• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Hekatompylos

    Przeczytaj także...
    Stanowisko archeologiczne - jest to każdy ślad materialnej działalności ludzkiej w przeszłości. Terminem tym określa się zwarty, oddzielony od innych podobnych wycinek przestrzeni w obrębie którego występują źródła archeologiczne wraz z otaczającym je kontekstem.Ostan (pers. استان; l.mn. ostan-haa, pers. استان‌ها) – irańska jednostka podziału administracyjnego, odpowiadająca w przybliżeniu prowincji lub np. polskiemu województwu. Każdy ostan podlega lokalnemu centrum (Markaz), najczęściej jest to największe miasto w prowincji. Na czele każdego ostanu stoi gubernator generalny (pers. Ostāndār), który jest odpowiednikiem polskiego wojewody. Obecnie Iran dzieli się na 31 ostanów.
    Gaius Plinius Secundus zwany Starszym (Maior) (ur. 23 r. n.e. w Comum Novum, dzisiaj Como we Włoszech, zm. 25 sierpnia 79 n.e. w Stabiach, dzisiaj Castellammare di Stabia) – historyk i pisarz rzymski.

    Szahr-e Ghumes pers. شهرقومس - stanowisko archeologiczne w Iranie, w ostanie Semnan, zazwyczaj identyfikowane ze starożytnym Hekatompylos.

    Stanowisko Szahr-e Ghumes rozciąga się w kierunku od północnego zachodu do południowego wschodu na długość około 4,8 km i maksymalną szerokość 2,1 km. Można na jego terenie wyróżnić cztery rejony: A, który zawiera wiele elementów z epoki żelaza i okresu achemenidzkiego, podobnie zresztą jak części rejonu B, zawierającego poza tym przedmioty pochodzenia hellenistycznego, ale przede wszystkim partyjskiego; C - położony na północnym skraju stanowiska i zawierający ceramikę z okresu sasanidzkiego oraz D, rozciągający się na północnym zachodzie stanowiska i zawierający przede wszystkim ceramikę z okresu od XI do do XIII wieku. Stąd można wysnuć wniosek, że pierwsi osadnicy przybyli na to miejsce prawdopodobnie na początku I tysiąclecia p.n.e., a ostatni mieszkańcy zginęli podczas najazdu Mongołów. Jednak nie było ono stale zamieszkiwane i prawdopodobnie z powodu tego, iż główne źródło zaopatrzenia w wodę pochodziło z północy lub północnego zachodu, można zaobserwować stopniowe przemieszczanie się osadnictwa w tych kierunkach.

    Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.Marek Jan Olbrycht (ur. 1964 r.) – polski historyk, specjalizujący się w historii starożytnej i archeologii śródziemnomorskiej; nauczyciel akademicki związany z uniwersytetami w Krakowie i Rzeszowie.

    Istnieje szereg argumentów przemawiających za identyfikacją Szahr-e Ghumes z antycznym Hekatompylos. Przede wszystkim znajduje się w nim szereg struktur i przedmiotów z okresu partyjskiego. Większość jego obszaru jest datowana na okres pomiędzy III a I w. p.n.e. i jest ono "jak dotąd największym znanym stanowiskiem w Iranie z tego specyficznego okresu, oczywiście stanowiącym pozostałości ważnego i bardzo rozległego miasta". W późniejszym okresie miasto zostało w większości opuszczone, co jest zgodne z przekazami antycznymi, które od I w. p.n.e. jako stolicę Partów wskazują Ktezyfon. Generalnie Szahr-e Ghumes nie ma charakteru tepe - w wielu miejscach grubość warstwy archeologicznego depozytu nie przekracza 1m. Także umiejscowienie stanowiska odpowiada położeniu Hekatompylos, jakie wskazują Strabon i Pliniusz Starszy. Wiemy, że w okresie sasanidzkim głównym miastem prowincji Ghumes (przez Greków nazywanej Komisene) było Szahrestan-i Qomesz, co należy uznać za wczesną formę obecnej nazwy Szahr-e Ghumes. Zaś według sasanidzkiej geografii Szahrestaniha-i Eran niegdyś znajdowała się tam rezydencja Partów.

    Świątynia ognia (pers.: Atasz Kade (آتشکده) lub Agiary w Indiach, czyli Dom ognia) – to budynek kultu religijnego zaratusztrian, spotykany przede wszystkim w Iranie, Indiach, Turcji i Azerbajdżanie.Wielcy Seldżucy, od: Seldżucy (tur. Selçuklular, aze. Səlcuqlar pers. سلجوقيان (Saldżughijân), arab. سلجوق (Saldżuk) / السلاجقة (al-Saladżika) – dynastia panująca w państwie założonym przez przywódców Turków Seldżuckich w XI wieku, albo nazwa tego państwa. Przymiotnik "wielcy" nadano jej, żeby odróżnić ją od innych dynastii wywodzących się z rodu Seldżukidów panujących w państwach powstałych w wyniku rozpadu sułtanatu Wielkich Seldżuków. Czasami określenie "Wielki Seldżuk" stosuje się jako nazwę własną, zastrzeżoną jedynie dla pierwszych trzech członków dynastii.

    Według Appiana Hekatompylos założył Seleukos I (312/311 - 281 p.n.e.), jednak wydaje się że w rzeczywistości tylko nadał on grecką nazwę już wcześniej istniejącemu perskiemu miastu, które pojawia się w źródłach w kontekście pościgu Aleksandra Macedońskiego (336 - 323 p.n.e.) za Dariuszem III (336 - 330 p.n.e.) w lecie 330 p.n.e. Grecka nazwa Hekatompylos (koine Ἑκατόμπυλο) oznacza "miasto o stu bramach". W rzeczywistości miasto miało bez wątpienia mniej bram i jego nazwę należy uznać za określenie wskazujące na to, że miało ich wyjątkowo dużo. Wraz z podbojem satrapii Partii przez Parnów ok. 238 p.n.e. Hekatompylos znalazło się pod ich panowaniem. Kiedy Antioch III Wielki (222 - 187 p.n.e.) zaatakował Partów w roku 209 p.n.e., miasto poddało się mu bez walki. Po zawarciu przez niego pokoju z Partami według wszelkiego prawdopodobieństwa powróciło jednak pod ich władzę. To najprawdopodobniej po tych wydarzeniach, gdzieś w ostatnich latach III w. p.n.e., Hekatompylos stało się królewską rezydencją Partów. Najstarsza wzmianka o takim statusie miasta znajduje się u Strabona, który cytuje Apollodorosa z Artemity, żyjącego w Królestwie Partów na przełomie II i I w p.n.e. Hekatompylos przestało być królewską rezydencją gdzieś na przełomie II i I w. p.n.e., po tym jak Partowie podbili Mezopotamię. Strabon pisze że w jego czasach (koniec I w. p.n.e.) zimową rezydencją Partów był Ktezyfon, a letnią Ekbatana. Gdzieś wtedy większość rejonu A w Szahr-e Ghumes została opuszczona. Według piszącego pod koniec I w. p.n.e. Izydora z Charaksu w eparchii Komisene (w której leżało Hekatompylos) w jego czasach było osiem wsi, ale żadnego miasta.

    Język perski, nowoperski (per. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.Aži Dahaka, Zahhak ("wąż Dahak", śrper. Dahak, nwper. Zahak) – mityczny król-smok, który objął władzę nad Irańczykami po utracie przez Dżamszida (awest. Jima Chszaeta), z powodu popadnięcia w pychę, boskiego charyzmatu - chwareny (nwper. farr - "chwała").

    Według przywołanego już powyżej Szahrestaniha-i Eran "stolica prowincji Qomes [Qomesz] [Szahrestan-i Qomes, można też przekładać jako "królewskie miasto Qomes"], o Pięciu Wieżach, została zbudowana przez Ażi Dahaka. Znajdowała się tam rezydencja Partów. Podczas panowania Jazdgirda [I] (399 - 421), syna Szapura [III] (383 - 388), została ona uczyniona warownią regionu, broniącą go przed grabiącymi Czolami". Odwołanie się do legendarnego Ażi Dahaka jako założyciela miasta świadczy o tym, że Sasanidzi zdawali sobie sprawę z jego starożytności. Wzmianka o uczynieniu z Ghumesu warowni sugeruje jego ponowne założenie. Pomimo panowania greckiego nazwy miejscowe okresu achemenidzkiego zazwyczaj przetrwały do czasów Sasanidów. Zakładając, że tak stało się także w przypadku Ghumesu, staroperską formę jego nazwy możemy zrekonstruować jako "*Qomisza". Najprawdopodobniej eparchia Komisene otrzymała swoją nazwę właśnie od achemenidzkiego *Qomisza, co było bardzo częstą praktyką w okresie hellenistycznym. Możliwy źródłosłów tej nazwy to staroperski rdzeń "qā", "qau" - "pustość", "czynić pustym", stąd "*Qomisza" oznaczałaby "otwarte, odkryte miejsce".

    Partia, grec. Παρθία, Παρθυαία, Παρθυηνή, stp. Parthawa - kraina historyczna starożytnego Iranu, położona w dzisiejszym północno-wschodnim Iranie i Turkmenistanie, na południowy-wschód od Morza Kaspijskiego.Chosrow II Parwiz (Chosroes II) (pahl. "Zwycięski") (ur. ?, zm. 28 lutego 628) – władca z dynastii Sasanidów panujący w latach 591–628, syn Hormizda IV.

    Sasanidzki "Qomesz" bronił regionu przed Heftalitami i Turkami. Za panowania Hormizda IV (579 - 590) Ghumes stał się siedzibą partyjskiego rodu Mihran, do którego należał zabity przez niego spahbed Pahlaw. Za syna Hormizda, Chosrowa II (590 - 628), miasto było siedzibą spahbeda Chorasanu, Karena z Nahawandu. Znajdowała się też w nim bardzo czczona świątynia ognia. Być może jednak za panowania Sasanidów Ghumes był niczym więcej niż frontową warownią, ponieważ nie znaleziono w nim żadnych monet. Pod koniec panowania Sasanidów Ghumes utracił status stolicy regionu na rzecz Damghanu. Arabowie zajęli całą prowincję w roku 643. Miasto ucierpiało w wyniku trzęsienia ziemi w roku 856, dane archeologiczne wskazują jednak na to, że było nadal zamieszkane. Obecność ceramiki z okresu seldżuckiego sugeruje, że zostało ono zniszczone dopiero w trakcie najazdu mongolskiego. Także lokalna tradycja przypisuje zniszczenie miasta Mongołom i wiemy, że w roku 1220 prowincję Ghumes zaatakował wódz Czyngis-chana (1206 - 1227) Sübeetej.

    Appian z Aleksandrii łac. Appianus Alexandrinus, gr. Ἀππιανὸς ὁ Ἀλεξανδρεύς (ur. ok. 95, zm. ok.180) – grecki historyk, urodzony w egipskiej Aleksandrii, gdzie pełnił wysokie stanowiska urzędnicze .Spahbod – perski tytuł oznaczający starszego oficera (dosł. "mistrz armii"), a w złożeniu Ērān Spāhbod odpowiadający marszałkowi polnemu. Tytuł znany co najmniej od czasów dynastii partyjskiej, Arsacydów. Spahbod posiadał szerokie uprawnienia, łącznie z prawem do negocjowania warunków pokoju. O potędze spahbodów świadczyć może fakt, że dwaj z nich, Bahram Czobin i Szarbaraz, zasiedli, jako uzurpatorzy, na tronie.

    Przypisy

    1. John Hansman. The Measure of Hecatompylos. „Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland”. 1981. s. 3. ISSN 0035-869X (ang.). 
    2. Marek J. Olbrycht: Iran Starożytny. W: Anna Krasnowolska (red.): Historia Iranu. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 2010, s. 258. ISBN 978-83-04-05047-1.
    3. John Hansman. The Problems of Qūmis. „Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland”. 1968. s. 135. ISSN 0035-869X (ang.). 

    Bibliografia[]

  • C.E. Bosworth: Kūmis. W: C.E. Bosworth, E. Van Donzel, B. Lewis, Ch. Pellat: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume V. Leiden: E.J. Brill, 1986, s. 366-367. ISBN 90-04-07819-3.
  • John Hansman, David Stronach, Harold Bailey. Excavations at Shahr-I Qūmis, 1967. „Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland”. 1970. ISSN 0035-869X (ang.). 
  • John Hansman. The Measure of Hecatompylos. „Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland”. 1981. ISSN 0035-869X (ang.). 
  • John Hansman. The Problems of Qūmis. „Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland”. 1968. ISSN 0035-869X (ang.). 
  • Marek J. Olbrycht: Iran Starożytny. W: Anna Krasnowolska (red.): Historia Iranu. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 2010. ISBN 978-83-04-05047-1.
  • (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});
    Heftalici – środkowoazjatycki lud koczowniczy, przez kronikarzy bizantyjskich nazywany też "Białymi Hunami" (sanskr. Śveta Hūṇa). Dyskutowana jest ich tożsamość z ludem Xiongnu oraz z Hunami, którzy najechali Europę w 370 r.Antioch III Wielki (ur. około 242, zm. 187 p.n.e.) – hellenistyczny władca (w latach: 223-187 p.n.e.) największego państwa powstałego na gruzach imperium Aleksandra Wielkiego – państwa Seleucydów (Seleukidów) rozciągającego się na Bliskim Wschodzie.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Parnowie (albo Parni, Aparna) (gr. Απαρνοι/Παρνοι, łac. Aparni albo Parni) – wschodnioirańskie plemię koczowników, które w III w. p.n.e. utworzyło państwo Partów.
    Strabon (gr. Στράβων, ur. ok. 63 p.n.e. w Amasei w Poncie, dziś Turcja, zm. ok. 24 n.e.) – grecki geograf, historyk i podróżnik.
    Seleukos I Nikator (gr. Nikator - zwycięzca; ur. ok. 358, zm. w 281 p.n.e.) – jeden z tzw. diadochów (gr. diadochos - dziedzic) Aleksandra Wielkiego, panował w latach 312 lub 311 p.n.e. - 281 p.n.e.
    Koine, koinè, greka wspólna (od gr. ἡ κοινὴ διάλεκτος, he koine dialektos – wspólny dialekt) – określenie powszechnej formy języka greckiego, która zastąpiła klasyczny język starogrecki i pozostawała w użyciu od początków epoki hellenistycznej do czasów późnoantycznych (ok. 300 p.n.e. - 300 n.e.). Greka koine stała się lingua franca wschodniej części basenu Morza Śródziemnego i nieoficjalnie drugim po łacinie językiem cesarstwa rzymskiego. W koine powstało wiele znanych ksiąg, m.in. Septuaginta i Nowy Testament.
    Ekbatana (pers. Hagmatana, gr. Ecbatana) – stolica państwa Medów, zbudowana w VIII wieku p.n.e. przez króla Dajaukk i rozbudowywana przez późniejszych królów Medii. Według Herodota w czasach Astyagesa miasto było otoczone siedmioma pierscieniami murów. Wewnątrz znajdował się zamek królewski i skarbiec. Po zajęciu Medii przez Persów została przekształcona w letnią rezydencję królów Persji z dynastii Achemenidów. Po zajęciu miasta przez Aleksandra III Wielkiego w 330 r. p.n.e. stała się głównym skarbcem nowego imperium.
    Arabowie (arab.: عرب ’Arab, w pierwotnym znaczeniu: „koczownicy”) – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.
    Dariusz III Kodoman, łac. Darius – ostatni król perski z dynastii Achemenidów, rządził jako Król Królów w latach 336-330 p.n.e. W języku perskim jego imię było wymawiane Darajawausz, w języku greckim Dareios Kodomanos, w języku egipskim Inczriusza.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.032 sek.