• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Historia Chin



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6] [7] [8]
    Przeczytaj także...
    Era militarystów (chiń.: 軍閥時代; pinyin: Jūnfá shídài) – okres w historii Republiki Chińskiej przypadający na lata 1916-1928. Czasy te to okres największego rozbicia Chin. Wiele regionów stało się de facto niezależnymi państwami władanymi przez lokalnych watażków lub koterie.Palenie ksiąg i grzebanie uczonych – okres w historii Chin pomiędzy 213 a 206 rokiem p.n.e., kiedy prowadzono politykę niszczenia klasycznych ksiąg chińskich i prześladowania konfucjańskich uczonych.
    Dynastia Zhou[ | edytuj kod]
     Osobny artykuł: Dynastia Zhou.

    Zachodnia dynastia Zhou[ | edytuj kod]

    Cywilizacja chińska w okresie rządów Zachodniej Dynastii Zhou

    Dynastia Shang została obalona przez najeźdźców z zachodu, Zhou, którzy zamieszkiwali dolinę rzeki Wei. Ta zmiana dynastii wiązała się ze spektakularnym zjawiskiem astronomicznym, jakim była koniunkcja pięciu planet, i istnieją solidne podstawy do przypuszczania, że to właśnie to wydarzenie stało się podstawą do wiary Zhou w „Mandat Niebios” mający przysługiwać królowi Wen (1099 - 1050 p.n.e.), który dlatego przyjął swój tytuł . Współcześni historycy i astronomowie wspólnie ustalili datę wspomnianej koniunkcji na niebie centralnego Shaanxi na piąty miesiąc 1059 p.n.e. Ponieważ do podboju Shangów miało dojść 12 lat później, należałoby go datować na zimę 1046/1045 p.n.e.

    Dou Wu, imię publiczne: Youping, chiń 游平 (ur. ? – zm. 25 października 168 roku w Luoyangu) – ojciec cesarzowej wdowy Dou i regent na początku panowania cesarza Linga (168 - 189). Epoka Trzech Królestw (chiń. trad. 三國時代, chiń. upr. 三国时代, pinyin: Sānguó shídài; 220 - 265) - za datę jej początku uznaje się najczęściej upadek dynastii Han w 220 r. Dla wielu chińskich historyków Epokę otwiera jednak już powstanie Żółtych Turbanów w 184 r. W 220 r. Cesarstwo rozpadło się na trzy oddzielne państwa: Shu Han (蜀漢, zwane także Shu, 蜀), Wei (魏) oraz Wu (吳).

    Chińska tradycja przedstawiała obalenie dynastii Shang jako przejście władzy od zdegenerowanego ostatniego króla Shang na pełnego cnoty króla Zhou. Współczesne badania nie pozostawiają jednak złudzeń, że Zhou w porównaniu do Shang byli nieokrzesanymi barbarzyńcami i pokonali swych bardziej cywilizowanych przeciwników dzięki sile militarnej. W dolinie rzeki Wei w okresie poprzedzającym podbój Shang nie odnaleziono żadnych precedensów dla brązów wczesnego okresu Zhou, tak samo jak dla kaligrafii, dworskiej etykiety, czy kultu przodków tych czasów. Wszystkie te rzeczy mają natomiast swoich poprzedników w kulturze dynastii Shang, skąd musiały zostać zaczerpnięte. Przejęcie w całości np. techniki wytapiania królewskich brązów sugeruje nie tylko import technologii, ale także związanego z nią królewskiego rytuału. Jednak dzwony i związaną z nimi muzykę Zhou przyjęli z Południa i było to radykalne odejście od rytuału obowiązującego w Yinxu. Zaprzestano także składania ofiar z ludzi.

    Cesarzowa wdowa (ang: Empress Dowager, chin., kor. i jap.: 皇太后), tytuł nadawany czasami matce chińskiego lub japońskiego cesarza, często związany ze sprawowaniem władzy w imieniu małoletniego syna (regent). Wpływy uzyskane w czasie tych rządów często pozostawały również w okresie pełnoletności cesarza.Chen Jiongming (ur. 13 stycznia 1878 w Haifengu, zm. 22 września 1933 w Hongkongu) – chiński polityk i wojskowy, militarysta.
    Brązowy zestaw ołtarzykowy z okresu Zachodniej dynastii Zhou. Zbiory Metropolitan Museum of Art

    Król Wu (1050 - 1043 p.n.e.) pokonał ostatniego króla Shang, jednak pozostawił u władzy jego syna Wu Genga jako zależnego władcę, podczas gdy sam powrócił na zachód. Gdy po śmierci króla Wu wśród Zhou wybuchły walki o władzę Wu Geng wszczął rebelię, która została stłumiona przez króla Chenga (1042 - 1006 p.n.e.) Ten drugi podbój Shangów i walka ze sprzymierzonymi z nimi państwami doprowadził do ekspansji Zhou na tereny północnego Hebei, zachodniego Szantungu i południowego Henanu, kładąc podwaliny pod powstanie nowego państwa, które wprawdzie nadal miało swoje centrum w dolinie rzeki Wei, ale rozciągało się odtąd także daleko na wschód. Konsolidacji tych podbojów służyła budowa kolejnej, wschodniej stolicy, Changzhou (dzis. Luoyang), oraz nadanie członkom rodu panującego i sojusznikom szeregu ziem na wschodzie. Te nadania nazywano fengjian i to w związku z nimi mówi się czasami o chińskim feudalizmie w tym okresie. Instytucja fengjian istotnie jednak różniła się od zachodniego lenna, ponieważ co do zasady była nadawana członkom rodu panującego i król Zhou wymagał bezwzględnego posłuszeństwa od swoich „wasali” jako jednocześnie głowa państwa i głowa rodu. Także posiadacze fengjian nie wywodzący się z rodu Zhou, czasami należący do dawnych rodów sprzymierzonych z Shangami, byli do niego włączani poprzez małżeństwa.

    Xianbei chiń. upr.: 鲜卑; chiń. trad.: 鮮卑; pinyin: Xiānbēi; Wade-Giles: Hsien-pei – azjatycki lud koczowniczy, od III w. p.n.e. zajmujący terytoria na północny zachód od Chin, który w IV wieku założył szereg państw na terenie północnych Chin, w tym cesarstwo Północnej dynastii Wei (386 - 535).Wuyue (chiń. upr.: 吴越国; chiń. trad.: 吳越國; pinyin: Wúyuè Guó) – krótkotrwałe państwo w nadbrzeżnych Chinach, jedno z Dziesięciu Królestw.

    W tym wczesnym okresie Zhou stworzyli machinę wojenną mogącą rywalizować z niewiele późniejszą organizacją wojskową Asyrii. Zarówno pod względem szybkości wzrostu militarnej siły „jak i skali różnych ziem i ludów poddanych kontroli wczesny okres Zachodniej dynastii Zhou [...] należy zakwalifikować, biorąc pod uwagę każdy historyczny standard, jako czas wielkiej ekspansji”. Podboje Zhou zaprowadziły ich do regionu Yantai na wschodzie, rzeki Liao w Mandżurii na północnym wschodzie, północnego Shaanxi i Shanxi na północnym zachodzie oraz regionu środkowej Jangcy na południu. Ekspansja Zhou nie doprowadziła jednak do powstania jakiegoś jednolitego imperium. Państwo Zhou składało się z szeregu enklaw złożonych z niewielkich państewek lub wręcz pojedynczych osad uznających zwierzchność króla Zhou, które były oddzielone od siebie lasami, mokradłami oraz być może terytoriami społeczności nie podlegających władzy Zhou. Podboje Zhou uległy zatrzymaniu dopiero w wyniku katastrofalnej klęski króla Zhao (977/975 - 957 p.n.e.) w trakcie jego kampanii na południu, podczas której miał on utonąć w rzece Han wraz ze swoimi „Sześcioma Armiami”.

    Aisin Gioro Puyi, trad. chin. 溥儀; upr. chin. 溥仪, (ur. 6 lutego 1906, zm. 17 października 1967) – ostatni cesarz Chin. Należał do mandżurskiej dynastii Qing, zmuszony w 1912 roku do abdykacji. Od 1934 roku cesarz marionetkowego państwa Mandżukuo, a od 1945 roku więzień – najpierw radziecki, a potem chiński. Po uwolnieniu w 1959 roku został zwykłym obywatelem Chińskiej Republiki Ludowej i pracował jako ogrodnik, a potem archiwista.Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.

    Siła militarna Zhou uległa decydującemu osłabieniu i odtąd królowi było coraz trudniej kontrolować ambitnych posiadaczy fengjian. Wojska Zhou już nie dokonywały nowych podbojów, ale starały się bronić dotychczasowych zdobyczy przed barbarzyńcami takimi jak Huayyi czy Xianyun, przy czym obrona niezbyt korzystnie położonej ojczyzny Zhou w dolinie rzeki Wei pochłaniała szczególnie dużo energii. Jednocześnie to właśnie w tym okresie rząd Zhou uległ powolnej biurokratyzacji. Podczas gdy sytuacja stawała się coraz trudniejsza, król Li (857/853 - 842/828 p.n.e.) dodatkowo wszedł w konflikt z rodami w królewskiej domenie, prawdopodobnie próbując przywrócić ekonomiczną potęgę rodu Zhou nadwątloną nadaniami ziemi. To doprowadziło do rebelii, która w 842 p.n.e. zakończyła rządy wygnanego króla Li. Przez następne 14 lat krajem rządził regent Bo Hefu, dopóki w 827 p.n.e. tronu nie objął syn króla Li, Xuan (827/825 - 782 p.n.e.) Władza króla You (781 - 771 p.n.e.) była kwestionowana przez dawnego urzędnika jego ojca, Huangfu, i w 771 p.n.e. rebelianci sprzymierzeni z Xianyun zdobyli stolicę Zhou. W tej sytuacji syn zabitego króla You, król Ping (770 - 720 p.n.e.), uznał za niemożliwe dalsze rządzenie z doliny rzeki Wei i przeniósł stolicę na wschód, do Chengzhou.

    Korupcja (łac. corruptio – zepsucie) – nadużycie stanowiska publicznego w celu uzyskania prywatnych korzyści. Korupcja może w praktyce powstawać niezależnie od formy rządów. Poziom korupcji może być bardzo różny, od drobnych przypadków wykorzystania wpływu lub faworyzowania w celu wyświadczenia lub oddania przysługi, do kleptokracji (rządów złodziei), gdzie porzucone zostają nawet zewnętrzne pozory uczciwości.Nikita Siergiejewicz Chruszczow (ros. Ники́та Серге́евич Хрущёв, ukr. Микита Сергійович Хрущов; ur. 17 kwietnia 1894 w Kalinówce, zm. 11 września 1971 w Moskwie) – radziecki polityk, działacz partyjny i państwowy, I sekretarz KC Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) w latach 1953-1964 i premier ZSRR w latach 1958-1964.

    Wschodnia dynastia Zhou[ | edytuj kod]

    Państwo Qin i pozostałe sześć z Siedmiu Państw ok. 260 p.n.e.

    Przeniesienie stolicy Zhou na wschód we współczesnej historiografii uznaje się za moment dzielący panowanie dynastii na wcześniejszy okres Zachodniej dynastii Zhou i późniejszy Wschodniej dynastii Zhou. W ramach tego ostatniego wyróżnia się jeszcze często Okres Wiosen i Jesieni, od tytułu kroniki obejmującej lata 722 - 481 p.n.e., i Okres Walczących Królestw, od tytułu dzieła obejmującego lata 490 do 221 p.n.e. Dokładne granice obu tych podokresów różnią się u poszczególnych autorów.

    Kultura archeologiczna - zespół stale współwystępujących ze sobą na pewnym terytorium i w pewnym czasie charakterystycznych form źródeł archeologicznych.Powstanie tajpingów (1851-1864) – powstanie ludowe w Chinach. W powstaniu tajpingów zginęło co najmniej 20 mln ludzi.

    Po tym jak Zhou utracili swoją ekonomiczną bazę w dolinie rzeki Wei nie byli już w stanie odgrywać roli mediatora pomiędzy poszczególnymi posiadaczami fengjian. Ci ostatni w oparciu o swoje nadania zaczęli stopniowo budować prawdziwe państwa, o określonym terytorium i granicach, przy czym podbój dawnych enklaw pomiędzy terytoriami podlegającymi władzy króla Zhou szybko sprawił, że te chińskie państwa zaczęły się ze sobą stykać i prowadzić wojny. W sytuacji słabości władzy królewskiej rola przywódcy dbającego o ład wewnętrzny musiała zostać przejęta przez jednego z władców nowych państw. Pierwszym tego rodzaju przywódcą był władca państwa Zheng książę (gong) Zhuang (743 - 701 p.n.e.), który odparł ataki barbarzyńców Rong i działając w imieniu królewskiego dworu prowadził sprzymierzone siły przeciwko nieposłusznym wasalom. Jego potęga sprawiła jednak, że królowie Zhou poczuli się zagrożeni, i w 707 p.n.e. doszło do wojny pomiędzy Zhuangiem a królem Huanem (719 - 697 p.n.e.). Poniesiona wówczas przez Huana klęska sprawiła, iż: „autorytet króla Zhou nie był już dłużej poważnie brany pod uwagę; od tej pory król Zhou służył jedynie jako nominalna głowa państwa w feudalnym systemie Zhou”.

    Hong Xiuquan (ur. 1814, zm. 30 czerwca 1864) – przywódca powstania tajpingów, chłopskiej rebelii skierowanej przeciwko chińskim władcom z mandżurskiej dynastii Qing.Status quo (łac.) – termin prawniczy oznaczający obecny, niezmieniony stan rzeczy. Przeciwieństwo Status quo ante – dawniejszego stanu rzeczy.
    Zestaw naczyń zun i pan z grobowca markiza Yi z Zeng w dzisiejszej prowincji Hubei

    System specyficznej dwuwładzy spełniającego funkcje rytualne króla Zhou i sprawującego rzeczywistą kontrolę najpotężniejszego z jego wasali został zinstytucjonalizowany za czasów księcia Huana (685 - 643 p.n.e.) z Qi oraz księcia Wena (636 - 628 p.n.e.) z Jin. W tym celu wykorzystano tradycyjną przysięgę zawarcia sojuszu, która w 667 p.n.e. została zawarta przez chińskie państwa pod przewodnictwem księcia Huana. W ten sposób doszło do powstania instytucji tzw. hegemona (ba), którego władza jednak nie była dziedziczna, co samo w sobie świadczy o tym, że żadne państwo nie było w stanie zdobyć jej na stałe. Zgodnie z chińską tradycją było pięciu hegemonów, jednak w źródłach nie ma zgodności co do następców księcia Huana i księcia Wen w tej roli. Koniec VII i VI w. p.n.e. to czasy ekspansji południowego państwa Chu, które rzuciło wyzwanie władcom północnej równiny. Dominacja Chu na południu uległa jednak zachwianiu, gdy w 506 p.n.e. zostało ono pokonane przez zajmujące region dolnej Jangcy państwo Wu. Samo Wu było jednak z kolei zagrożone przez swojego sąsiada, Yue. W 493 p.n.e. król Wu Fuchai (495 - 474 p.n.e.) pokonał Yue, by następnie w 482 p.n.e. zmusić władców północy do uznania swojej pozycji hegemona. Król Yue Goujian (496 - 465 p.n.e.) wykorzystał jednak zaangażowanie Wu na północy i w 470 p.n.e. ostatecznie zniszczył swojego rywala. To zwycięstwo zapewniło status hegemona Yue, ale Goujian miał być ostatnim władcą, który sprawował tą funkcję.

    Powstanie bokserów – zbrojne wystąpienie ludowe w północno-wschodnich Chinach w latach 1899-1901, skierowane przeciwko cudzoziemcom i dynastii Qing. Inspiratorem powstania było tajne stowarzyszenie Yihequan (tzw. bokserzy, stąd nazwa).Wasal (łac. vassus, z celt. gwas, sługa) – we wczesnym średniowieczu osoba wolna oddająca się pod opiekę seniora w akcie komendacji. W zamian za lenno wasal zobowiązywał się służyć wiernie seniorowi radą i pomocą orężną. Uroczystą ceremonią przekazania lenna była inwestytura. Później wasal to osoba, która złożyła hołd lenny i przysięgę na wierność. Wasal sam mógł mieć wasala, dla którego był seniorem. Czyli oddawał mu w opiece fragment ziemi, którą sam otrzymał od własnego seniora. Z uwagi na popularność zasady w feudalizmie europejskim wasal mojego wasala nie jest moim wasalem stosunki lenne tworzyły skomplikowaną strukturę społeczną.

    Koniec epoki hegemonów wiąże się z początkiem Okresu Walczących Królestw, podczas którego walka toczyła się już nie o zdobycie statusu przywódcy chińskiej konfederacji, ale o zniszczenie pozostałych państw. Następowała stopniowa dezintegracja dawnego politycznego porządku - na początku król Zhou „utracił władzę na rzecz swoich nominalnych poddanych, władców regionalnych (zhuhou); następnie ci ostatni zostali przyćmieni przez potężne ministerialne lineaże w ich domenach; a wkrótce przywódcy tych lineaży musieli stawić czoła swoim buntowniczym krewnym, a nawet własnym zarządcom”. Za początek Okresu Walczących Królestw często uznaje się rok 453 p.n.e., gdy trzej ministrowie państwa Jin podzielili je między sobą, tworząc w ten sposób państwa Zhao, Wei i Han. Na początku Wschodniej dynastii Zhou w oparciu o nadania fengjian mogło zostać utworzonych nawet 1000 drobnych państw. Jednak według różnych szacunków w źródłach z Okresu Wiosen i Jesieni możemy odnaleźć nazwy jedynie od 140 do 209 z nich. Na początku Okresu Walczących Królestw mogło być ich już mniej niż dwadzieścia, zaś ostatecznie w III w. p.n.e. na polu walki pozostało jedynie tzw. Siedem Państw: Qin, Qi, Wei, Han, Zhao, Yan i Chu. Wszystkie te państwa były oddalone od dawnego geograficznego centrum chińskiej konfederacji, co sprzyjało ekspansji, zaś ich władcy nosili tytuł królewski, co było wyrazem jawnej pogardy wobec autorytetu króla Zhou. Ostatecznie najpotężniejszym z Siedmiu Państw okazało się Qin, które miało swoje centrum w dawnej domenie królów Zhou, dolinie rzeki Wei, i jako położone najbardziej na zachód miało idealne warunki do ekspansji na barbarzyńskie terytoria. W 256 p.n.e. Qin podbiło domenę królów Zhou, ostatecznie kończąc ich rządy, zaś w 221 p.n.e. pokonało ostatnie niezależne państwo, Qi, jednocząc tym samym Chiny pod swoją władzą.

    Kultura Yangshao (chin. 仰韶文化, Yǎngsháo wénhuà) – chińska kultura neolityczna, która wykształciła się w rejonie centralnego biegu rzeki Huang He zajmowanym przez prowincje Henan, Shanxi, Shaanxi. Czas jej trwania datowany jest okres 5000 -3000 p.n.e. Odkryta została przez szwedzkiego geologa J.G. Anderssona w 1920 roku. Nazwa pochodzi od pierwszej odkrytej osady (w chińskiej prowincji Henan). Obecnie znanych jest ponad 1000 stanowisk tej kultury, z których najważniejszym jest Banpo.Ludy irańskie – grupa ludów indoeuropejskich mówiąca językami irańskimi, zamieszkująca terytoria rozciągające się od wschodniej Anatolii poprzez Wyżynę Irańską aż po Hindukusz, oraz od Azji Środkowej po Zatokę Perską. Region ten nazywany jest czasem Wielkim Iranem.

    Sto Szkół[ | edytuj kod]

    Obrazy na pudełku z grobowca z państwa Chu. Laka, ok. 316 p.n.e.

    Czasy Wschodniej dynastii Zhou charakteryzowały się niezwykłą dynamiką zarówno w sferze społecznej, jak i ekonomii oraz technologii. To wtedy w Chinach rozpoczęła się epoka żelaza, co zaowocowało rozwojem zarówno rolnictwa, wyposażonego w nowe narzędzia, jak i techniki wojennej. Rosła liczba ludności, postępowała urbanizacja, rozwijało się rzemiosło i handel, co prowadziło do wzrostu roli nowej klasy mieszczan i kupców. Znaczenie dawnej arystokracji systematycznie spadało, co wiązało się także z faktem, iż wojska oparte na rydwanach zastąpiły masowe armie złożone z piechoty i kawalerii. Synowie podupadłych arystokratów szukali szczęścia na dworach rywalizujących ze sobą władców, proponując swoje usługi jako doradcy i żołnierze. To w tym intelektualnym klimacie ciągłych zmian, rywalizacji i konieczności innowacji rozkwitły liczne szkoły filozoficzne, z którego to powodu w chińskiej tradycji ta epoka jest znana także jako okres Stu Szkół.

    Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.Król Huan z dynastii Zhou (chiński: 周桓王; pinyin: Zhōu Húan Wáng) – czternasty władca tej dynastii i drugim ze wschodniej linii dynastii Zhou. Rządził w latach 719-697 p.n.e. Jego następcą został jego syn, Zhuangwang.

    Najsłynniejszym z działających podówczas mistrzów (zi) miał się okazać Konfucjusz (trad. 551 - 479 p.n.e.), tradycyjnie uważany za eponimicznego twórcę konfucjanizmu. Konfucjusz żył w czasach, w których władza dawnej arystokracji, na czele z królem Zhou, miała charakter coraz bardziej ograniczony do sfery rytuału. Broniąc dawnego porządku przed współczesnym zamętem Konfucjusz koncentrował się właśnie na obronie rytualnych prerogatyw arystokracji. Pojęcie rytuału (li) zaczęło jednak u niego obejmować całą sferę obyczaju i moralności. Analogicznie zwyczajowe określenie arystokraty, junzi, zaczęło u niego mieć wymiar moralny i oznaczać człowieka szlachetnego, który zajmuje się kultywowaniem cnoty (de). Odwołując się do starych arystokratycznych zasad Konfucjusz zatem jednocześnie proponował swoisty egalitaryzm, zgodnie z którym status junzi może osiągnąć każdy. Człowiek szlachetny osiąga swoje cele siłą swojego przykładu i dla konfucjanistów było jasne, że „im kto wyżej w hierarchii społecznej, tym większy zasięg ma oddziaływanie jego cnoty. Władca oddziałuje tak przemożnie, że jego wpływ rozciąga się na najdalsze kresy państwa i na wszystkich podległych mu ludzi”. Ten nacisk na moralny aspekt starych idei religijnych możemy odnaleźć także w nowym rozumieniu Nieba (Tian), którego kult pojawił się w Chinach wraz z dynastią Zhou. W okresie Stu Szkół Niebo zaczęto pojmować jako antropomorficzne bóstwo, które udziela swój Mandat królowi Zhou, znanemu jako Syn Niebios, by ten rządził w jego imieniu w sposób zgodny z zasadami moralności. Pojęcie Nieba rozdzielającego kary i nagrody nie na podstawie właściwie sprawowanych ofiar, ale moralnego zachowania, stało się centralnym punktem ówczesnej myśli politycznej i religijnej.

    Ruch 30 Maja – chiński antyimperialistyczny ruch robotniczy i studencki w 1925 roku, domagający się praw pracowniczych oraz wolności obywatelskich.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

    Celem wszystkich szkół było przywrócenie ładu (Dao), przy czym panowała zgoda co do tego, że czas ciągłej wojny i chaosu nie zakończy się, dopóki „wszystko co pod Niebem” nie zostanie zjednoczone pod rządami jednego władcy. Wszystkie szkoły dążyły także do zastąpienia starej, arystokratycznej hierarchii nową, opartą na moralnych zasługach. Bardzo jednak różniły się pod względem tego jak zbudować ten nowy zjednoczony świat i jak ma on wyglądać, a także na czym polega właściwe praktykowanie cnoty. Konfucjusz chciał powrotu do czasów Zachodniej dynastii Zhou i luźnej federacji pod rytualnym przywództwem Syna Niebios. Taoiści byli przeciwni konfucjańskiemu wyniesieniu rytuału i kultury, ponieważ ich ideałem było proste życie zgodne z naturą. Próba zmiany naturalnego porządku rzeczy to źródło wszelkiego zła, stąd ich wynikający z zasady Wu wei kwietyzm. Niemniej Laozi przyznawał, że tak samo jak wszechświat jest rządzony przez jedno Dao, tak społeczeństwo powinno być rządzone przez jednego władcę. Mo Di chciał powrotu do idealizowanej przeszłości, w której to ludzie mieli oddać władzę w ręce najmądrzejszego z nich wszystkich, rządzącego następnie dla wspólnego dobra. Legiści odrzucali konfucjański ideał kultywowania cnoty uważając za niepodważalny fakt, iż ludzie w swoim postępowaniu kierują się własną korzyścią. Władca nie powinien dążyć do ich moralnej przemiany, ale ukierunkować ich pragnienie bogactw i społecznego prestiżu w taki sposób, by służyło ono państwu. To legiści odnieśli największy natychmiastowy sukces, ponieważ od czasów Shang Yanga (zm. 338 p.n.e.) stali za programem reform, który uczynił Qin najpotężniejszym z chińskich państw. Intelektualne dziedzictwo okresu Stu Szkół było źródłem późniejszej ideologii okresu cesarskiego, zgodnie z którą władza cesarza powinna być nieograniczona i mieć charakter uniwersalny, zaś powinien on rządzić za pomocą biurokracji obsadzonej przez ludzi utalentowanych i pełnych cnoty.

    Xiongnu (chiń.: 匈奴) – azjatycki lud koczowniczy i założona przez niego konfederacja koczowniczych plemion, u szczytu potęgi w II i I w. p.n.e. sprawująca zwierzchnictwo nad terenami dzisiejszej Mongolii, południowo-zachodniej Syberii, Azji Środkowej, Mandżurii oraz Mongolii Wewnętrznej, Sinciangu i Gansu.Dunhuang (chiń.: 敦煌; pinyin: Dūnhuáng) – miasto na prawach powiatu w Chinach, w prowincji Gansu, usytuowane w oazie; ok. 150 tys. mieszkańców. W przeszłości stacja na jedwabnym szlaku.

    Dynastia Qin (221–207 p.n.e.)[ | edytuj kod]

    Państwo dynastii Qin ok. 210 p.n.e.
     Osobny artykuł: Dynastia Qin.

    Po tym jak pokonał wszystkie pozostałe chińskie państwa władca Qin, król Zheng (246 - 210 p.n.e.), ogłosił się Pierwszym Cesarzem - Shi Huangdi, czyli założycielem nowej dynastii, którego następcy mieli nosić tytuł Drugiego, Trzeciego i kolejnych cesarzy. Zjednoczenie Chin pod rządami Qin oznaczało ostateczny koniec feudalizmu epoki Zhou. System administracyjny Qin, z jego podziałem na komanderie i prefektury (zhou) rządzone przez podległych władcy biurokratów, rozciągnięto na cały kraj. Po zdobyciu każdego państwa Qin przesiedlało jego arystokrację w pobliże swojej stolicy, Xianyangu, i ten los miał spotkać 120 tys. rodzin, które w ten sposób utraciły kontakt ze swoimi lokalnymi ziemiami. Dawna arystokratyczna hierarchia została zastąpiona obowiązującym w Qin podziałem na rangi, przyznawane na podstawie zasług wobec państwa. Budowano nowe drogi, mające połączyć niegdyś wrogie sobie kraje w jedno państwo. Ujednolicono system miar i wag, system monetarny, wprowadzono ten sam rozstaw osi wozów na wszystkich drogach, oraz dokonano standaryzacji pisma (tzw. pismo małopieczęciowe). Autorstwo tej ostatniej reformy przypisuje się kanclerzowi (chengxiang) Li Si, na którego wniosek w 213 p.n.e. spalono także kroniki historyczne wszystkich dawnych państw poza Qin oraz dzieła Stu Szkół inne niż dzieła legistów, poza egzemplarzami pozostawionymi w cesarskiej bibliotece. Ten edykt o spaleniu ksiąg wyrządził niepowetowane straty chińskiej kulturze i był świadectwem tego, że polityka standaryzacji i ujednolicenia, tak charakterystyczna dla dynastii Qin, nie ominęła także sfery myśli.

    Taotie (jap.: Tōtetsu) – motyw ornamentacyjny charakterystyczny dla chińskich brązów z epok Shang i Zhou. Najczęściej przedstawia zoomorficzną maskę, z wyraźnie zaznaczonymi oczami.Bajkał (ros. Озеро Байкал) – jezioro tektoniczne w Azji, zwane „Syberyjskim morzem” i "Błękitnym okiem Syberii", położone na terytorium Rosji (Syberia) w Republice Buriacji i obwodzie irkuckim. Jest ono najstarszym i najgłębszym jeziorem na świecie, a ponadto – pod względem powierzchni – drugim jeziorem w Azji i siódmym na świecie.
    Żołnierze i konie tzw. Terakotowej Armii w mauzoleum Pierwszego Cesarza

    Pierwszy Cesarz prowadził politykę stałej ekspansji. Na północy przepędzono koczowników poza łańcuch górski Yin Shan, który stanowił tradycyjną kulturalną granicę pomiędzy Chińczykami a barbarzyńcami. Jednocześnie połączono ze sobą fortyfikacje wzniesione przez dawne chińskie państwa i utworzono z nich łańcuch umocnień, który czasami uznawany jest za pierwszą postać Wielkiego Muru. Było to tylko jedno z wielu monumentalnych przedsięwzięć budowlanych Pierwszego Cesarza, z których najbardziej dziś znanym jest jego mauzoleum. Na południu w latach 221 - 214 p.n.e. podbito tereny dzisiejszych prowincji Fujian, Guangdong i Kuangsi oraz północnego Wietnamu. Źródła mówią o przymusowym przesiedleniu pół miliona ludzi na nowo zajęte terytoria.

    Jiang Zemin (ur. 17 sierpnia 1926 w Yangzhou) – chiński polityk, sekretarz generalny Komunistycznej Partii Chin w latach 1989–2002 i przewodniczący ChRL w latach 1993–2003. Człowiek pekiński, dawniej też: sinantrop (Homo erectus pekinensis, chin. 北京人, Běijīng rén) – człowiek z gatunku Homo erectus, wcześniej klasyfikowany jako Sinanthropus pekinensis. Jego szczątki po raz pierwszy odkryto w trakcie wykopalisk prowadzonych w latach 1923-1927 w zespole jaskiń Zhoukoudian niedaleko Pekinu w Chinach.

    Pierwsze cesarstwo zaczęło chylić się ku upadkowi wraz ze śmiercią jego twórcy, który, jak się okazało, nie zdołał wytworzyć wśród swoich świeżo podbitych poddanych lojalności wobec nowej dynastii. Podczas gdy na dworze słabego Drugiego Cesarza (209 - 207 p.n.e.) toczyła się walka o władzę pomiędzy ambitnymi Zhao Gao i Li Si, w kraju wybuchały kolejne powstania rebeliantów powołujących się na dziedzictwo dawnych królestw. Zhao Gao udało się doprowadzić do śmierci zarówno swojego rywala, Li Si, jak i Drugiego Cesarza. Jednak jego następca, Ziying (207 p.n.e.), zamiast być marionetką w ręku Zhao Gao, szybko się go pozbył. Śmiertelnie osłabione Qin było już jednak niezdolne do stawienia czoła buntownikom i jego historia zakończyła się wraz ze śmiercią Ziyinga z ręki arystokraty z dawnego królestwa Chu, Xiang Yu.

    Kang Youwei (ur. 19 marca 1858 w Nanhai w prowincji Guangdong, zm. 31 marca 1927 w Qingdao) – chiński filozof, publicysta, kaligraf i reformator polityczny.Światowa Federacja Młodzieży Demokratycznej (ang. WFDY – World Federation of Democratic Youth) – lewicowa organizacja młodzieżowa, uznana przez Organizację Narodów Zjednoczonych za międzynarodową pozarządową organizację młodzieżową. ŚFMD określa się jako organizacja antyimperialistyczna i lewicowa.

    Dynastia Han (206 p.n.e. – 220 n.e.)[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Dynastia Han.

    Zachodnia dynastia Han[ | edytuj kod]

    Cesarstwo Han i podległe mu królestwa w 195 p.n.e.

    Decydującą rolę w obaleniu dynastii Qin odegrało dwoje rebeliantów pochodzących z dawnego królestwa Chu - należący do starej arystokracji Xiang Yu i wywodzący się z nizin społecznych Liu Bang (206 - 195 p.n.e.). To pomiędzy nimi rozegrała się walka o spadek po dynastii Qin, przy czym mieli oni zupełnie odmienną wizję nowego porządku - Xiang Yu ogłosił się Królem Hegemonem Zachodniego Chu (Xi Chu Bawang) i zamierzał rządzić Chinami jako przywódca konfederacji osiemnastu królestw, nawiązując tym samym do królów dynastii Zhou i hegemonów Okresu Wiosen i Jesieni. Liu Bang, który początkowo rządził w jednym z podlegających Xiang Yu królestw, obejmującym dawne rdzenne ziemie Qin, od początku natomiast zmierzał do odtworzenia bardziej scentralizowanego reżimu, opartego na osiągnięciach dynastii Qin. Najbardziej wywownym nawiązaniem do poprzedniej dynastii był fakt, że po ostatecznym pokonaniu Xiang Yu w 202 p.n.e. Liu Bang przyjął tytuł nie króla, ale cesarza.

    II wojna opiumowa – zbrojna interwencja kolonialna Wielkiej Brytanii i Francji w Chinach rządzonych przez dynastię Qing. Trwała cztery lata w dwóch etapach, czasami traktowanych jako dwie odrębne wojny: 1856-1858 i 1859-1860.Najwcześniejsze ślady człowieka (rodzaju Homo) na terenie dzisiejszych Chin, odnaleziono na północy, w jaskiniach Zhoukoudian, położonych na południowy zachód od Pekinu oraz w okolicach miejscowości Lantian (dolina rzeki Pa, prowincja Shaanxi). Wśród znalezisk były narzędzia kamienne, kości zwierząt, ślady ognia i najważniejsze - kości homo erectus. W okresie późnego plejstocenu (późny paleolit), stanowisko to zostało ponownie zajęte przez ludzi współczesnych (Homo sapiens), którzy przybyli na te tereny ok. 35 tys. lat temu. Paleolityczne kultury tego okresu tworzyły rozległą wspólnotę, rozciągającą się od północnych Chin na Syberię.

    Ostatecznie cesarstwo Liu Banga było kompromisem pomiędzy starym a nowym. Podczas gdy jego zachodnia część została podzielona na komanderie i była rządzona za pomocą scentralizowanej administracji na wzór państwa Qin to wschodnia została podzielona na dziesięć podlegających zwierzchnictwu cesarza królestw. Od początku stosunki pomiędzy cesarzem a królestwami były podszyte wzajemną nieufnością i pomimo tego że wkrótce przyjęto zasadę, iż królami mogą być tylko członkowie rodu cesarskiego, ciągle dochodziło do buntów. Najsłynniejszym z nich była tzw. Rebelia Siedmiu Królestw ze 154 p.n.e. Na kompromisie była oparta także polityka zagraniczna Liu Banga, który po tym jak w 200 p.n.e. został pokonany przez Xiongnu, zaczął prowadzić w stosunku do nich politykę „pokoju i koligacji” (heqin), polegającą na małżeństwach księżniczek Han z przywódcami Xiongnu oraz płaceniu trybutu. W następnych dekadach Xiongnu wymuszali coraz korzystniejsze dla siebie układy, pomimo tego że najazdy koczowników na małą skalę nigdy nie ustały. Ważnym wydarzeniem tych lat było przeprowadzenie w 165 p.n.e. pierwszych egzaminów urzędniczych pod egidą cesarza Wena (180 - 157 p.n.e.), co „uznaje się za początek słynnej biurokracji konfucjańskiej, trwającej później do upadku cesarstwa chińskiego w 1911 r.”.

    Rewizjonizm (łac. revisio – ponowne widzenie) – dążenie do zmiany określonego stanu rzeczy, poglądów. Ponowne rozpatrywanie ustalonych wniosków, ocenianie faktów według innych kryteriów. Rewizjonizm danego zagadnienia następuje po pewnym czasie (najczęściej jedno lub więcej pokoleń).Dou Miao (chiń. 竇妙; zm. 172) – znana również jako cesarzowa Huansi (dosłownie pełna wyczucia i troski cesarzowa). Trzecia żona cesarza Chin Huana. Po jego śmierci w 168 roku objęła regencję na czas małoletności jego następcy, cesarza Linga przy pomocy swojego ojca Dou Wu i konfucjańskiego uczonego Chen Fana (陳蕃). Po kilku latach pomiędzy Dou Wu i Chen Fanem doszło do nieporozumień, których skutkiem był bunt potężnych dworskich eunuchów i zniesienie regencji.

    Cesarstwo Han ostatecznie zerwało z feudalną przeszłością dopiero za panowania cesarza Wu (141 - 87 p.n.e.), który wydał bezlitosną wojnę arystokracji. W trakcie jego rządów zniesiono niemal wszystkie królestwa oraz skonfiskowano niemal wszystkie dawne markizaty (hou), przy czym cesarz powołał nowych markizów, tworząc tym samym zalążek nowej, posłusznej sobie klasy wyższej. Państwo zaczęło także prowadzić aktywną politykę ekonomiczną, powołując m.in. państwowe monopole w dziedzinie produkcji i sprzedaży soli, żelaza i alkoholu. Rząd kontrolował także ceny zboża oraz zakazał bicia prywatnej monety, wprowadzając jej jednolity standard dla całego imperium. Te ekonomiczne reformy były konieczne, cesarz bowiem zerwał z polityką heqin wobec Xiongnu i potrzebował nowych dochodów na cele wojny z nimi. Pomiędzy rokiem 135 a 119 p.n.e. przedsięwzięto siedem wielkich kampanii przeciwko Xiongnu, które doprowadziły do utworzenia dwóch nowych komanderii na zachodzie. Wojna z Xiongnu pozwoliła także na nawiązanie kontaktów dyplomatycznych i handlowych z Azją Środkową. Polityka ekspansji nie ograniczała się do zachodu. Na północnym wschodzie armie Han dotarły aż do północnej Korei, na południowym zachodzie do dzisiejszego Yunnanu, a na południu do wyspy Hainan i dzisiejszego Wietnamu. W sumie do roku 104 p.n.e. cesarz Wu dodał do cesarstwa Han dwadzieścia nowych komanderii, tworząc tym samym największe imperium jakie do tej pory widział świat.

    Dao (tao) – podstawowe pojęcie filozofii chińskiej, kluczowe dla taoizmu, ale używane również przez inne kierunki, m.in. konfucjanizm. W zależności od autora i szkoły terminowi Dao przypisywane są bardzo różne znaczenia, od „uniwersalnej zasady kierującej wszechświatem” po „metodę postępowania [danej osoby]”.Muzeum Brytyjskie (ang. British Museum) – jedno z największych na świecie muzeów historii starożytnej, mieszczące się w Londynie.
    Ekspansja cesarstwa Han za panowania cesarza Wu (141 - 87 p.n.e.) i jego następców

    W ten sposób cesarz Wu w pełni zrealizował ideał scentralizowanego imperium zapoczątkowany przez Qin. Pomimo to jego cesarstwa nie można zakwalifikować jako prostego powtórzenia państwa Pierwszego Cesarza, z drobnymi zmianami. Różnice widać przede wszystkim w warstwie ideologicznej. W 124 p.n.e. cesarz Wu utworzył Uniwersytet Cesarski (taixue), na którym miano uczyć konfucjańskiego pięcioksięgu. To tych właśnie dzieł dotyczył edykt o spaleniu ksiąg. Od tej pory do niedawna żyjący raczej na marginesie konfucjaniści zaczęli korzystać z cesarskiego patronatu i ich nauczanie zaczęło dominować nad dziedzictwem pozostałych Stu Szkół. To zwycięstwo miało jednak swoją cenę - gdy w cesarstwie wykrystalizowała się ideologiczna ortodoksja, swoboda myślenia charakterystyczna dla Stu Szkół odeszła do przeszłości. W przeciwieństwie do cesarstwa Qin Han zatem nie sprawowało ideologicznej kontroli poprzez prześladowania inaczej myślących (chociaż okazjonalnie także one się zdarzały), ale raczej poprzez hojne wspieranie cesarskich uczonych, w taki sposób że myśliciele nie związani z dworem znajdowali się na politycznym i intelektualnym marginesie.

    MiG-15 (ros. МиГ-15) - radziecki samolot myśliwski, skonstruowany w końcu lat czterdziestych. Ten typ maszyn brał udział w wojnie koreańskiej. Oznaczenie NATO: „Fagot”.Wu wei (chin. trad. 無為, upr. 无为, pinyin: wú wéi; kor. muwi, jap. mui, wiet. vô vi, tyb. bja.bral) – podstawowa zasada taoizmu, mówiąca o tym, że należy pozwolić rzeczom istnieć zgodnie z naturą, a zdarzenia mają biec tak, jak biec mają, bez wszelkiej ingerencji i narzucania czegokolwiek. Po chińsku wu wei znaczy "niedziałanie". Odnosząc się do życia jednostki, wuwei przeciwstawia się wszelkiemu formalizmowi dotyczącego moralności, wszelkim przykazaniom, czy zaleceniom, które są sztuczne i maskują prawdziwe uczucia. Człowiek nie powinien być dobry dlatego, że takie ma rozkazy, czy zalecenia, tylko powinno to być dla człowieka w pełni naturalne, nie powinno wymagać od niego jakiegokolwiek wysiłku. Duchowy stan całkowitej naturalności, pozwalający, w myśl zasady wuwei, czynić dobro bez wysiłku/starania się, nazywa się w taoizmie Mocą lub Cnotą (chin. de). W taoizmie politycznym zasada wu wei głosi, że najlepszy władca to taki, który powstrzymuje się od ingerencji. Polityczna zasada wu wei jest najbliższa anarchizmowi.

    Po śmierci cesarza Wu głosy krytykujące jego ekspansjonistyczną i kosztowną politykę, słyszalne także za jego panowania, podniosły się z nową siłą. Wielu uważało, że należy powrócić do wzorów starożytności, przez co z reguły rozumiano czasy Zachodniej dynastii Zhou. Powrót do przeszłości okazał się jednak niemożliwy. W 44 p.n.e. zniesiono monopole na sól i żelazo, jednak przywrócono je już kilka lat później, ponieważ utrata dochodów była zbyt dotkliwa. Powołano wiele nowych markizatów, jednak królestwa nigdy już nie powróciły do dawnej potęgi i odgrywały marginalną rolę w kraju, gdzie zdecydowana większość ludzi była skupiona w rządzonych przez państwową administrację komanderiach. Wycofano się z Korei i wyspy Hainan, których utrzymanie okazało się zbyt kosztowne, jednak pozostałe zdobycze cesarza Wu pozostały pod władzą imperium. Ostatecznie ta filozofia powrotu do przeszłości największy sukces odniosła w dziedzinie religii, bowiem konfucjaniści przekonali cesarza Chenga (33 - 7 p.n.e.) do rezygnacji z cesarskiego kultu odziedziczonego po dynastii Qin i zastąpienia go praktykowanym przez Zhou kultem Nieba.

    Generalissimus (łac. najgłówniejszy, najbardziej nadrzędny; stopień najwyższy od generalis, ogólny, główny) – w niektórych państwach tytuł (stopień) nadawany generałowi lub marszałkowi pełniącemu obowiązki naczelnego wodza, zwłaszcza na czas wojny, związany z szerokimi pełnomocnictwami. Nadawany też dowodzącym armiami sojuszniczymi, a także w wielu wypadkach w przeszłości osobom z rodzin królewskich i działaczom państwowym jako stopień (tytuł) honorowy.Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy (chiń. upr.: 三皇五帝; chiń. trad.: 三皇五帝; pinyin: Sānhuáng wǔdì; Wade-Giles: San-huang wu-ti) − mityczni władcy, którzy mieli rządzić w Chinach w latach 2850−2205 p.n.e., poprzedzając półlegendarną dynastię Xia.

    Jednym z najgłośniejszych zwolenników powrotu do starożytności był Wang Mang (9 - 23 n.e.), bratanek cesarzowej wdowy Wang Zhengjun, który został regentem małoletniego cesarza Pinga (1 - 6 n.e.). Kiedy Ping zmarł, Wang Mang ogłosił się „pełniącym obowiązki cesarza” (jia huangdi), a w 9 n.e. rozpoczął rządy jako pierwszy cesarz nowej dynastii Xin. W trakcie swojego panowania próbował on wymazać dziedzictwo dynastii Han, przeprowadzając reformy przekształcające społeczeństwo na wzór przeszłości, tak jak ją rozumiał na podstawie swojej własnej interpretacji konfucjanizmu. Reformy Wang Manga były jednak ogromnie niepopularne - właściciele ziemscy sprzeciwiali się jego próbom redystrybucji ziemi, zaś próby reformy pieniężnej szybko doprowadził do utraty poczucia ekonomicznego bezpieczeństwa wśród szerszej populacji. Kraj zaczęły pustoszyć chłopskie rebelie, z których największą było tzw. Powstanie Czerwonych Brwi. Ostatecznie w 23 Wang Mang zginął w swojej stolicy zabity przez rebeliantów.

    Ogólnochińskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych (skrót. OZPL; chiń. upr.: 全国人民代表大会; chiń. trad.: 全國人民代表大會; pinyin: Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì; w skrócie 人大, Réndà) – parlament Chińskiej Republiki Ludowej.Rizhao (chin.: 日照; pinyin: Rìzhào) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Szantung, nad Morzem Zółtym. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 250 416. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 2 753 324 mieszkańców.

    Wschodnia dynastia Han[ | edytuj kod]

    Lecący koń z Gansu, rzeźba z brązu z epoki Han. Muzeum Prowincjonalne Gansu w Lanzhou

    Założyciel Wschodniej dynastii Han, Liu Xiu (cesarz Guangwu (25 - 57), był jednym z wielu przywódców rebeliantów walczących z Wang Mangiem i dalekim krewnym rodu cesarskiego. Z tego pokrewieństwa z rodem panującym Liu Xiu uczynił swój polityczny kapitał, przedstawiając swoją walkę o dziedzictwo po Wang Mangu jako restuarację dynastii Han. Ta propaganda okazała się nadzwyczaj skuteczna i Liu Xiu został zwycięzcą wojny domowej pustoszącej Chiny. Zarówno współcześni, jak i tradycyjna chińska historiografia zaakceptowali roszczenia Liu Xiu i nowy reżim do dzisiaj jest zazwyczaj traktowany jako proste przedłużenie dynastii Han. W rzeczywistości jednak tak bardzo różnił się od poprzedzającego go imperium, że właściwie powinno się mówić o odmiennej dynastii. Pierwsi Hanowie opierali swoje rządy na ziemiach dawnego państwa Qin na zachodzie, gdzie znajdowała się ich stolica, Chang’an (dzis. Xi’an). Liu Xiu wywodził się ze wschodu i przeniósł stolicę do położonego w tym regionie Luoyangu. To dlatego mówi się o Zachodniej i Wschodniej dynastii Han (albo Wcześniejszej i Póżniejszej).

    Egzaminy urzędnicze (chin. upr. 科举; chin. trad. 科舉; pinyin kējǔ) – tradycyjny system państwowych egzaminów urzędniczych w cesarskich Chinach. Wprowadzony w 596 roku, przetrwał niemal do końca cesarstwa.Zhengzhou (chin. upr.: 郑州; chin. trad.: 鄭州; pinyin: Zhèngzhōu) – miasto o statusie prefektury miejskiej w środkowo-wschodnich Chinach, ośrodek administracyjny prowincji Henan. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 2 014 810. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 6 153 573 mieszkańców. Ośrodek szkolnictwa wyższego oraz przemysłu włókienniczego, spożywczego, maszynowego, środków transportu, elektronicznego i wysokich technologii; miasto posiada własny port lotniczy.

    Zachodnia dynastia Han opierała się na znanych ze swojej waleczności ludziach z północnego zachodu. Tam miała swoje istotne interesy i stąd była gotowa walczyć z zagrażającymi temu regionowi Xiongnu. Wschodni Hanowie opierali się na elicie wywodzącej się ze wschodu, która nie była powiązana ze swoimi poprzednikami. Wschód zawsze słynął z zamiłowania do studiowania konfucjańskich klasyków i wkrótce droga do awansu została zamknięta przed ludźmi z zachodu, uważanymi za niewykształconych prostaków. Jednocześnie państwo nie było już gotowe do obrony północnego zachodu za wszelką cenę. Gdy w 45 do Luoyangu przybyła delegacja zachodnich państw prosząc o ponowne ustanowienie protektoratu nad Regionami Zachodnimi Liu Xiu odmówił. W tym samym czasie wewnętrzne konflikty wśród Xiongnu doprowadziły do rozpadu ich państwa na Xiongnu Północnych i Południowych. Zdaniem wielu była to idealna okazja do ostatecznego pokonania Xiongnu, lecz zamiast przedsięwziąć wielką kampanię na północy Liu Xiu zdecydował się jedynie na wsparcie słabszych, Południowych Xiongnu, zgodnie z zasadą „rozgrywania barbarzyńców za pomocą barbarzyńców” (yiyi zhiyi). Ilekroć istniała taka możliwość, preferowano zatem politykę defensywną, a nie o wiele kosztowniejszą politykę agresji. Było to zgodne z ogólną polityką samoograniczenia państwa, objawiającą się w redukcji administracji i wojska. Najważniejszą ze związanych z tym decyzji było zniesienie powszechnego obowiązku służby wojskowej, który był dziedzictwem potrzebujących masowych armii państw Okresu Walczących Królestw. Odtąd polegano na profesjonalnych żołnierzach oraz obcych wojskach posiłkowych, zaś wraz z tym jak pogłębiał się podział na cywili i żołnierzy armia zaczęła być wyspecjalizowanym społeczeństwem wewnątrz społeczeństwa. Zniesienie powszechnego obowiązku służby wojskowej miało szczególnie daleko idące konsekwencje, ponieważ „żaden z reżimów w cesarskim okresie dziejów Chin nie przywrócił w pełni tego systemu”

    Banda czworga (chiń. upr.: 四人帮; chiń. trad.: 四人幫; pinyin: Sì rén bāng) – nazwa odnosząca się do czwórki radykalnych i skrajnie lewicowych działaczy Komunistycznej Partii Chin (KPCh), którzy odgrywali czołową rolę w czasie rewolucji kulturalnej, a po śmierci Mao Zedonga usiłowali przejąć władzę. Termin "banda czworga" po raz pierwszy pojawił się w chińskich mediach po aresztowaniu jej członków w październiku 1976 roku.Chińska Republika Rad (chiń. upr.: 中华苏维埃共和国; chiń. trad.: 中華蘇維埃共和國; pinyin: Zhōnghuá Sūwéi’āi Gònghēguó) – krótko istniejące państwo komunistów chińskich.
    Orszak podróżujących dostojników. Malowidło ścienne w komnacie grobowej w Luoyangu. Wschodnia Dynastia Han

    To wszystko oczywiście nie znaczy, że Wschodnia dynastia Han nie prowadziła wojen. W 73 i 89 roku przedsięwzięto w końcu dwie wielkie kampanie przeciwko Północnym Xiongnu, które zakończyły się ich zniszczeniem. Nie przyniosło to jednak spokoju, ponieważ miejsce Xiongnu zajęli Qiang na zachodzie oraz Xianbei i Wuhuan na północy. Z kolei na południu prowadzono ciągłe walki z ludami Man i Yue. Spośród wszystkich wojen prowadzonych przez cesarstwo najbardziej długotrwały i kosztowny był konflikt z Qiangami, który w swoich kolejnych odsłonach w sumie objął ponad połowę panowania Wschodnich Hanów. Nie tylko przysporzył on imperium ogromnych strat i doprowadził do jego bankructwa, ale także pogłębił polityczne podziały pomiędzy wschodem a zachodem. Wojny z Qiangami dodatkowo komplikowała kwestia tego, że z punktu widzenia cesarstwa zaliczali się do nich zarówno barbarzyńcy, jak i jego poddani. Stąd miały one charakter zarówno zewnętrznych konfliktów, jak i wewnętrznych rebelii, zaś w miarę jak intensywność konfliktu narastała Wschodni Hanowie zaczęli zaliczać do Qiangów wszystkich buntowniczych mieszkańców północnego zachodu, niezależnie od ich rzeczywistego etnicznego pochodzenia. O stosunku urzędników z Luoyangu do tego regionu świadczy fakt, że kilkukrotnie proponowali oni pozostawienie go barbarzyńcom. Chociaż plany te ostatecznie odrzucono, to jednak wielokrotnie ewakuowano wybrane mniejsze terytoria, stosując taktykę spalonej ziemi. Być może czasami te decyzje były uzasadnione ze strategicznego punktu widzenia, lecz postępując w ten sposób Wschodni Hanowie dawali wyraźny znak, że nie traktują północnego zachodu jako integralnej i niezbywalnej części imperium.

    Chińska wojna domowa (1927–1949) – wojna domowa między chińskimi komunistami i nacjonalistami z Kuomintangu, która trwała od sierpnia 1927 do października 1949 roku. Przebieg wojny skomplikowało wkroczenie do Republiki Chińskiej Japończyków, którzy w 1931 roku zajęli Mandżurię, a w 1937 roku zaatakowali centralne Chiny. Ostatecznie przeciwne strony zjednoczyły się w walce z agresorem i wojna domowa została na dziewięć lat wstrzymana. Wojna chińsko-japońska (1894-1895) (w Chinach nazywana wojną jiawu, upr: 甲午战争; trad. 甲午戰爭) – wojna podjęta przez Japonię w celu uzyskania koncesji terytorialnych i gospodarczych od Chin.

    Wschodnia dynastia Han od początku była wspólnym przedsięwzięciem potężnych rodów ze wschodu. Wywodziło się z nich większość (jeśli nie wszystkie) spośród cesarzowych tego okresu i powinowactwo z rządzącą dynastią pozwalało ich rodzinom na dodatkowe rozciągnięcie swoich wpływów poprzez uzyskanie kolejnych urzędów i nadań. Silny cesarz był w stanie powściągnąć ambicje krewnych swojej małżonki, jednak począwszy od cesarza He (89 - 105) wszyscy kolejni władcy Wschodniej dynastii Han wstępowali na tron jako dzieci. W takiej sytuacji cesarzowa wdowa wyznaczała na regenta swojego ojca albo innego męskiego krewnego, zaś kiedy cesarz dorastał, próbował odzyskać rzeczywistą władzę z pomocą eunuchów. Ostatecznie walka pomiędzy dwiema frakcjami przybierała formę zbrojnego konfliktu. Do dwóch najkrwawszych odsłon tego brutalnego cyklu doszło w roku 168 i 189. W pierwszym z tych przypadków eunuchowie użyli gwardii cesarskiej przeciwko ojcu cesarzowej wdowy Dou Wu, który popełnił samobójstwo, podczas gdy jego zwolennicy zostali zabici lub aresztowani. W drugim eunuchowie uprzedzili plan ich wymordowania zabijając brata cesarzowej wdowy He Jina, jednak w odwecie urzędnik Yuan Shao dokonał rzezi enuchów za pomocą oddziałów wojska.

    Amur (ros. Амур; chiń. 黑龙江; pinyin: Hēilóng Jiāng; dosł. „Rzeka Czarnego Smoka”) – rzeka we wschodniej Azji. Kitanowie – koczowniczy lud azjatycki, który w X wieku zdominował obszar rozciągający się od Korei na wschodzie do Ałtaju na zachodzie i podbijając część północnych Chin ustanowił Dynastię Liao (907-1125). Od nazwy tego ludu pochodzi "Kataj", jedna ze starszych nazw Chin w językach europejskich.

    Późniejszy chaos pozwolił prowadzącemu wojska z północnego zachodu generałowi Dong Zhuo na zajęcie Luoyangu i zdjęcie z tronu młodego cesarza Liu Biana (189), którego zastąpił jego również niepełnoletnim bratem Liu Xie (cesarz Xian (189 - 220). Działania Dong Zhuo spotkały się z natychmiastową wrogą reakcją namiestników regionów położonych na wschód od stolicy. W odpowiedzi na to zagrożenie Dong Zhuo siłą przesiedlił mieszkańców Luoyangu do Chang'anu, przenosząc cesarską stolicę na jej dawne miejsce, które znajdowało się w jego strefie wpływów. Panujący w cesarstwie chaos dodatkowo powiększały skutki tzw. Powstania Żółtych Turbanów, które wybuchło w 184. Ten religijno-polityczny ruch żywił się generalnym niezadowoleniem z rządów skorumpowanej dynastii i chociaż cesarska armia szybko pokonała główne siły rebeliantów, to ich pozostałości przerodziły się w bandy terroryzujące szereg regionów kraju, przy czym niektóre z nich ostatecznie zasiliły prywatne armie lokalnych namiestników. To właśnie w ręce tych ostatnich przeszła rzeczywista władza i był to faktyczny koniec rządów dynastii Han, chociaż cesarz Xian pozostał nominalnym władcą aż do roku 220.

    Chińska wojna domowa (1927-1950) – wojna domowa między chińskimi komunistami i narodowcami z Kuomintangu, która trwała od kwietnia 1927 do maja 1950 roku.Wschodnie królestwo Wu (chiń. upr.: 东吴; chiń. trad.: 東吳; pinyin: Dōng Wú) albo Sun Wu (chiń. upr.: 孙吴; chiń. trad.: 孫吳; pinyin: Sūn Wú) – chińskie państwo w Okresie Trzech Królestw. Zostało założone przez Sun Quana.

    Trudno przecenić znaczenie dynastii Han dla chińskiej historii. Chociaż to dynastia Qin jako pierwsza zrealizowała ideał zjednoczonego cesarstwa, to jej rządy były krótkotrwałe. To właśnie dynastia Han ostatecznie rozwinęła i skonsolidowała cesarski system rządów, sprawiając że idea uniwersalnego imperium silnie zakorzeniła się w chińskiej kulturze. Do czasów obecnych Chińczycy nazywają siebie „Hanami”.

    Długi Marsz – przegrupowanie Chińskiej Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej z prowincji Jiangxi w południowo-wschodnich Chinach do Chin północno-zachodnich w okresie od października 1934 do października 1935.Yuan Shikai (ur. 16 września 1859, zm. 6 czerwca 1916) – chiński generał i polityk. Odegrał ważną rolę zarówno w obaleniu dynastii Qing, jak i będąc prezydentem w pierwszych latach istnienia Republiki Chińskiej.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6] [7] [8]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Chengdi (漢成帝, 51 – 7 p.n.e.), cesarz chiński z dynastii Han w okresie 33 – 7 p.n.e.. Syn cesarza Yuandi i cesarzowej Wang. W trakcie rządów pozostawał pod silnym wpływem matki co spowodowało wzmocnienie wpływów rodu Wang i osłabienie dynastii Han. Jego pierwszą żona była Xu, z rodu wywodzącego się od pierwszej żony cesarza Xuan Di, Xu Pingjun. Jednakże ze względu na brak dzieci, matka w trosce o ciągłość dynastii, zachęcała syna do posiadania konkubin. Około roku 19 p.n.e. Cheng Di odsunął Xu i faworyzował siostry Zhao – Zhao Feiyan i Zhao Hede. Mimo tych wszystkich zabiegów pozostał bezdzietny, i po niespodziewanej śmierci (jedna z teorii głosi ze po przedawkowaniu afrodyzjaków podanych przez Zhao Hede), tron objął jego bratanek, książę Liu Xin.
    Syr-daria (w starożytności Jaksartes) – rzeka w Uzbekistanie, Tadżykistanie i Kazachstanie. Długość 2212 km, powierzchnia dorzecza 219 tys. km².
    Ningxia (Region Autonomiczny Ningxia Hui; chin: 宁夏回族自治区; pinyin: Níngxià Huízú Zìzhìqū) – region autonomiczny w północnych Chinach. Ningxia graniczy z prowincjami: Shaanxi, Gansu oraz z regionem autonomicznym Mongolia Wewnętrzna. Przez jego terytorium przepływa Żółta Rzeka. Większość obszaru ma charakter pustynny lub półpustynny.
    Pierwsza wojna opiumowa znana także jako I wojna chińsko-brytyjska (1839-1842) została rozegrana między Wielką Brytanią a chińską dynastią Qing.
    De – pojęcie w tradycyjnej filozofii chińskiej, oznaczające cnotę lub moc. Ma kluczowe znaczenie w taoizmie, w którym jest to wewnętrzna natura przedmiotu, istota tej rzeczy, jej przeznaczenie. De stanowi przejaw powszechnej energii dao w każdej jednostce, rzeczy i zjawisku.
    Mieczysław Jerzy Künstler (ur. 26 marca 1933 w Słupcy, zm. 27 grudnia 2007 w Warszawie) – językoznawca, sinolog, znawca języków i kultury chińskiej. Od 1972 był członkiem Komitetu Nauk Orientalistycznych Polskiej Akademii Nauk (w latach 1993-2006 przewodniczącym tego Komitetu). W 1978 został profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1983 był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był także członkiem komitetów redakcyjnych "Rocznika Orientalistycznego" oraz serii "Prace Orientalistyczne". Mieczysław Jerzy Künstler był autorem wielu prac poświęconych językom, historii, cywilizacji i kulturze Chin. Przełożył też kilka utworów klasycznej literatury chińskiej (najważniejsze, wraz z zespołem: Dialogi konfucjańskie), a także kilka prac radzieckich i zachodnich sinologów.
    Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.626 sek.