• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Hieronim Wietor



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Rudolf Agricola (lub Rodolphus Agricola Phrisius) (ur. 17 lutego 1444 w Baflo zm. 27 października 1485 w Heidelbergu) holenderski pisarz nowołaciński, filolog, poeta, tłumacz, muzyk, jeden z najważniejszych humanistów przed Erazmem z Rotterdamu.Biernat z Lublina, inne formy nazwiska: Lubelczyk, Bernardus Lublinensis, Bernardus Lublinius, (ur. ok. 1465 w Lublinie, zm. ok. 1529) – polski renesansowy poeta, tłumacz, bajkopisarz. Autor m.in. Raju dusznego oraz Żywota Ezopa Fryga. Przez długi czas uchodził za autora pierwszej książki wydrukowanej w języku polskim – Raju dusznego, wydanego w 1513 roku (w rzeczywistości jednak pierwsza drukowana polska książka to opublikowana przez anonimowego autora w 1508 roku Historyja umęczenia Pana naszego Jezusa Chrystusa).

    Hieronim Wietor (Hieronymus Vietor, właśc. Hieronymus Büttner; ur. ok. 1480 w Lubomierzu, zm. 1546 lub 1547 w Krakowie) – drukarz, działający w Wiedniu i Krakowie, uznawany za najwybitniejszego z polskich drukarzy I połowy XVI wieku.

    Pochodził ze Śląska, w latach 1497–1507 przebywał w Krakowie, studiując na tamtejszym uniwersytecie, gdzie uzyskał stopień bakałarza. Zajmował się wówczas także introligatorstwem i księgarstwem, poznał również drukarstwo. W 1507 roku wyjechał do Wiednia, gdzie, działając samodzielnie lub w spółce, prowadził drukarnię. Związał się ze środowiskiem tamtejszych humanistów, zarazem cały czas utrzymywał kontakty z Krakowem. W 1517 roku powrócił do tego miasta, gdzie założył własną oficynę, którą prowadził do śmierci.

    Ekskomunika (z łac. excommunicatio – poza wspólnotą, wyłączenie ze wspólnoty, pot. klątwa, wyklęcie i anatema) – w chrześcijaństwie najwyższa kara kościelna polegająca na wykluczeniu z życia Kościoła.Balice – wieś w Polsce położona w środkowej części województwa małopolskiego, w powiecie krakowskim, w gminie Zabierzów, na zachód od Krakowa. Wzdłuż wschodniej granicy miejscowości płynie rzeka Rudawa.

    Drukarnia Wietora stała na bardzo wysokim poziomie, wręcz niespotykanym dotąd w Polsce, wprowadzając renesansowe wzory w zakresie edytorstwa, jak i innych metod działalności. Wydawała dużo tekstów humanistycznych, propagując ten ruch, tym bardziej że jej właściciel obracał się w kręgach naukowo-literackich Krakowa, podzielających idee nowego nurtu. Wietor odegrał również dużą rolę w upowszechnieniu literatury polskiej, drukował bowiem wiele tytułów w języku polskim. Wydał też pierwsze drukowane teksty i książki po węgiersku. Pracował również na zlecenie dworu królewskiego, Zygmunt I Stary nadał mu tytuł „drukarza kancelarii królewskiej”.

    Andrzej Glaber, także Jędrzej Glaber z Kobylina, Glaber Jędrzej Cobylinus (ur. ok. 1500 w Kobylinie, zm. 1555 w Wieluniu) - ksiądz katolicki, lekarz, pisarz, profesor Akademii Krakowskiej, humanista, astrolog, tłumacz, wydawca i popularyzator wiedzy.Ulica św. Anny – ulica na Starym Mieście w Krakowie. Jej najstarsza nazwa brzmiała: ul. Żydowska, gdyż prowadziła z Rynku do dzielnicy żydowskiej. Tu znajdowały się bożnica, cmentarz, a także łaźnia żydowska do czasów, gdy na początku XV w. przeniesiono Żydów w okolice dzisiejszego placu Szczepańskiego. Nazwa ulicy św. Anny wzięła swój początek od tutejszego kościoła św. Anny. Była to ulica uniwersytecka; znajdowały się tu bursy, kolegia, biblioteka. Zachowało się przy niej do dziś wiele zabytkowych budowli.

    Po śmierci Wietora oficynę przejęła wdowa po nim, Barbara, a następnie Łazarz Andrysowicz, dając początek Drukarni Łazarzowej.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Pochodzenie[ | edytuj kod]

    Urodził się po 1480 roku w Liebenthal, w granicach księstwa jaworskiego. Był synem Augustyna. Miał dwóch braci – Benedykta (zm. 1523 w Wiedniu) i Materna, proboszcza w bliżej niezidentyfikowanej miejscowości Siefershau.

    Elementarz (łac. elementarius - początkowy) – książka wprowadzająca w najbardziej podstawowe zagadnienia jakiejś dziedziny, zbiór elementarnej wiedzy w danym zagadnieniu, np.: elementarz języka polskiego, elementarz pierwszoklasisty (pot. abecadło).Jan Amor Tarnowski herbu Leliwa, łacińska forma nazwiska Joannes Tarnovius, (ur. 1488 w Wiewiórce, zm. 16 maja 1561 tamże) – pamiętnikarz, teoretyk wojskowości, mówca, kasztelan krakowski od 1536, wojewoda krakowski od 1535, wojewoda ruski od 1527, kasztelan wojnicki od 1522, starosta sandomierski, lubaczowski, stryjski, chmielnicki, w latach 1527-1533, 1539-1546, 1547-1551, 1554-1555 i 1557-1559 dzierżył buławę hetmana wielkiego koronnego.

    Jego rodowe nazwisko, którego rzadko używał, brzmiało Büttner („bednarz”), zapisywane było także jako Pinder lub Binder. Od czasów pobytu w Wiedniu posługiwał się zlatynizowaną formą tego nazwiska – Vietor. Czasem używał także przydomku Philovallensis, od łacińskiej nazwy rodzinnego miasta. Wcześniej notowano go również pod mianem Ieronimus (Jeronim) de Liebenthal (lub de Leben). Znany też był pod mianami Doliarius, Doliator, Silesitanus.

    Introligatorstwo - rodzaj rzemiosła lub dział przemysłu poligraficznego zajmujący się oprawianiem druków, czyli wykańczaniem materiałów schodzących z maszyny drukarskiej.Oborniki – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie obornickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Oborniki. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

    Młodość w Krakowie[ | edytuj kod]

    Wietor wyjechał do Krakowa, z miastem tym związał się na dłuższy czas, choć nie wiadomo dokładnie kiedy tam osiadł. W semestrze zimowym roku 1497 rozpoczął studia na Uniwersytecie Krakowskim. Dwa lata później uzyskał stopień bakałarza sztuk wyzwolonych. W księgach rektorskich notowany był w latach 1504–1508 w związku m.in. z karą za pobicie, wyegzekwowaniem przez niego należności za książkę, poświadczaniem umowy. Najprawdopodobniej z powodów materialnych zajął się introligatorstwem (działał na tym polu co najmniej do 1505 roku), jak również pobocznie drukarstwem. Ten drugi fach poznał najpewniej w oficynie Jana Hallera, jednak nie jest pewne, gdzie zdobył umiejętności w sztuce druku. Być może działał też jako księgarz, niewykluczone, iż sprowadzał do Krakowa książki Alda Manucjusza – przypisuje mu się pośredniczenie w ich przesłaniu między weneckim drukarzem a nauczycielem greki, Constanzo Claretti de Cancellieri, w 1507 roku.

    Jan z Koszyczek, inne formy nazwiska: Kossyczek, Joannes De Coszycze, (koniec XV – I połowa XVI wieku) – pisarz, jeden z pierwszych znanych polskich tłumaczy.Drzeworyt – technika graficzna należąca do druku wypukłego. Drzeworytem nazywa się również odbitkę uzyskaną tą techniką.

    Działalność w Wiedniu[ | edytuj kod]

    Przyjazd i oficyna[ | edytuj kod]

    Po lipcu 1508 roku Wietor opuścił Kraków, najprawdopodobniej nie mogąc skutecznie konkurować z Hallerem, i wyjechał do Wiednia. Tam zaangażował się w produkcję i sprzedaż książek, początkowo w charakterze nakładcy, a potem jako drukarz i księgarz.

    Lubomierz (niem. Liebenthal) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie lwóweckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Lubomierz.Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.

    Swój pierwszy druk – Panegyrici ad. d. Ladislaum et s. Stanislaum Pawła z Krosna z datą 4 czerwca 1509 roku – wytłoczył w oficynie Johanna Wirtenburga. Następnie założył własny warsztat, z którego wyszło osiem druków, po czym (zapewne po kilku miesiącach) zawarł spółkę z Johannesem Singreniusem. Ich wspólna oficyna była dobrze wyposażona, posiadała nawet (od 1511 roku) czcionki greckie, najpewniej w formie wstawek drzeworytnicznych. Położona była na wiedeńskim Fleischmarkt, naprzeciw klasztoru św. Wawrzyńca. Wsparcie finansowe całemu przedsięwzięciu zapewniali bracia Leonard i Lucas Alantsee, właściciele wielkiej firmy nakładczo-księgarskiej. Spółka przetrwała do grudnia 1514 roku, kiedy to obaj drukarze założyli własne oficyny. Ta Wietora mieściła się w budynku przy Weihenburggasse, należącym do wydziału medycznego Uniwersytetu Wiedeńskiego. Prowadził tam także księgarnię.

    Aleksander Ludwik Birkenmajer (ur. 8 lipca 1890 w Czernichowie koło Krakowa, zm. 30 września 1967 w Warszawie), polski historyk nauk ścisłych i filozofii, bibliotekoznawca, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Warszawskiego.Rubrycela (łac. Directorium Divini Officii albo Ordo Divini Officii; pot. Dyrektorium) – w Kościele katolickim wydawnictwo, publikowane zazwyczaj jako rocznik, zawierające szczegółowy opis obchodów w roku liturgicznym dla kalendarza liturgicznego wydawcy, którym jest ordynariusz.
    Strona z Dialogus Philosophie de ritu omni verborum venustate editus, wydrukowanego przez Wietora w Wiedniu w 1513 roku. W środkowej dolnej części (poniżej herbu Polski) widnieje mały, umieszczony poziomo, monogram drukarza

    Repertuar wydawniczy[ | edytuj kod]

    W Wiedniu Wietor tłoczył głównie dzieła antycznych autorów (m.in. Platona, Persjusza, Cycerona, Pindara, Diodora, Salustiusza, Horacego, Katullusa, Owidiusza, Stacjusza). Wynikało to z ożywionych kontaktów z tamtejszymi humanistami, Joachimem Vadianem, Ryszardem Bartholinusem i Kasparem Ursinusem. Wydawał także prace współczesnych sobie uczonych, jak Vadian czy Johannes Reuchlin, oraz żyjących wcześniej, których łączyło przejęcie ideami humanizmu – byli to m.in. Rudolf Agrykola Starszy, Leonardo Bruni, Guarino da Verona, Pico della Mirandolla, Angelo Poliziano. Dla Johannesa Cuspiniana, wiedeńskiego humanisty, wytłoczył ekslibris. Od 1514 roku współpracą literacką służył mu Rudolf Agrykola młodszy, który, podobnie jak inni pisarze, w przedmowach do kolejnych druków podkreślał jego mistrzostwo, pilność i pracowitość, ceniąc całą działalność.

    Księgarstwo – działalność polegająca na rozpowszechnianianiu książek zgodnie z programem wydawniczym dzięki sieci księgarń.Jakub Przyłuski inna forma nazwiska: Jacobus Priluscius, pseud.: Jessovius, Jeżowita, Jeżowita bakałarz, (ur. ok. 1512, zm. początek 1554 w Szczucinie nad Wisłą) – polski prawnik, pisarz polityczny, poeta i tłumacz, pisarz grodzki przemyski, pisarz ziemski krakowski.

    Druki Wietora z tego okresu charakteryzowały się wysokim poziomem estetycznym. Winiety umieszczał najczęściej na kartach tytułowych, zaś sygnet drukarski (tarcza z monogramem HV) na końcu woluminu. Jak wynika z badań, pracowali dla niego wszyscy wybitniejsi graficy ówczesnego Wiednia. Wytłaczane przez niego książki nie miały jednak dużej objętości, najczęściej był to format quarto o niewielkiej liczbie arkuszy. Między 1510 a 1517 rokiem Wietor wydał 123 tytuły, z czego 43 samodzielnie, a 80 w spółce z Singreniusem.

    Kaliningrad (ros. Калининград, do 4 czerwca 1946 Królewiec (do XVI w. także Królówgród), ros. Кёнигсберг, niem. Königsberg, łac. Regiomontium, prus. Kunnegsgarbs, lit. Karaliaučius) – stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Federacji Rosyjskiej, u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii. Liczba ludności Kaliningradu w 2006 wynosiła 434,9 tys.Szarffenbergowie – rodzina z tradycjami drukarskimi, księgarskimi, drzeworytniczymi i papierniczymi, działająca w Krakowie, Wrocławiu, Nysie, Łużycach i Zgorzelcu.

    Kontakty z Krakowem[ | edytuj kod]

    Przez cały ten czas drukarz utrzymywał kontakty z Krakowem, zaś szczególnie ożywione ze swym bratem ciotecznym, Markiem Szarffenbergiem, księgarzem i nakładcą. Niewykluczone, iż jeździł do stolicy Królestwa Polskiego (tamtejsze księgi miejskie notują jego nazwisko w roku 1512), natomiast Szarffenberg bywał u niego w Wiedniu, posyłał też mu książki do druku. Pośród wydawanych przez Wietora tytułów przewijają się teksty polskich autorów, wiele spośród nich zdobią drzeworyty o polskiej tematyce lub herby Polski, Litwy, Krakowa, znaki Uniwersytetu Krakowskiego czy podobizny św. Stanisława. Poprzez to, jak również liczne dedykacje, najpewniej starał się zwrócić na siebie uwagę króla Zygmunta I oraz dostojników duchownych i świeckich. Zabiegał też o zlecenia krakowskiej uczelni, tak by utorować sobie drogę do uzyskania przywileju druku w tym mieście. Wysunięto też przypuszczenie, iż Wietor już w 1510 roku miał swoją księgarnię w Krakowie, czego świadectwem miała być edycja traktatu Parvulus philosophiae naturalis Jana Stobniczki, ozdobiona polskimi herbami i wizerunkiem św. Stanisława. W rzeczywistości jednak było to wydawnictwo przeznaczone dla studentów krakowskiego uniwersytetu. Spośród jego produkcji wyróżniają się dwa teksty, zadedykowane Zygmuntowi I, wytłoczone w 1515 roku: mowa Joachima Vadiana Oratio coram invictissimo Sigismundo rege Poloniae (z wierszem Jana Dantyszka) i Odeporicon... Matthaei S. Angeli Cardinalis, praca Ryszarda Bartholinusa, w której monarcha ten był wielokrotnie wspominany. Oba druki, z których ten drugi uważany jest za najpiękniejszy z jego dorobku tego okresu, Wietor osobiście przekazał władcy, gdy ten uczestniczył w zjeździe wiedeńskim.

    Bazylea (niem. Basel, fr. Bâle, wł. /retorom. Basilea, łac. Basilia) – miasto szwajcarskie u styku granic trzech państw: Szwajcarii, Niemiec i Francji, nad rzeką Ren, u ujścia rzek Birs i Wiese. Miasto Bazylea tworzy razem z gminami Riehen i Bettingen kanton Bazylea-Miasto. Miasto dzieli się na Małą Bazyleę (Kleinbasel) na prawym i Wielką Bazyleę (Grossbasel) ze Wzgórzem Katedralnym na lewym brzegu Renu. Do miasta wcielono dawną osadę rybacką Kleinhüningen.Antykwa renesansowa (ang. old-style, humanist) – rodzaj humanistycznego pisma antykwowego cechujący się elegancją i czytelnością – jego forma nie zakłóca odbioru czytanej treści.

    Wyjazd i dalsze losy oficyny[ | edytuj kod]

    W 1517 roku, być może pod koniec tego roku, drukarz, prawdopodobnie za namową Marka Szarffenberga, opuścił Wiedeń i osiadł w Krakowie. Nie wiadomo, co się stało z jego księgarnią, natomiast drukarnia dalej funkcjonowała. Wietor kierował nią za pośrednictwem brata Benedykta (do 1523), a później przez różnych zastępców. Jej produkcja gwałtownie spadła: w 1518 roku wytłoczono tylko 2 tytuły, zaś między 1528 a 1532 – zaledwie 10. W 1531 roku drukarz przekazał ją na własność swojemu synowi, Florianowi. Gdy ten jednak zmarł w następnym roku, oficyna przestała istnieć.

    Słownik pracowników książki polskiej – wydawany w Łodzi słownik biograficzny, zawierający życiorysy bibliotekarzy, bibliofilów, wydawców, księgarzy, drukarzy, ilustratorów, introligatorów, kolporterów, właścicieli kolekcji, bibliologów oraz bibliotekoznawców.Jan Benedykt Solfa (ur. w 1483 w Trzebielu, zm. w 1564) – lekarz, kanonik warmiński, głogowski, wrocławski, wileński, sandomierski, warszawski i krakowski.

    Działalność w Krakowie[ | edytuj kod]

    Druk wiedeńskiej oficyny Wietora z 1529 roku, jego stopka wydawnicza widoczna po prawej, u dołu strony

    Charakterystyka ogólna[ | edytuj kod]

    W Krakowie drukarz rozwinął szeroką działalność. Osobiście kierował warsztatem, który pod względem technicznym pracował na wzór zachodni, osiągając poziom niespotykany dotąd w drukarstwie w Polsce. Dysponował kilkoma rodzajami czcionek oraz bogatym zasobem dobrych drzeworytów, częściowo zagranicznych. Wydawał pisma urzędowe, dzieła autorów antycznych, jak i humanistów polskich oraz obcych, prace profesorów uniwersytetu, a także utwory religijne, statuty diecezjalne czy księgi liturgiczne. Drukował głównie po łacinie, ale także w języku polskim – idąc śladem Floriana Unglera i wnosząc wielkie zasługi dla rozwoju literatury w tym języku – oraz niemieckim, greckim i węgierskim.

    Michał Rożek (ur. 19 sierpnia 1946 w Krakowie) – historyk sztuki, autor licznych publikacji poświęconych głównie sztuce i historii Krakowa.Kościół archiprezbiterialny Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zwany także bazyliką Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, bazyliką Mariacką lub kościołem Mariackim – jeden z największych i najważniejszych, po archikatedrze wawelskiej, kościołów Krakowa, od 1962 roku posiadający tytuł bazyliki mniejszej. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski.

    Początki oficyny i jej siedziby[ | edytuj kod]

    Początkowo współpracował z Szarffenbergiem, być może wspólnie zabiegali o przełamanie monopolu Hallera. Niewykluczone jednak, że drukarz przybył z Wiednia już po ograniczeniu uprzywilejowanej pozycji tego ostatniego, gdy w Krakowie mogła zaistnieć nowa oficyna. W 1518 roku założył warsztat drukarski, który prowadził do końca życia, początkowo mieszczący się w domu Szarffenberga przy ulicy Św. Anny. Krewni nadal blisko ze sobą współpracowali, tak, że niekiedy drukarnię traktowano jako ich wspólne przedsięwzięcie. Jednak była to własna działalność Wietora, zaś Szarffenberg pozostał jego głównym nakładcą do 1525 roku.

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Szwabacha (niem. Schwabacher) – pismo gotyckie, przez wielu paleografów uznawane za odmianę bastardy. Szwabacha dała początek narodowemu pismu niemieckiemu stosowanemu do naszych czasów, zwłaszcza jako tzw. Schreibschrift, czyli niemiecka kursywa. Warto zauważyć, że szwabacha była pierwszym pismem od początku posiadającym własne litery majuskulne; pisma wcześniejsze adoptowały litery majuskulne najczęściej z kapitały i uncjały.

    Z upływem czasu drukarnia zmieniała siedzibę. Z domu Szarffenberga Wietor przeniósł ją do wynajętych pomieszczeń przy ulicach św. Jana (1522) i Brackiej, zaś ostatecznie w 1535 roku ulokował we własnym domu przy Gołębiej. Podawano także, iż swoją oficynę uruchomił w 1518 roku w obrębie miasta Kazimierz, w wieży przy Bramie Skawińskiej, gdzie miał też założyć papiernię. W rzeczywistości, w początkowym okresie działalności, planował otworzyć tam papiernię na wydzierżawionym placu, lecz nigdy nie zrealizował tego zamiaru – zezwolenie na założenie jej (i drukarni) otrzymał w 1522 roku, ale nie wykorzystał go.

    Batrachomyomachia (Βατραχομυομαχία, z gr. βάτραχος – żaba, μῦς – mysz, μάχη – walka), także Batrachomachia (Βατραχομαχία) – grecki poemat heroikomiczny przypisywany przez starożytnych Homerowi. Obejmuje ok. 300 wersów. Obok innego poematu pseudohomeryckiego, Margitesa, stał się wyznacznikiem całego gatunku.Paweł z Krosna, Paweł Krosneńczyk, Paweł Procler, Paweł Proceler, łac.: Paulus Crosnensis Ruthenus, Paulus Joannes De Crosno, Paulus Proczler Crosnensis Premisliensis, (ur. ok. 1470-1474, zm. we wrześniu 1517 w Nowym Sączu) – profesor Uniwersytetu Krakowskiego, tłumacz, i filolog, polski poeta renesansowy piszący w języku łacińskim, pod pseudonimem Ruthenus, tłumacz pisarzy łacińskich, humanista.

    Pierwszy druk „krakowski” wytłoczył, jak się wydaje, w marcu 1518 roku. Było to dzieło Erazma z Rotterdamu Querela pacis. Następnie z jego oficyny wyszedł szereg panegiryków, napisanych przez różnych autorów z okazji przyjazdu do Krakowa Bony Sforzy i jej ślubu z Zygmuntem I. Wietor rozpoczął działalność z rozmachem: w ciągu tego jednego roku wydrukował 26 tytułów, zaś w następnym (1519) – 19. W obu przypadkach było to większa produkcja niż drukarni Jana Hallera, który pozostał głównym konkurentem przybysza z Wiednia do swej śmierci (1525), a dystansował go jedynie pod względem liczby arkuszy. W pierwszych latach Wietorowi ułatwiały prowadzenie interesu zamówienia nakładców: Rafała Maleczyńskiego (na statuty diecezji łuckiej, 1519), Jana Bajera (Boiusa), ale też konkurenta Hallera, oraz przede wszystkim Szarffenberga, który mocno go wspierał, m.in. w 1519 roku uzyskał zamówienie od biskupa Piotra Tomickiego na druk 500 brewiarzy dla diecezji przemyskiej (nie wiadomo jednak, czy zostało zrealizowane). Po upływie ośmiu lat sytuacja finansowa Wietora na tyle się umocniła, iż współpraca z nakładcami przestała odgrywać tak ważną rolę.

    Mikołaj Rej (historyczna pisownia nazwiska: Rey - na początku XX wieku wprowadzono pisownię "Rej") z Nagłowic herbu Oksza, pseud.: Ambroży Korczbok Rożek; Adrianus Brandenburgensis; Doctor Civitatis Lublinensis; Doktor lubelski Adrian Brandenburczyk; Albertus Branderburgensis; Andrych, twój dobry towarzysz; Jakób Podwysocki Pherrat(?); Joachim Heller, mistrz norymberski; Ks. Jan, kaznodzieja z Waśniewa; Wojciech Kaszota(?); Andrzej Trzecieski(?), (ur. 4 lutego 1505 w Żurawnie pod Haliczem, zm. między 8 września a 5 października 1569 w Rejowcu) – polski poeta i prozaik renesansowy, tłumacz, a także polityk i teolog ewangelicki. Choć nie był humanistą w naukowym rozumieniu tego słowa, zawdzięcza się mu upowszechnienie idei humanitas w polskiej kulturze. Długo uznawano go za "ojca literatury polskiej", przez wielbicieli nazywany także – za sprawą moralitetu Wizerunek – "polskim Dantem". Pomimo znaczącego wkładu, jaki przypisuje się Rejowi w rozważaniach na temat początków literatury narodowej, zdaniem wielu współczesnych badaczy pozostaje on twórcą wciąż niepoznanym. Większość obiegowych opinii na temat Reya w dalszym ciągu pochodzi z błędnego wizerunku "rubasznego, niewykształconego prostaka", jaki przypisała mu tradycja.Maciej Miechowita, także Maciej z Miechowa i Matthias de Miechow, właściwie Maciej Karpiga (ur. 1457, zm. 8 września 1523) – polski lekarz, pisarz medyczny, historyk, geograf, profesor Akademii Krakowskiej, ksiądz kanonik krakowski, alchemik i astrolog, w 1523 radny miasta Krakowa.
    Podobizna króla Zygmunta I, ze zbioru Statuta Sigismundi I, drukowanego przez Wietora

    Drukarz królewski[ | edytuj kod]

    Od samego początku zabiegał o nawiązanie kontaktów z dworem monarszym i pozyskanie zamówień na wytłaczanie druków urzędowych, upatrując w nich pewne źródło dochodów. Pośrednikiem w tych działaniach był Jost Ludwik Decjusz. Najprawdopodobniej już edykt Zygmunta I z 24 czerwca 1518 roku i konstytucje sejmu 1519 roku zostały powielone przez oficynę Wietora. Natomiast w 1523 lub na początku 1524 roku otrzymał przywilej zezwalający mu na wytłoczenie Statuta Sigismundi I, zbioru konstytucji z lat 1509–1523. Ostatecznie dochodowe druki urzędowe wytłaczał do końca życia, ponadto zyskał tytuł „drukarza królewskiego” („drukarza kancelarii królewskiej”; łac. calcographus regius, cancellariae regiae calcographus, typographus regius), nadany najpewniej około 1527 roku, który umieszczał na swoich drukach. Za swoje zasługi otrzymał od monarchy, wedle dokumentu z 4 października 1532 roku, plac przy ulicy Gołębiej, za Bursą Jerozolimską, gdzie zbudował sobie drewniany dom, w którym działała jego oficyna.

    Albrecht Hohenzollern, niem. Albrecht von Brandenburg-Ansbach (ur. 17 maja 1490, zm. 20 marca 1568 w Tapiewie) – ostatni wielki mistrz zakonu krzyżackiego przed sekularyzacją państwa zakonnego, w latach 1511-1525. Wystąpił z niego razem ze znaczną liczbą innych rycerzy, co praktycznie zakończyło działalność zakonu w Prusach. 10 kwietnia 1525 złożył hołd lenny królowi Polski Zygmuntowi Staremu w Krakowie (nazwany później hołdem pruskim) i od tego czasu, aż do śmierci w 1568 r. sprawował władzę książęcą w dawnym państwie zakonnym przemianowanym na Prusy Książęce.Drukarnia Łazarzowa (Oficyna Łazarzowa) — drukarnia założona przez Łazarza Andrysowicza w Krakowie, znana również pod nazwą Officina Lazari.

    Repertuar wydawniczy[ | edytuj kod]

    Poza drukami urzędowymi produkcja oficyny Wietora miała bardzo zróżnicowany charakter. Realizowała popłatne zamówienia kościelne, wydając księgi liturgiczne i statuty synodalne, m.in. statuty diecezji łuckiej (1519), brewiarz diecezji krakowskiej (1524, wspólnie z Hallerem i Szarffenbergiem), rubrycele tej diecezji (1539–1546), brewiarz diecezji włocławskiej (1543). Początkowo, do 1524 roku, wytłaczała również gramatyki Donata oraz scholastyczne traktaty i komentarze do Arystotelesa. W późniejszych latach takie pozycje przestały wychodzić z tej oficyny.

    Aelius Donatus (IV wiek n.e.) - Donat, gramatyk rzymski, nauczyciel św. Hieronima. O życiu Donata nie wiemy poza tym prawie nic.Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski; łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.
    Teksty humanistyczne[ | edytuj kod]

    Ważne miejsce w działalności Wietora, nadające główny charakter jego produkcji, miało wydawanie dzieł antycznych i humanistycznych, na potrzeby środowiska umysłowego Krakowa, związanego głównie z uniwersytetem, przejętego nowymi ideami i zainteresowaniem starożytnością. Z dzieł autorów antycznych drukował pisma Cycerona, Liwiusza, Horacego i Marcjalisa, ponadto łacińskie tłumaczenie utworu Batrachomyomachia pseudo-Homera oraz Amor fugitivus, poemat przygodowy Moschosa (1524), który był pierwszą w Polsce książką wydaną w całości po grecku.

    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Arkusz drukarski (lub arkusz druku) - fizyczna jednostka objętości druków, lub form drukowych podstawowego koloru, stosowana przez poligrafów. Odpowiada ona jednostronnie zadrukowanemu arkuszowi papieru formatu większego od B2 ale mniejszemu od B1 (co odpowiada np. ośmiu stronom końcowego wyrobu formatu A4, szesnastu stronom formatu A5 itd.). W przypadku druku dwustronnego arkusz drukarski odpowiada połowie powierzchni arkusza zadrukowanego tylko z jednej strony.

    Spośród zagranicznych humanistów szczególne miejsce zajmował Erazm z Rotterdamu. W ciągu lat 1518–1530 (razem z 1542) wydał ogółem 24 edycje jego dzieł. Wietor jako pierwszy w Polsce zaczął go drukować, przy czym ograniczył się do pomniejszych prac (religijno-moralistycznych i podręcznikowych, służących nauce poprawnej łaciny) oraz słynnego listu humanisty do króla Zygmunta I, datowanego na 15 maja 1527 roku. Być może działał z własnej inicjatywy lub został zainspirowany przez kogoś z kręgu krakowskich wielbicieli Erazma. Niewykluczone, iż publikując tytuły z dorobku rotterdamczyka chciał pokazać nowatorstwo swojego warsztatu. Teksty do druku przygotowywali współpracujący z nim humaniści, lecz możliwe, iż niektórymi z nich zajmował się osobiście. Część z nich publikował bardzo szybko w stosunku do pierwodruków, na przykład traktat Lingua z sierpnia 1525 roku, w Krakowie wytłoczył już w styczniu następnego roku. Do pewnego momentu tylko Wietor wydawał pisma Erazma, z czasem podjęli się tego inni drukarze.

    Stanisław ze Szczepanowa (ur. ok. 1030 w Szczepanowie, zm. 11 kwietnia 1079 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, biskup krakowski, męczennik, święty Kościoła katolickiego, jeden z głównych patronów Polski.Irena Treichel (ur. 6 lipca 1918 w Rypinie, zm. 4 grudnia 1987 w Łodzi) – polska bibliotekarka, doktor nauk humanistycznych w zakresie bibliotekoznawstwa, redaktor Słownika pracowników książki polskiej.

    Poza Erazmem oficyna publikowała szereg prac i podręczników innych humanistów niemieckich i włoskich, m.in. Petrusa Mosellana, Franciszka Nigra, Valentina Ecka, Nicola Perottiego, Johannesa Despauteriusa, Vadiana, Johanna Lochera, Philippo Gundeliusa, Lodovica Bonamico, Pomponiusza Laetusa, Marco Antonia Sabellico, Ioannesa Camers Favorinusa czy Krzysztofa Hegendorffa. Ostatni z tych uczonych, który bywał w Polsce, swoje teksty drukował tylko u Wietora lub w Niemczech.

    Elżbieta Habsburżanka (ur. 9 lipca 1526 w Linzu, zm. 15 czerwca 1545 w Wilnie) – królowa polska i wielka księżna litewska.Ekslibris (łac. ex libris – z książek) – znak własnościowy danego egzemplarza, książki najczęściej ozdobny, wykonany w technice graficznej, z imieniem i nazwiskiem właściciela księgozbioru, (lub np. stylizowanymi inicjałami) albo nazwą instytucji. Typowy ekslibris jest małą, zadrukowaną karteczką przyklejoną do wewnętrznej strony okładki. W prostszej formie może to być np. pieczątka.

    Spośród polskich humanistów, których teksty powielał jego warsztat, można wymienić Jana Dantyszka, Stanisława Hozjusza, Andrzeja Krzyckiego (tylko w latach 1522–1527), Jakuba Przyłuskiego, Marcina Kromera (wczesne prace do edycji listów św. Jana Chryzostoma włącznie), Andrzeja Frycza Modrzewskiego (De poena homicidii I i II, 1543 i 1545), Stanisława Orzechowskiego (Turcyki I i II, 1543 i 1544), Mikołaj Hussowczyka (wszystkie jego utwory wyszły z tej oficyny) oraz osiadłych w Polsce Piotra Roizjusza i Josta Decjusza. Ten ostatni od początku działalności Wietora w Krakowie patronował mu, powierzając do druku własne prace, jak i kronikę Macieja z Miechowa.

    Diodor Sycylijski, Sycylijczyk (gr. Διόδωρος ὁ Σικελιώτης Diodoros ho Sikeliotes; łac. Diodorus Siculus; ur. ok. 80 p.n.e., zm. ok. 20 p.n.e.) – grecki historyk żyjący w epoce Cezara i Augusta, urodził się w Agyrium (d. Agira) na Sycylii (stąd przydomek). Odbywał podróże po Europie, Afryce północnej i Azji Mniejszej. Przez długi okres przebywał w Rzymie. W latach 60-56 p.n.e. mieszkał w Aleksandrii.Andrzej Piotr Modrzewski herbu Jastrzębiec, znany jako Andrzej Frycz Modrzewski (ur. 20 września 1503 roku w Wolborzu – zm. 1572 w Wolborzu) – polski twórca i pisarz polityczny okresu renesansu, znany w owym czasie również za granicą, sekretarz królewski, wyznawca irenizmu.

    Poza tekstami humanistycznymi w repertuarze oficyny znalazły się także trzy traktaty medyczne Benedykta Solfy, kilka prac spośród pism Hipokratesa w opracowania Piotra Vedelciusa z Obornik, De generatione embronis Awicenny, jak i szereg panegiryków z okazji ślubu króla Zygmunta Augusta z Elżbietą Habsburżanką w 1543 roku.

    Giovanni Pico della Mirandola (ur. 24 lutego 1463 w Mirandoli w księstwie Ferrary, zm. 17 listopada 1494 we Florencji) – włoski polihistor: filozof, teolog, filolog, matematyk, astronom, przyrodnik, retor i poeta, przedstawiciel włoskiego Odrodzenia.Henryk Michał Barycz (ur. 26 czerwca 1901 w Starym Sączu, zm. 9 marca 1994 w Krakowie) – polski historyk, archiwista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk.
    Żywot Pana Jezu Krysta z oficyny Wietora (1522)
    Druki polskie[ | edytuj kod]
    Jeden z pierwszych polskich elementarzy: „Nauka krótka ku czytaniu pisma polskiego”, wydrukowana przez Wietora w roku 1539 w Krakowie (reprint z Królewca, około 1570)

    W swojej drukarni Wietor wydawał także literaturę religijną i popularną w języku polskim. Na tym polu wykazał sporą inicjatywę, starając się skupić wokół siebie pisarzy i bakałarzy uniwersyteckich, których zachęcał do przygotowywania przekładów tytułów uznawanych za najbardziej poczytne. Jednocześnie część tekstów przejął z warsztatu Floriana Unglera. W ten sposób współpracowali z nim Biernat z Lublina, Jan z Koszyczek, Andrzej Glaber, Hieronim z Wielunia czy Baltazar Opeć. Pierwszą wydrukowaną po polsku przez Wietora książką był Żywot św. Anny (1520), w przekładzie Jana z Koszyczek, a kolejnymi m.in. Rozmowy, które miał król Salomon z Marchołtem grubym a sprośnym (1521, przeł. Koszyczek) oraz Żywot Pana Jezu Krysta (1522), tłumaczenie i zarazem przeróbka łacińskiego Meditationes vitae Christi pseudo-Bonawentury, dokonane przez Opecia. Sprzedaż literatury religijnej dawała spore dochody, stąd też drukarz Rozmowy... wznawiał do 1541 roku co najmniej pięć razy, zaś Żywot... wytłoczył ponownie w 1538 roku. Chcąc zdobyć przewagę nad konkurencją wystarał się, zapewne z pomocą protekcji Krzyckiego, o przywilej wyłączności druku Żywotu... oraz wszelkich publikacji ogłoszonych i zamierzonych przez władze kościelne, na okres 10 lat, który otrzymał od biskupa Tomickiego w 1527 roku.

    Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teolog i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii, współtwórca luteranizmu. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.Janina Bieniarzówna (ur. 24 maja 1916, zm. 1 marca 1997), historyk, pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego, Wyższej Szkoły Pedagogicznej, profesor i kierownik Zakładu Historii Gospodarczej w Akademii Ekonomicznej (1975-1984), Była organizatorem i pierwszym dziekanem przez trzy kolejne kadencje (do 1991 roku) Katedry Historii Kościoła w Papieskiej Akademii Teologicznej, kierując równocześnie Katedrą Historii Kultury Religijnej. Członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności, członek honorowy Polskiego Towarzystwa Historycznego i Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa.

    Pośród innych tłumaczeń, które wyszły z jego oficyny, znalazło się także dzieła Erazma Lingua (Księgi, które zową język, 1542) czy też mniej poważna praca – czeska książka kucharska Pawła Seweryna (wydana między 1535 a 1547). Poza tłumaczeniami swoje wczesne dialogi po polsku drukował u niego Mikołaj Rej.

    Diecezja łucka (łac. Dioecesis Luceoriensis, ukr. Луцька дієцезія) – diecezja rzymskokatolicka na Ukrainie. Wchodzi w skład metropolii lwowskiej.Archidiecezja przemyska – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim ustanowiona diecezją ok. 1340, archidiecezją 25 marca 1992 przez papieża Jana Pawła II bullą Totus Tuus Poloniae Populus.

    Wietor wydawał także wielojęzyczne podręczniki, słowniki czy gramatyki, służące także nauce języka polskiego, jak również samouczki łacińsko-polsko-niemiecko-węgierskie. Sporą popularnością cieszył się samouczek polsko-niemiecki, opracowany przez Nikla Szelnera z Wrocławia, pod tytułem Polskie książeczki wielmi potrzebne ku uczeniu się polskiego, przy tym i po niemiecku wyłożone, który wydrukował po raz pierwszy w 1539 roku. Wznowił go około 1541 roku oraz w trzy lata później – wówczas w wersji skróconej jako Nauka cudna a krotko wypisana ku uczeniu się Niemcowi Polskiego a Polakowi Niemieckiego.

    Na mapach: 50°02′47″N 19°56′25″E/50,046389 19,940278 Kościół pw. św. Jakuba Apostoła – nieistniejący kościół, wznoszący się na terenie obecnej krakowskiej dzielnicy Kazimierz, do końca XVIII w. suwerennego miasta, w jego południowo-zachodnim narożniku, w pobliżu miejskich murów obronnych, a konkretnie Bramy Skawińskiej, na wzniesieniu nad zakolem Wisły. Obecnie jest to niezabudowany teren bulwarów wiślanych na tyłach ulicy Hieronima Wietora.Marcus Valerius Martialis – poeta łaciński, autor 15 ksiąg epigramatów, Rzymianin z miasta Augusta Bilbilis na terenie dzisiejszej Hiszpanii. Data urodzin i śmierci pozostaje niepewna: urodził się w latach 38-41 n.e. (1 marca), zmarł najpóźniej w r. 104 n.e. Jedynym źródłem do biografii Marcjalisa, poza jego własnymi epigramami, jest list Pliniusza Młodszego.
    Druki węgierskie[ | edytuj kod]

    Poza literaturą polską drukarz był również pionierem produkcji książek węgierskich, wytłaczanych głównie z myślą o licznych studentach tej narodowości z Uniwersytetu Krakowskiego, jak również w celu sprzedaży za granicę. Pierwsze na świecie drukowane teksty po węgiersku wyszły właśnie z jego oficyny (1527). Były to dodatki, opracowane przez Jánosa Sylvestra, do Rudimenta grammaticus Donati Hegendorfa oraz Puerilium colloquionem formulae Sebalda Heydena. Podobne aneksy pojawiały się w kolejnych łacińskich wydawnictwach, aż w 1533 roku Wietor wydał pierwszą drukowaną książkę w całości po węgiersku: Listy św. Pawła w tłumaczeniu Benedeka Komjáthy’ego. Kolejne tytuły w tym języku, stanowiły już teksty własne węgierskich autorów, w tym i tych związanych z reformacją – De Christo et eius ecclesia Imre Ozoraiego (dwa wydania w 1535), kancjonał Istvána Gálszécsiego (1536 i 1538) czy prace Matyasa Dévai m.in. Orthographia Ungarica. Z racji wydrukowania łącznie około 14 pozycji węgierskich, Wietora uznaje się za głównego wydawcę literatury w tym języku swoich czasów. Wiele tytułów finansowali możnowładcy madziarscy, jak choćby przedstawiciele rodu Perényich, z którym drukarz utrzymywał kontakty od czasów wiedeńskich.

    W mitologii rzymskiej Terminus to bóg granic między prywatnymi posiadłościami, ale przede wszystkim granic państwowych. Był również bóstwem opiekuńczym samych znaków granicznych, które po łacinie nosiły tę samą nazwę co bóstwo i były z nim czasem utożsamiane. Każdy z kamieni granicznych uświęcano poprzez ofiarę dla boga. Na cześć Terminusa odbywały się święta zwane Terminaliami. Obchodzone były raz do roku, 23 lutego, szczególnie przez właścicieli ziemskich. Wierzono, że Świątynia Jowisza Najlepszego Największego na Kapitolu została wzniesiona na miejscu chramu Terminusa. Bóg ten był czasem czczony jako aspekt Jowisza: "Iuppiter Terminalis".International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    Wyposażenie i organizacja oficyny[ | edytuj kod]

    Wietor dysponował dobrze wyposażoną oficyną, część zasobu typograficznego pochodziła z jego wiedeńskiej drukarni. Spośród czcionek posługiwał się antykwą Jensona i kursywą Manucjusza, w drukach polskich najnowszą niemiecką frakturą z Norymbergi (uzupełnianą o polskie znaki), a od początku lat. 30. – szwabachą. Wychodząc naprzeciw zapotrzebowań humanistów, używał także czcionek greckich (o nieustalonym pochodzeniu) i hebrajskich. Posługiwał się dwoma sygnetami drukarskimi. W pierwszym, używanym już w Wiedniu, widniał jego monogram. Natomiast drugi przedstawiał bożka Terminusa, otoczonego sentencjami w kilku językach – symbolem tym posługiwał się niekiedy także Erazm.

    Kalendarz astronomiczny (astrologiczny) – współcześnie jest to kalendarz podający dla określonego terytorium np. Polski daty zjawisk astronomicznych takich jak pojawienie się komety, zaćmienia Księżyca, Słońca, rojów meteorów, ciekawych układów planet. Oprócz daty podawany jest obszar, na którym zjawisko będzie widoczne, czas, kierunek w którym należy patrzeć oraz, zwłaszcza dla amatorów, dodatkowe wskazówki naprowadzające obserwatora. Kalendarz astronomiczny dla Polski dość regularnie zamieszcza miesięcznik Wiedza i Życie.Jan Haller (ur. 1467 w Rothenburg ob der Tauber – zm. 1525) – wydawca, właściciel drukarni w Krakowie, kupiec krakowski. Protoplasta rodu Hallerów.
    Królowa Bona, drzeworyt z pracy Decjusza, wydrukowanej przez Wietora

    Poza tym dysponował bogatym zasobem drzeworytów, wykonanych estetycznie, na wysokim poziomie artystycznym. Część z nich pochodziła z Wiednia, część być może z Włoch, niewykluczone też, iż niektóre wyszły z jego własnej pracowni drzeworytniczej. Szczególnie dużo ilustracji umieszczał w drukach polskich. Pod tym względem najokazalej prezentował się Żywot Pana Jezu Krysta, ozdobiony całostronicowymi drzeworytami Hansa Schäuffeleina, znanymi z dzieła Speculum passionis Domini nostri Iesu Christi Udalryka Pindera. Spośród innych wydawnictw wiele dzieł Erazma wzbogacał o portret autora w otoku, inspirowany medalionem Quintina Metsysa, natomiast edycja kroniki Miechowity wyróżniała się imaginacyjnym pocztem władców polskich. Dołączona do niej praca historyczna Decjusza była zdobiona podobiznami Zygmunta Starego, Bony Sforzy i Zygmunta Augusta – wizerunki króla i królowej miały cechy zindywidualizowane, portretowe. Również zbiór Statuta Sigismundi I zawierał realistyczną podobiznę monarchy. Wietor walory estetyczne swoim książeczkom zapewniał nie tylko ilustracjami, ale także odpowiednią kompozycją kolumn tekstu i pięknym krojem stosowanych czcionek. Stosowane przez niego zdobnictwo zdradza wyraźnie wpływy drukarstwa Bazylei, a rozpowszechniało się w Krakowie z racji wypożyczania materiałów zdobniczych między oficynami. Dbał także o wykorzystywanie papieru dobrej jakości, sprowadzając go z podkrakowskich papierni w Mogile, Prądniku i Balicach.

    Bona Sforza d’Aragona (ur. 2 lutego 1494 w Vigevano, zm. 19 listopada 1557 w Bari) – od 1518 królowa Polski i wielka księżna litewska, księżna Rusi, Prus i Mazowsza itd., księżna Bari i Rosano, spadkobierczyni pretensji do Królestwa Jerozolimy od roku 1524. Żona Zygmunta Starego, matka Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki.Stryków – miasto w woj. łódzkim, w powiecie zgierskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Stryków. Był miastem szlacheckim.

    Brak dokładnych informacji na temat organizacji oficyny, wysunięto przypuszczenie, iż dysponowała trzema lub czterema prasami drukarskimi, a pracowało w niej co najmniej 16 osób. Z nazwiska znanych jest kilku spośród czeladników Wietora, z lat 20. i 30. Jako doradcy literaccy i korektorzy współpracowali z nim, krócej lub dłużej, m.in. Agrykola młodszy, Leonard Coxe, Hozjusz, Sylvester, Hieronim z Wielunia, Walenty Thornalius Panonius, Walenty Polidamus, Franciszek Hymer, Benedek Abádi. Część z nich drukowała też u niego swoje własne prace. Korzystał także z doradztwa profesorów uniwersytetu.

    Łazarz Andrysowicz (ur. ? w Strykowie, zm. w 1577) – renesansowy polski drukarz pochodzenia ormiańskiego, założyciel Oficyny Łazarzowej. Wydał ok. 270 książek, dbając w wysokim stopniu o estetykę publikacji. Cenione są jego wydawnictwa muzyczne, wydrukował m.in. utwory Mikołaja Gomółki, Wacława z Szamotuł oraz Valentina Bakfarka.Norymberga (niem. Nürnberg) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Środkowa Frankonia, siedziba regionu Industrieregion Mittelfranken oraz powiatu Norymberga. Położone nad rzeką Pegnitz (nieco powyżej jej ujścia do rzeki Regnitz), gospodarcza i kulturalna stolica Frankonii, drugie co do wielkości miasto w Bawarii. Liczy 510 602 mieszkańców (31 grudnia 2011). Najbliżej położone duże miasta: Monachium – ok. 150 km na południowy wschód, Stuttgart – ok. 156 km na południowy zachód i Frankfurt nad Menem – ok. 186 km na północny zachód. Miasto zniszczone podczas II wojny światowej, odbudowane.

    Rywalizacja z konkurencją[ | edytuj kod]

    Wietor łączył wykształcenie humanistyczne ze zmysłem kupieckim. Starał się otrzymywać intratne zamówienia i zdystansować swoich konkurentów, z których najpoważniejszym był Haller, a po jego śmierci, Maciej Szarffenberg. Dbał o staranne i estetyczne wykonanie tekstów i druk, książki opatrywał przedmowami oraz dedykacjami (po łacinie i po polsku), skierowanymi do protektorów czy wybranych czytelników, polecając im swoje wydawnictwa. Oprócz nich umieszczał także krótsze teksty – podziękowania i odezwy, w których opisywał okoliczności wytłoczenia tytułu, ale też informacje o niskiej cenie i zachęty do zakupu. Starał się pozyskiwać nowych klientów, na przykład podejmując się drukowania po węgiersku – w tym przypadku przed stratami finansowymi zabezpieczało go wsparcie mecenasów.

    Altarysta (ołtarznik) z łac. altarista - w średniowieczu i czasach nowożytnych duchowny, opiekun altarii w kościele, czerpiący z tego tytułu swoje dochody. Altaryści mieszkali zazwyczaj w małych domkach w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, często przylegających do cmentarnego muru. W przypadku większych kościołów, w których znajdowało się kilka ołtarzy, altarystów bywało także kilku, każdy z nich mieszkał w swoim domu, a budynki te tworzyły często charakterystyczny wianuszek małych kamieniczek obok kościoła (pozostałość takich domków stanowią np. kamieniczki Jaś i Małgosia we Wrocławiu).Mikołaj Hussowski (vel Mikołaj Hussowczyk, vel Mikołaj z Hussowa, łac. Nicolao Nicolai Hussowsky, ur. między 1475 r. a 1485 r., zm. po 1533) – piszący po łacinie poeta okresu wczesnego renesansu, duchowny katolicki, notariusz publiczny kreacji apostolskiej.

    W swojej działalności stosował także nieuczciwe metody, typowe dla ówczesnych wydawców. Tak było w przypadku jego relacji z Janem Sandeckim. W 1522 roku przeciągnął go z oficyny Unglera do współpracy ze sobą. Doszło jednak między nimi do zatargu, gdy Sandecki spróbował własnej działalności. Tłem konfliktu była publikacja dochodowych kalendarzy astronomicznych. Sandecki uzyskał przywilej na ich druk i wytłoczył swoim nakładem u Wietora kalendarz na 1526 rok autorstwa Mikołaja z Szadka. Jednak Wietor wykorzystał protesty innych drukarzy i proces jaki wytoczyli Sandeckiemu (1525), by przejąć cały nakład oraz sam przywilej. Ostatecznie Sandecki musiał odstąpić jemu, ale i innym księgarzom, to co wydrukował. Poza tym utracił poparcie Andrzeja Krzyckiego, który do tej pory otaczał go opieką, ponieważ Wietor przekonał dostojnika, iż Sandecki nie da rady otworzyć własnego warsztatu.

    Dzielnica I Stare Miasto – dzielnica, jednostka pomocnicza gminy miejskiej Kraków. Do 1990 r. wchodziła w skład dzielnicy Śródmieście.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Wietorowi zdarzało się wytłaczanie wyższego nakładu książki niż ten określony w umowie z autorem, tak by nadwyżkę sprzedać na własny rachunek. Takie było tło sporu z 1535 roku między nim a Mikołajem Jaskrem, który drukował u niego swoje łacińskie tłumaczenie zbioru prawa niemieckiego, na którego sprzedaż miał wyłączność. Ostatecznie zatarg został rozstrzygnięty polubownie (1537). Z kolei w 1538 roku nielegalnie wydrukował kalendarz astronomiczny, łamiąc przywilej wyłączności Macieja Szarffenbergera. Sprawa trafiła do sądu i musiał zapłacić odszkodowanie oraz oddać część nakładu. Wietor przedrukowywał też książki wydane przez inne oficyny. Tak robił z tytułami, który wychodziły z drukarni Singreniusa, choć być może w tym przypadku posiadał na to jego zgodę. W czerwcu 1540 roku Helena Unlgerowa oskarżyła Wietora (i Szarffenbergera) o przedruk na jej szkodę, oszacowaną na 500 złotych, Psałterza Walentego Wróbla, jednak z tej sprawy wyszedł bez żadnych konsekwencji. Dwa lata później z podobnymi zarzutami wobec niego przed sądem rektora i miejskim wystąpił Andrzej z Kobylina, autor oficjalnego kalendarza astronomicznego. Warsztat Wietora dwanaście razy (do 1550) wydawał Statuta Sigismudi I, ale zawsze z datą „1524”, co prawdopodobnie było formą obejścia królewskiego przywileju, który dawał drukarzowi prawo powielania tego zbioru, lecz tylko na okres tego roku.

    Publiusz Papiniusz Stacjusz (ok. 45 - 96), poeta rzymski, urodzony w Neapolu, związany z dworem cesarza Domicjana. Utracił względy cesarza po opublikowaniu dzieła poświęconego wojnie z Germanami (De bello Germanico), po czym powrócił do Neapolu, gdzie zmarł. Zachowały się następujące utwory Stacjusza:Mátyás Biró, inaczej Maciej Devay, nazywany także Węgierskim Lutrem (ur. ? w Deva w Siedmiogrodzie – zm. około roku 1547 w Debreczynie), teolog, znany krzewiciel luteranizmu na Węgrzech, uczeń i współpracownik Marcina Lutra. Jako uczeń Lutra, Biró mieszkał w jego domu.

    Wobec reformacji[ | edytuj kod]

    Wietor, któremu z racji humanistycznych zainteresowań nieobce były zagadnienia reformy Kościoła, utrzymywał kontakty ze przedstawicielami polskiej reformacji, zapewne znał Andrzeja Trzecieskiego i jego otoczenie, jednak charakter tych relacji nie jest do końca jasny. W 1536 roku drukarz został aresztowany i uwięziony w ratuszu za sprowadzanie i kolportaż książek oraz obrazów, które uznano za obrażające wiarę katolicką. Być może chodziło o Epistula ad Henricum VIII Marcina Lutra lub przekład Biblii niemieckiego teologa z drzeworytami Cranacha. Wietor bronił się tłumacząc, iż nie znał treści sprowadzonych książek, ostatecznie proces o złamanie zakazów króla i biskupa nie zakończył się dla niego żadnymi poważniejszymi konsekwencjami, najpewniej w ogóle do niego nie doszło. Władze kościelne podejrzewały go jednak czasem o herezję, stąd przed sądem biskupim musiał złożyć wyznanie wiary, choć nie jest do końca jasne, kiedy miało to miejsce (1536 lub później). W 1545 roku poznał się bliżej z Bernardem Wojewódką, który przebywał w Krakowie z polecenia księcia Albrechta Hohenzollerna w misji dotyczącej uruchomienia drukarni w Królewcu. Nazwisko Wietora pojawiła się kilka razy w korespondencji Wojewódki z księciem, sam drukarz najpewniej osobiście wybrał się do Prus Książęcych, jednak nie zdecydował się na założenie filii własnej oficyny w Królewcu. W następnym roku wytłoczył, w formie druku ulotnego, tłumaczenie Psalmu 13, z nutami, autorstwa Wojewódki. Jednak w trakcie swojej działalności drukował także teksty potępiające reformację, od bulli Leona X po pisma humanistów.

    Diecezja włocławska – jedna z diecezji kościoła rzymskokatolickiego w metropolii gnieźnieńskiej w Polsce, ustanowiona w XII wieku, jako jedna z pierwszych na ziemiach polskich. Początkowo biskupi rezydowali w Kruszwicy. W latach 1123-1125 Wolbórz stał się drugą stolicą biskupstwa kujawskiego, a później miastem rezydencjonalnym biskupów włocławskich, wzniesiono tam Pałac Biskupów Kujawskich. Do XIX wieku nazywana diecezją kujawską lub kujawsko-pomorską. W latach 1818-1925 jej tradycje przejęła diecezja kujawsko-kaliska. W 1925 przywrócona jako diecezja włocławska.Jan Trzynadlowski (ur. 29 grudnia 1912 we Lwowie, zm. 18 maja 1995 w Jeleniej Górze) – polski teoretyk i historyk literatury, wydawca.

    Księgarnia[ | edytuj kod]

    Prawdopodobnie Wietor zajmował się w Krakowie również księgarstwem. Wysuwano co do tego wątpliwości, opierające się na braku ścisłych informacji na temat jego sklepu czy straganu z książkami, jednak najpewniej prowadził księgarnię przy swojej drukarni. Za niewątpliwe uznaje się posiadanie przez niego w domu przy Gołębiej także księgarni sortymentowej. Mogło to być duże przedsięwzięcie: pewien przekaz podaje, iż po śmierci Wietora w jego księgarni pozostało od 3000 do 4000 tomów, badaczom nie udało się jednak odnaleźć inwentarza, który pomógłby w weryfikacji tej informacji. Wiadomo, iż zaopatrywali się u niego inni krakowscy księgarze, sam drukarz jeździł też do Gdańska i Poznania, zapewne zabiegając o rozpowszechnianie własnej produkcji, ale być może także sprowadzanych książek. Niewątpliwie importował książki z Wiednia do Krakowa, możliwe, że pośredniczył na dużą skalę w dostarczaniu druków z oficyny Manucjusza. Utrzymywał kontakty z krajami niemieckimi (w samym Wiedniu z Winterburgiem, Singreniusem i braćmi Alantsee) i Węgrami, gdzie miał także swoich zagranicznych przedstawicieli.

    Panegiryk (z języka greckiego, ang. "panegyric", niem. "Panegyrikus") – gatunek literatury stosowanej, uroczysty tekst pochwalny (mowa, wiersz, list, toast, itp.) sławiący jakąś osobę, czyn, wydarzenie; pełen przesadnego zachwytu, często o charakterze pochlebczym. W starożytnej Grecji nazwą tą określano mowy wygłaszane na pogrzebach wybitnych osobistości, wodzów i polityków, sławiące ich zasługi obywatelskie i patriotyczne. Powszechny zwłaszcza w XVI – XVIII w. Pisany często przez poetów związanych z dworami królewskimi lub magnackimi. W epoce oświecenia starano się zwalczać panegiryzm. W staropolskiej poezji gatunek uprawiali m.in.: Jan Kochanowski, Szymon Szymonowic, Jan Andrzej Morsztyn, Ignacy Krasicki, Adam Stanisław Naruszewicz, Stanisław Trembecki, Daniel Naborowski.Jerzy Lesław Wyrozumski (ur. 7 marca 1930 w Trembowli) – historyk, profesor nauk humanistycznych, specjalizujący się w dziejach średniowiecza, były pracownik Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prezes Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, sekretarz generalny Polskiej Akademii Umiejętności, członek zarządu Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki. Członek Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów.

    Śmierć[ | edytuj kod]

    Hieronim Wietor zmarł w 1546 lub 1547 roku. Dokładna data jego zgonu pozostaje nieznana. W źródłach ostatnia wzmianka o nim jako o osobie żyjącej pojawia się w Aktach Wikariatu Konsystorza Krakowskiego – w zapisce z 25 września 1546 roku zostaje nałożona na niego ekskomunika za zaleganie z opłatą za dom (coroczną, w wysokości dwóch grzywien dla altarysty ołtarza głównego kościoła Mariackiego). Na pewno nie żył 21 marca 1547 roku, kiedy to jego żona widnieje w dokumentach już jako wdowa.

    Uniwersytet Wiedeński (niem. Universität Wien, pełna nazwa łacińska Alma Mater Rudolphina Vindobonensis) – uniwersytet z siedzibą w Wiedniu w Austrii. Został założony 12 marca 1365 r. przez Rudolfa IV. Największy i najstarszy uniwersytet w krajach niemieckojęzycznych. 87.000 studiujących (2010/2011).Ratusz w Krakowie (istniejący w latach ok. 1300–1820) – budowla wzniesiona na przełomie XIII i XIV wieku, dziś nieistniejąca, jedna z najstarszych w Polsce siedzib władz miejskich w średniowieczu i czasach nowożytnych.

    Życie prywatne[ | edytuj kod]

    Wietor był dwukrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa, z Apolonią, miał syna, Floriana (zm. 1532). Jego drugą żoną była Barbara, z którą doczekał się pięciu córek. Cztery spośród nich zmarły w dzieciństwie, tylko Zofia dożyła dojrzałości. Była dwukrotnie zamężna: z Bartłomiejem Gędźcą, introligatorem, sąsiadem rodziny, a po jego śmierci z Janem Wernerem lub Maciejem Przywileckim (obaj też byli introligatorami).

    Ulica św. Jana – ulica w Krakowie, która prowadzi od Rynku Głównego do murów obronnych; ulicę zamyka kościół pijarów. Nazwę zawdzięcza mieszczącemu się tu kościołowi św. Jana, a znana jest już od XIV w. jako platea S. Joannie Baptistae.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

    Mimo dużej energii i licznych kontaktów, Wietor nie zdobył tak dużego majątku jak inni współcześni mu drukarze. Zapewne sporo pieniędzy inwestował w swoją oficynę, ponosząc koszty wyposażenia, nabywania nowych czcionek czy wykonywania bogatej oprawy graficznej. Możliwe, że jego sytuacja (w tym czasowe problemy finansowe) była wynikiem braku zaangażowania w inne interesy, z których mógłby czerpać dodatkowe dochody. Mimo to udało mu się wejść w krakowskie środowisko umysłowe i artystyczne, do którego być może aspirował także dla podniesienia swojej pozycji społecznej. Obracał się w elicie intelektualnej miasta, możliwe, że dzięki związkom jeszcze z czasów studiów. Wedle przekazu Agrykoli młodszego odbywały się u niego spotkania towarzyskie, w rodzaju jakiś wieczorów muzycznych. Natomiast w jednym z listów Wojewódki do księcia Albrechta Wietor został scharakteryzowany jako drukarz staranny w swoim fachu, ale zarazem człowiek mrukliwy i mało przyjemny w obyciu.

    Sztuki wyzwolone (siedem sztuk wyzwolonych) (łac. septem artes liberales, właściwie siedem umiejętności godnych człowieka wolnego) – podstawa wykształcenia w okresie późnej starożytności oraz średniowiecza. Siedem sztuk dzielone było na dwie mniejsze grupy – trivium i quadrivium. Kanwą tego podziału było monumentalne, encyklopedyczne dzieło Marka Terencjusza Warrona, zatytułowane Disciplinarum libri IX (Dziewięć ksiąg naukowych).Jan Adamczewski (ur. 1 grudnia 1923 w Poznaniu, zm. 23 lutego 1997 w Krakowie) – dziennikarz, pisarz, miłośnik Krakowa.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Jan Marian Małecki, Jan M. Małecki (ur. 8 grudnia 1926 w Sosnowcu, zm. 12 czerwca 2017) – polski historyk, profesor, rektor Akademii Ekonomicznej w Krakowie w latach 1981–1984. Badacz dziejów Krakowa.
    Stanisław Hozjusz herbu Hozyusz, inne formy nazwiska: Hos, Hosius, Hosz, Hozyusz, Osius, Stanislaus Cracoviensis, Stanislaus Cracovianus, Stanislaus de Cracovia (ur. 5 maja 1504 w Krakowie, zm. 5 sierpnia 1579 w Capranicy k. Rzymu) – polski humanista, poeta, sekretarz królewski, sekretarz wielki koronny, dyplomata, biskup chełmiński i warmiński, kardynał, teolog-polemista, jeden z czołowych przywódców polskiej i europejskiej kontrreformacji.
    Jan ze Stobnicy, inna forma nazwiska Stobniczka, (ur. ok. 1470 w Stobnicy, zm. 10 lutego 1519 w Poznaniu) – geograf, filozof i przyrodnik, profesor Akademii Krakowskiej, pierwszy rektor Akademii Lubrańskiego.
    Sygnet wydawniczy (pierwotnie sygnet drukarski) – (fr. signet – znak, sygnał; łac. signo – pieczętuję, oznaczam), znak, godło drukarni, wydawnictwa bądź rzemiosła. Początkowo odbijany na końcu książki, od XVI w. na karcie tytułowej lub okładce książki. Identyfikował drukarza.
    Gaius Sallustius Crispus (86 p.n.e. - 34 p.n.e.) - rzymski historyk i polityk. Urodzony w Amiternum (obecnie: San Vittorino) w kraju Sabinów (północny wschód od Rzymu), autor De coniuratione Catilinae (Spisek Katyliny), Bellum Iugurthinum (Wojna z Jugurtą), oraz Historiae (Dzieje). Dwa pierwsze dzieła dotrwały do naszych czasów w całości, ostatnie, najbardziej dojrzałe i najobszerniejsze, zachowało się fragmentarycznie.
    Quintus Horatius Flaccus (ur. 8 grudnia 65 p.n.e. w Wenuzji, zm. 27 listopada 8 p.n.e.) – rzymski poeta liryczny okresu augustowskiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.181 sek.