• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Harmonika - muzyka

    Przeczytaj także...
    Tonalność – rodzaj systemu dźwiękowego zakładającego hierarchiczne relacje między dźwiękami oraz współbrzmieniami. Podstawowym założeniem tonalności jest istnienie dźwięku podstawowego, centrum tonalnego, do którego w procesie kontinuum muzycznego ciążą wszystkie inne dźwięki.Progresja (postępowość, sekwencja) – termin muzyczny dotyczący przeniesienia danej melodii lub struktury harmonicznej o określoną odległość w górę (progresja wznosząca) lub w dół (progresja opadająca) skali muzycznej. Jest często stosowanym przez kompozytorów środkiem konstrukcyjnym. Progresja może modulować do innej tonacji(progresja modulująca), przykładowo ciąg akordów: C-A-D-H-E itd. kończąc w dowolnym miejscu modulację. W przeciwnym razie, gdy mimo progresji utwór pozostaje w tej samej tonacji, jest to progresja niemodulująca.
    Subdominanta (łac. sub = pod; dominus = panujący; skr. S) – czwarty stopień gamy durowej lub molowej znajdujący się w odległości kwarty czystej w górę lub kwinty czystej w dół od toniki (dlatego zwana jest też dominantą dolną). Jeden z trzech głównych stopni gamy obok toniki i dominanty.

    Harmonika – jeden z elementów dzieła muzycznego. Harmonika określana jest przez użytą w utworze skalę dźwiękową, fakturę (np. monodia, homofonia, polifonia) oraz – jeśli faktura utworu pozwala na takie określenie – przez sposób łączenia wielodźwięków. W niektórych dziełach współczynnik harmoniczny jest dominujący (dzieła z okresu klasycyzmu oraz wczesnego romantyzmu, np. opera Wolny strzelec Carla Marii von Webera), w niektórych jest równouprawniony z innymi czynnikami, np. czynnikiem melodycznym (dzieła okresu późnego baroku, np. preludia i fugi ze zbioru Das Wohltemperierte Klavier Johanna Sebastiana Bacha), w niektórych dziełach albo nie jest on jeszcze rozwinięty (literatura renesansowa) albo też jest już w zaniku (literatura późnoromantyczna), w innych natomiast – nie odgrywa on istotnej roli, powstając na gruncie zetknięcia struktur linearnych (dzieła XX-wieczne, np. Ludus tonalis Paula Hindemitha).

    Elementy muzyki, muzyczne, dzieła muzycznego – elementy porządkujące materiał dźwiękowy będący tworzywem dzieła muzycznego; w wyniku ich współdziałania dzieło uzyskuje określony kształt:Tonika, akord toniczny, centrum tonalne, ośrodek/punkt ciążenia tonalnego (fr. tonique; często oznaczana symbolem T) – z punktu widzenia harmonii jedna z trzech funkcji głównych systemu dur-moll (obok dominanty oraz subdominanty). Toniką bywa nazywany także pierwszy stopień skali durowej lub mollowej, będący prymą toniki w rozumieniu funkcyjnym.

    Harmonika w ujęciu historycznym[ | edytuj kod]

    Harmonika modalna[ | edytuj kod]

    Panowała mniej więcej od IX do XVI w. Opierała się ona na ośmiu skalach kościelnych, charakteryzowała się specyficznym łączeniem akordów i prowadzeniem głosów, stosowaniem charakterystycznych dla tej epoki technik kompozytorskich, np. organum, discantus, gymel, a także fauxbourdon (równoległe prowadzenie tercji i sekst).

    Dźwięk – wrażenie słuchowe, spowodowane falą akustyczną rozchodzącą się w ośrodku sprężystym (ciele stałym, cieczy, gazie). Częstotliwości fal, które są słyszalne dla człowieka, zawarte są w paśmie między wartościami granicznymi od ok. 16 Hz do ok. 20 kHz.Arnold Schönberg (ur. 13 września 1874 w Wiedniu, zm. 13 lipca 1951 w Los Angeles) – kompozytor austriacki, pionier muzyki dodekafonicznej i atonalności. Przedstawiciel drugiej szkoły wiedeńskiej, zaliczany do pierwszych modernistów.

    Harmonika | edytuj kod]

    Tym typem harmoniki charakteryzują się dzieła tworzone od XVI mniej więcej do końca XIX w. Opiera się ona na dwóch skalach: durowej i molowej; na I, IV i V stopniu tych skal budowane są trójdźwięki, odpowiednio: tonika, subdominanta i dominanta; trójdźwięki poboczne budowane są na pozostałych stopniach (II, III, VI, VII). Między akordami istnieją ściśle określone stosunki. Dysonanse są rozwiązywane na konsonanse, a głosy muszą być prowadzone według określonych reguł (nie stosuje się np. równoległych kwint i oktaw, zakazane jest ukośne brzmienie półtonu oraz następstwo niektórych akordów, np. subdominanty po dominancie).

    Klaster (ang tone cluster = grono dźwięków) to wielodźwiękowe współbrzmienie zbudowane z bardzo małych interwałów najczęściej sekund (półtony i całe tony). Używany w muzyce XX wieku. Nie jest uważany za akord.Faktura – w muzyce to rodzaj użytych przez kompozytora środków właściwych danej technice instrumentalnej lub wokalnej.

    Wiek XX[ | edytuj kod]

    W wieku XX nie było jednego, wspólnego wszystkim kompozytorom epoki systemu – kompozytorzy używali współbrzmień według indywidualnych, przez siebie opracowanych reguł. Jednym z pierwszych kompozytorów, którzy odeszli od systemu dur-moll, był Claude Debussy, który zanegował jedną z fundamentalnych zasad tego systemu – obligatoryjne rozwiązanie się dysonansu na konsonans. W efekcie jego utwory składają się z luźno powiązanych ze sobą akordów o budowie tercjowej, często szeregowanych na zasadzie progresji lub przesunięcia, tworzących tzw. plamy dźwiękowe.

    Trójdźwięk - najprostszy akord składający się z trzech dźwięków o budowie tercjowej nazywanych (kolejno): prymą (podstawa akordu), tercją i kwintą. Pryma akordu decyduje o jego nazwie. Tercja i kwinta akordu decydują o jego trybie (molowy, durowy, zmniejszony lub zwiększony). Każdy trójdźwięk posiada trzy postacie:Carl Maria von Weber (ur. 18 listopada 1786 w Eutin k. Lubeki, zm. 5 czerwca 1826 w Londynie) – niemiecki kompozytor, jeden z głównych reprezentantów okresu wczesnego romantyzmu w muzyce niemieckiej. Pianista, dyrygent.

    W innych utworach Debussy zastosował skalę całotonową, która – z powodu równych odległości między wszystkimi stopniami – nie posiada żadnego centrum tonalnego. Jest to przykład muzyki atonalnej.

    Znaczącym wkładem w rozwój harmoniki było stworzenie w latach 20. XX wieku przez Arnolda Schönberga dodekafonii (podobne próby podejmowano już wcześniej, w pierwszej dekadzie XX wieku, nie powstały jednakże w ich wyniku systemy tak ściśle określone). Oprócz Schönberga największymi kompozytorami używającymi tej techniki był Alban Berg i Anton Webern.

    Achille-Claude Debussy (ur. 22 sierpnia 1862 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 25 marca 1918 w Paryżu) pochowany na Cmentarzu Passy – francuski kompozytor, przedstawiciel impresjonizmu muzycznego.Skala – szereg dźwięków ułożonych według stałego schematu. Kolejne dźwięki skali oznacza się cyframi rzymskimi, tworząc stopnie. Zależnie od rodzaju skali, każdy stopień pełni inną funkcję. Skale mogą być budowane w kierunku wznoszącym (od najniższego dźwięku do najwyższego) lub opadającym (od najwyższego do najniższego).

    Harmonika sonorystyczna (XX/XXI w.)[ | edytuj kod]

    Charakteryzuje ją odejście od wszelkich systemów dźwiękowych, w szczególności odejście w ogóle od systemu równomiernie temperowanego; używa się wszystkich możliwych współbrzmień i wysokości dźwięków, które traktowane są dowolnie jako plamy dźwiękowe (spuścizna impresjonistów początku XX wieku). Kompozytorzy chętnie wykorzystują współbrzmienia o najbardziej skupionym układzie dźwięków, tzw. klastery.

    Paul Hindemith (ur. 16 listopada 1895 w Hanau, zm. 28 grudnia 1963 we Frankfurcie nad Menem) – niemiecki kompozytor, teoretyk muzyki, animator kultury, dyrygent, pedagog, altowiolista. W okresie dwudziestolecia międzywojennego uważany za jednego z najbardziej awangardowych twórców. Później, w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku zwrócił się ku klasycznym rozwiązaniom formalnym, głównie barokowym i dziś kojarzony przede wszystkim z nurtem neobarokowym w muzyce.Organum (gr. ὄργανον – organon "instrument") – gatunek średniowiecznej heterofonii, a następnie polifonii. Początkowo znaczenie terminu organum związane było z instrumentem – organami, później jednak tylko z muzyką harmonijnie zestrojoną w konsonansach. Od XII wieku organum oznaczało zwłaszcza utwory z długonutowym głosem tenorowym (zwykle jako cantus prius factus zaczerpniętym z chorału) i znajdującymi się nad nim bardziej ruchliwymi głosami.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • system tonalny
  • system dur-moll




  • Warto wiedzieć że... beta

    Atonalność – zasada konstrukcji materiału dźwiękowego, stosowana we współczesnych technikach kompozytorskich; przeciwieństwo tonalności.
    Skala durowa (z łac. durus znaczy twardy), zwana też majorową (z łac. maior – większy, odnosi się do tercji wielkiej zawartej między I a III stopniem skali) to siedmiostopniowa skala z charakterystycznym półtonem między stopniami III i IV oraz VII i VIII (stanowiącym powtórzenie I stopnia o oktawę wyżej). Uznaje się, że skala durowa i utwory na niej oparte mają radosne brzmienie. Tożsama co do sposobu organizacji materiału dźwiękowego jest skala hypolidyjska kościelna.
    Fauxbourdon – (wł. falso bordone, fałszywy burdon) – rodzaj techniki trzygłosowej, polegającej na stosowaniu równoległych akordów tercjowo-kwartowych (odpowiadających akordom w pierwszym przewrocie), przy czym w kadencjach kończących frazy lub zdania muzyczne pojawiają się akordy kwintowo-kwartowe. Technika ta rozwinęła się w pierwszej połowie XV w. w kręgu szkoły burgundzkiej, a za jej prototyp uważany jest angielska technika gymelu. Za twórcę tej techniki uważany jest John Dunstable.
    Skala molowa - (z łac. mollis znaczy miękki), zwana też minorową (z łac. minor - mniejszy, odnosi się do tercji małej zawartej między I a III stopniem skali) to siedmiostopniowa skala z charakterystycznym półtonem między stopniami II i III. Skale molowe i oparte na nich fragmenty utworów muzycznych mają smutne brzmienie, w odróżnieniu od skal durowych.
    Alban Maria Johannes Berg (ur. 9 lutego 1885 w Wiedniu, zm. 24 grudnia 1935 tamże) – kompozytor austriacki, jeden z prekursorów muzyki atonalnej. Jeden z trzech czołowych muzyków drugiej szkoły wiedeńskiej.
    Skala – szereg dźwięków ułożonych według stałego schematu. Kolejne dźwięki skali oznacza się cyframi rzymskimi, tworząc stopnie. Zależnie od rodzaju skali, każdy stopień pełni inną funkcję. Skale mogą być budowane w kierunku wznoszącym (od najniższego dźwięku do najwyższego) lub opadającym (od najwyższego do najniższego).
    Dominanta (z łac. dominans = panujący) jest piątym stopniem skali albo gamy zarówno durowej jak i molowej w odległości kwinty czystej w górę lub kwarty czystej w dół od toniki. Należy do jednych z trzech głównych stopni gamy obok toniki i subdominanty, na których budowane są trójdźwięki tworzące triadę harmoniczną.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.019 sek.