• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Harmoniczna sukcesja jezior

    Przeczytaj także...
    Torfowisko (ang. peatland, mire, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego, wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.Zdzisław Kajak (ur. 14 grudnia 1929, zm. 16 lipca 2002) – polski hydrobiolog, naukowiec, nauczyciel akademicki i organizator, profesor związany z Uniwersytetem Warszawskim (Wydział Biologii), Instytutem Ekologii PAN, Uniwersytetem w Białymstoku.
    Zbiornik astatyczny – zbiornik wodny charakteryzujący się nieregularnymi i często bardzo znacznymi zmianami poziomu wody, a co za tym idzie znaczną zmiennością warunków bytowania organizmów żywych. Zbiorniki astatyczne często całkowicie wysychają. Najmniejsze i najbardziej krótkotrwałe zbiorniki astatyczne są w zasadzie kałużami, większe są stawami (sadzawkami).

    Harmoniczna sukcesja jezior – proces sukcesji ekologicznej, w której śródlądowe zbiorniki wodne przechodzą w następny etap rozwoju bez wyraźnej przewagi jednego czynnika ekologicznego. W takich warunkach dominującym procesem jest eutrofizacja, czyli stopniowy wzrost żyzności (trofizmu), będąca skutkiem gromadzenia się w zbiorniku substancji zawierających biogeny. Podczas ewolucji zbiornika następuje także zmiana jego morfometrii na skutek akumulacji osadów i zarastania litoralu przez roślinność torfotwórczą. Kolejnym etapem jest całkowite zlądowacenie zbiornika i sukcesja torfowiska. Zmianom siedliskowym towarzyszy sukcesja zespołów organizmów (planktonu, makrofitów, ichtiofauny i in.), co często przybiera postać sprzężeń zwrotnych, najczęściej dodatnich (np. wynikające ze wzrostu trofii zakwity same z kolei podnoszą trofię).

    Torf – skała osadowa powstała w wyniku zachodzących w szczególnych warunkach przemian obumarłych szczątków roślinnych, najmłodszy węgiel kopalny. Zawiera mniej niż 60% węgla.Sukcesja ekologiczna, sukcesja biocenoz, sukcesja – jedna z najważniejszych form zmienności biocenoz w czasie. Prawidłowo sukcesja oznacza następstwo i bardzo dobrze oddaje istotę zjawiska. W odróżnieniu od cyklicznych fluktuacji sezonowych sukcesja ekologiczna jest procesem kierunkowym. Proces przebiega etapami od stadium początkowego poprzez stadia pośrednie do klimaksu. Stadium klimaksu w danych warunkach klimatyczno-siedliskowych można uznać za stadium stabilne. Jednak i to stadium podlega zmianom, dzieje się tak pod wpływem ciągłych zmian klimatu oraz ewolucji. W naturalnych warunkach Polski zmiany biocenoz klimaksowych zachodzą ok. 10 razy wolniej niż zmiany w biocenozach etapów wcześniejszych.

    Najogólniej, sukcesja ta polega na przejściu od stanu oligotrofii do eutrofii. Stadium pośrednim są jeziora mezotroficzne. Wyznaczenie dokładnych i uniwersalnych kryteriów podziału jest trudne i w praktyce przyjmowane są różne kryteria dla zbiorników o różnej morfometrii i położeniu geograficznym. Kolejne etapy trofii w harmonicznej sukcesji zbiorników wodnych to:

    Zbiornik wodny – zagłębienie terenu wypełnione wodą stojącą (w przeciwieństwie do cieków – wód płynących).Jezioro lobeliowe – jezioro o małej twardości wody, a często także stosunkowo niskiej trofii, przeważnie o kwaśnym odczynie. Jeziora takie nazwę swą zawdzięczają zimozielonej roślinie wodnej lobelii jeziornej - reliktu borealno-atlantyckiego. Niska trofia (zobacz jezioro oligotroficzne) sprawia, że woda ma dużą przezroczystość i piaszczysto-muliste dno. Mogą tu żyć tylko specyficzne rośliny, niewymagające zbyt wielu związków mineralnych, między innymi poryblin jeziorny czy brzeżyca jednokwiatowa. Jeziora te są wyjątkowo wrażliwe na zanieczyszczenia. Jeziora takie można spotkać głównie na Pomorzu, na przykład w Borach Tucholskich.
  • ultraoligotrofia (jezioro ultraoligotroficzne)
  • oligotrofia (jezioro oligotroficzne)
  • α-mezotrofia (jezioro α-mezotroficzne)
  • β-mezotrofia (jezioro β-mezotroficzne)
  • eutrofia (jezioro eutroficzne)
  • hipertrofia (politrofia) (jezioro hipertroficzne)
  • Przy czym możliwy jest brak któregoś etapu, np. gdy nowo powstałe jezioro jest zbyt żyzne, aby określać je jako ultraoligotroficzne albo jezioro eutroficzne lądowieje bez etapu hipertrofii. Jeziora w ostatnich etapach sukcesji zmieniają swoją morfometrię tak, że zwykle stają się jeziorami stawowymi lub innego typu zbiornikami astatycznymi.

    Sprzężenie zwrotne (ang. feedback) – oddziaływanie sygnałów stanu końcowego (wyjściowego) procesu (systemu, układu), na jego sygnały referencyjne (wejściowe). Polega na otrzymywaniu przez układ informacji o własnym działaniu (o wartości wyjściowej). Ponieważ matematycznym, jednoznacznym opisem bloku gałęzi zwrotnej jest transmitancja to informacja ta może być modyfikowana przez transmitancję bloku gałęzi zwrotnej.Jezioro hipertroficzne – jezioro, którego wody charakteryzują się bardzo dużą zawartością pierwiastków biogennych, głównie azotu i fosforu. Pochodzą one najczęściej ze ścieków komunalnych lub z nadmiaru nawozów spływających z pól uprawnych. Zachodzi w nim proces zarastania i spłycania który może doprowadzić do całkowitego zaniku zbiornika wodnego.

    Kiedy jakiś czynnik ekologiczny zaczyna dominować w znacznym stopniu, tak że trofia przestaje być kluczowym czynnikiem wyznaczającym warunki życia, zbiorniki mogą przejść z ciągu harmonicznego w dysharmoniczny (mogą też nigdy nie należeć do szeregu harmonicznego, jak jest np. z torfiankami, które od momentu powstania są zbiornikami humotroficznymi). Jeziora dysharmoniczne (np. humotroficzne, gorzkie, lobeliowe, saprotroficzne) podlegają odmiennym, choć w pewnym stopniu podobnym procesom sukcesyjnym, np. młode jeziora lobeliowe, które można określić jako oligotroficzne-oligohumusowe przechodzą w jeziora mezotroficzne-mezohumusowe i ostatecznie polihumusowe oraz torfowiska.

    Charakterystyka morfometryczna jezior jest to ilościowe przedstawienie kształtu i wymiaru misy jeziornej oraz ilości wypełniającej jej wody. Określenie wskaźników morfometrycznych bazuje na dwóch źródłach: dokładna mapa topograficzna oraz plan batymetryczny jeziora. Obszar dna w sferze mieszania określa się mianem „aktywnego dna”, ze względu na jego znacznie większą interakcję z masami wodnymi, silne falowanie ma między innymi ważne znaczenie dla występowania roślinności litoralnej. Kształt zbiorników może być bardzo różnorodny:niekiedy nawet trudno zdecydować czy mamy do czynienia z jednym jeziorem o wielu „plosach” (czyli częściach mniej lub więcej wyodrębnionych od reszty zbiornika), czy z kilkoma (lub wieloma) zbiornikami połączonymi ze sobą.Plankton (gr. planktós – błąkający się) – zespół organizmów żywych unoszących się w wodzie. Nawet jeśli mają narządy ruchu, to są one zbyt słabe, by organizmy te mogły się aktywnie przeciwstawić prądom wodnym i wiatrom, wystarczą natomiast do biernego utrzymywania się w stanie zawieszenia. Zazwyczaj plankton stanowią drobne organizmy, ale zalicza się do niego również meduzy, które mogą mieć znaczne rozmiary. Plankton stanowi pożywienie wielu zwierząt wodnych.

    Pojęcie harmoniczności jezior związane jest z typowymi warunkami. W warunkach panujących m.in. w Europie Zachodniej i Środkowej typowa jest dość duża zawartość związków wapnia, więc za dysharmoniczne są uznane jeziora o małej twardości wody (lobeliowe).

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Klasyfikacja jezior. W: Zdzisław Kajak: Hydrobiologia-limnologia. Ekosystemy wód śródlądowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 107–111. ISBN 83-01-12537-3. (pol.)
  • Ichtiofauna – gatunki ryb zamieszkujące określony ciek, akwen lub obszar w jednym okresie. Do ichtiofauny zaliczane są gatunki ryb chrzęstnoszkieletowych i kostnoszkieletowych (tradycyjnie Pisces) oraz minogi.Jezioro gorzkie - jezioro, którego wody dzięki obecności rozpuszczonego siarczanu sodu posiadają specyficzny, gorzki smak. Jeziorami gorzkimi są m.in. Wielkie i Małe Jezioro Gorzkie w Egipcie.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Zakwit – w środowisku lądowym powierzchniowa, natomiast w środowisku wodnym objętościowa zmiana zabarwienia spowodowana masowym rozwojem mikroskopijnych, nierozpoznawalnych gołym okiem organizmów żywych.
    Jezioro mezotroficzne - w typologii jezior: jezioro słodkowodne będące typem przejściowym między jeziorem oligotroficznym a eutroficznym.
    Wapń (Ca, łac. calcium; nazwa ta pochodzi od łacińskiego rzeczownika calx – wapno, co oznacza więc "metal z wapna") – pierwiastek chemiczny z grupy berylowców (metali ziem alkalicznych) w układzie okresowym.
    Makrofity (makrofitobentos) – (gr. makros + phytón - długi, wielki + roślina) wodne rośliny kwiatowe, mchy, wątrobowce i duże glony (w Polsce głównie ramienice). Wyjątkowo do makrofitów zalicza się widoczne gołym okiem glony nieco mniejszych rozmiarów, głównie glony nitkowate, jak skrętnica, wstężnica, czy nawet nitkowate sinice.
    Jezioro saprotroficzne (jezioro przeżyźnione) - jezioro o bardzo dużej żyzności, będącej wynikiem działań człowieka, najczęściej spowodowanej dopływem ścieków.
    Eutrofizacja – proces wzbogacania zbiorników wodnych w pierwiastki biofilne, skutkujący wzrostem trofii, czyli żyzności wód. Proces ten dotyczy nie tylko zbiorników wodnych, ale również cieków.
    Jezioro eutroficzne – w typologii jezior: jezioro słodkowodne odznaczające się dużą koncentracją substancji odżywczych rozpuszczonych w wodzie, co powoduje silny rozwój życia biologicznego przy jednoczesnym spadku ilości tlenu w wodzie i ograniczeniu procesów mineralizacji. Jeziora eutroficzne nie są głębokie, ich woda obfituje w sole mineralne i ma odcień zielony lub zielonożółty co spowodowane jest masowym rozwojem glonów. Charakteryzują się małą przezroczystością wody, w takich zbiornikach zasięg penetracji światła słonecznego do wód jest niewielki, szczególnie latem, i sięga niekiedy tylko 20–100 cm. Wody takich jezior mają odczyn zasadowy lub obojętny.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.022 sek.