• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Hipsylofodonty

    Przeczytaj także...
    Otnielozaur (Othnielosaurus) – rodzaj niewielkiego dinozaura ptasiomiednicznego żyjącego w późnej jurze, od około 155 do 148 mln lat temu, na terenie formacji Morrison w obecnych zachodnich Stanach Zjednoczonych. Jego nazwa honoruje amerykańskiego paleontologa Othniela Charlesa Marsha, który początkowo zaklasyfikował otnielozaura do rodzaju Laosaurus. Nazwa Othnielosaurus została ukuta dla skamieniałości przypisanych początkowo do rodzaju Othnielia – uznawanego obecnie za wątpliwy. Othnielosaurus był przeważnie klasyfikowany jako przedstawiciel hipsylofodontów – niewielkich dwunożnych roślinożerców lub wszystkożerców – jednak nowsze badania podają w wątpliwość istnienie hipsylofodontów jako odrębnej grupy.Atlaskopkozaur (Atlascopcosaurus loadsi) – roślinożerny, dwunożny dinozaur z rodziny hipsylofodontów (Hypsilophodontidae); nazwa została nadana na cześć firmy Atlas Copco, która ofiarowała sprzęt potrzebny do przeprowadzenia wykopalisk. Ornitopod spokrewniony z hipsylofodonem.
    Laozaur (Laosaurus – "skamieniały jaszczur") – rodzaj dinozaura z rodziny hipsylofodontów. Gatunek typowy to Laosaurus celer opisany przez Marsha w 1878. Szczątki pochodzą z oksfordzko-tytońskiej (jura górna) formacji Morrison w Wyoming (Stany Zjednoczone). Z powodu ich fragmentaryczności rodzaj uznaje się za wątpliwy. Także drugi gatunek z tej samej formacji, L. gracilis, oraz trzeci z późnokredowej Alberty, L. minimus, nie są pewne.

    Hipsylofodonty (Hypsilophodontidae) były niewielkimi (ok. 1-2 m), przystosowanymi do szybkiego biegu, dwunożnymi zwierzętami. Znane z terenów obu Ameryk, Azji, Australii od środkowej jury do późnej kredy. początkowo hypsilofodonty traktowano jako grupę naturalną, jednak nowsze badania dowodzą ich parafiletyczności. Według niektórych badań część, być może nawet większość taksonów tradycyjnie zaliczanych do Hypsilophodontidae nie należy nawet do Ornithopoda. Obecnie jedynym dinozaurem, który z pewnością należy do Hypsilophodontidae, jest Hypsilophodon. Terminu "hypsilofodony" używa się czasem jako potocznego określenia bazalnych, nie tworzących kladu ornitopodów.

    Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – państwo położone na półkuli południowej, obejmujące najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Jedyny kraj, który obejmuje cały kontynent. Siłą rzeczy nie posiada granic lądowych z żadnym państwem.Oryktodrom (Oryctodromeus) – rodzaj ornitopoda żyjącego na początku późnej kredzie w Ameryce Północnej. Został opisany w 2007 roku przez Davida Varricchio i współpracowników w oparciu o niekompletny szkielet (MOR 1636a) obejmujący złączone kości przedszczękowe i tylną część puszki mózgowej, trzy kręgi szyjne, sześć tułowiowych, kość krzyżową i dwadzieścia trzy kręgi ogonowe, łopatkę, kość kruczą, kość łopatkowo-kruczą, ramienną, łokciową, promieniową, piszczele, dystalną część kości strzałkowej i IV kość śródstopia. Paratyp MOR 1636b obejmuje szczątki czaszki i szkieletu pozaczaszkowego dwóch juwenilnych osobników, znalezione w pobliżu holotypu. Szczątki te odkryto w górnych warstwach formacji Blackleaf w południowej Montanie. W 2010 roku Krumenacker opisał skamieniałości kilkunastu oryktodromów z formacji Wayan – będącej prawdopodobnie tego samego wieku, co Blackleaf, czyli około 95 mln lat – w południowo-wschodnim Idaho.

    Filogeneza[ | edytuj kod]

    Poniższy kladogram prezentuje parafiletyczność hypsilofodonów:


    Został on utworzony na podstawie wyników analizy Normana i innych (2004). Również badania Weishampela i współpracowników (2003) dały bardzo podobne rezultaty. Poniższe ważne rodzaje bazalnych ornitopodów nie zostały uwzględnione w badaniu:

  • Atlascopcosaurus
  • Drinker
  • "Gongbusaurus" wucaiwanensis (= "Eugongbusaurus")
  • Fulgurotherium
  • Leaellynasaura
  • Notohypsilophodon
  • Qantassaurus
  • Yandusaurus
  • bazalny ornitopod z okolic jeziora Prostor.
  • Natomiast wymienione niżej taksony są uważane za wątpliwe (nomen dubium) i nie zostały włączone w badania:

    Hipsylofodon (Hypsilophodon) - rodzaj niedużego wymarłego roślinożernego dinozaura ptasiomiednicznego z rodziny hipsylofodontów, żyjącego we wczesnej kredzie. Jego szczątki znaleziono na terenie Wielkiej Brytanii, Portugalii i Hiszpanii. Nazwa "Hypsilophodon" oznacza po łacinie "wysoki żeberkowany ząb"Fulguroterium (Fulgurotherium) − wymarły gad z rzędu dinozaurów ptasiomiednicznych, żyjący we wczesnej kredzie, około 130 milionów lat temu na terenie dzisiejszej Australii. Jego nazwa oznacza "zwierzę gromu" Zdaniem wielu badaczy fulguroterium jest w rzeczywistości chimerą złożoną z szczątków kilku hypsilofodontów.
  • Laosaurus
  • Nanosaurus
  • Othnielia (z "Laosaurus" consors)
  • Phyllodon
  • Alternatywne hipotezy

    Kilka nowszych badań jak Butlera (2005), Barreta i innych (2005), Xu i współpracowników oraz Butlera i innych (2007) dało inne wyniki. Jednakże różnią się one w każdej z nich, a więc filogeneza bazalnych ornitopodów jest słabo poznana. Najprawdopodobniej jednak tescelozaur, bugenazaura i parksozaur są blisko ze sobą spokrewnione. Zdaniem Varricchio i innych (2007) oryktodrom tworzy z klad z orodromem i zefirozaurem.

    Zefirozaur (Zephyrosaurus schaffi) – roślinożerny dinozaur z rodziny hipsylofodonów (Hypsilophodontidae); jego nazwa znaczy "jaszczur Zefira".Notohipsylofodon (Notohypsilophodon comodorensis) – roślinożerny dinozaur z rodziny hipsylofodonów (Hypsilophodontidae); jego nazwa znaczy "południowy hipsylofodon".

    Paleobiologia[ | edytuj kod]

    Bazalne ornitopody były niewielkimi, przystosowanymi do szybkiego biegu roślinożernymi zwierzętami. Niekiedy nieformowalnie porównuje się je do gazeli. Istnieją dowody, że jeden z nich – oryktodrom – kopał jamy w celu odchowu potomstwa. Dowody na kopanie jam przez bazalne ornitopody znaleziono także w nieco starszych osadach Wiktorii (Australia).

    Parksozaur (Parksosaurus) – rodzaj bazalnego ornitopoda zaliczanego niegdyś do rodziny hipsylofodontów, uważanej obecnie za parafiletyczną. Osiągał od 2 do 2,5 m długości, posiadał silne kończyny tylne. Żył w mastrychcie na terenie dzisiejszej Ameryki Północnej. Jego szczątki znaleziono w formacji Horseshoe Canyon, której faunę dinozaurów określa się mianem Edmonton, i być może również formacji Prince Creek. Starsze źródła podają też formację Scollard. Jego najbliższym krewnym był Thescelosaurus neglectus.Orodrom (Orodromeus) – rodzaj roślinożernego dinozaura ptasiomiednicznego z rodziny hipsylofodontów (Hypsilophodontidae); jego nazwa oznacza „górski biegacz”.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Sues, Hans-Dieter; and Norman, David B. (1990). "Hypsilophodontidae, Tenontosaurus, Dryosauridae". w Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 498–509. ​ISBN 0-520-06727-4​.
    2. Weishampel, David B.; and Heinrich, Ronald E. (1992). "[1]. Systematics of Hypsilophodontidae and Basal Iguanodontia (Dinosauria: Ornithopoda)]". Historical Biology 6: 159–184
    3. Scheetz, Rodney D. (1998). "Phylogeny of basal ornithopod dinosaurs and the dissolution of the Hypsilophodontidae". Journal of Vertebrate Paleontology 18 (3, Suppl.): p. 75A.
    4. Winkler, Dale A.; Murry, Phillip A.; and Jacobs, Louis L. (1998). "The new ornithopod dinosaur from Proctor Lake, Texas, and the deconstruction of the family Hypsilophodontidae". Journal of Vertebrate Paleontology' 18 (3, Suppl.): p. 87A.
    5. # ^ Buchholz, Peter W. (2002). "Phylogeny and biogeography of basal Ornithischia". The Mesozoic in Wyoming, Tate 2002. Casper, Wyoming: The Geological Museum, Casper College. pp. 18–34.
    6. Weishampel, David B.; Jianu, Coralia-Maria; Csiki, Z.; and Norman, David B. (2003). "Osteology and phylogeny of Zalmoxes (n.g.), an unusual euornithopod dinosaur from the latest Cretaceous of Romania". Journal of Systematic Palaeontology 1 (2): 1–56. doi:10.1017/S1477201903001032.
    7. Norman, David B.; Sues, Hans-Dieter; Witmer, Larry M.; and Coria, Rodolfo A. (2004). "Basal Ornithopoda". w Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 393–412. ​ISBN 0-520-24209-2​.
    8. Varricchio, David J.; Martin, Anthony J.; and Katsura, Yoshihiro (2007). "First trace and body fossil evidence of a burrowing, denning dinosaur". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 274: 1361–1368. doi:10.1098/rspb.2006.0443.
    9. Butler, Richard J.; Smith, Roger M.H.; and Norman, David B. (2007). "A primitive ornithischian dinosaur from the Late Triassic of South Africa, and the early evolution and diversification of Ornithischia". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 274: 2041. doi:10.1098/rspb.2007.0367.
    10. Butler, Richard J.; Upchurch, Paul; and Norman, David B. (2008). "The phylogeny of the ornithischian dinosaurs". Journal of Systematic Palaeontology 6 (1): 1–40. doi:10.1017/S1477201907002271.
    11. Clint A. Boyd. Addressing the 'hypsilophodontid' problem in analyses of basal ornithischian relationships: new taxa, new data, new hypothesis. „Society of Vertebrate Paleontology 72nd Annual Meeting Program and Abstracts”, s. 67, 2012 (ang.). 
    12. # ^ Barrett, Paul M.; Butler, Richard J.; and Knoll, Fabian (2005). "Small-bodied ornithischian dinosaurs from the Middle Jurassic of Sichuan, China". Journal of Vertebrate Paleontology 25 (4): 823–834. doi:10.1671/0272-4634(2005)025[0823:SODFTM]2.0.CO;2.
    13. ^ Xu X.; Forster, C.A.; Clark, J.M.; and Mo J. (2006). "A basal ceratopsian with transitional features from the Late Jurassic of northwestern China". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 273: 2135–2140. doi:10.1098/rspb.2006.3566.
    14. Martin, A.J. (2009). "Dinosaur burrows in the Otway Group (Albian) of Victoria, Australia, and their relation to Cretaceous polar environments". Cretaceous Research. doi:10.1016/j.cretres.2009.06.003.
    Nanozaur (Nanosaurus) - (jaszczur karzełkowaty) dinozaur, drobny 1 metrowy późnojurajski ornitopod z rodziny hipsylofodonów. Żył w okresie późnej jury.Tescelozaur (Thescelosaurus, ze starogreckiego θέσκελος – theskelos – co znaczy "boski", "cudowny", "zdumiewający" – i σαυρος sauros – "jaszczur") – rodzaj niewielkiego dinozaura z grupy ornitopodów, który pojawił się na samym końcu okresu kredowego w Ameryce Północnej, należąc do ostatniej fauny przed wymieraniem kredowym około 66 milionów lat temu. Zachowanie do czasów współczesnych i kompletność wielu okazów wskazuje, że mógł preferować tereny blisko strumieni.




    Warto wiedzieć że... beta

    Janduzaur (Yandusaurus) – roślinożerny dinozaur ptasiomiedniczny, prawdopodobnie ornitopod, tradycyjnie zaliczany do (prawdopodobnie parafiletycznej) rodziny hipsylofodontów (Hypsilophodontidae). Obecnie do tego rodzaju zaliczany jest tylko jeden gatunek – Y. hongheensis; opisany w 1983 r. drugi gatunek, Y. multidens, obecnie zaliczany jest do odrębnego rodzaju Hexinlusaurus.
    Leaellynasaura – rodzaj dinozaura ptasiomiednicznego o niepewnej pozycji filogenetycznej, żyjącego we wczesnej kredzie (ok. 120 mln. lat temu) na terenie dzisiejszej Australii. Obejmuje jeden gatunek, L. amicagraphica, którego skamieniałości zostały znalezione w stanie Wiktoria. Tradycyjnie uważany za ornitopoda z (być może parafiletycznej) rodziny Hypsilophodontidae. Matthew Herne (2009) stwierdził jednak, że w szkielecie pozaczaszkowym L. amicagraphica występują niektóre cechy budowy charakterystyczne dla ornitopodów z kladu Iguanodontia, jak również cechy spotykane u bazalnych tyreoforów oraz cechy będące plezjomorfiami kladu Ornithischia. Herne nie był w stanie potwierdzić przynależności L. amicagraphica do ornitopodów i stwierdził, że w najlepszym razie można ten gatunek uznać za przedstawiciela kladu Genasauria o niepewnej pozycji filogenetycznej. Z kolei Agnolin i współpracownicy (2010) uznali L. amicagraphica za bazalnego ornitopoda nie należącego do Iguanodontia.
    Filodon (Phyllodon) – rodzaj niewielkiego ornitopoda żyjącego w późnej jurze na terenie dzisiejszej Portugalii. Mógł być blisko spokrewniony ze współczesnymi mu dinozaurami żyjącymi na obszarze Ameryki Północnej. Jest znany ze skamieniałości zębów i przypuszczalnie żuchwy. Nazwę Phyllodon nosi również rodzaj mchów, jednak nie stanowi to problemu, gdyż taksony te należą do różnych królestw.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.022 sek.