej funkcję płatnika: ze środków pochodzących z obowiązkowych składek ubezpieczenia zdrowotnego, NFZ finansuje świadczenia zdrowotne udzielane ubezpieczonym i refunduje leki.

    Po zjednoczeniu Polski przez Władysława Łokietka właściwy Rzeszów nadal pozostawał w rękach Rusinów. Dopiero około roku 1340 Kazimierz Wielki przyłącza do Polski Księstwo Włodzimiersko-Halickie. Ziemie te obsadził swoimi zaufanymi poddanymi i rycerzami. Włość rzeszowską dnia 19 stycznia 1354 dostaje Jan Pakosławic herbu Półkozic ze Strożyska, który przyjął nazwisko Rzeszowski.

    Kościół Świętej Trójcy – kościół w Rzeszowie, znajduje się obecnie w centrum miasta przy ulicy Targowej. Siedziba parafii greckokatolickiej w RzeszowieJózef Ślisz (ur. 20 marca 1934 w Łukawcu pod Rzeszowem, zm. 6 marca 2001 w Łące) – polski polityk, rolnik, wicemarszałek Senatu I i II kadencji.

    Etymologia nazwy[]

    Nazwa Rzeszów pochodzi od słowiańskiego imienia Rzech, Rzesz bądź Rzetysław. Według legendy założyciel grodu nad Wisłokiem bronił osady przed najazdami rabusiów. Na jego pamiątkę w geście wdzięczności miasto nazwano jego imieniem.

    Legenda o św. Wojciechu[]

    Według legendy św. Wojciech, wędrując z Pragi do Gniezna, przechodził koło Rzeszowa. Postanowił odpocząć na pobliskim wzgórku koło grodu. Gościnni mieszkańcy postanowili go jednak przyjąć do swoich domów. Wojciech pytany przez nich o rzeczy dotyczące świata i życia wygłosił kazanie. Na pamiątkę jego wizyty kościół parafialny nazwano jego imieniem.

    Góry Świętokrzyskie (342.34) – masyw górski położony w południowo-wschodniej Polsce, w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Najwyższy szczyt to Łysica (612 m n.p.m.) w paśmie Łysogór. Nazwa gór pochodzi od relikwii Krzyża Świętego przechowywanych w klasztorze na Łysej Górze.Dragoni – żołnierze formacji wojskowej zwanej dragonią, „wynalezionej” przez Henryka IV, króla Francji w końcu XVI wieku. Walczyli pieszo (rodzaj piechoty), a poruszali się wierzchem (konno). Używali zarówno broni palnej, jak i białej. Od XVIII w. regimenty dragonii coraz częściej walczyły również konno. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów byli żołnierzami autoramentu cudzoziemskiego.

    Czasy historyczne – średniowieczne miasto lokacyjne (od poł. XV w.)[]

    Akt nadania praw miejskich (19 stycznia 1354 rok)[]

    Kazimierz Wielki
    (według Jana Matejki)

    Przywilej lokacyjny został nadany Janowi Pakosławicowi ze Stróżysk na polecenia Kazimierza III Wielkiego. Dokument sporządził kanclerz krakowski – Zbigniew.

    Lew Jurijowicz, Lew II (rok urodzenia nieznany, zm. nie później niż w czerwcu 1323) – książę halicko-włodzimierski w latach 1308-1323, syn Jurija I Lwowicza, piastował władzę wraz z starszym bratem Andrzejem II.Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.

    Rozwój miasta[]

    Władca nakazał nowemu panu utworzenie miasta na prawie magdeburskim. Nowy zarządca miał jednak problem z wyborem miejsca pod lokację miasta, gdyż istniały tu już 2 grody. Możliwe, że istniał i trzeci w okolicach dzisiejszej ulicy Grodzisko. Ostatecznie wybrał miejsce pomiędzy nimi przy lessowym pagórku, jednak przeniósł do niego większość mieszkańców i nazwę Rzeszów. Teza zaproponowana przez Kotulę mówi o potencjalnym 2. grodzie, bez nazwy, który mógł istnieć w rejonie nowo lokowanego miasta. Hipotezę tę potwierdza w swoim opracowaniu Janusz Kurtyka. Świadczy o tym używanie w akcie lokacyjnym terminu oppidum, które stosowano względem osad na prawie niemieckim, bądź nielokowanych miejscowości. Wedle hipotezy Janusza Kurtyki możliwe było w tym miejscu (na lewobrzeżu Wisłoka) osadnictwo ruskie. Nazwa tego przysiółka, które z czasem zostało wchłonięte przez miasto to Wolica lub Stara Wola, ustalono ją na podstawie zapisków dotyczących małego drewnianego kościółka NMP, który istniał w tej miejscowości. W 1390 występuje już jako suburbium. Istnieje również możliwość, przytoczona również przez Kurtykę, że próbę lokacji Rzeszowa na prawie niemieckim podjęto przed 1354 rokiem, a podjąć się mięli ostatni Rurykowicze halicko-włodzimierscy, synowie JerzegoAndrzej II Halicki i Lew II. Wówczas w Księstwie istniały miasta, lokowane według reguły magdeburskiej (np. Lwów czy Przemyśl), w tym czasie „zasadzono” również Sanok. Przy takim stanie rzeczy lokacja Kazimierza byłaby tylko potwierdzeniem zamiarów kniaziów halickich względem istniejącej już osady. Proces kolonizacyjny nie skupił się jedynie na mieście, objął również wsie, np. Mrowlę, po dwóch próbach lokacji: z 1347 i 1352, ostatnia – dokonana w roku 1367 roku okazała się udaną.

    Stefan Czarniecki herbu Łodzia (ur. ok. 1599 w Czarncy, zm. 16 lutego 1665 w Sokołówce) – polski dowódca wojskowy, oboźny wielki koronny i kasztelan kijowski od 1652, starosta kowelski od 1655, regimentarz od 1656, wojewoda ruski od 1657, starosta tykociński od 1659, wojewoda kijowski od 1664, hetman polny koronny w 1665. Właściciel dóbr tykocińskich nadanych mu za zasługi na rzecz ojczyzny. Najbardziej znany z prowadzenia wojny partyzanckiej przeciw wojskom Karola X Gustawa w czasie potopu szwedzkiego, choć miał też poważny wkład w walkach podczas powstania Chmielnickiego i w trakcie wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667.Tylman z Gameren, inaczej Tylman Gamerski, Tylman van Gameren, Tylman de Gameren, niderl. Tielman van Gameren (ur. 3 lipca 1632 w Utrechcie, zm. 1706 w Warszawie) – architekt pochodzenia niderlandzkiego. Był przedstawicielem nurtu klasycyzującego w architekturze dojrzałego baroku.

    W takim stanie rzeczy praca wykonana przez zasadźcę nie byłaby prowadzona od podstaw, a polegałaby raczej na rozbudowie wcześniej istniejącego założenia. Historycznie potwierdzone jest jednak wybudowanie kościółka, rynku i cmentarza. Granica przebiegała przez dzisiejsze ulice Króla Kazimierza, Bożniczą, Kopernika. Siedzibą władcy pozostał gród na Staromieściu. Po ostatecznym wybraniu miejsca i lokalizacji miasta gród miał powierzchnię ok. 1,5 km². To co może dziwić, to bardzo mały obszar nowo założonego miasta, nawet jak na średniowiecze. Możliwe, że te tereny zostały siłą odebrane lokalnym wsiom. Prace nie skupiały się wyłącznie na „nowym” grodzie. Około 1360 roku Pakosławica wystawił kościół w Rzeszowie na Staromieściu (wcześniej najprawdopodobniej parafia rzymska zajmowała budynek byłej cerkwi). Zmarł ok. 1374 roku. Miał trzech synów, z których każdy miał na imię Jan: Jan Feliks Rzeszowski – proboszcz fary w Przemyślu, bp Jan Rzeszowski proboszcz kościoła św. Michała na zamku krakowskim, spowiednik królewski i Jan z Rzeszowa Staromiejski, który odziedziczył włość rzeszowską.

    Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) – grupa ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

    Istnieje również hipoteza przytoczona przez Edwarda Webersfelda w 1906 roku na łamach lwowskiego czasopisma „Nasz Kraj”, która mówi, że miasto zostało założone przez samego Kazimierza Wielkiego w 1345 w puszczy granicznej oraz że król obsadził w grodzie Niemców wziętych w czasie wyprawy wojennej przeciw Mikołajowi księciu opawskiemu (tzw. Głuchoniemcy). Argumentem za tym twierdzeniem jest również pojawianie się nazwy miasta Rzeszów jako Rischof w dokumentach metropolity przemyskiego Eryka z 1390 roku. Domniemanie takie istniało już w wieku XVI i XVII, a proponował je Szymon Starowolski:

    Synagoga Staromiejska w Rzeszowie – synagoga znajdująca się w Rzeszowie przy ulicy Bożniczej 4. Jest obecnie jedną z najstarszych zachowanych synagog w województwie podkarpackim.Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch Slavníkovec, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach, zm. 23 kwietnia 997 w Świętym Gaju w okolicach Pasłęka lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup praski, benedyktyn, misjonarz, męczennik, święty Kościoła katolickiego.

    Przypuszczenia te zdają się potwierdzać badania niemieckie przeprowadzone w latach 1939–1945. Wedle wspomnień Franciszka Kotuli, przedstawionych w Tamtym Rzeszowie, w trakcie rozmowy z mjrem Dietrichem, przewodniczącym sądu wojskowego w Rzeszowie, a z wykształcenia doktorem historii na uniwersytecie w Lipsku. Wykonano wówczas szereg zdjęć lotniczych okolicznych wsi, których plan odpowiadałby narzuconemu przez przybyłe z terenów Saksonii społeczności, tj. Waldhufendorf (łanów leśnych).

    Sokołów Małopolski – miasto w woj. podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sokołów Małopolski. Jest jednym z miast aglomeracji rzeszowskiej. Przez miasto przebiega droga krajowa 19, oraz dwie drogi wojewódzkie: 875 i 881.Dwór Chłapowskich w Rzeszowie – zespół dworski obejmujący budynek dworu, park, rządcówkę, domek myśliwski, stajnie, oborę, spichlerz i bramę zlokalizowany jest przy ulicy Powstańców Śląskich we wschodniej dzielnicy miasta - Słocinie. Majątek należał do rodziny Dezyderego Chłapowskiego. Główny budynek charakteryzuje się nieregularną bryłą o zróżnicowanej wysokości. Część wejściowa, to niska symetryczna bryła na planie prostokąta, powstała na początku XIX wieku. Ok. 50 lat później dobudowano zachodnie wyższe skrzydło. Po wojnie mieścił się tu dom dziecka. Obecnie dworek popada w ruinę. Po przejęciu nieruchomości przez magistrat, radni zdecydowali, że pod koniec maja 2008 roku dworek zostanie przekazany w ramach rekompensaty rzeszowskiej kurii. Otaczający dwór park pozostał jednak publicznie dostępnym ogrodem miejskim.

    Główne decyzje dotyczące miasta podejmował dziedziczny. Od niego zależało nadanie pewnych praw miejskich oraz poszerzenie granic. Pierwszą decyzją dotyczącą nowego miejsca grodu było odpowiednie uformowani terenu, tak aby mógł on spełniać funkcje obronne.

    Dzięki Rzeszowskim w roku 1363 istniał już w mieście kościół parafialny (fara pw. śś Feliksa i Adaukta), a w roku 1406 parafialna szkoła. Jednak w XV wieku miasto zostało zdewastowane przez pożar. Stosunkowo dużą część jak na tak małe miasto przeznaczono na budowę rynku i ratusza. Sieć drożna ówczesnego Rzeszowa skupiała się w obrębie kościoła. Tu do miasta wpadała droga krakowska i staromiejska, na południe ruch odbywał się dzisiejszą ulica 3 Maja. Należy jednak pamiętać, że ciężar osadniczy w regionie dzisiejszego miasta skupiał się wciąż na terenie Staromieścia, gdzie była siedziba właścicieli ziemskich oraz w północnej części obecnej dzielnicy, czyli tzw. Ruskiej Wsi. Ruska Wieś stanowiła odrębną osadę, zasiedlaną najprawdopodobniej przez Rusinów, którzy zbudowali tam cerkiew. Świątynia greckokatolicka istniała także w Pobitnym.

    Sukiennictwo - rzemiosło zajmujące się wyrobem sukien. Osoba wykonująca zawód to sukiennik. Obiektem, w którym sprzedawano sukna, były sukiennice.Saksonia, Wolny Kraj Saksonia (łac. Saxonia; niem. Freistaat Sachsen; górnołuż. Swobodny stat Sakska; dolnołuż. Zwězkowy kraj Sakska) – kraj związkowy w Niemczech graniczący z Polską, Czechami i z następującymi krajami związkowymi: Bawaria, Turyngia, Saksonia-Anhalt i Brandenburgia. Stolicą jest Drezno. Obecnie niewielki skrawek historycznej Saksonii znajduje się w Polsce, w województwie dolnośląskim (okolice Bogatyni). Republika Saksonii jest spółką prawa publicznego. Reprezentuje ją premier Stanislaw Tillich.

    Na podstawie przywileju lokacyjnego Rzeszowscy otrzymali prawo karania przestępców, budowy fortyfikacji obronnych, w tym zamków oraz prawo do pobierania cła. Włość nie była również w jurysdykcji urzędników królewskich, „aby (miasta i wsie) mogły szybciej być budowane i lokowane”. Przepis ten nie dotyczył wójtów i sołtysów. Od 1354 roku Pakosławica używał tytułu Pan na Rzeszowie (dominus de Resov).

    Terra sigillata (łac. glina stemplowana) - typ naczyń rzymskich, wytwarzanych na terenie Italii od I w. p.n.e. (ceramika aretyńska - ang. Arretine Ware), a jeszcze w tym samym wieku także na terenie prowincji, zwłaszcza w Galii i nad Renem, charakteryzujący się czerwonym kolorem i glazurowanych, zwanych także niekiedy ceramiką samijską (ang. Samian Ware). Naczynia często zdobione były reliefami, chociaż występują także formy gładkie. Powszechnie występowały na obszarze Cesarstwa rzymskiego, a ponieważ można zidentyfikować miejsce wytwarzania i dokładną chronologię, są one dziś pomocne przy datowaniu innych znalezisk archeologicznych z tego okresu.Ceramika siwa - to przyjęta w polskiej terminologii archeologicznej umowna i wspólna nazwa dla wytwarzanej w warsztatach ceramiki rzemieślniczej.

    W XV wieku włość rzeszowska rozciągała się od Leżajska aż po Czudec i liczyła kilkanaście osad (możliwe, że było ich więcej, ale nie miały one większego znaczenia). Wymienione kolejno w źródłach jako: Rzeszów (oppidium), Krasnepole (Krasne), Antiqua Reschow (Staromieście), Przybyszówka, Łąka, Łukawiec, Palikówka, Powietna (Pobitno), i inne. W 1458 miasto zniszczyli Wołosi i Tatarzy. Po krótkim okresie spokoju miasto zostało ponownie zniszczone przez Tatarów w 1502 roku. Koniec wieku XVI to całkowity rozpad włości rzeszowskiej, uformowanej najprawdopodobniej jeszcze za panowania ruskiego w początkach XIV wieku. Wiele okolicznych wsi zostało przejętych za długi, lub też sprzedanych. Największymi beneficjentami tego procesu byli Ligęzowie i Pileccy.

    Jan Rzeszowski (zm. 12 sierpnia 1436) – biskup rzymskokatolicki, profesor i rektor Akademii Krakowskiej, arcybiskup metropolita halicki w latach 1412–1414, arcybiskup metropolita lwowski w latach 1414–1436.Zakon pijarów – potoczna nazwa Zakonu Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych (Ordo Clericorum Regularium Pauperum Matris Dei Scholarum Piarum) czyli Zakonu Szkół Pobożnych – zakon ustanowiony przez papieża Grzegorza XV 18 listopada 1621 r. (regułę zatwierdzono rok później). Korzenie swe wywodzi jednak od roku 1597, kiedy to św. Józef Kalasancjusz otworzył pierwszą bezpłatną i powszechną szkołę podstawową w Europie.

    Handel[]

    Główną przyczyną rozwoju handlu w mieście było jego wygodne ułożenie na szlakach komunikacyjnych z Krakowa na Ruś i z Lublina na dzisiejsze Słowację i Węgry. Główne drogi przebiegały przez ulice 3 Maja, Grunwaldzką, Moniuszki, Kopernika, Stary Rynek i Mickiewicza. Za sprawą krakowskich kupców, handlujących bydłem, Rzeszów po wielkim pożarze w 1427 roku i odbudowie miasto dostało powtórny przywilej lokacyjny i prawo do składowania niektórych produktów. W 1430 roku król zezwolił na omijanie Sandomierza w drodze z Krakowa na wschód. Istniały również specjalne normy, które regulowały szlaki kupieckie w zależności od celu ich podróży i rodzaj bagażu. Ostatecznie Sandomierz stracił na znaczeniu na przełomie XV i XVI wieku z bardzo prozaicznej przyczyny. Droga przez Ropczyce, Rzeszów i dalej Przeworsk i Jarosław była dużo krótsza i łatwiejsza do pokonania. Trakt handlowy przed Rzeszowem od strony Krakowa łączył Trzcianę i Świlczę. Do miasta wpadał najprawdopodobniej na obecny plac Farny, lub na północ od niego w rejonie tzw. Wolicy.

    Czudec – wieś gminna (dawniej miasteczko lokowane w XV w.) w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie strzyżowskim, w gminie Czudec przy drodze wojewódzkiej nr 988.Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.

    Z handlem wiążą się bezpośrednio początki Rzeszowa, jako miasta. Wedle Marii Borowiejskiej-Birkenmajerowej, która opracowała rozwój urbanistyczny miasta rozwinęła się tu już w XI wieku osada handlowa, która przez następne dwa stulecia ewoluowała w kierunku ośrodka handlowo-rzemieślniczego, aż do lokacji w połowie XIV wieku, kiedy to oficjalnie zostały miastu nadane przywileje i wyznaczony został Rynek. Oprócz drogi wodnej, niezwykle ważną drogą komunikacji była rzeka – Wisłok, która niedaleko Przeworska wpada do Sanu, a dalej do Wisły. Możliwe, że nowy Rynek nie został wyznaczony arbitralnie, a jego plan pokrywał się w znacznej części z wcześniejszym placem handlowym.

    Władysław I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261, zm. 2 marca 1333 w Krakowie) – książę na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu 1267-1275 (pod opieką matki), udzielne rządy razem z braćmi 1275-1288, książę brzeski i sieradzki 1288-1300, książę sandomierski 1289-1292, 1292-1300 lennik Wacława II, regent w księstwie dobrzyńskim 1293-1295, książę łęczycki 1294-1300, książę wielkopolski i pomorski 1296-1300, na wygnaniu w latach 1300-1304, od 1304 w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim, 1306-1308/1309 na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce, od 20 stycznia 1320 roku, król Polski (był pierwszym władcą Polski koronowanym w Krakowie, w katedrze wawelskiej przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława), od 1327 zamiana Sieradza i Łęczycy na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utrata ziemi dobrzyńskiej, w 1332 utrata Kujaw.Hieronim Franciszek Konarski herbu Gryf, imię zakonne: Stanisław od świętego Wawrzyńca, pseud. i krypt.: Anonym Polonus; J. W. A. J. K. W. K. B. O.; Nobilis Polonus, Iurium Patriorum peroptime gnarus; Pewien Ziemianin; Prywatnie rezydujący w Gdańsku; S. K. S. P.; Stanislaus a S. Laurentio Scholarum Piarum; Stanislaus Hieronymus a S. Laurentio Scholarum Piarum; X. Stanisław a S. Laurentio Scholarum Piarum, (ur. 30 września 1700 w Żarczycach Dużych, zm. 3 sierpnia 1773 w Warszawie) – dramatopisarz, poeta, tłumacz, edytor, pedagog, publicysta, reformator szkolnictwa i założyciel Collegium Nobilium w roku 1740, pijar, nazywany patriarchą polskich pijarów, nauczyciel domowy.

    Wiadomo, że w mieście istniała komora celna. Początkowo korzyści czerpał z niej w znaczniej mierze wójt dziedziczny, następnie pan.

    Już w średniowieczu w mieście były popularne takie gałęzie gospodarki jak tkactwo, sukiennictwo, krawiectwo, kowalstwo, szewstwo, kuśnierstwo, piwowarstwo, złotnictwo. Część z przedstawicieli tych zawodów zaczęła łączyć się w cechy, co jeszcze bardziej przyspieszało rozwój gospodarczy miasta. Cech tkaczy otrzymał oficjalny statut od Małgorzaty, córki Piotra Kmity Lunaka w 1479 roku. W 1435 roku król Władysław III Warneńczyk wytyczył drogę handlową z Rusi do Krakowa przez Rzeszów. W XV wieku do Rzeszowa zaczęli przybywać Żydzi osiedlający się na wschodzie, poza miastem. Z tego okresu pochodzą również niektóre z podmiejskich piwnic, powstałych na skutek ściśnięcia miasta w murach obronnych i braku miejsca.

    Wiślanie – plemię zachodniosłowiańskie z grupy plemion lechickich zamieszkujące we wczesnym średniowieczu tereny w dorzeczu górnej Wisły.Staroniwa – dzielnica Rzeszowa, należąca do najstarszych w mieście. Staroniwa położona jest na południowym zachodzie miasta. Obejmuje powierzchnię ponad 4 km². Mieszka tu około 4 tysiące osób. Na terenie dzielnicy powstały w ostatnim czasie nowe osiedla bloków i domków jednorodzinnych: Wzgórza Staroniwskie i Słoneczna Reduta.

    W historii Rzeszowa znamienny jest fakt, że od początku XV wieku nie ma urzędu wójta dziedzicznego. Ostatnim był Mikołaj, który jako wysłannik królewski podjął się lokacji Mościsk (1404). Jego majątek i prawo do wójtostwa odkupili Rzeszowscy i to oni, a nie jak było to w większości polskich miast w tym okresie, czerpali realne korzyści z zarządzania miastem. Ograniczone były również kompetencje magistratu i wójta sądowego, który zastąpił urząd piastowany przez Mikołaja. Pierwszy magistrat liczył pięciu rajców, z których każdy na przemian sprawował funkcję burmistrza. Radę miejską powoływał i wybierał na okres jednego roku dziedziczny pan miasta. Ława składała się z 7 ławników z wójtem na czele, mianowanym przez właściciela miasta.

    Kaliningrad (ros. Калининград, do 4 czerwca 1946 Królewiec (do XVI w. także Królówgród), ros. Кёнигсберг, niem. Königsberg, łac. Regiomontium, prus. Kunnegsgarbs, lit. Karaliaučius) – stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Federacji Rosyjskiej, u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii. Liczba ludności Kaliningradu w 2006 wynosiła 434,9 tys.Bolesław V Wstydliwy (ur. 21 czerwca 1226 w Starym Korczynie, zm. 7 grudnia 1279) – książę krakowski (od 1243) i sandomierski (od 1232), ostatni przedstawiciel małopolskiej linii Piastów.

    Układ przestrzenny[]

    Średniowieczny Rzeszów nie różni się znacznie od współczesnych sobie miast tego typu. Była to osada handlowo-rzemieślnicza o korzystnych warunkach naturalnych, umożliwiająca ewentualną obronę. Znajdowała się na trasie najkrótszego połączenia między Krakowem a Lwowem, w bezpośrednim terenie przygranicznym z Rusią Halicką ostatecznie zdobytą przez Kazimierza III. Początkowo jednak osada miała charakter wyłącznie handlowy i rozwijała się wraz z innymi osadami tego typu (np. Wieliczka, Biecz) od XI wieku począwszy. Przez następne dwa stulecie osada rozwijała się jako targ. W przywileju lokacyjnym król pozwolił na 'dalsze' pobieranie cła Rzeszowskim, stąd wniosek, że było ono już formą podatku wcześniej praktykowaną. Układ urbanistyczny zdawałby się potwierdzać tę tezę. Widoczny do dziś plan rynku oparty na nieregularnym, wydłużonym czworokącie, czy lokalizacja nowego kościoła katolickiego (fary) poza obrębem głównego placu, na obrzeżach przedlokacyjnego miasta, czy wreszcie nazywanie Rzeszowa oppidum w akcie lokacyjnym.

    Lipsk (niem. Leipzig; górnołuż. Lipsk; czes. Lipsko; łac. Lipsia) – miasto na prawach powiatu, najliczniejszy ośrodek Saksonii i drugi, po Berlinie, Niemiec wschodnich. Miasto należy do aglomeracji Lipsk-Halle, która liczy ok. 996 100 mieszkańców (2009).Lesko (do 1931 Lisko) – miasto w woj. podkarpackim, stolica powiatu, siedziba gminy Lesko. Położone nad Sanem na obszarze Gór Sanocko-Turczańskich. W latach 1972-1975 Lesko było siedzibą powiatu bieszczadzkiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. krośnieńskiego.

    Po lokacji, jak już wcześniej wspomniano, zadaniem dziedzicznego było wyznaczenie miejsca pod nowe budowle publiczne. Co do wcześniejszych losów parafii, nie są one do końca jasne, wprawdzie kościół mógł pochodzić z fundacji królewskiej z ok. 1346 roku, ale najprawdopodobniej powstał dzięki pierwszemu Rzeszowskiemu. Pierwsza świątynia była zapewne drewniana (pw. Feliksa i św.Adaukta). Nowy, ceglany budynek powstał zapewne w II połowie wieku XIV lub początków wieku XV.

    Zajazd – sposób egzekucji wyroku sądowego w prawodawstwie staropolskim. Wobec słabości władzy wykonawczej I Rzeczypospolitej, stał się faktycznym sposobem dochodzenia swoich praw przez szlachtę. Zajazd był 4 etapem egzekucji wobec szlachty posesjonatów wyroków z nieruchomości. Zajazd odbywał się po wcześniejszych etapach (wwiązaniu, ponownym wwiązaniu, rumacji). Zajazd polegał na zwołaniu przez starostę pospolitego ruszenia powiatu i siłowym usunięciu opornego dłużnika.Mrowla – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, w gminie Świlcza nad potokiem Mrowlą.

    Innym niezwykle ważnym budynkiem był ratusz. Znajdował się on na rynku, a jego istnienie potwierdza dokument z 1427 roku (potwierdzenie przywilejów dla miasta przez Piotra Lunaka). Siedziba pana pozostała najprawdopodobniej w obronnym dworze na Staromieściu. Całość założenia miejskiego była ufortyfikowana.

    Do niedawna sądzono, że jedyną „zachowaną pamiątką” po średniowiecznym rodowodzie Rzeszowa jest prezbiterium miejskiej fary. Jednak po konserwacji przeprowadzonej w latach 2008–2009 badania pozwalają stwierdzić, że w trakcie XVII-wiecznej przebudowy zachowano również gotycką nawę.

    Dwór zlokalizowany jest w rzeszowskim Śródmieściu przy ulicy Reformackiej. Budynek powstał przed 1730 roku dla nadwornego bibliotekarza rodziny Lubomirskich - F. Piątkowskiego. Budynek wznosi się na planie prostokąta, bokiem do ulicy. Sąsiaduje z założeniem dworskim Skrzyńskich i ogródkiem jordanowskim. Po drugiej stronie ulicy znajduje się kościół garnizonowy. Kolejnymi właścicielami byli Szterbachtów, następnie Hinglerów, później Tabińskich, z wyjątkiem 3 lat kiedy posesja należała do Neumanów, a od 2003 r. należy do Lenkowskich.Bitwa pod Kraśnikiem – bitwa stoczona w dniach 23-25 sierpnia pomiędzy 1. Armią austro-węgierską pod dowództwem gen. Victora Dankla a 4. Armią rosyjską gen. barona Antona von Zalcy. Pierwsza bitwa tej wojny na południowym odcinku frontu wschodniego i pierwsze zwycięstwo austro-węgierskie.

    Rozpad włości[]

    Wskutek skomplikowanej genealogii rodu Rzeszowskich i często braku w prostej linii męskiego potomka włość rzeszowska (określana często jako distictus Rzeschowiensis) uległa licznym podziałom między potomków Jana Pakosławica. Swoje pierwotne znaczenie straciła siedziba pańska na Staromieściu. Nowe dwory rozlokowane były w pobliskich wsiach, np. Przybyszówce i Łące. Skomplikowane stosunki między krewniakami spowodowały również wiele procesów, których ślady są odnotowywane m.in. w aktach sądów krakowskich.

    Zalesie – jedna z młodszych dzielnic Rzeszowa, włączona w całości do miasta w 1977 roku; wysunięta jest na południowo-wschodni kraniec Rzeszowa. Jej obszar wchodzi w skład Osiedla Zalesie, będącego jednostką podziału administracyjnego miasta. Przed laty na terenie Zalesia odkryto ślady prehistorycznego osadnictwa, resztki kilku osad oraz cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich. Zalesie pojawia się w archiwaliach po raz pierwszy w roku 1400. W tym czasie wchodziło w skład dóbr Pileckich z Łańcuta.Państwo Rzeszowskie to związek terytorialny założony przez Mikołaja Spytko Ligęzę w XVI wieku. W jego skład wchodziło miasto Rzeszów i 14 wsi o łącznej powierzchni 126 łanów. Znajduje się w nim ok. 450 domów i 2300 mieszkańców.

    Epoka odrodzenia i wczesny barok[]

    Synagoga Staromiejska weszła w skład miejskich umocnień. Jedynym śladem po nich, jaki zachował się do dziś jest baszta w narożniku budynku.
    Podobną funkcję spełniał klasztor bernardyński. Ponadto kościół miał stać się nowym rodowym mauzoleum właścicieli Rzeszowa.

    Choć faktycznie włość rzeszowska upadła, samo miasto funkcjonowało bardzo dobrze i prężnie się rozwijało. Umożliwiła to korzystna lokalizacja miast sąsiednich, takich jak Łańcut czy Sędziszów Małopolski, które znajdowały się na tyle daleko, że odbywające się w nich jarmarki nie stanowiły zagrożenia dla rzeszowskich. Sam handel rozwijał się najdynamiczniej od potwierdzenia przywilejów w akcie z 8 maja 1427, wydanych na polecenie Piotra Lunaka i Stogniewa z Szumska. Należy pamiętać również o tym, że XV wiek to czas niezwykłego prosperity nie tylko dla południa kraju, ale dla całej Rzeczypospolitej. Kolejny przywilej wydał 25 czerwca 1571 roku Mikołaj Rzeszowski, dotyczył on przede wszystkim możliwości posiadania ziemi i obciążeń podatkowych. Mimo pomyślnego rozwoju Rzeszowscy nie utrzymali majątku. W 1589 roku, z wdową po Adamie z Żerkowa Rzeszowskim, Zofią ślub wziął Mikołaj Spytek Ligęza, który przejął dominium i miasto w swe władanie.

    Ulica Mickiewicza to jedna z głównych uliczek starego miasta. Prowadzi od Starego Rynku na Nowy Rynek i Stary Cmentarz.III wojna północna (wielka wojna północna) toczyła się w latach 1700-1721 pomiędzy Królestwem Danii i Norwegii, Rosją, Saksonią, Prusami i Hanowerem (od 1715) z jednej strony a Szwecją z drugiej. Rzeczpospolita Obojga Narodów formalnie pozostawała neutralna aż do 1704 roku, ale faktycznie znaczna część walk toczyła się na jej terytorium i jej kosztem już od 1700 roku. Zakończyła się podpisaniem pokoju w Nystad, w wyniku którego wzrosło znaczenie Rosji, a Szwecja utraciła status europejskiego mocarstwa.

    Własność Mikołaja Spytka Ligęzy (1589-1637)[]

     Osobny artykuł: Mikołaj Spytek Ligęza.

    Nowy właściciel szybko rozpoczął szereg prac inwestycyjnych. Przede wszystkim skoncentrował się na 2 budowach: zamku, klasztoru i kościoła bernardyńskiego (ob. Bazylika Matki Bożej Rzeszowskiej), a także licznych pracach fortyfikacyjnych. Pod jego protektoratem najprawdopodobniej powstała też dzielnica żydowska, tzw. Nowe Miasto (w rejonie dzisiejszego placu Wolności). Wydał on szereg przywilejów usprawniających działanie miasta jako osady handlowej, skutecznie je ufortyfikował. Należy pamiętać, że wiek XVI i XVII to okres licznych najazdów tatarskich na Rzeszów, który był wówczas skutecznie broniony. Ligęza podjął próbę odbudowy włości rzeszowskiej, tworząc tzw. Państwo Rzeszowskie. Za czasów Ligęzy miasto liczy ok. 2500 mieszkańców (1589).

    Kultura przeworska – kultura archeologiczna epoki żelaza rozwijająca się między III w. p.n.e. a V w. n.e. na terenach obecnej Polski oraz Zakarpacia. Dawniej zwana kulturą wenedzką lub grupą przeworską kultury grobów jamowych. Kultura przeworska zastąpiła na znacznej części swojego terytorium wcześniejszą kulturę pomorską.Biedrzeniec anyż (anyż, anyżek) (Pimpinella anisum L.) – gatunek jednorocznej rośliny z rodziny selerowatych. Prawdopodobnie pochodzi z wschodnich obszarów basenu Morza Śródziemnego. Prawdopodobnym jego przodkiem rośliny uprawnej jest biedrzeniec kretycki (Pimpinella cretica Poir) pochodzący z wyżyn Iranu. Obecnie biedrzeniec anyż występuje wyłącznie w uprawie. W Polsce jest uprawiany (rzadko) i czasami przejściowo dziczejący (efemerofit).

    Ostrogscy-Zasławscy (1637-1638)[]

    Po śmierci ojca, miasto odziedziczyła jego starsza córka Zofia Prudencjana Ligęza z „Bobrku”, która była żoną Władysława Dominika Zasławskiego-Ostrogskiego. Przeprowadził on zajazd na Rzeszów tuż przed śmiercią teścia. Piastował następnie jego stanowisko kasztelana sandomierskiego. Okres rządów Zasławskich to jedynie roczny epizod. Jednak w tak krótkim czasie Zofia Prudencjanna zdążyła rozpocząć budowę nowego kościoła, który stanął przy trakcie prowadzącym z zamku jej ojca do fary. Początkowo planowała tam obsadzić bernardynki lub klaryski, jednak końca budowy nie doczekała. W obliczu bezpotomnej śmierci Zofii, Rzeszów odziedziczyła młodsza córka Ligęzy Konstancja Lubomirska. Budowę kościoła pod wezwaniem Świętego Krzyża (wcześniejszy kościółek Świętego Krzyża przemianowano na Świętej Trójcy) zakończył mąż Konstancji – Jerzy Sebastian Lubomirski, który podarował klasztor pijarom.

    III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).Secesja [fr. sécession < łac. seccesio ‘odejście’] – styl w sztuce europejskiej ostatniego dziesięciolecia XIX wieku i pierwszego XX wieku, zaliczany w ramy modernizmu. Istotą secesji było dążenie do stylowej jedności sztuki dzięki łączeniu działań w różnych jej dziedzinach, a w szczególności rzemiosła artystycznego, architektury wnętrz, rzeźby i grafiki. Charakterystycznymi cechami stylu secesyjnego są: płynne, faliste linie, ornamentacja abstrakcyjna bądź roślinna, inspiracje sztuką japońską, swobodne układy kompozycyjne, asymetria, płaszczyznowość i linearyzm oraz subtelna pastelowa kolorystyka.

    Rozwój handlu i rzemiosła[]

    Gospodarczy rozwój umożliwiło utrzymanie starego szlaku handlowego wschód-zachód oraz pojawienie się nowych, na północ w kierunku Sandomierza i Lublina. Pod koniec XVI wieku zaczęto używać Wisłoka jako rzeki spławnej. Świadczą o tym zapiski sejmowe z 1589 roku. Jeszcze przed przejęciem majątku żony przez Mikołaja Spytkę Rzeszowscy wydali akt (1569), w którym zabraniali sprzedaży piwa przemyskiego i nadawali pierwszeństwo kupcom rzeszowskim w wymianie handlowej odbywającej się na terenie dominium.

    Galicja Zachodnia – to określenie używane po 1850 roku (w okresie zaboru austriackiego) dla zachodnich terenów Królestwa Galicji i Lodomerii, w przybliżeniu obszar ten pokrywał się z tą częścią Małopolski, która weszła w skład Galicji. Obejmował on Kraków (formalnie nie należał do Galicji - Wielkie Księstwo Krakowskie, lecz de facto był jej częścią), Białą Krakowską, Tarnów, Rzeszów, Nowy Targ, Jaworzno i Nowy Sącz. Stolicą tego regionu był Kraków.Przeworsk (łac. Prevorsc, ukr. Переворськ, ros. Пшеворск, hebr. פשבורסק, łot. Pševorska) – miasto i gmina w województwie podkarpackim, w powiecie przeworskim, na Podgórzu Rzeszowskim, nad Mleczką, przy trasie międzynarodowej E40, dawna siedziba magnaterii polskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa przemyskiego. Jest członkiem Związku Miast Polskich. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 15 733 mieszkańców.

    Podstawowymi instytucjami wymiany były targi i jarmarki. Pod koniec wieku w 1502 roku Aleksander Jagiellończyk wydał przywilej, który zmienił datę targu łańcuckiego, tak aby nie przeszkadzał on najstarszemu rzeszowskiemu jarmarkowi organizowanemu w dniu św. Jerzego (23 kwietnia). Stało się to bezpośrednim zarzewiem konfliktu pomiędzy Ligęzą a Stanisławem Diabłem Stadnickim, który samowolnie ogłosił organizowanie tragów w Łańcucie. W 1605 roku doszło do bitwy między „Diabłem” a właścicielem Rzeszowa, którą ten wygrał.

    10 Brygada Kawalerii (10 BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego II RP istniejąca w latach 1930-1939. Pierwotnie istniała jako związek taktyczny kawalerii, powstały z połączenia kilku pułków kawaleryjskich oraz jednego dywizjonu artylerii konnej. W 1937 rozpoczęła się jej reorganizacja i przezbrojenie w „oddział pancerno-motorowy”.Złotnictwo – rzemiosło artystyczne zajmujące się wytwarzaniem wyrobów ze złota, platyny, srebra, stopów, metali szlachetnych, kamieni szlachetnych oraz innych drogocennych materiałów. Termin jubilerstwo, dotyczący głównie czasów nowszych, obejmuje przede wszystkim wyrób klejnotów i ozdób ze złota, srebra i kamieni szlachetnych. W starożytności złotnictwo obejmowało głównie wytwarzanie luksusowych przedmiotów codziennego użytku (świeczniki, srebrne zastawy, szkatułki, wazony, figurki), różnego typu ozdób (diademy, naszyjniki, brosze, klamry, naramienniki, pierścienie), oraz przedmiotów służących kultowi religijnemu (złote lub srebrne relikwiarze, monstrancje, kielichy, puszki, pateny). Od XIII wieku w Europie Zachodniej, a od XIV wieku w Polsce działalność warsztatów złotniczych została ujęta w struktury cechowe, które w późniejszym czasie wprowadziły obowiązek oznaczania wyrobów znakiem złotniczym (puncą).

    Kolejny przywilej wydaje w 1578 roku Stefan Batory (zdjęcie dokumentu). Nadał on Rzeszowowi prawo do organizacji jeszcze 2 jarmarków – na św. Feliksa i św. Barbarę. Ten ostatni, przypadający na grudzień, jest niezwykle istotny, ponieważ większość kupców z całej Polski przejeżdżała wtedy przez Rzeszów, aby dostać się na wielki jarmark we Lwowie, który odbywał się w styczniu. W 1633 roku miasto otrzymało prawo składu wina i ryb. Wśród innych produktów, którymi handlowano, był chmiel, świeże owoce, anyż, wełna, masło, ser. Z wyrobów gotowych przywożono: wosk, ołów, skóry, sukno i płótna. Najczęściej w zapisach sądowych powtarzają się partnerzy handlowi kupców rzeszowskich: Gdańsk, Toruń, Wschowa, Wrocław, Jassy, Moskwa, Węgry i Siedmiogród. Spowodowało to powiększenie przepaści społecznych pomiędzy niezbyt liczną klasą rzeszowskich kupców. Zaledwie kilku brało udział w handlu na wielką skalę, resztę stanowili drobni detaliści, handlujący z pobliskimi miejscowościami.

    Płazów – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Narol, na pograniczu Płaskowyżu Tarnogrodzkiego i Równiny Biłgorajskiej, u podnóża krawędzi Roztocza Wschodniego. Przez wieś przepływa potok Lubówka, dopływ rzeczki Wirowa, uchodzącej do Tanwi.Kowalstwo – rzemiosło wykonywane przez kowala, przy użyciu narzędzi kowalskich. Polega na kształtowaniu metali na gorąco, po ogrzaniu ich do temperatury mięknięcia. Miejsce pracy kowala nazywane jest kuźnią.

    Handel w takim wymiarze pozwalał na rozwój rzemiosła w oparciu o lokalne i dostarczane surowce. Praktycznie wszystkie gałęzie ówczesnego rzemiosła były w Rzeszowie reprezentowane. Największy rozkwit tej gałęzi gospodarki przypada na przełom XVI i XVII wieku. Największej specjalizacji uległy rzemiosła metalowe takie jak: miecznicy, rusznikarze, zegarmistrzowie, ktolarze, a przede wszystkim rzeszowscy złotnicy. Przedstawiciele tej specjalności zajmowali się nie tylko wytwórstwem i naprawą biżuterii czy naczyń liturgicznych, ale również brali udział w handlu metalami i kamieniami szlachetnymi. Mimo późniejszej stagnacji rynku rzeszowskiego utrzymali oni stały poziom wytwórstwa, a nawet je rozwinęli. Dzierżyli oni dużą władzę polityczną, przynajmniej 2 z nich zostało burmistrzami (Łukasz (1591-1612) i Wawrzyniec Kasprowicz (1612-1628)). Do najbardziej charakterystycznych wytworów rzeszowskich jubilerów należą liczne naczynia mszalne i wyposażenie liturgiczne kościołów (np. w Bazylice leżajskiej), prezenty dla możnowładców i królów (np. prezent darowany przez Ligęzę Zygmuntowi Wazie) oraz tzw. pasy przeworskie (przykładowe pasy). W późniejszym czasie, około połowy XVIII wieku złotnicy katoliccy zostali wyparci przez żydowskich, handlujących przede wszystkim wyrobami z tzw. rzeszowskiego złota (stopu podobnego do tombaku). Równolegle do wyżej wymienionych rozwijał się przemysł spożywczy, który musiał zaspokoić potrzeby coraz szybciej rozwijającego się miasta.

    Wieliczka (niem. Groß Salz) – miasto powiatowe w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Wieliczka oraz władz powiatu. Według danych GUS z 31 grudnia 2012 r. miasto liczyło 20 988 mieszkańców. Powierzchnia miasta wynosi 13,41 km².Wilkowyja to niewielka dzielnica Rzeszowa, położona przy trasie wylotowej E40 w kierunku Przemyśla. Niegdyś niewielka podmiejska wieś - dziś komfortowa dzielnica z zabudową jednorodzinną i wielorodzinną, włączona do Rzeszowa w roku 1977. Na terenie dzielnicy znajduje się cmentarz komunalny.

    Sprowadzenie Żydów[]

    Na północny wschód od starego Rynku powstała nowa dzielnica żydowska – Nowe Miasto. Sprowadzenie Żydów nastąpiło przed rokiem 1615 i ograniczało się głównie do nowej dzielnicy i pobliskiej synagogi. Nowe Miasto było dzielnicą ściśle zaplanowaną, wedle renesansowych planów, analogicznych do planów lokacyjnych Głogowa Małopolskiego, pochodzących z 1570 roku. Rynek nowomiejski miał kształt prostokąta o bokach 125 × 120 m, otaczały go niskie kamienice. Przez nowy plac pokierowano główną arterie miejską biegnącą ze wschodu na zachód.

    Szymon Starowolski, inna forma nazwiska Starovolscius (ur. 1588 w Starej Woli na Polesiu, zm. przed 6 kwietnia 1656 w Krakowie) – polihistor, preceptor w domach magnackich I Rzeczypospolitej, ksiądz katolicki, kantor tarnowski, kanonik krakowski, polski historyk i pisarz polityczny epoki baroku.Prawo magdeburskie (prawo niemieckie; łac. Ius municipale magdeburgense, niem. Magdeburger Recht) – średniowieczne prawo miejskie wzorowane na prawie miasta Magdeburga. W 1035 Magdeburg otrzymał patent nadający miastu prawo do handlu i zjazdów. Prawo to spisane zostało w 1188 stając się wzorcem dla podobnych regulacji wielu miast środkowoeuropejskich.

    Budowa zamku, kościołów i klasztorów[]

    Okres władzy Ligęzy, to bez wątpienia jeden z najświetniejszych okresów w historii miasta. Jego działalność po dziś dzień pozostawiła szereg śladów, widocznych między innymi w architekturze i układzie przestrzennym miasta. Pod koniec XVI wieku w mieście powstały z inicjatywy jego właściciela 2 cegielnie. Jedna miała być jego prywatną własnością i służyła niemal wyłącznie zaspokojeniu potrzeb budowy zamku, natomiast drugą „ofiarował” miastu. Budynek nowej pańskiej siedziby nie znajdował się już na Staromieściu, ale został przeniesiony na tzw. Wygnaniec, czyli w rejon obecnego placu Śreniawitów. Równolegle do budowy zamku przystąpiono do stworzenia linii umocnień miasta, które były sprzężone z jego budynkami (głównie z nowo powstałymi zamkiem, bernardyńskim klasztorem i „Małą” Synagogą). Po raz pierwszy w historii miasto „wykroczyło” poza swoje średniowieczne granice. Nowy zamek i stary Rynek połączyła ulica (ob. 3 Maja), którą sukcesywnie zabudowano, do mostu na Wisłoku prowadziła również zabudowana ulica (ob. Mickiewicza).

    Kultura Noua – kultura epoki brązu występująca w latach 1300–1200 p.n.e. (1 połowa III okresu epoki brązu, Brąz D) w dorzeczu Dunaju i Dniestru, w ciągu XIII w. p.n.e. rozprzestrzeniła się także w Mołdawii i Siedmiogrodzie. Nazwa pochodzi od miejscowości Noua w Rumunii.Stanisław Roch Jabłoński herbu Jasieńczyk (ur. 16 sierpnia 1853 w Hermanowej, zm. 27 marca 1922 w Rzeszowie) – polski lekarz i polityk.

    W 1591 roku Ligęza ufundował nowy ratusz (w miejscu obecnego). W sąsiedztwie ratusza znajdowała się miejska waga i kramy. W centrum znajdowała się studnia (obecnie zrekonstruowana wedle XVIII-wiecznych planów). Rynek otaczały drewniane kamienice, często z murowanymi piwnicami i charakterystycznymi trójkątnymi szczytami.

    Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną i jednym z największych mocarstw w tamtym czasie. Państwo istniało 51 lat, od 1867 aż do rozpadu w 1918 roku i zakończenia I wojny światowej.Jan Alojzy Matejko (ur. 24 czerwca 1838 w Krakowie, zm. 1 listopada 1893 w Krakowie) – polski malarz, twórca obrazów historycznych i batalistycznych, historiozof.

    Jego działalność szeroko wkraczała w sferę społeczną. Zbudował 2 szpitale ubogich (przytułki), które znajdowały się przy ówczesnym kościele Świętego Krzyża (ob. Kościół Świętej Trójcy), który po pożarze wcześniejszego kościoła Świętego Ducha został wystawiony w tym miejscu z inicjatywy rzeszowskich kupców.

    Chmiel (Humulus L.) – rodzaj roślin pnących z rodziny konopiowatych. Należą do niego w zależności od ujęcia 3 lub 5 gatunków występujących w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej. W Polsce rośnie dziko i uprawiany jest chmiel zwyczajny.Płaszów – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy XIII Podgórze. Dawna wieś położona na prawym brzegu Wisły na południowy wschód od Krakowa i przyłączona do niego w 1911 roku jako XXI dzielnica katastralna.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6] [7]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Trakt środkowogalicyjski, Trakt cesarski (Kaiser-Chausse, Wiener Postroute, Wiener Haupt Comercial Strasse) – galicyjski cesarski trakt drogowy, budowany od 1772 do 1785 przez habsburską Austrię.
    Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.
    Strzyżów – miasto w woj. podkarpackim, w powiecie strzyżowskim, na Pogórzu Strzyżowskim, nad Wisłokiem, 30 km od Rzeszowa. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Strzyżów. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. rzeszowskiego. Według danych GUS z 30 czerwca 2010 miasto liczyło 8782 mieszkańców. Strzyżów, w przeciwieństwie do pobliskiego Rzeszowa, stanowi część historycznej Małopolski; przed rozbiorami miasto było położone w województwie sandomierskim.
    Cerkiew (z gr. kyriaké – należąca do Pana, w uzupełnieniu do eklezja – zgromadzenie, później świątynia, kościół) – budynek przeznaczony do sprawowania nabożeństw w cerkwi prawosławnej lub unickiej (greckokatolickiej). Jest przestrzenią sakralną dla celebracji Boskiej Liturgii. Prawosławni oraz grekokatolicy wierzą, iż jest ona miejscem szczególnego przebywania samego Boga.
    Bitwa pod Gorlicami miała miejsce w czasie I wojny światowej. Walki pozycyjne pod Gorlicami trwały prawie pół roku, ale decydujące starcie rozpoczął niespodziewany atak wojsk niemieckich i austro-węgierskich 2 maja 1915. W dniach 2-5 maja 1915 pod Gorlicami został przerwany front rosyjski.
    Gród, gard – prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna oznaczająca domostwa, gospodarstwo lub wczesne miasto, anglosaska geard lub yeard – otoczona wałem, murem lub ostrokołem.
    Historyzm – nurt w XIX-wiecznej architekturze światowej, polegający na naśladownictwie stylistyki minionych epok. Kierunek nietwórczy i eklektyczny, polegający na zaniechaniu dążenia do stworzenia stylu, odpowiadającego aktualnym warunkom historyczno-społecznym, na rzecz naśladowaniu przeszłych wielkich stylów w sztuce i architekturze.

    Reklama