• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Hetyci



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Amoryci (sum. MAR.TU, akad. Amurru) – lud semicki, pokrewny Kananejczykom, który na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. opanował większość Mezopotamii i rozległe obszary Syrii. Spowodowali oni upadek sumero-akadyjskiego państwa III dynastii z Ur, tworząc na jego gruzach szereg zwalczających się państewek, z których ostatecznie zwycięzcą okazał się Babilon Hammurabiego. Amoryci przejęli kulturę sumero-akadyjską i stworzyli podstawy państw babilońskiego i asyryjskiego.Kaukaz – region na pograniczu Europy i Azji pomiędzy Morzem Czarnym a Kaspijskim wokół gór Kaukaz. Od północy graniczy z europejską częścią Rosji, od południa, w zależności od przyjmowanego podziału, z Bliskim Wschodem albo z Azją Zachodnią (Przednią).
    Płaskorzeźba króla Tudhalijasa IV w Yazılıkaya pod Hattusą
    Procesja 12 bogów świata podziemnego; płaskorzeźba z Yazılıkaya

    Hetyci (biblijni חתי lub HTY) – lud posługujący się indoeuropejskim językiem hetyckim, który około XVII wieku p.n.e. stworzył potężne państwo z centrum w Hattusa (dzisiejsze Boğazkale) w Anatolii. Potęga państwa opierała się na znakomicie, jak na owe czasy, uzbrojonej armii (broń z żelaza, zbroje, doskonałe rydwany bojowe). W okresie swojej największej świetności Hetyci kontrolowali Anatolię, północną Mezopotamię, Syrię i Palestynę. Państwo Hetytów upadło około 1200 p.n.e. prawdopodobnie pod naporem Ludów Morza, chociaż nieliczne hetyckie miasta-państwa w północnej Syrii przetrwały do roku 708 p.n.e.

    Wasal (łac. vassus, z celt. gwas, sługa) – we wczesnym średniowieczu osoba wolna oddająca się pod opiekę seniora w akcie komendacji. W zamian za lenno wasal zobowiązywał się służyć wiernie seniorowi radą i pomocą orężną. Uroczystą ceremonią przekazania lenna była inwestytura. Później wasal to osoba, która złożyła hołd lenny i przysięgę na wierność. Wasal sam mógł mieć wasala, dla którego był seniorem. Czyli oddawał mu w opiece fragment ziemi, którą sam otrzymał od własnego seniora. Z uwagi na popularność zasady w feudalizmie europejskim wasal mojego wasala nie jest moim wasalem stosunki lenne tworzyły skomplikowaną strukturę społeczną.Ammuna, Ammunas – król hetycki z czasów istnienia królestwa starohetyckiego, panujący w latach ok. 1550-1530 p.n.e., syn i zabójca swego poprzednika Zidanty I. Według Edyktu Telepinu jego rządy nie zostały pobłogosławione przez bogów i dlatego żadna z jego wypraw wojennych nie zakończyła się zwycięstwem, a podległe mu kraje zbuntowały się przeciw niemu. Zmarł najprawdopodobniej śmiercią naturalną, a na tronie zastąpił go Huzzija I.

    Spis treści

  • 1 Odkrycia archeologiczne
  • 2 Najwcześniejsze dzieje Hetytów
  • 3 Państwo starohetyckie (1650–1380 p.n.e.)
  • 4 Państwo nowohetyckie (1380–1200 p.n.e.)
  • 5 Królestwa późnohetyckie 1000–700 p.n.e.
  • 6 Porządek społeczny, gospodarka i kultura hetycka
  • 7 Prawodawstwo
  • 8 Religia Hetytów
  • 9 Władcy Hetytów
  • 10 Przypisy
  • 11 Bibliografia
  • Arzawa – nazwa regionu lub królestwa w zachodniej Anatolii. W II tysiącleciu p.n.e. zachodni sąsiad państwa Hetytów. Po upadku Hetytów znana jako Lidia.Kodeks Hammurabiego − babiloński zbiór praw zredagowany i spisany w XVIII w. p.n.e. za panowania króla Hammurabiego, szóstego przedstawiciela I dynastii z Babilonu.

    Odkrycia archeologiczne[]

    Brama Lwów w Hattusa

    Badania nad starożytną Anatolią rozpoczęły się w XIX wieku. W roku 1839 Francuz Charles Texier odkrył starożytne ruiny w pobliżu miasteczka Boğazkale (wówczas Boğazköy), które miały się okazać Hattusą – stolicą państwa Hetytów. W latach 70. XIX wieku dwaj badacze, William Wright i Archibald H. Sayce, który zbadał płaskorzeźby z Jonii, wysunęli hipotezę, że charakterystyczne zabytki znajdowane w Anatolii należy identyfikować jako pozostałości po kulturze biblijnych Hetytów. W 1887 roku dzięki odkryciu glinianych tabliczek z kancelarii Amenhotepa III, Echnatona i Tutenchamona w Tell el-Amarna, poznano imię hetyckiego króla Suppiluliumasa. Wśród tabliczek amarneńskich odkryto dwie tabliczki z nieznanym wówczas pismem, które potem okazało się być pismem hetyckim. W tym czasie wiedzę o indoeuropejskich Hetytach poszerzyły wykopaliska w Karkemisz (dzisiejszy Djerablus) i Zincirli.

    Bogini-słońce z Arinny (Wuruszemu, Wuruntemu, Ariniti) pani krainy Hatti, hetycka bogini nieba i ziemi, pani królów Hatti. Przedstawiana jako kobieta stojąca na grzbiecie jej poświęconych lwów. Małżonka boga Taru i matka boga burzy z Narik. Z biegiem czasu utożsamiona z boginią Hebat.Anitta, Anittas – anatolijski król miast Kussara i Nesa, syn Pithany, współczesny najprawdopodobniej asyryjskiemu królowi Szamszi-Adadowi I (1814-1782 p.n.e.).
     Zapoznaj się również z: Hetyckie pismo hieroglificzne.

    W 1906 roku niemiecki archeolog Hugo Winckler rozpoczął badania w Boğazköy, które potwierdziły tezę Texiera, iż ruiny były pozostałością po Hattusie. W trakcie wykopalisk, prowadzonych w kilku sezonach, odkryto archiwa państwowe, składające się z około 25 tysięcy tabliczek z pismem klinowym. Część z nich zapisana była w języku akadyjskim – lingua franca Bliskiego Wschodu w II tysiącleciu p.n.e., pozostałe w języku hetyckim (nesyckim), który odszyfrował w 1915 roku czeski uczony Bedřich Hrozný. W 1915 roku Hrozný opublikował wyniki swych prac i tę datę przyjmuje się jako początek hetytologii, jako odrębną dziedzinę wiedzy.

    Tuszratta (przypuszczalnie z sanskr. tvis-ratha "on który posiada rydwan budzący lęk")- władca huryckiej Mitanni panujący u schyłku rządów faraona Amenhotepa III i w czasie rządów jego syna Echnatona - prawdopodobnie 1380 p.n.e. - 1350 p.n.e. Był on synem Szuttarny II, a jego siostra Giluhepa i córka Taduhepa były żonami faraona Amenhotepa III. Taduhepa została później żoną Echnatona, który przejął po ojcu królewski harem.Teszub - główne bóstwo w panteonie hurycko-urartyjskim. Bóg burzy, który władał błyskawicami, wiatrem i deszczem. Król wszystkich bogów, syn Kumarbi, małżonek Hebat - Wielkiej Bogini.

    W 1925 roku czechosłowacka ekspedycja pod kierunkiem Bedřicha Hroznego odkryła w Kültepe (staroż. Kanesz, Nesa) archiwum listów i dokumentów staroasyryjskiej (XVIII wieku p.n.e.) karum – faktorii handlowej, w których występuje kilka hetyckich imion własnych. W 1947 roku przebadano osiedle późnohetyckie w Karatepe w Cylicji. W Yazılıkaya, 2 km od Boğazkale/Hattusa, zbadano skalne sanktuarium hetyckie. Wiele informacji o kulturze hetyckiej przyniosły wykopaliska w Alacahöyük, Karakhöyük, Beycesultan i Alişar Hüyük.

    Arinna – nazwa kilku miast istniejących w Anatolii w późnej epoce brązu, znanych ze źródeł hetyckich. Pierwsze z nich wymieniane jest wśród zachodnich krain z którymi walczył na początku XIV w. p.n.e. hetycki król Tudhalija II. Drugie leżało w północnej Anatolii, w pobliżu ziem należących do ludu Kaska, a trzecie najprawdopodobniej w południowej Anatolii. Najważniejszym spośród miast noszących nazwę Arinna było jednak to położone w centrum państwa hetyckiego, będące miejscem kultu bogini słońca, małżonki boga burzy. Było to jedno z najważniejszych centrów religijnych państwa hetyckiego. Król hetycki miał tu swój pałac, w którym zatrzymywał się, gdy odwiedzał to miasto w trakcie swych corocznych religijnych pielgrzymek. W mieście obchodzono szereg religijnych świąt, w tym AN.TAH.SUM, obchodzone wiosną święto „krokusa”. Z tekstów wiadomo, iż Arinna, miasto bogini słońca, leżało w odległości jednego dnia podróży od hetyckiej stolicy Hattusa. Dokładna lokalizacja tego miasta wciąż nie jest potwierdzona - najczęściej próbuje się je identyfikować ze stanowiskiem Alaca Hüyük, leżącym ok. 40 km na północ od Hattusa.Amenhotep III – faraon – władca starożytnego Egiptu z XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa. Według różnych źródeł, panował około: 1388-1351 p.n.e., 1413-1377 p.n.e., 1405-1367 p.n.e. lub 1386-1349 p.n.e. Syn Totmesa IV i Mutemui.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Telepinu (Telipinu) był hetyckim bogiem urodzaju. Pierworodny i ulubiony syn boga burzy Teszuba i Hebat. Brat boga Sarruma.
    Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie postuluje większość religii. Zajmuje się nim teologia i filozofia, gdzie jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm.
    Hatti (Ha-at-ti) – nazwa krainy historycznej z epoki brązu zamieszkanej przez lud Hatti (czasem zwany Protohetytami lub Hatytami) w okresie od trzeciego tysiąclecia p.n.e. do drugiego tysiąclecia p.n.e., później wyparci przez Hetytów. Stolicą w obu okresach było miasto Hattusa (Hattusas), którego ruiny znajdują się obecnie w północno-centralnej Turcji. Pierwszym władcą Hatti był Hatusili. W Hatti głównymi bogami byli Taru – Bóg Burzy oraz jego małżonka Tahattanuiti. Hatti jest zwana "krajem tysiąca bogów"; ten przydomek zyskała przez swoje podboje, bowiem Hetyci łączyli ze sobą podobne bóstwa oraz kultury. Po pewnym czasie bogów można było liczyć w tysiącach.
    Język hetycki (zw. również nesyckim) – najlepiej znany z wymarłych języków z podrodziny anatolijskiej języków indoeuropejskich. Mówili nim Hetyci w Azji Mniejszej w II tysiącleciu p.n.e. Poświadczony już w staroasyryjskich tekstach klinowych z Kanesz (Nesa, XVIII–XVII w. p.n.e.) był głównym językiem dokumentów klinowych z Hattusa, stolicy państwa Hetytów.
    Ramzes II zwany też Ramzesem Wielkim (w źródłach greckich Ozymandias) – trzeci faraon z XIX dynastii, syn i następca Seti I, jeden z najwybitniejszych i najdłużej żyjących władców starożytnego Egiptu okresu Nowego Państwa.
    Kizzuwatna lub Kizzuwadna – nazwa starożytnego królestwa istniejącego w II tysiącleciu p.n.e.. Położone było na wyżynach południowo-wschodniej Anatolii, niedaleko zatoki Aleksandretty. Otoczone było górami Taurus i rzeką Ceyhan. Stolica tego królestwa było Kummanni. W czasach późniejszym ten obszar był znany pod nazwą Cylicja.
    Bitwa pod Kadesz – bitwa pomiędzy wojskami egipskimi a hetyckimi, która miała miejsce w piątym roku panowania faraona Ramzesa II.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.06 sek.