• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Heraldyka kaszubska

    Przeczytaj także...
    Kiedrowski (Lew-Kiedrowski, Loewe-Kiedrowski, Lew odmienny) – kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Lew.Heraldyka polska – dział heraldyki zajmujący się herbami polskimi, badający m.in. historię powstania i używania herbów w Polsce, swoiście polskie cechy herbów i reguły heraldyczne, pod wieloma względami różniące się od heraldyki innych państw europejskich.
    Lipiński IV (Szur-Lipiński, Lew odmienny) − kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Lew.

    Heraldyka kaszubska zajmuje się herbami używanymi na terenie Kaszub.

    Pochodzenie szlachty kaszubskiej[]

    Herby szlachty kaszubskiej podzielić można na cztery grupy pod względem pochodzenia narodowego: herby pruskie, polskie, zachodnie (niemieckie, śląskie, zachodniopomorskie) oraz rodzime herby kaszubskie.

    Godła herbów kaszubskich[]

    Godła herbów kaszubskich również można podzielić na cztery grupy. Pierwsza to zwierzęta, najczęściej w pełnej postaci: wilk, ryś, wydra, byk, jastrząb, cietrzew, flądra, sowa, szpak, papuga, sokół i inne. Druga grupa to rośliny i przedmioty, najczęściej w grupie trzech, ułożone w wachlarz: strzały, lilie, róże, liście, krzaczki ruty, listki koniczyny, kwiaty itp. Grupa następna wywodzi się prawdopodobnie z dawnych kreskowych znaków własnościowych i zawiera najczęściej półksiężyc i gwiazdę w różnych układach. Herby te często uznawane są za odmiany polskiej Leliwy, chociaż są najpewniej rodzimego pochodzenia. Grupa czwarta zawiera elementy uzbrojenia, odmienione godła herbów polskich i wszystkie inne.

    Ryś (Bąkowski, Jackowski, Nostycz-Bąkowski, Nostycz-Jackowski, Pantera) – polski herb szlachecki, używany przez kilkanaście rodzin, głównie z terenu Pomorza (Kaszuby). Znany głównie jako herb Bąkowskich i Jackowskich, występował w wielu wariantach. Wśród heraldyków istnieją rozbieżności co do tego, jak powinna wyglądać podstawowa wersja tego herbu.Paszk II (Packi, Paczki, Paczkowski, Paschen, Paschke, Paschki, Paske, Passke, Pastke, Paszke, Paszki, Paszkowski, Patiske, Patzke, Schluszewski, Sluschewski, Sluszewski, Słuszewski, Sluzewski, Służewski, Paszk-Sluzewski, Paszk-Słuszewski, Paszk-Słuszewski, Paszk-Studzieński, Zadora odmienny albo Lew odmienny) − kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Zadora albo Lew.

    Podobieństwa do heraldyki polskiej[]

    Herby kaszubskie najczęściej są jednopolowe, co sugeruje, że można mówić o herbach polskich i kaszubskich w szerszym, "słowiańskim" kontekście.

    W przypadku niektórych herbów można zapewne mówić o rodach herbowych, w szczególności o tych, które noszą w herbie: półksiężyc z gwiazdą, półksiężyc między dwoma gwiazdami, półksiężyc z krzyżem oraz inne herby mające ze sobą cechy wspólne. Dotyczy to prawdopodobnie rodu Witków i Machów. Swoistym rodem heraldycznym, choć sztucznie stworzonym na polską modłę, była grupa rodzin używająca odmian herbu Księżyc (Trzy Gwiazdy). Rodem herbowym mogli być też herbowni używający herbu Ryś i jego odmian (Janicz), Sas Pruski i jego odmian (Dargolewski, Lutomski, Garczyński, Gut, Wiecki II, Zapędowski, Zawadzki, Żukowski), Lew i jego odmian (Lew II, Lew III, Lew V, Dorzyn, Czirson, Kiedrowski, Lipiński IV, Paszk II).

    Herbowni (klejnotni, współherbowni) - osoby i rodziny posługujące się tym samym herbem, lub jego odmianą, staropolskie określenie rodu herbowego.Dorzyn (Darzyn, Darsen, Darsen-Ciemiński, Daisen, Dorzyński, Lew odmienny) − kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Lew.

    Innym podobieństwem do heraldyki polskiej jest obecność proklam, czyli nazw własnych herbów. Swoje proklamy mają herby: Chośnicki (Strzały), Cietrzew, Nieczuła, Czarliński (Sówka), Borski (Noga goła), Doręgowski (Rogi na krzyż), Płachecki (Habicht), Pierzcha (Flądra). Jednakże nazwy te zostały prawdopodobnie sztucznie nadane przez polskich heraldyków.

    Gut (Guta, Gutt, Dargolewski odmienny, Sas Pruski odmienny) − kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Sas Pruski.Nieczuła (Szpak, Bartliński, Czerniewski, Schwarzenbach-Czerniewski) − kaszubski herb szlachecki. Wielu autorów herbarzy, począwszy od Niesieckiego, poprzez Ostrowskiego, skończywszy na Gajlu osobno traktują herb Bartlińskich i Czerniewskich. Ten pierwszy ma się według nich nieco różnić od drugiego. Jest to błąd, zapoczątkowany przez Niesieckiego, chociaż korygowany przez autorów późniejszych, przetrwał w niektórych herbarzach do współczesności.

    Charakterystyczne cechy[]

    Cechą charakterystyczną kaszubskiej heraldyki jest zmienność herbów nawet w obrębie bliskich krewnych z tego samego rodu. Wiele rodów występujących w 1570 z jednym herbem w latach późniejszych notowani są z innymi herbami. Przykładem są Zapędowscy, notowani najpierw z herbem własnym, potem z odmianą herbu Sas Pruski. Przyczyn tego stanu rzeczy jest kilka. Po pierwsze, herb nie zawsze był związany z rodem, oznaką szlacheckości było samo posiadanie herbu, niekoniecznie identycznego jak krewni. Szlachta kaszubska składała się w dużej mierze z tzw. panków (dy panen), często siedzących na drobnych działach w jednej wsi. Pankowie byli często niepiśmienni i nie interesowali się kształtem herbu, tylko samym faktem posiadania herbu. Drugą przyczyną zmienności herbów mogła być zwykła niewiedza w czasie legitymacji szlachectwa, bądź celowe przywłaszczanie herbu możniejszego rodu. Kolejną praktyką było używanie tzw. "pieczęci przyjacielskich", tj. sygnowanie dokumentów pieczęcią sąsiada bądź przyjaciela wobec braku własnej. W końcu rodziny osiadając w nowych dobrach, przyjmowały nierzadko nowe nazwisko odmiejscowe, a razem z nim nowy herb.

    Sas Pruski (Tesmer II, Mściszewski I, Msciszewski, Garczyński odmienny) – kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Garczyński, według Alfreda Znamierowskiego odmiana herbu Sas.Zawadzki (Ostoja odmienny) – polski herb szlachecki, używany na Kaszubach. Według opinii Alfreda Znamierowskiego jest to odmiana herbu Ostoja. Przemysław Pragert skłonny jest uważać za Ostoję odmienną tylko jeden wariant tego herbu (Zawadzki II), do reszty odnosząc się niepewnie.

    Bibliografia[]

  • Przemysław Pragert: Herbarz rodzin kaszubskich. T. 1. BiT, 2001, s. 47,143. ISBN 8391985261 (9788391985267).



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Leliwa (Leliwczyk, Leliwita) – polski herb szlachecki, noszący zawołanie Leliwa. Według najczęściej cytowanej w dawnych publikacjach opinii Jana Długosza herb ten wywodzi się z Niemiec. Opinii tej nie podziela jednak współczesny historyk Włodzimierz Dworzaczek. Jego zdaniem zarówno ród Leliwitów jak i sam herb ma polską proweniencję. Herb Leliwa występował głównie w ziemi krakowskiej, sandomierskiej oraz na terenie województwa poznańskiego. Spośród ponad 800 rodów używających podstawowej wersji herbu Leliwa do największego znaczenia politycznego oraz statusu majątkowego doszli Tarnowscy, Sieniawscy, Morsztynowie, Hlebowiczowie i Czapscy. Wpływowymi Leliwitami byli też Tyszkiewiczowie, ale im przysługiwała odmiana, Leliwa II. Potwierdzeniem statusu większości tych rodów było otrzymanie tytułów hrabiowskich i stosownych odmian w herbie (patrz sekcja odmiany, wersje arystokratyczne oraz alternatywne przedstawienia herbu). Leliwą pieczętował się także Juliusz Słowacki.
    Chośnicki (Malek, Małek odmienny, Podjaski odmienny, Strzały) – polski herb szlachecki, używany przez rodzinę osiadłą na Kaszubach. Według Przemysława Pragerta jest to ten sam herb co Podjaski. Rozróżnienia na osobne herby dokonał Juliusz Karol Ostrowski, a powtórzył go Tadeusz Gajl. Według nich jest to odmiana herbu Podjaski.
    Garczyński (Garczynski, Sas Pruski odmienny) – polski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Sas Pruski. Używany przez rodzinę pochodzenia kaszubskiego.
    Lew II (Krupski, Borzyszkowski II, Chadyn-Borzyszkowski, Szada-Borzyszkowski, Lew odmienny) − polski herb szlachecki, używany przez kilka rodzin. Przynajmniej dwie z nich były rodzinami kaszubskimi. Herb Lew II jest odmianą herbu Lew.
    Dargolewski (Dergolewski, Gut-Dargolewski, Księżyc z Mieczem, Księżyc i Miecz, Sas Pruski odmienny) − kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Sas Pruski.
    Wiecki (Widzki, Wietcki, Wietecki, Wietski, Wietzki, Grzebiński, Grzebieski, Księżyc odmienny, Leliwa odmienny) ∼ kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Leliwa lub Księżyc.
    Cietrzew (Ciecierza, Birkan odmienny, Berkhan, Birckhahn, Birckhan, Birkhahn) − polski herb szlachecki, prawdopodobnie pochodzenia pruskiego. Używany głównie przez szlachtę kaszubską.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.052 sek.