• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Historia Chin



    Podstrony: [1] [2] [3] 4 [5] [6] [7] [8]
    Przeczytaj także...
    Era militarystów (chiń.: 軍閥時代; pinyin: Jūnfá shídài) – okres w historii Republiki Chińskiej przypadający na lata 1916-1928. Czasy te to okres największego rozbicia Chin. Wiele regionów stało się de facto niezależnymi państwami władanymi przez lokalnych watażków lub koterie.Palenie ksiąg i grzebanie uczonych – okres w historii Chin pomiędzy 213 a 206 rokiem p.n.e., kiedy prowadzono politykę niszczenia klasycznych ksiąg chińskich i prześladowania konfucjańskich uczonych.
    Dynastia Sui (589-619)[ | edytuj kod]
    Obszar panowania dynastii Sui
     Osobny artykuł: Dynastia Sui.

    Terytorium cesarstwa dynastii Sui nie objęło ziem koreańskich i znacznego obszaru ziem w regionie południowo-zachodnim (obecne prowincje Syczuan, Guizhou i Yunnan), które odpadły od Chin już za panowania dynastii Chen. Na ziemiach tych powstało niechińskie państwo Nanzhao ze stolicą w Dali.

    Dou Wu, imię publiczne: Youping, chiń 游平 (ur. ? – zm. 25 października 168 roku w Luoyangu) – ojciec cesarzowej wdowy Dou i regent na początku panowania cesarza Linga (168 - 189). Epoka Trzech Królestw (chiń. trad. 三國時代, chiń. upr. 三国时代, pinyin: Sānguó shídài; 220 - 265) - za datę jej początku uznaje się najczęściej upadek dynastii Han w 220 r. Dla wielu chińskich historyków Epokę otwiera jednak już powstanie Żółtych Turbanów w 184 r. W 220 r. Cesarstwo rozpadło się na trzy oddzielne państwa: Shu Han (蜀漢, zwane także Shu, 蜀), Wei (魏) oraz Wu (吳).

    Za panowania dynastii Sui buddyzm stał się religią państwową. Zbudowano wiele świątyń, wzniesiono dziesiątki tysięcy posągów. Szkoły i świątynie konfucjańskie zamykano. Podejmowano gigantyczne roboty publiczne, jak rozbudowa Wielkiego Muru oraz budowa Wielkiego Kanału, łączącego zatokę Hangzhou z rzeką Jangcy (604) oraz z dorzeczem rzek: Huai He i Huang He (605), doprowadzonego na północ aż do okolic obecnego Pekinu (608).

    Cesarzowa wdowa (ang: Empress Dowager, chin., kor. i jap.: 皇太后), tytuł nadawany czasami matce chińskiego lub japońskiego cesarza, często związany ze sprawowaniem władzy w imieniu małoletniego syna (regent). Wpływy uzyskane w czasie tych rządów często pozostawały również w okresie pełnoletności cesarza.Chen Jiongming (ur. 13 stycznia 1878 w Haifengu, zm. 22 września 1933 w Hongkongu) – chiński polityk i wojskowy, militarysta.

    W polityce zagranicznej dominowały wyprawy wojenne nie uwieńczone jednak sukcesami. Trzykrotnie próbowano narzucić zwierzchność Korei (598, 612, 614), oraz podbić Wietnam (604-605). Ciągłe wojny, a także prowadzone na wielką skalę roboty publiczne znacznie osłabiły cesarstwo. Wywołało to falę powstań, które doprowadziły do upadku dynastii Sui.

    Xianbei chiń. upr.: 鲜卑; chiń. trad.: 鮮卑; pinyin: Xiānbēi; Wade-Giles: Hsien-pei – azjatycki lud koczowniczy, od III w. p.n.e. zajmujący terytoria na północny zachód od Chin, który w IV wieku założył szereg państw na terenie północnych Chin, w tym cesarstwo Północnej dynastii Wei (386 - 535).Wuyue (chiń. upr.: 吴越国; chiń. trad.: 吳越國; pinyin: Wúyuè Guó) – krótkotrwałe państwo w nadbrzeżnych Chinach, jedno z Dziesięciu Królestw.

    Dynastia Tang (618-907)[ | edytuj kod]

    Państwo Tangów w 742 roku
     Osobny artykuł: Dynastia Tang.

    Założycielem tej dynastii był Li Yuan, rządca jednej z prowincji cesarstwa Sui, znany jako cesarz Gaozu (618-626). W okresie panowania dynastii Tang Chiny stały się jednym z najpotężniejszych państw nie tylko Azji, ale i świata, a stolica Tangów Chang’an, była jednym z największych ówczesnych miast. Tangowie nie tylko zjednoczyli ziemie chińskie, ale powiększyli terytorialnie cesarstwo i zapewnili mu rozkwit ekonomiczny i kulturalny; stworzone wówczas wzorce zostały przejęte przez kraje ościenne (Korea, Japonia). Pokonując wschodnich Turków, włączyli do swego imperium ziemie wokół jeziora Bajkał, nad górnym Jenisejem i nad Angarą; podbili też królestwa w dolinie Tarymu, a po rozgromieniu zachodnich Turków nad rzeką Ibi włączyli do cesarstwa ziemie nad jeziorem Bałchasz; administrację chińską ustanowili w Transoksanii; kontrolowali też ziemie obecnego Afganistanu, podbili koreańskie królestwa Goguryeo i Silla. Zwierzchność Chin uznały państwa Czampa i Kambodża; dzięki związkom dynastycznym uzyskali wpływy w Tybecie. Wszystkie zdobycze terytorialne Tangowie osiągnęli do 669. Jedynie w Yunnanie istniało nadal niepodległe królestwo Nanzhao. Szerokie kontakty ze światem pozachińskim oraz korzystna sytuacja polityczna i gospodarcza stworzyły dogodne warunki rozwoju nauki i kultury; rozwinęła się astronomia, matematyka, kartografia; w VIII w. rozpowszechnił się druk ksylograficzny (ksylograf); słynne chińskie wynalazki: papier, porcelana i sztuka drukarska zaczęły przenikać do innych państw; do Chin dotarły: zoroastryzm, manicheizm, islam i chrześcijaństwo nestoriańskie. W czasie największego rozkwitu cesarstwa, w 683 władzę jako regentka przejęła cesarzowa Wu, która w 690 zdetronizowała dynastię Tang, i ogłaszając się cesarzem, założyła własną dynastię Zhou. W 695 jej zdetronizowany syn zmusił matkę do abdykacji i przywrócił Tangom władzę. W 712–756 panował cesarz Xuanzong, opiekun literatury i sztuki; ok. 741 cesarstwo utraciło jednak ziemie na północy, a także Transoksanię i Afganistan, które zajęli Arabowie; wskutek podbojów arabskich utracił swoje znaczenie Jedwabny Szlak; samodzielność zdobyła Korea; Chinom udało się natomiast po raz pierwszy rozciągnąć władze nad ziemiami późniejszej Mandżurii. Od początku VIII w. cesarstwo tangowskie stało się areną buntów feudałów i walk gubernatorów wojsk. dążących do przekształcenia swych nadziałów w posiadłości dziedziczne; na czele jednego z nich (755–763) stanął gen. An Lushan, którego wojska zajęły stolicę cesarstwa; Xuanzonga zmuszono w 756 do abdykacji; bunt ten zaostrzył narastający kryzys gosp., walki spowodowały ogromne wyludnienie. Od początku IX w. ponownie zmniejszało się terytorium cesarstwa: na wschodzie nie wykraczało ono poza dzisiejszą prowincję Gansu, obejmując tylko tereny na południe od Wielkiego Muru oraz płw. Liaotung; zwierzchność utrzymały Chiny tylko w Wietnamie; w kosmopolitycznych i tolerancyjnych dotąd rządach dynastii Tang zaczęły się przejawiać tendencje do nietolerancji i nacjonalizmu; w 836 w stołecznym Chang’anie zaczęły się prześladowania obcokrajowców, wydano edykt zabraniający Chińczykom utrzymywania kontaktów z Irańczykami, Sogdyjczykami, Arabami i Hindusami; po 845 wydano też edykty antybuddyjskie; zmuszono ok. 260 tys. mnichów i mniszek do sekularyzacji, zniszczono ok. 4600 klasztorów buddyjskich i ponad 40 tys. świątyń oraz wiele dzieł sztuki. Zaczęły wybuchać powstania lud.; największe z nich (od 874) objęło zwarty teren między rzekami Huang He i Jangcy w ich środkowym biegu; na czele powstania stał Huang Chao; w 878 powstańcy opuścili swe bazy i rozpoczęli marsz przez Chiny; 879 dotarli do Kantonu, gdzie dokonali rzezi kupców arabskich i perskich. Powstanie stłumiono dopiero po 880. Ostatnie ćwierćwiecze dynastii Tang charakteryzowało ogólne rozprzężenie administracji oraz intrygi dworskie. W 907 Zhu Wen dokonał zamachu stanu i stał się założycielem kolejnej dynastii chińskiej.

    Aisin Gioro Puyi, trad. chin. 溥儀; upr. chin. 溥仪, (ur. 6 lutego 1906, zm. 17 października 1967) – ostatni cesarz Chin. Należał do mandżurskiej dynastii Qing, zmuszony w 1912 roku do abdykacji. Od 1934 roku cesarz marionetkowego państwa Mandżukuo, a od 1945 roku więzień – najpierw radziecki, a potem chiński. Po uwolnieniu w 1959 roku został zwykłym obywatelem Chińskiej Republiki Ludowej i pracował jako ogrodnik, a potem archiwista.Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.

    Pięć Dynastii i Dziesięć Królestw (907-960)[ | edytuj kod]

    Rozdrobnienie polityczne Chin w 923 roku

    Po rozpadzie cesarstwa Tangów pięć następnych dynastii panowało jedynie nad obszarem północnych i środkowych Chin, na tradycyjnie chińskich ziemiach w basenie Huang He i Wei He oraz w środkowym i dolnym biegu rzeki Han Shui, sięgając na południe do linii rzeki Huai He.

    Korupcja (łac. corruptio – zepsucie) – nadużycie stanowiska publicznego w celu uzyskania prywatnych korzyści. Korupcja może w praktyce powstawać niezależnie od formy rządów. Poziom korupcji może być bardzo różny, od drobnych przypadków wykorzystania wpływu lub faworyzowania w celu wyświadczenia lub oddania przysługi, do kleptokracji (rządów złodziei), gdzie porzucone zostają nawet zewnętrzne pozory uczciwości.Nikita Siergiejewicz Chruszczow (ros. Ники́та Серге́евич Хрущёв, ukr. Микита Сергійович Хрущов; ur. 17 kwietnia 1894 w Kalinówce, zm. 11 września 1971 w Moskwie) – radziecki polityk, działacz partyjny i państwowy, I sekretarz KC Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) w latach 1953-1964 i premier ZSRR w latach 1958-1964.

    Pozostała część kraju dzieliła się na niezależne państewka, różniące się wielkością i okresem istnienia, znane w historiografii jako „dziesięć królestw”.

    Do pięciu kolejnych dynastii zalicza się: późniejszą Liang (907-923), późniejszą Tang (923-936), późniejszą Jin (938-946), późniejszą Han (947-950) i późniejszą Zhou (951-960).

    W tej epoce na północy Chin pojawił się silny związek plemienny Kitanów, którzy opanowali ziemie Mandżurii i Mongolii, i z którymi musieli walczyć kolejni władcy państw chińskich.

    Kultura archeologiczna - zespół stale współwystępujących ze sobą na pewnym terytorium i w pewnym czasie charakterystycznych form źródeł archeologicznych.Powstanie tajpingów (1851-1864) – powstanie ludowe w Chinach. W powstaniu tajpingów zginęło co najmniej 20 mln ludzi.

    Mimo rozbicia jedności cesarstwa i zagrożenia podbojem Kitanów kultura chińska rozwijała się, podejmowano wielkie prace edytorskie, znacznie ułatwione przez wprowadzenie druku.

    Nastąpiły ponowne prześladowania buddyzmu. W 960 Zhao Kuangyin (generał w służbie późniejszych Zhou) dokonał zamachu stanu i stał się założycielem kolejnej dynastii chińskiej Song.

    Hong Xiuquan (ur. 1814, zm. 30 czerwca 1864) – przywódca powstania tajpingów, chłopskiej rebelii skierowanej przeciwko chińskim władcom z mandżurskiej dynastii Qing.Status quo (łac.) – termin prawniczy oznaczający obecny, niezmieniony stan rzeczy. Przeciwieństwo Status quo ante – dawniejszego stanu rzeczy.


    Podstrony: [1] [2] [3] 4 [5] [6] [7] [8]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Powstanie bokserów – zbrojne wystąpienie ludowe w północno-wschodnich Chinach w latach 1899-1901, skierowane przeciwko cudzoziemcom i dynastii Qing. Inspiratorem powstania było tajne stowarzyszenie Yihequan (tzw. bokserzy, stąd nazwa).
    Wasal (łac. vassus, z celt. gwas, sługa) – we wczesnym średniowieczu osoba wolna oddająca się pod opiekę seniora w akcie komendacji. W zamian za lenno wasal zobowiązywał się służyć wiernie seniorowi radą i pomocą orężną. Uroczystą ceremonią przekazania lenna była inwestytura. Później wasal to osoba, która złożyła hołd lenny i przysięgę na wierność. Wasal sam mógł mieć wasala, dla którego był seniorem. Czyli oddawał mu w opiece fragment ziemi, którą sam otrzymał od własnego seniora. Z uwagi na popularność zasady w feudalizmie europejskim wasal mojego wasala nie jest moim wasalem stosunki lenne tworzyły skomplikowaną strukturę społeczną.
    Kultura Yangshao (chin. 仰韶文化, Yǎngsháo wénhuà) – chińska kultura neolityczna, która wykształciła się w rejonie centralnego biegu rzeki Huang He zajmowanym przez prowincje Henan, Shanxi, Shaanxi. Czas jej trwania datowany jest okres 5000 -3000 p.n.e. Odkryta została przez szwedzkiego geologa J.G. Anderssona w 1920 roku. Nazwa pochodzi od pierwszej odkrytej osady (w chińskiej prowincji Henan). Obecnie znanych jest ponad 1000 stanowisk tej kultury, z których najważniejszym jest Banpo.
    Ludy irańskie – grupa ludów indoeuropejskich mówiąca językami irańskimi, zamieszkująca terytoria rozciągające się od wschodniej Anatolii poprzez Wyżynę Irańską aż po Hindukusz, oraz od Azji Środkowej po Zatokę Perską. Region ten nazywany jest czasem Wielkim Iranem.
    Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.
    Król Huan z dynastii Zhou (chiński: 周桓王; pinyin: Zhōu Húan Wáng) – czternasty władca tej dynastii i drugim ze wschodniej linii dynastii Zhou. Rządził w latach 719-697 p.n.e. Jego następcą został jego syn, Zhuangwang.
    Ruch 30 Maja – chiński antyimperialistyczny ruch robotniczy i studencki w 1925 roku, domagający się praw pracowniczych oraz wolności obywatelskich.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.205 sek.