• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Henryk III Walezy



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Angoulême – miasto i gmina we Francji, w regionie Poitou-Charentes, stolica departamentu Charente, nad rzeką Charente.Noc św. Bartłomieja, zwana również krwawym weselem paryskim, a przez analogię do Nieszporów sycylijskich jutrznią paryską – potoczne określenie rzezi hugenotów (francuskich ewangelików reformowanych) w Paryżu, która miała miejsce w nocy 23 na 24 sierpnia 1572 roku. Nazwa wywodzi się od jednego z apostołów, św. Bartłomieja, którego święto liturgiczne obchodzone jest 24 sierpnia.
    Henryk Walezy i Ludwika Lotaryńska
    „Potęga Rzeczypospolitej u zenitu. Złota wolność. Elekcja.”, Jan Matejko
    Wjazd poselstwa polskich senatorów po Henryka Walezego do Paryża
    Bal wydany w Paryżu w 1573 roku na cześć poselstwa polskiego
    Polskie poselstwo u Henryka Walezego, obraz Teodora Axentowicza

    Henryk Walezy (fr. Henri de Valois), właściwie Edward Aleksander (ur. 19 września 1551 w Fontainebleau, zm. 2 sierpnia 1589 w Saint-Cloud) – pierwszy elekcyjny król Polski w latach 1573–1574, od 1574 król Francji jako Henryk III (ostatni władca Francji z dynastii Walezjuszów); wcześniej do 1574 jako członek domu francuskiego: książę Angoulême (od 1551), książę Orleanu (od 1573) i książę Andegawenii (od 1566).

    Piotr Adamczewski (ur. 19 maja 1942 w Warszawie) - polski dziennikarz i krytyk kulinarny związany z tygodnikiem Polityka oraz Radiem TOK FM. Odbył studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Autor m.in. takich pozycji jak Wielki świat od kuchni, Smakosz wędrowny, Męskie gotowanie, Krwawa historia smaków, Rok na talerzu oraz Wielkiej księgi drinków i koktajli. Współautor dziesięciu przewodników po restauracjach Warszawy i okolic pt. Za stołem. Prywatnie żonaty z Barbarą.Jerzy II brzeski (Jerzy II Wspaniały), (ur. 18 lipca 1523 w Legnicy zm. 7 maja 1586 w Brzegu) – syn Fryderyka II legnickiego i Zofii Hohenzollern, przedstawiciel śląskiej gałęzi dynastii Piastów.

    Jako czwarty syn Henryka II Walezjusza i Katarzyny Medycejskiej miał niewielkie szanse na tron francuski, dlatego uznano go za dobrego kandydata do tronu Rzeczypospolitej po bezpotomnej śmierci Zygmunta II Augusta, ostatniego króla z dynastii Jagiellonów. Mimo uwikłania rodu Walezjuszów w noc św. Bartłomieja i obaw przed przeniesieniem waśni religijnych do Rzeczypospolitej, podczas wyboru nowego monarchy szlachta poparła jego kandydaturę. Wśród przegranych kandydatów byli m.in. syn cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Ernest Habsburg, car moskiewski Iwan IV Groźny i król szwedzki Jan III Waza.

    Wielki mistrz – tytuł nadawany przełożonemu w większości zakonów rycerskich (np. w zakonie templariuszy, zakonie joannitów), naczelnikowi niektórych organizacji religijnych bądź para-religijnych (np. masońskich) oraz przewodniczącemu kapituły niektórych orderów (np. Order Krzyża Ziemi Maryjnej). Wielki mistrz posiadał szerokie kompetencje w sprawach dotyczących zakonu lub bractwa jako całości. Stanowisko wielkiego mistrza było obsadzane w drodze wyboru spośród członków danej organizacji.Walezjusze (fr. Valois) – dynastia królów francuskich panująca w latach 1328-1589. Jej założycielem był Karol de Valois - ojciec Filipa VI i syn Filipa III Śmiałego.

    Rządy Henryka III w Polsce i na Litwie były krótkie, wywarły jednak duży wpływ na przyszły kształt ustrojowy Rzeczypospolitej. Opracowane przez Sejm podczas bezkrólewia artykuły henrykowskie formalnie zmieniły państwo w monarchię elekcyjną z królem wybieranym po śmierci poprzednika metodą wolnej elekcji. Tymczasem we Francji sytuacja dynastyczna drastycznie się skomplikowała: Ludwik Walezjusz zmarł jeszcze w dzieciństwie, najstarszy brat Henryka, Franciszek II, w 1560, trzeci w kolejności do tronu Karol IX Walezjusz zmarł w wieku zaledwie 23 lat w maju 1574 nie pozostawiając legalnego następcy tronu. Tym samym młodszy od Karola o nieco ponad rok Henryk stał się pierwszym pretendentem do tronu francuskiego. W kilka dni po otrzymaniu wieści o śmierci brata Henryk potajemnie uciekł z Krakowa i udał się do Francji, gdzie w lutym 1575 został koronowany na króla Francji. Ostatecznie szlachta Rzeczypospolitej uznała ucieczkę króla za abdykację i na jego następcę wybrała Annę Jagiellonkę.

    Jałmużnik (fr. aumônier) − francuska godność, którą piastował jeden z duchownych na dworze książęcym. Za czasów króla Franciszka I Wielki Jałmużnik (Grand-Aumônier de France) stał na czele kleru francuskiego. W armii francuskiej Aumonier jest tytułem kapelanów (wojskowych, szkolnych, harcerskich itp.) różnych wyznań. W Wlk. Brytanii istnieje dziedziczny urząd Wielkiego Jałmużnika (biskup, lord High-Almoner), sprawującego nadzór nad fundacjami dobroczynnymi.Zamek w Międzyrzeczu – otoczona fosą średniowieczna twierdza obronna wzniesiona ok. 1350 przez Kazimierza Wielkiego w miejscu grodu warownego z drugiej połowy IX wieku, zlokalizowana na niewielkim pagórku w widłach dwóch rzek - Obry i Paklicy. Wchodzi w skład Międzyrzeckiego zespołu muzealno-zamkowo-parkowego.

    We Francji panowanie Henryka przypadło na szczyt trwających od lat 60. XVI wieku wojen religijnych. Widział on ratunek dla Francji w tolerancji religijnej i wzmocnieniu władzy centralnej, jego zapleczem stała się frakcja tzw. Politiques. Jego zamierzenia i plany poważnie ograniczały jednak ciągłe waśnie między ruchami politycznymi wspieranymi przez ościenne mocarstwa: wspieraną przez Hiszpanię Ligą Katolicką, popieranymi przez Anglię i Niderlandy Hugenotami i partią Malkontentów, ruchem jednoczącym katolickich i protestanckich arystokratów sprzeciwiających się absolutystycznym zapędom króla. Ostatnia z partii kierowana była przez najmłodszego brata monarchy, księcia d’Anjou. Ten zmarł w 1584, jako przedostatni z męskich potomków Henryka II. Jako że Henryk III do tego czasu nie doczekał się potomstwa, duże szanse na odziedziczenie tronu zyskał jego kuzyn, król Nawarry Henryk III Burbon, protestant. Jego kandydatura na nowo ożywiła wojny religijne, które przerodziły się w spór dynastyczny znany pod nazwą wojny trzech Henryków (fr. Guerre des trois Henri). W jej apogeum Henryk został zamordowany przez Jacques’a Clémenta, dominikanina i katolickiego fanatyka. Wbrew intencjom jego mocodawców z Ligi Katolickiej, następcą Henryka III został król Nawarry, który przeszedł na katolicyzm, przyjął imię Henryka IV i został pierwszym francuskim władcą z dynastii burbońskiej.

    Lotaryngia (fr. Lorraine, niem. Lothringen, lotar. Louréne) – kraina historyczna i region administracyjny w północno-wschodniej Francji. Graniczy z Belgią, Luksemburgiem i Niemcami oraz z regionami: Alzacja, Franche-Comté i Szampania-Ardeny.Sykstus V (łac. Xystus V, właśc. Felice Peretti OFMConv lub Felice Peretti di Montalti; ur. 13 grudnia 1521 w Grottammare, zm. 27 sierpnia 1590 w Rzymie) – papież w okresie od 24 kwietnia 1585 do 27 sierpnia 1590.

    Dzieciństwo[ | edytuj kod]

    Wczesne lata[ | edytuj kod]

    Henryk przyszedł na świat 19 września 1551 roku jako szóste dziecko, a czwarty syn Henryka II i Katarzyny Medycejskiej. Starsi od niego byliː cierpiący na bóle głowy Franciszek (1543), wątła i nerwowa Elżbieta (1545), Klaudia (1547), Ludwik (który zmarł po półtora roku) i reagujący wybuchami furii Karol Maksymilian (1550). Jedynie Henryk i młodsi od niego Małgorzata (1553) i Herkules, zwany później Franciszkiem (1555), byli zdrowymi, normalnymi dziećmi. Na chrzcie przyszły Henryk otrzymał imiona Aleksander Edward. Imię Aleksander, którego miał używać do bierzmowania było popularne w rodzinie matki. Imię Edward otrzymał po chrzestnym królu Anglii Edwardzie VI.

    Emmanuel Henri Victurnien, markiz de Noailles (ur. 15 sierpnia 1830 w Maintenon, zm. 16 lutego 1909 w Paryżu) – francuski dyplomata, historyk i krytyk literacki, poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny Francji w USA (1872-1873), ambasador Francji we Włoszech (1873-1882) i Imperium Osmańskim (1883-1886).Międzyrzecz (łac. Meserici, Mederecensis, niem. Meseritz) – miasto w woj. lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Międzyrzecz. Położone na Pojezierzu Lubuskim, między rzekami Obrą i Paklicą.

    Dzieciństwo upłynęło Aleksandrowi pomiędzy zamkami Fontainebleau, Blois i Amboise, z dala od ojca, który dużo podróżował w towarzystwie swej faworyty Diany z Poitiers. Dziećmi zajmował się matka, pozbawiona miłości męża i znaczenia, w nich upatrywała możliwość zaspokojenia zranionych ambicji. Dwór Katarzyny składał się z najpiękniejszych kobiet Francji, Włoch, Szkocji i Flandrii. Zwano go szwadronem podfruwajek, a Katarzyna uczyła swoje podopieczne jak rządzić mężczyznami. Młodzi Walezjusze wychowywali się wśród nich, rozpieszczani, obserwując od najmłodszych lat rozgrywające się na ich oczach romanse. Oddalenie od ojca i rządy surowej matki pogłębiły tylko zniewieściałość, która charakteryzowała ostatnie pokolenie Walezjuszów.

    Kamionek (dawniej Kamion lub Kamień, także Kamionki) – osiedle i obszar MSI w dzielnicy Praga-Południe w Warszawie. Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.

    Ze względu na słabe zdrowie w dzieciństwie Aleksander bardzo długo chodził w lekkich sukienkach. Był ulubieńcem matki, która nazywał go moje oczy i mały orzeł. Zachwycała się jego zdrowiem i urodą. Zawsze znajdowała dla niego czas na czułości i pieszczoty. Aleksander, tak jak i matka przejawiał zamiłowanie do nauki. Uczył się dobrze. Jego preceptorem był znakomity humanista francuski Jacques Amyot. Mały Aleksander rozczytywał się w Plutarchu i romansie Perceforest.

    Saksonia, Wolny Kraj Saksonia (łac. Saxonia; niem. Freistaat Sachsen; górnołuż. Swobodny stat Sakska; dolnołuż. Zwězkowy kraj Sakska) – kraj związkowy w Niemczech graniczący z Polską, Czechami i z następującymi krajami związkowymi: Bawaria, Turyngia, Saksonia-Anhalt i Brandenburgia. Stolicą jest Drezno. Obecnie niewielki skrawek historycznej Saksonii znajduje się w Polsce, w województwie dolnośląskim (okolice Bogatyni). Republika Saksonii jest spółką prawa publicznego. Reprezentuje ją premier Stanislaw Tillich.Moulins (wym. [mu.lɛ̃]) – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy, stolica departamentu Allier.

    Wojny zewnętrzne i domowe[ | edytuj kod]

    Marzenia o wielkich wojennych czynach młodego królewicza zderzały się z trudną rzeczywistością. Armia francuska w kolejnej rundzie wojny z Hiszpanią poniosła klęski pod Saint-Quentin (1557) oraz Gravelines (1558) i Francja zmuszona była w traktacie pokojowym w Cateau-Cambrésis (1559) zrezygnować z ambicji panowania we Włoszech. W 1558 roku najstarszy brat Aleksandra Franciszek został ożeniony z Marią Stuart. Rok później Klaudię wydano za księcia Lotaryngii, a Elżbietę za Filipa II, króla Hiszpanii. Młody Aleksander został księciem Angoulême i miał otrzymać własny dwór. Jednakże 30 czerwca 1559 roku król wyprawił wielki turniej dla uczczenia ślubu córki. Trafiony w pojedynku kopią przez oko w mózg przez współzawodnika Gabriela Montgomery'ego, zmarł po dziesięciu dniach. Królem Francji został 16-letni brat Aleksandra - Franciszek II.

    Henryk II (ur. 31 marca 1519 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 10 lipca 1559 w Paryżu) – król Francji od 1547 r., syn króla Franciszka I (1494–1547), z dynastii Walezjuszów i Klaudii Walezjuszki.Wielki testament (fr. Le grand testament) – utwór Franciszka Villona. Ukazuje uczucia człowieka żyjącego u schyłku średniowiecza. Powstał po wyjściu poety z więzienia paryskiego. Jest to pożegnanie ze światem i swoisty rachunek sumienia. Pojawia się literacki bohater, którego nie było do tej pory w literaturze. Średniowiecze nie znało bohatera przeciętnego, niczym się niewyróżniającego.

    Opiekę nad królem objęli Franciszek Gwizjusz i jego brat Karol kardynał lotaryński, wujowie jego żony. Opozycję przeciw Gwizjuszom zawiązali Ludwik Kondeusz i Antoni Burbon, którzy skupili wokół siebie zdemobilizowane po pokoju w Cateau-Cambrésis, rzesze szlachty i żołnierzy, którzy niezadowoleni, zasilili szeregi francuskich protestantów, od tego mniej więcej czasu zwanych hugenotami. Opozycjoniści próbowali porwać króla, zostali jednak rozbici i powieszeni na balkonach zamku Amboise. Aleksander wraz z braćmi był świadkiem egzekucji. 6 grudnia 1560 roku zmarł Franciszek II.

    Katarzyna Medycejska, wł. Caterina Maria Romola di Lorenzo de’ Medici (ur. 13 kwietnia 1519 we Florencji, zm. 5 stycznia 1589 w Blois) – księżna z rodu włoskich Medyceuszy. Żona delfina, a następnie króla Francji Henryka II z dynastii Walezjuszów. Order Świętego Michała (fr. Ordre de Saint-Michel) – francuski świecki zakon rycerski, który z czasem nabrał charakteru odznaczenia państwowego.

    Początek rządów królowej-matki[ | edytuj kod]

    Królem ogłoszono 10-letniego Karola. Aleksander ściskał brata w czasie uroczystości koronacyjnych, a król wołał, że wszystko chce z nim dzielić. Regentką ogłosiła się królowa-matka, choć prawo to przysługiwało Antoniemu de Burbon. Wobec słabości sił protestanckich chętnie uznał takie rozwiązanie, na które przystali również nie posiadający wystarczających praw do tronu Gwizjusze. Ci ostatni przygotowali w następnych tygodniach próbę porwania Aleksandra. W październiku 1561 roku Jacques de Savoie, książę Nemours próbował nakłonić dziesięciolatka do ucieczki do zamku Saint-Germain-en-Laye, na dwór lotaryński jego siostry Klaudii. Rozmowę podsłuchały jednak dwórki Katarzyny. Królowa-matka udaremniła te zabiegi. Aleksander został przesłuchany przed Radą Królewską. Upokorzony chłopak wywarł całą swą złość na katolicyzmie. Wspomagany przez królewskiego brata biegał po zamku przebrany za kardynała, przedrzeźniał obrzędy, wyśmiewał się z figur świętych, a siostrze palił książeczki do nabożeństwa.

    Jan III Waza (ur. 20 grudnia 1537 w zamku Stegeborg, zm. 17 listopada 1592 w Sztokholmie) – król Szwecji w latach 1569–1592. Syn Gustawa I Wazy i jego drugiej żony Małgorzaty Leijonhufvud.Mignoni Henryka III Walezego – grupa osobistych dworzan króla Henryka III, pełniąca rolę jego gwardii przybocznej i jednocześnie stronnictwa politycznego.

    Katarzyna wydała w styczniu 1562 edykt tolerancyjny, który zezwalał na prywatne odprawianie protestanckich obrzędów. Franciszek Gwizjusz odpowiedział egzekucją protestantów w Wassy, którzy wbrew prawu odprawiali nabożeństwo publiczne. Przeciw Gwizjuszom wystąpił Kondeusz. Królowa z Fontainebleau na próżno wzywała go, by udzielił jej oparcia. Pierwsi zjawili się Gwizjusze, którzy wymogli na niej kapitulację. 19 października pod Dreux siły protestanckie, dowodzone przez księcia Kondeusza, poniosły klęskę, a on sam dostał się do niewoli. Antoni Burbon zginął podczas oblężenia Hawru, a Franciszek Gwizjusz z ręki skrytobójcy. Oswobodzona spod wpływu wielkich panów Katarzyna wydała w marcu 1563 roku edykt kończący I wojnę religijną. Królowa zraziła się do protestanckich przyjaciół, którzy opuścili ją w krytycznym momencie. Katolicy okazali się silniejsi i nie można było rządzić bez nich. Karol i Aleksander musieli porzucić zabawy w kardynałów, świecić pobożnością i wysłuchiwać licznych mszy.

    Artur Grottger (ur. 11 listopada 1837 w Ottyniowicach, zm. 13 grudnia 1867 w Amélie-les-Bains-Palalda) – polski malarz, jeden z czołowych przedstawicieli romantyzmu w malarstwie polskim, ilustrator, rysownik, autor cyklu „kartonów” o powstaniu styczniowym.Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie.

    Po koronacji Karola Amyot został Wielkim Jałmużnikiem, a opiekę nad dalszą edukacją synów Katarzyny objął Franciszek Carnavelet, kierownik królewskiej ujeżdżalni. Aleksander czynił szybkie postępy w szermierce i w grze w piłkę, pierwowzorze tenisa. Czytywał romanse rycerskie Amadisa i Perceforesta, opowieści Aretina, poezję Ronsarda. Nauczył się na pamięć Testamentu Villona, rozczytywał się w Machiavellim, którego rozdział miano mu później czytać codziennie przed snem. Aleksander zawsze skłonny do przebieranek, wyżywał się w tych latach jako aktor dworskiego teatru i tancerz w baletach.

    Jan Firlej herbu Lewart (ur. 1521 w Dąbrowicy – zm. 1574 w Kocku) – marszałek wielki koronny, wojewoda krakowski, lubelski i bełski, sekretarz królewski, starosta rohatyński, działacz reformacji.Monarchia elekcyjna – ustrój polityczny charakteryzujący się wyborem monarchy (wodza, władcy, króla, cesarza) przez społeczeństwo lub jego uprawnioną część.

    Poszukiwania tronu dla Aleksandra[ | edytuj kod]

    Szukając dobrej paranteli dla swego syna Katarzyna podjęła rozmowy w sprawie ożenku Aleksandra z doñą Juaną – siostrą Filipa II – zwaną królową Portugalii, licząc na Księstwo Mediolanu i Królestwo Neapolu dla swego syna. Aby omówić ten projekt osobiście królowa ruszyła na początku 1564 roku w podróż ku granicy hiszpańskiej. Na dworze lotaryńskim, gdzie się zatrzymano, Aleksander został ojcem chrzestnym syna swej siostry Klaudii. W Marsylii przebrani za Turków synowie Katarzyny oglądali galery. W Montpellier, gdzie spędzili święta, po raz pierwszy zobaczyli śnieg i bili się śnieżkami. W styczniu dwór dotarł do Tuluzy, gdzie miał spędzić kilka miesięcy. 18 marca 1565 miało miejsce bierzmowanie braci królewskich. Aleksander przyjął po ojcu imię Henryka, a Herkules po dziadku i bracie – Franciszka.

    Jan Alojzy Matejko (ur. 24 czerwca 1838 w Krakowie, zm. 1 listopada 1893 w Krakowie) – polski malarz, twórca obrazów historycznych i batalistycznych, historiozof.François Villon (ur. 1431 lub 1432, zm. po 1463) – jeden z najwybitniejszych poetów francuskich epoki średniowiecza, autor Małego testamentu i Wielkiego testamentu (napisanego około 1461). Jego prawdziwe nazwisko brzmiało François de Montcorbier lub François des Loges.

    Katarzyna negocjowała z dworem hiszpańskim, jednocześnie korespondując w sprawie małżeństwa Karola z królową Elżbietą, a Henryka ze szkocką Marią Stuart. W maju dwór królewski zjechał do Bayonne. Henryk na czele trzydziestu jeźdźców wyjechał na spotkanie swej siostry, królowej hiszpańskiej, etykieta nie pozwalała jednak rodzeństwu się przywitać. Rozmowy ostatecznie nie przyniosły rezultatu. W drodze powrotnej w Tours, dwór spotkał Ronsarda. Po niepowodzeniu planów hiszpańskich Katarzyna rozpoczęła poszukiwania innego państwa dla ulubionego syna. Jan Baptysta Puccini, sekretarz, Zygmunta Augusta, zasugerował możliwość ubiegania się o tron polski po śmierci bezdzietnego króla polskiego. Równocześnie pojawiła się propozycja małżeństwa z córką bogatego elektora saskiego Augusta.

    Maria de Cléves, po mężu de Condé (ur. 1553, zm. 10 października 1574) – pierwsza żona księcia Condé, Henryka I.Maciej Jerzy Serwański (ur. 5 listopada 1946 w Poznaniu) – profesor zw. dr hab. historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

    Książę andegaweński[ | edytuj kod]

    Namiestnik królestwa[ | edytuj kod]

    Na początku 1567 roku w Moulins zwołane zostały Stany Generalne. Karol nadał tam Henrykowi tytuł księcia andegaweńskiego, wraz z rozległymi włościami (księstwami Bourbonnais i Owernii, hrabstwami Beaufort, Forez, Montferrand i drobniejszymi baroniami) i uposażeniem, a Franciszkowi tytuł księcia d'Alençon. Henryk z Franciszkiem serdecznie się nienawidzili, stosunki Henryka z królewskim bratem też z latami coraz bardziej się pogarszały. Prowadziło to do licznych konfliktów. Henryk miał odtąd własny dwór. Zarządzał nim René Villequier, który znając ambicje swego pana otoczył go orszakiem wysportowanych rówieśników, z o kilka lat starszym zabijaką Ludwikiem Berangerem panem Du Gast na czele. Z grupy tej powstać miała w przyszłości formacja mignonów.

    Księstwo Mediolanu było państwem istniejącym w północnych Włoszech od roku 1395 do 1797. Początkowo było częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, później pod panowaniem hiszpańskim, a następnie austriackim. Rządzone było przez wiele dynastii, w większości pochodzących spoza Włoch. Terytorium księstwa ulegało zmianom poprzez stulecia, jednak zawsze obejmowało znaczną część Lombardii z Mediolanem i Pawią. W skład księstwa wchodziła również Parma, ale w XVI wieku została oddzielona i wraz z okolicami utworzyła oddzielne księstwo.Bitwa po Dreux – starcie zbrojne, które miało miejsce 19 grudnia 1562. Rozegrała się między francuskimi katolikami, a hugenotami. Obie strony poniosły duże straty. Katolicy zwyciężyli.

    W 1566 roku w Niderlandach zawiązała się konfederacja przeciw rządom hiszpańskim. Dla spacyfikowania nastrojów wyruszyła na północ, wzdłuż granic francuskich, potężna armia hiszpańska. Zaniepokojony rozwojem wypadków przywódca hugenotów, książę Kondeusz, wystąpił na Radzie Królewskiej z oświadczeniem, że powoła w ciągu kilku dni 4-tysięczną armię, co było jawnym wejściem w kompetencje króla lub jego namiestnika. Henryk wystąpił w obronie króla jako jego namiestnik, choć formalnie nim jeszcze nie był. Kondeusz opuścił Paryż, pod koniec września próbował zaatakować zamek Montceaux i wziąć do niewoli przebywającą tam królową i jej synów. Uprzedzona o zamachu Katarzyna, pod eskortą najemników szwajcarskich, wycofała się do Paryża. Zaczęła się druga wojna religijna. 10 listopada 1567 pod Saint- Denis armia królewska dowodzona przez marszałka Anne de Montmorency odniosła zwycięstwo na hugenotami. Dowódca wojsk królewskich zginął na polu bitwy. Rojaliści byli jednak skłóceniː do naczelnego dowództwa aspirowali popierający kanclerza Montmorency i prohiszpańsko nastawieni Gwizjusze Nowym dowódcą i namiestnikiem królestwa Karol mianował w tej sytuacji brata, Henryka. Przez kilka następnych miesięcy młody dowódca prowadził podjazdowe walki z siłami Kondeusza i Coligny'ego. Na wiosnę Kondeuszowi zabrakło pieniędzy i 23 marca 1568 roku podpisano pokój w Longjumeau.

    Pacta conventa (z łac. warunki uzgodnione) – Umowa o charakterze publicznoprawnym podpisywana w czasie sejmu koronacyjnego przez każdego nowo wybranego w drodze wolnej elekcji króla. Umowy te redagowane były w czasie sejmu elekcyjnego przez reprezentantów sejmu i senatu oraz przez reprezentantów wszystkich kandydatów na tron Rzeczypospolitej z osobna. W pactach conwentach znajdowały się osobiste zobowiązania króla.Montpellier (oksyt. Montpelhièr) - miasto i gmina na południu Francji w odległości 10 km od wybrzeża Morza Śródziemnego, nad rzeką Lez, w regionie Langwedocja-Roussillon, w departamencie Hérault.
    Henryk w 1570 roku

    Król niespecjalnie interesował się królestwem. Całymi dniami polował. Henryk w tym czasie od rana zasiadał w Radzie Królewskiej, zajmując się pracą administracyjną, którą bardzo polubił. Starał się w bezpieczny sposób zdemobilizować wojska zaciężne, rozlokować armię królewską. Uczył się kierowania sprawami królestwa, którym rządziła matka.

    Franciszek II (ur. 19 stycznia 1544 w Fontainebleau, zm. 5 grudnia 1560 w Orleanie) – król Francji od 1559 r., syn Henryka II (1547–1559) i Katarzyny Medycejskiej, z dynastii Walezjuszów.Otwarty dostęp (OD, ang. Open Access, „OA”) – oznacza wolny, powszechny, trwały i natychmiastowy dostęp dla każdego do cyfrowych form zapisu danych i treści naukowych oraz edukacyjnych.

    Jarnac i Moncontour[ | edytuj kod]

    Katarzyna, która obawiała się Kondeusza, wydała marszałkowi Tavannesowi rozkaz pochwycenia księcia. Przedsięwzięcie nie powiodło się i przywódcy protestanccy rozpoczęli kolejną, trzecią, wojnę domową. Henryk zajął się koncentracją wojsk, przygotowaniem planów wojennych, zaopatrzeniem armii. W październiku wyruszył z wojskiem nad Loarę. Początki wojny zeszły jednak na nieudanych negocjacjach. Na początku marca 1569 armia Henryka znajdowała się pomiędzy Angoulême a La Rochelle, zdążając w kierunku zagrożonego przez hugenotów Bordeaux, od przeciwnika oddzielała ją rzeka Charente. W nocy 12 na 13 Tavannes zmylił czujność Coligny'ego i przez pospiesznie zbudowany drewniany most przeprawił wojsko. Do bitwy doszło pod miejscowością Jarnac. W decydującym momencie bitwy, gdy kawaleria Kondeusza uderzyła na rajtarów katolickich, Henryk zatoczył ze swą jazdą szeroki łuk i z flanki uderzył na oddziały Kondeusza rozbijając je doszczętnie. Bitwa zamieniła się w rzeź. Kondeusz zginął w walce. Coligny'emu udało się wycofać z resztką wojska.

    Królestwo Neapolu – nieformalna nazwa państwa istniejącego w latach 1282-1816 na obszarze dzisiejszych południowych Włoch; oficjalnie jego władcy posługiwali się tytułem królów Sycylii. Przed 1282 r. była to kontynentalna część Królestwa Sycylii; jednak w wyniku powstania ludności wyspy Sycylii władza króla Karola Andegaweńskiego została ograniczona do kontynentalnej części królestwa, podczas gdy wyspa Sycylia przeszła pod panowanie króla Aragonii Piotra III.Edward VII, Albert Edward von Sachsen-Coburg und Gotha (ur. 9 listopada 1841 w Londynie, zm. 6 maja 1910 tamże) – od 22 stycznia 1901 król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii i dominiów brytyjskich oraz cesarz Indii. Syn królowej Wiktorii. Panowanie Edwarda przyniosło pewien powiew świeżości w zakresie obyczajów – konserwatywna królowa Wiktoria stała się symbolem pruderii, jej syn słynął z rozrywkowego trybu życia. W przeciwieństwie do matki raczej nie brał bezpośredniego udziału w rządzeniu państwem, zajmując się pełnieniem funkcji reprezentacyjnych. Swoimi wizytami w Paryżu i ujmującym sposobem bycia podłożył jednak podwaliny pod porozumienie brytyjsko-francuskie (na przełomie XIX i XX wieku Francja i Wielka Brytania traktowały siebie z nieufnością, a często również i z wrogością) oraz powstanie Trójporozumienia, do którego dołączyła Rosja.

    Bezpośrednio po bitwie Henryk wszczął rokowania pokojowe. Na przeszkodzie zawarciu pokoju stanęli jednak zazdrosny o sławę brata król oraz Gwizjusze. 3 października doszło do kolejnej bitwy pod Moncontour na północ od Poitiers. Jazda hugenocka rozbita przez włoską kawalerię zaczęła się wycofywać, gdy Coligny pchnął do walki oddziały księcia Ludwika Nassauskiego. Henryk osobiście poprowadził szarżę, która przełamała opór przeciwnika i pod silnym ostrzałem rozbiła linię obrony głównych sił. Niedobitki zwyciężonych umknęły z pola walki, uwożąc rannego dowódcę. Szybka akcja mogła doprowadzić do rozgromienia niedobitków. Król jednak nakazał zaniechać pościgu i skupić się na obleganiu twierdz. Armia królewska nie miała na to odpowiednich środków. Wielomiesięczne działania oblężnicze nie przyniosły rozstrzygnięcia. W tym czasie Coligny odbudował swą armię. Rozpoczęto rokowania pokojowe, które 8 sierpnia 1570 doprowadziły do zawarcia pokoju w Saint-Germain-en-Laye. Trzy dni później parlament wydał edykt, który przyznawał hugenotom bardzo znaczący zakres swobód, pieczętując ich faktyczne zwycięstwo w wojnie.

    Reims – miasto i gmina w północno-wschodniej części Francji w regionie administracyjnym Szampania-Ardeny, w departamencie Marna. Położone w odległości ok. 160 km od Paryża nad rzeką Vesle.Henryk IV Wielki (ur. 13 grudnia 1553 w Pau w Nawarze, zm. 14 maja 1610 w Paryżu) – król Nawarry od 1572 (jako Henryk III) i Francji od 1589 r., pierwszy z dynastii Burbonów, najmłodszej gałęzi Kapetyngów.

    Romanse i polityka[ | edytuj kod]

    Po powrocie Henryka do Paryża matka podsunęła mu kochankę panią Ludwikę de la Béreaudière du Rouet. Henryk szybko jednak zorientował się w jej roli donosicielki i oddalił ją. Kolejną jego kochanką została niezwykłej piękności Renata de Rieux, pani na Châteauneuf. Wkrótce kochliwy Henryk poznał Marię de Clèves, hugenotkę, do której zapałał szczególnym uczuciem. Dla obydwu kazał swemu nadwornemu poecie układać płomienne wiersze, nie przeszkadzało mu to jednak nocami polować na damy, głównie prostytutki. W czasie tych eskapad dochodziło do awantur pomiędzy księciem i jego ludźmi, a ludźmi króla.

    Saint-Cloud – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Île-de-France, w departamencie Hauts-de-Seine. Mieści się na zachodnich przedmieściach Paryża, niecałe 10 kilometrów od centrum.Zakład Narodowy im. Ossolińskich (ZNiO, Ossolineum) – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum Książąt Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

    W 1571 roku królowa chcąc mieć wszystkich swych głównych oponentów pod kontrolą zdołała ściągnąć do Paryża Coligny'ego i Joannę nawarską, wdowę po Antonim de Burbon i matkę Henryka. Coligny'emu udało się narzucić swój autorytet królowi, zazdrosnemu o Henryka i pragnącemu uwolnić się spod dominacji matki. Otoczony młodymi hugenotami urządzał burdy uliczne. Zaczął się też skłaniać ku planom Coligny'ego ataku na Hiszpanię w celu skanalizowania niepokojów wewnętrznych w konflikcie zewnętrznym. Plany Coligny'ego popierała dyplomacja angielska i Medyceusze.

    Plutarch z Cheronei (gr. Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς, Plutarchos ho Chaironeus, ur. ok. 50 n.e., zm. ok. 125 n.e.) – jeden z największych pisarzy starożytnej Grecji, historyk, filozof-moralista oraz orator.Pietro Aretino właściwie Pietro Bacci (ur. 20 kwietnia 1492, zm. 21 października 1556) – pisarz włoski, twórca renesansu, autor listów poświęconych aktualnym problemom politycznym, ukazujących obyczajowość dworu i mieszczaństwa. Nazywany często "Biczem Książąt". Znany zarówno ze skandalizujących dialogów opisujących życie seksualne kurtyzan (Ragionamenti), jak i z dzieł o tematyce głęboko religijnej. Uznawany za twórcę literackiej pornografii.

    W maju 1572 oddziały protestanckie zdobyły w Niderlandach należące do Hiszpanii Mons i Vincennes. Henryk, po zwycięstwie Hiszpanów pod Lepanto, był przeciwny wojnie z Hiszpanią i nakłaniał raczej do przyłączenia się do Ligi antytureckiej. Przedstawił nawet na posiedzeniu Rady Królewskiej memoriał w sprawie szans Francji w wojnie z Hiszpanią. W czerwcu Hiszpanie odzyskali zdobyte miasta, a w lipcu pod Quiévrain pokonali Jeana de Hangest, hrabiego Genlis, przy którym znaleźli kompromitujące króla francuskiego listy popierające zaczepne działania protestantów w Niderlandach. Król naciskany z jednej strony przez ambasadora hiszpańskiego z drugiej przez Coligny'ego nie umiał podjąć decyzji. W tej sytuacji królowa-matka odzyskała wpływ na rządy nad państwem. Uspokoiła ambasadora hiszpańskiego i Coligny'ego, a resztę pieniędzy w skarbcu przeznaczyła na ślub Henryka de Bourbon ze swą córką Małgorzatą.

    Pascal Greggory, właśc. Pascal Charles Gréggory (ur. 8 września 1954 w Paryżu) – francuski aktor i scenarzysta teatralny i filmowy, trzykrotnie nominowany do nagrody Cezara. Grywał w sztukach i filmach reżyserowanych przez Erika Rohmera i Patrice’a Chéreau. International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    Dzień św. Bartłomieja[ | edytuj kod]

    Do Francji doszła wieść o śmierci Zygmunta Augusta. Henryk zakochany w księżnej de Clèves nie chciał jednak starać się o tron polski. Ustąpił dopiero pod naciskiem brata i z Francji wyjechał do Polski, by starać się o polską koronę dla księcia andegaweńskiego, biskup Jan de Monluc. Z początkiem sierpnia młody książę Kondeusz poślubił, ku rozpaczy Henryka, jego ukochaną księżną de Clèves. Tymczasem do Paryża przybył na czele ośmiuset szlachty hugenockiej Henryk de Bourbon. 18 sierpnia odbył się uroczysty ślub Henryka i Małgorzaty Walezjuszki. Następnego dnia grożącego wojną domową Coligny'ego postrzelił zamachowiec, Karol de Maurevert. Śledztwo podjęte na rozkaz króla skompromitowało jego matkę. Miasto wrzało. Protestanci zebrani przy łożu rannego admirała odgrażali się katolikom. Gruchnęła pogłoska, że Franciszek de Montmorency na czele trzydziestotysięcznej armii protestanckiej maszeruje na Paryż, protestanci domagali się śmierci Katarzyny Medycejskiej.

    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Jan Tęczyński herbu Topór (zm. w 1593 roku) – praefectus camerae regiae w 1576 roku, podkomorzy nadworny koronny w 1574 roku, kasztelan wojnicki w latach 1571-1593, starosta lubelski w latach 1564-1593, starosta rohatyński w latach 1562-1564, starosta parczowski.

    W tej sytuacji na dworze padła propozycja wytracenia przywódców protestanckich. Wobec liczebności sił protestanckich w stolicy, królowa wezwała na pomoc mieszczan i Gwizjuszy. Przywódca mieszczan Klaudiusz Marcel i Henryk Gwizjusz podjęli, niezależnie od uzgodnień z królową, przygotowania do wymordowania nie tylko przywódców protestanckich, ale wszystkich protestantów w stolicy. Chwiejny król stawił matce niespodziewany opór i sprzeciwił się planowi, ostatecznie jednak ustąpił i zamknął się w swej komnacie. Nad ranem Henryk, dotąd wspierający swą matkę, przekonał ją do odwołania całej akcji i pchnął kuriera z rozkazem do Gwizjuszy. Było już jednak za późno.

    Maja Berezowska, właśc. Maria Berezowska, posługiwała się też pseudonimem Ditto (ur. 13 kwietnia 1893 lub 1898 w Baranowiczach, zm. 31 maja 1978 w Warszawie) – polska malarka, graficzka, karykaturzystka i scenografka.Bitwa pod Lepanto (obecnie Nafpaktos) – bitwa morska stoczona 7 października 1571 na południowy zachód od Lepanto pomiędzy Imperium osmańskim a Ligą Świętą, zakończona zwycięstwem chrześcijan. Bój pod Lepanto był jedną z najkrwawszych bitew morskich w dziejach świata.

    24 sierpnia, o trzeciej rano dzwony Paryża dały sygnał do uderzenia na protestantów. Napastnicy w pierwszej kolejności zaatakowali dom admirała Coligny'ego i skupionej wokół niego po oberżach szlachty hugenockiej, później zajęli się łupieniem domostw mieszczańskich. Pozwoliło to sporej części szlachty uciec z Paryża. Tłumy zbrojnych paryżan otoczyły również Luwr. Królowa była zmuszona wydać chroniących się w murach zamku protestantów, ocaliła tylko zięcia i księcia Kondeusza, za cenę ich przejścia na katolicyzm. Henryk próbował na czele ośmiuset kawalerzystów i tysiąca piechurów pilnować porządku. Żołnierze jednak przyłączyli się do rabunku. Udało mu się ocalić jedynie marszałka de Cossé. Nad ranem powrócił do pałacu i zasiadł do pisania listów do gubernatorów i generalnych namiestników prowincji, nakazując nie zmieniać niczego w obowiązującym edykcie tolerancyjnym. Cztery dni później król zmienił jego polecenia nakazując dokonanie rzezi na prowincji. W wyniku rzezi zginęło co najmniej trzy tysiące hugenotów w Paryżu i kilkanaście na prowincji.

    Order Podwiązki (pełna nazwa ang. The Most Noble Order of the Garter) – najwyższe cywilne i wojskowe odznaczenie Wielkiej Brytanii oraz jeden z orderów domowych panującej w tym kraju dynastii. W hierarchii starszeństwa orderów świata zajmuje drugie miejsce po papieskim Orderze Chrystusa.Alexandre Dumas, ur. jako Dumas Davy de la Pailleterie (ur. 24 lipca 1802, zm. 5 grudnia 1870) – francuski pisarz i dramaturg, autor Hrabiego Monte Christo i Trzech muszkieterów.

    Oblężenie La Rochelle[ | edytuj kod]

    Po nocy świętego Bartłomieja królowa odzyskała pełnię władzy. Karol IX przestał się buntować, Gwizjusze stali się jej stronnikami. Przy pomocy swych włoskich współpracowników królowa przygotowała nowy edykt wyznaniowy znoszący wolność kultu publicznego i ograniczający go do domów szlachty, nakładający na protestantów kary pieniężne i konfiskaty oraz nakazujący poddanie miast hugenockich gubernatorom królewskim. La Rochelle zamknęła swe bramy. Za jej przykładem poszły miasta langwedockie. Nienawiść króla do Henryka doszła do szczytu. Aby rozdzielić zwaśnionych braci królowa wysłała Henryka przeciw La Rochelle. W listopadzie 1572 zamknął się pierścień wokół hugenockiej stolicy. Henryk organizował zaopatrzenie i nowe zaciągi nad Loarą. W lutym przybył pod roszelską twierdzę i rozpoczęło się oblężenie.

    Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.Godło Polski, jest obowiązującym symbolem Rzeczypospolitej Polskiej, obok flagi i hymnu. Jego archetypem jest dynastyczny herb Piastów – pierwszych władców Polski.

    Prace oblężnicze powoli postępowały naprzód, choć oblężeni zadawali armii królewskie dotkliwe straty. Flocie królewskiej udało się zablokować twierdzę od strony morza i rozproszyć idącą jej z odsieczą pomoc angielską. W miarę postępów oblężenia Henryk zaczął coraz silniej dążyć do pokoju. Pod murami La Rochelle doszła go wiadomość, że został wybrany królem Polski, co artyleria królewska uczciła salwą. 12 czerwca miał miejsce ostatni szturm, obliczony na zmęczenie oblężonych. 18 czerwca został podpisany pokój. Król rezygnował z wprowadzenia garnizonów do miast protestanckich, nakazał jednak dopuszczenie w nich kultu katolickiego, protestancki mógł być praktykowany prywatnie. La Rochelle zgodziła się przyjąć garnizon królewski. Zakończyła się czwarta wojna religijna.

    Bitwa pod Saint-Denis – część działań wojennych toczonych we Francji w trakcie wojen religijnych. Bitwa odbyła się 10 listopada 1567 w pobliżu Saint-Denis położonego niedaleko Paryża. Stronami walczącymi byli francuscy katolicy i protestanci, zwani w tym kraju hugenotami.Burbonia (fr. Bourbonnais, oks. Borbonés lub Barbonés) – region historyczny położony na terenie obecnych departamentów Aller i Cher. Za stolicę krainy uznaje się miasto Moulins.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    Mons (nid. Bergen) – miasto w Belgii położone przy granicy z Francją, stolica prowincji Hainaut. W 2008 zamieszkiwało je 91 152 mieszkańców, zajmuje powierzchnię 146,56 km².
    Hieronim Bużeński herbu Poraj (ur. ok. 1513, zm. 26 listopada 1580 w Krzeczowie) – kasztelan sieradzki w 1579 roku, podskarbi wielki koronny w latach 1569-1578,burgrabia krakowski w latach 1559-1566, żupnik krakowski w latach 1552-1577,sekretarz królewski ok. 1552 roku, starosta krzeczowski w latach 1558-1580, starosta brzeziński i dobczycki w 1569 roku.
    Katarzyna Jagiellonka (szw. Katarina Jagellonica, fin. Katariina Jagellonica) ur. 1 listopada 1526 w Krakowie, zm. 16 września 1583 w Sztokholmie – królowa szwedzka. Najmłodsza córka króla Polski Zygmunta I Starego i Bony Sforzy.
    Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.
    Masakra w Wassy (Vassy) miała miejsce dnia 1 marca 1562 r. Do mordu na francuskich protestantach (hugenotach) doszło w miasteczku Wassy w północno-wschodniej Francji. Zdarzenie zapoczątkowało cykl wojen hugenockich (1562-1598), które na około 100 lat osłabiły państwo francuskie. Wydarzenia związane z tą masakrą stały się powszechnie znane po opublikowaniu siedem lat później w Genewie czterdziestu drzeworytów przedstawiających drastyczne sceny z Wassy.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Henryk Lubomirski herbu Szreniawa bez Krzyża (1777-1850) – działacz polityczny, kurator literacki, mecenas sztuki, założyciel Muzeum Książąt Lubomirskich we Lwowie i ordynacji przeworskiej; I ordynat przeworski. Pracował jako kurator Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, przyczyniając się do jego wzrostu. Ogłosił drukiem kilka prac. Był ojcem Jerzego Henryka, pradziadkiem kardynała Adama Sapiehy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.146 sek.