• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Harmonia samogłosek



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Celownik (łac. dativus) – forma używana jako dopełnienie dalsze (Kasia dała Ali prezent) oraz do oznaczania celu pożytku lub szkody (np. dzieci zepsuły mu telewizor - mu nie dotyczy tu bezpośrednio akcji, a jedynie jej skutków). W języku polskim odpowiada na pytania: komu? czemu?. W języku niemieckim i greckim spełnia rolę narzędnika na zasadzie tzw. synkretyzmu przypadków.Przyrostek (sufiks) – w językoznawstwie jest to każdy fragment wyrazu (jego morfem), o ile jest dodany po jego rdzeniu (czyli podstawie słowotwórczej) i jednocześnie ma własności słowotwórcze (czyli nie jest końcówką fleksyjną, przy czym rozróżnienie na "sufiks" jako element słowotwórczy i "końcówkę" jako wykładnik fleksyjny typowe jest wyłącznie dla polonistyki i slawistyki, a nie jest stosowane w innych filologiach, stąd na przykład w angielskiej i niemieckiej wersji tego artykułu "sufiks" jest egzemplifikowany w pierwszym rzędzie jako wykładnik deklinacyjny). Danemu wyrazowi może towarzyszyć jeden sufiks, kilka lub żaden.

    Harmonia samogłosek (metafonia) – rodzaj odległego asymilacyjnego procesu fonologicznego dotyczącego samogłosek. W językach z harmonią samogłosek na samogłoski narzucone są ograniczenia występowania w zależności od sąsiedztwa innych samogłosek.

    Spis treści

  • 1 Wyjaśnienie
  • 2 Cechy harmonii samogłosek
  • 3 Nazewnictwo
  • 4 Przykłady w wybranych językach
  • 4.1 Języki ugrofińskie
  • 4.1.1 Język fiński
  • 4.1.2 Język węgierski
  • 4.1.2.1 Rodzaje samogłosek
  • 4.1.2.2 Samogłoski neutralne
  • 4.1.2.3 Liczba form końcówek
  • 4.2 Języki ałtajskie
  • 4.2.1 Język mongolski
  • 4.2.2 Język tatarski
  • 4.2.3 Język kazachski
  • 4.2.4 Język kirgiski
  • 4.2.5 Język turecki
  • 4.2.5.1 Wyjątki
  • 5 Harmonia samogłosek w literaturze pięknej
  • 6 Przypisy
  • 7 Bibliografia
  • Przegłos inaczej metafonia (umlaut – z niem. ) to wymiana samogłosek w temacie (np. w języku niemieckim i praindoeuropejskim) jak również proces fonetyczny w wyniku którego przegłos się pojawia, np. przegłos lechicki.Samogłoska – głoska, przy powstawaniu której uczestniczą jedynie wiązadła głosowe, a strumień powietrza swobodnie przepływa przez kanał głosowy. Samogłoski charakteryzują się regularnym rozkładem energii akustycznej, mają wyraźną strukturę formantową, która decyduje o ich barwie. Podczas ich artykulacji słychać tylko jedną głoskę, wymawia się je tak samo jak się pisze.

    Wyjaśnienie[]

    Harmonia jest procesem odległym w tym znaczeniu, że asymilacja dotyczy głosek rozdzielonych innymi głoskami (najczęściej spółgłoskami). Innymi słowy, harmonia dotyczy głosek nie sąsiadujących ze sobą bezpośrednio. Przykładowo: samogłoska na początku słowa może wyzwolić asymilację samogłoski na końcu słowa. Schematycznie przedstawić można ją w poniższy sposób:

    Języki ałtajskie – grupa języków, tradycyjnie uznawanych za rodzinę językową, pochodząca od wspólnego prajęzyka. Obecnie często uważa się języki ałtajskie raczej za ligę językową – zespół języków, których podobieństwa wynikają ze wzajemnych interakcji. Grupa języków ałtajskich dzieli się trzy rodziny:Język kazachski (także: język kazaski, kaz. қазақ тілі, қазақша) – język należący do podgrupy kipczacko-nogajskiej, grupy kipczackiej języków tureckich (wraz z z językiem karakałpackim, nogajskim i północnymi dialektami uzbeckiego). Jest on językiem ojczystym dla około 8,3 milionów ludzi. Poza Kazachstanem używa się go między innymi w Chińskiej Republice Ludowej, Uzbekistanie, Rosji i Mongolii. Mniejsze skupiska Kazachów znajdują się także w Afganistanie, Iranie, Turcji i Niemczech.

    Na powyższym schemacie Va (samogłoski typu a) powoduje, że następująca samogłoska Vb (samogłoska typu b) ulega asymilacji i staje się samogłoską tego samego typu, czyli typu a.

    Samogłoska, która wywołuje harmonię, jest nazywana samogłoską wyzwalającą, samogłoska zaś ulegająca asymilacji to samogłoska obiektowa / celowa. W większości języków samogłoski wyzwalające znajdują się w rdzeniu słowa, podczas gdy w przyrostach dodawanych do rdzenia są samogłoski celowe. Przykładem niech będzie węgierski przyrostek celownika:

    Fonologia (dawniej głosownia) – nauka o systemach dźwiękowych języków. Stanowi jeden z działów językoznawstwa (lingwistyki). Fonemika czy fonematyka, podawane jako nazwy synonimiczne, odnoszą się tylko do jednej z teorii fonologicznych i nie mogą być traktowane jako zamiennik nazwy "fonologia".Przedrostek, prefiks – w językoznawstwie jest to fragment wyrazu (tzw. morfem) dodawany po lewej stronie do słowa podstawowego lub jego rdzenia (czyli do podstawy słowotwórczej), służący tworzeniu wyrazów pochodnych. Wyraz może nie posiadać żadnego prefiksu, może posiadać jeden lub więcej prefiksów.

    Przyrostek celownika ma dwie formy: -nak/-nek. Forma -nak pojawia się po rdzeniu z samogłoskami tylnymi (a, á, o, ó, u, ú), forma zaś -nek - po rdzeniu z samogłoskami przednimi (e, é, ü, ű, ö, ő).

    Kierunek asymilacji może być dwojaki:

  • harmonia progresywna (następcza) - przebiega od początku do końca słowa,
  • harmonia regresywna (wsteczna) - przebiega od końca słowa do początku.
  • Języki posiadające zarówno przedrostki i przyrostki mają zazwyczaj oba rodzaje harmonii. Języki mające tylko przedrostki mają harmonię wsteczną i odwrotnie języki mające tylko przyrostki mają harmonię następczą.

    Język tatarski (nazwy własne tatar tele, tatarça) - język z kipczackiej grupy turkijskiej rodziny językowej. Jest używany przez Tatarów. Głównym miejscem występowania języka tatarskiego jest Tatarstan i pozostałe regiony Rosji. Poza tym językiem tatarskim posługują się m.in. niektórzy mieszkańcy krajów byłego ZSRR,- Ukrainy Turcji, Chin, Finlandii, a także m.in Polski. Obecna liczba ludzi mówiących tym językiem jest szacowana na 8 milionów.Języki germańskie – grupa języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi posługuje się kilkaset milionów mówiących na całym świecie. Wywodzą się ze wspólnego języka pragermańskiego.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Enklityka (z greki enklínein – oprzeć) - wyraz nieposiadający własnego akcentu, lecz tworzący całość akcentową z wyrazem poprzedzającym.
    Język mongolski – główny język z rodziny mongolskiej języków ałtajskich. W węższym znaczeniu nazwa ta odnosi się do dialektu chałchaskiego, będącego podstawą współczesnego standardu literackiego i języka urzędowego Mongolii (z tego względu język mongolski bywa czasem nazywany także chałcha-mongolskim albo po prostu chałchaskim). W szerszym znaczeniu nazwa ta obejmuje także szereg dialektów ludności mongolskiej z terenów niepodległego państwa mongolskiego, niektórych obszarów Rosji oraz niektórych prowincji Chińskiej Republiki Ludowej, m.in. dialekty: czacharski, uracki, chorczyn-tumucki, chorczyński, udżumczyński, ordoski. Całkowita liczba osób mówiących językiem mongolskim w szerszym znaczeniu szacowana jest na ok. 7 milionów.
    Przegłos inaczej metafonia (umlaut – z niem. ) to wymiana samogłosek w temacie (np. w języku niemieckim i praindoeuropejskim) jak również proces fonetyczny w wyniku którego przegłos się pojawia, np. przegłos lechicki.
    Język węgierski (węg. magyar nyelv) – należy do podgrupy języków ugryjskich, zaliczanej do podrodziny ugrofińskiej (z rodziny uralskiej). Językiem tym posługuje się co najmniej 14 mln osób – przede wszystkim na Węgrzech, ale także w południowej Słowacji, środkowej Rumunii (Siedmiogród), północnej Serbii (Wojwodina), zachodniej Ukrainie (Zakarpacie), wschodniej Słowenii (Prekmurje) i wschodniej Austrii (Burgenland). Język węgierski ma status języka urzędowego na Węgrzech, w Słowenii (lokalnie) i w Wojwodinie. Jest to język aglutynacyjny. Współczesny węgierski język literacki powstał w XVI w. Do jego zapisu stosuje się pismo oparte na alfabecie łacińskim.
    Język kirgiski (kir. кыргыз тили, кыргызча, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) – język należący do rodziny języków tureckich. Wraz z rosyjskim stanowi język urzędowy Kirgistanu. Porozumiewa się nim ok. 3 mln ludzi, głównie Kirgizów w swoim kraju, ale też w Afganistanie, Chinach, Kazachstanie, Tadżykistanie, Turcji i Uzbekistanie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.017 sek.