• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Henryk z Łajs

    Przeczytaj także...
    Prusowie – ludy bałtyckie zamieszkujące w średniowieczu tereny między Pomorzem, Mazowszem, Litwą a Bałtykiem (wybrzeże Bałtyku między dolną Wisłą a dolnym Niemnem). Obecnie na ich terytorium znajdują się: województwo warmińsko-mazurskie oraz obwód kaliningradzki.Sołtys (z niem. Schuldheiß, Schultheiß, Scholtis, Schulte(s) i Schulz(e), sędzia, ten, który wskazuje winnego; forma zlatynizowana scultetus) – osoba będąca przedstawicielem lokalnej społeczności, przeważnie wiejskiej. Jego rola począwszy od średniowiecza ulegała poważnym zmianom i od 1990 roku w Polsce jest organem wykonawczym sołectwa.
    Zasadźca (łac. Locator, 1180 Schultetus, 1249 Sculte) – w średniowieczu człowiek, który w imieniu właściciela ziemi i na podstawie uzyskanego od niego przywileju lokacyjnego zajmował się organizacją prac mierniczych w obrębie zakładanej lub przelokowywanej wsi lub miasta, tworzeniem miejsc do prowadzenia handlu (jatek i kramów), oraz sprowadzaniem potrzebnych fachowców de diversis climatibus i osiedlaniem ich na terenie objętym lokacją. Dla wsi najważniejszy był młynarz, kowal, specjalista od osuszania gruntów, dla miast rzemieślnicy różnych specjalności i kupcy.

    Henryk z Łajs, zasadźca drugiej lokacji Wartemborka (dzisiejsze Barczewo) oraz zasadźca wsi Skajboty. Pochodził ze znanej rodziny, mającej ogromne zasługi w zasiedlaniu południowej Warmii. Jego dziadek - Martin, jako wolny chłop w 1304 roku przybył do Prus był zasadźcą i założycielem, a następnie sołtysem wsi – w Łajsy (koło Pieniężna). Ojciec Henryka - Geriko piastował urząd sołtysa po swym ojcu. Brat Henryka, Jan z Łajs był zasadźcą Olsztyna.

    Skajboty (niem. Skaibotten) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Barczewo. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.Barczewo (dawniej Wartembork, niem. Wartenburg in Ostpreussen) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Barczewo. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego. Miasto położone jest na Warmii nad rzeką Pisą Warmińską. Ośrodek usług, drobnego przemysłu: drzewnego, metalowego, chemicznego, włókienniczego oraz spożywczego.

    Wyznaczenie Henryka na zasadźcę Wartemborka odbyło się za zgodą kapituły katedralnej, gdzie wymieniony został w przywileju miejskim opartym na prawie chełmińskim. Kiedy 6 stycznia 1354 roku po najeździe Litwinów przestało istnieć pierwsze miasto Wartberg, założenie nowego miasta w innym miejscu biskup warmiński Jan Stryprock powierzył Henrykowi z Łajs (6 czerwca 1364 r.). Wartburg (przez ludność polskojęzyczną zwany Wartembork, prawa miejskie otrzymało 4 lipca 1364 roku, z rąk biskupa warmińskiego Jana Stryprocka. Dokument oprócz granic gminy miejskiej i wysokości czynszów, określał też prawa i obowiązki zasadźcy. Henryk z Łajs był pierwszym zasadźcą, a później pierwszym sołtysem miejskim, później zwanym – burmistrzem. Osadę lokowano nie „na surowym korzeniu”, ale w miejscu zasiedlonym uprzednio przez Prusów. Prawdopodobnie przy sporządzaniu planu zabudowy miasta pomagał mu jego brat Jan z Łajs. Układ miasta oparto na planie regularnego prostokąta z układem ulic w formie szachownicy. W centralnej części z początku znajdował się rynek miejski ze studnią pośrodku, gdzie później stanął ratusz, wokół którego umiejscowiły się kamieniczki mieszczan. Zgodnie z założeniami aktu lokacyjnego w północno-wschodniej części usytuowano zamek biskupi. Obok zamku kościół farny św. Anny i Szczepana, dalej na wschód klasztor Franciszkanów z kościołem św. Andrzeja Apostoła.

    Warmia (niem. Ermland, warm. Warńija, mazur. Warmzia, łac. Varmia, staropruskie Wormjan) – kraina historyczna w obecnym województwie warmińsko-mazurskim. Nazwę wzięła od pruskiego plemienia Warmów. Barwy historyczne Warmii to czerwień i biel. Powierzchnia Warmii wynosi 4249 km².Jan z Łajs (niem. Johannes von Laissen, 1310–1388) – założyciel i pierwszy burmistrz Olsztyna, syn Geriko z Łajs, brat Henryka z Łajs. Był wolnym warmińskim chłopem. 13 października 1353 r. otrzymał przywilej lokacyjny wydany przez warmińską kapitułę. W 1372 r. za swe zasługi został wyniesiony do stanu szlacheckiego.

    Historycy przypisują Henrykowi z Łajs cechy przywódcze, dobrego organizatora i człowieka konsekwentnego w swoim działaniu, jak także zasobnego w gotówkę. Wszystkie jego przedmioty musiały być na tyle widoczne, by wzbudzały zaufania zwierzchników. Musiał się sprawdzać nie tylko jako organizator ale również jako zarządca, za co później otrzymał dziedziczne sołectwo miasta Barczewa.

    Henryk z Łajs zapewne musiał być wysoko ceniony przez biskupa Jana Stryprocka, który to powierzył mu również urząd zasadźcy wsi Skajboty. Kiedy w 1380 roku pożar zniszczył znaczą część drewnianej zabudowy miasta, miasto znacznie zostało rozbudowano. Z czasem doszło do takiej świetności, że po 42 latach, w 1406 roku radę miejską było stać wykupić dziedziczny urząd sołtysa. Od tego roku gród nad Pisą miał już rajców i burmistrza z wyboru.

    Źródła:

  • http://www.zenderowski.gower.pl/



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.