• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Hals - żeglarstwo

    Przeczytaj także...
    Refowanie – zmniejszanie powierzchni ożaglowania stosowane podczas żeglugi w trudnych warunkach wiatrowych w celu zmniejszenia siły aerodynamicznej wytwarzanej na żaglach, obniżenia środka ożaglowania, zmniejszenia przechyłu, a także wywołania nawietrzności lub zawietrzności.Prawo drogi to zbiór zasad ruchu żeglugowego na poszczególnych drogach wodnych. Dotyczą one mijania i wyprzedzania się statków oraz pierwszeństwa drogi.
    Olinowanie ruchome – rodzaj olinowania na jachcie lub innej jednostce pływającej. Liny olinowania ruchomego mają przynajmniej jeden koniec wolny. Służą do obsługi takielunku, czy innych elementów osprzętu np. miecza, płetwy sterowej. Są to między innymi: fały i kontrafały, szoty, brasy, topenanty, dirki, gai, obciągaczy bomów, halsów, szkentli itp.

    Hals – termin w żeglarstwie określa trzy odrębne zagadnienia:

  • Hals (prawy/lewy) – pojęcie związane z prawem drogi;
  • Hals (droga) – odcinek drogi jednostki o napędzie żaglowym pokonywany lub pokonany pomiędzy zwrotami.
  • Hals (lina) – lina olinowania ruchomego.
  • Kontrafał (niderholer) – element olinowania ruchomego. Lina służąca do opuszczania bądź zrzucania ruchomych elementów ożaglowania, omasztowania lub innych np. płetwy sterowej. Jest liną o działaniu przeciwnym do fału. Stosowana tam, gdzie siła ciężkości nie wystarcza, aby opuścić element uprzednio podniesiony przy użyciu fału. W przypadku ożaglowania biegnie od rogu fałowego w dół i służy do ściągnięcia żagla na pokład.Nagielbank, kołkownica – pozioma belka lub pręt z otworami na nagle, służące do knagowania olinowania ruchomego. Stosowana głównie na dużych żaglowcach, gdzie ilość obsługiwanych przez załogę lin jest znaczna.

    Hals (prawy/lewy)[]

    Termin określający generalne usytuowanie jednostki o napędzie żaglowym względem kierunku wiatru. Związany z zasadą prawa drogi mówiącą, że:

  • Jeżeli dwie jednostki o napędzie żaglowym zbliżają się do siebie kursami kolizyjnymi,
  • jednostka mająca wiatr z burty lewej – czyli poruszająca się lewym halsem powinna ustąpić jednostce mającej wiatr z burty prawej – czyli poruszającej się prawym halsem.
  • Jeżeli jednostka ma wiatr dokładnie z tyłu, a główny żagiel niesie po lewej burcie
  • – na jednostce o ożaglowaniu rejowym po lewej niesie największy żagiel skośny – to jednostka porusza się prawym halsem. Analogicznie, jeżeli żagiel ten jest po prawej burcie – jednostka porusza się lewym halsem.

    Pojęcie prawego/lewego halsu i wyżej przytoczona zasada prawa drogi dotyczy nie tylko jednostek pływających, ale także bojerów, żaglowozów – w pewnym zakresie wszystkich jednostek o napędzie wiatrowym.

    Sejzing, (ang. gasket) – na żaglowcu krótka, podręczna linka, zwykle około pół do półtora metra długości, 6-8mm średnicy. Na mniejszych jednostkach te same linki nazywać się zwykło krawatami, z tym że sejzingi najczęściej mają na końcu zaplecione ucho, a krawaty nie.Szot – lina olinowania ruchomego służąca do ustawiania rogu szotowego żagla najkorzystniej względem kierunku wiatru. Szot jest liną do obsługi pracującego żagla, biegnącą od żagla w dół do pokładu, w kierunku rufy. Najczęściej jako szoty wykorzystuje się miękkie bawełniane liny.

    Hals (lina)[]

    Lina olinowania ruchomego pozwalająca regulować:

  • pionowe usytuowanie żagla mającego w czasie pracy róg halsowy wysoko nad pokładem np. latacz i topsel;
  • poziome położenie rogów szotowych żagla rejowego nie mającego pod sobą rei – np. rejowego fokżagla.
  • Hals latacza – zamocowany jest do rogu halsowego żagla, następnie przez blok zwrotny na noku (zewnętrznym końcu) bukszprytu biegnie do kołkowinicy na pokładzie. Przy stawianiu latacza wybierany jest fał i równocześnie luzowany hals. Kiedy żagiel osiągnie właściwe pionowe (zwykle maksymalnie górne) położenia – jedna z lin jest obkładana, a druga mocno dobierana (napinana) i również obkładana. Przy zrzucaniu latacza luzowany jest fał, a wybierany kontrafał i hals. Kiedy róg halsowy osiągnie maksymalnie dolne położenie hals jest obkładany, a kontrafał wybierany aż do całkowitego zrzucenia żagla.

    Halsowanie – metoda poruszania się jednostką pływającą o napędzie żaglowym, w ogólnie pojętym kierunku, z którego wieje wiatr. Ponieważ nie ma możliwości, aby żeglować wprost na wiatr, stosuje się manewr zwany halsowaniem. Polega on na płynięciu zakosami – raz lewym, a raz prawym halsem, wykonując wielokrotne zwroty.Remizka – "oczko do żagla", specjalna kształtka metalowa lub plastykowa, zabezpieczająca brzeg otworu w żaglu przed przecieraniem tkaniny przez linę przechodzącą przez ten otwór. Może to być np. krótka tuleja zaklepana na brzegach – dla zwiększenia wytrzymałości, pod zaklepane brzegi remizki może być wtedy podłożony (i przyszyty) luwers, który można zresztą także samodzielnie, bez remizki stosować do ochrony takich otworów. Istnieją również plastikowe remizki wklejane, wciskane lub skręcane w otworach żagla.

    Halsy żagla rejowego – do dolnych rogów żagla rejowego zamocowane są liny (szoty), która przy stawianiu żagla dociągają każdy z rogów do końców (noków) poniższej rei. W żaglu, który nie ma pod sobą rei jego dolne rogi obsługiwane są przez:

  • szoty - biegnące w kierunku rufy skośnie w dół do pokładu
  • oraz
  • halsy - biegnące w kierunku dziobu skośnie w dół do pokładu.
  • Halsem lub halslinką nazywany bywa przewiąz (sejzing) mocujący róg halsowy żagla. Przy refowaniu sejzing ten nazywany jest refhalsem.

    Fordewind, pełny wiatr – wiatr wiejący na żaglowcu prosto od strony rufy. Wbrew pozorom, nie jest to najkorzystniejszy kierunek dla żaglowca, gdyż przy tej samej prędkości wiatru, jednostka może rozwinąć większą prędkość płynąc pod kątem do wiatru (najlepiej baksztagiem), co wynika z iloczynu wektorów ruchu wiatru i ruchu jednostki. Ponadto przy wietrze prosto od rufy tylne żagle w osi jednostki zasłaniają żagle bliższe dziobowi, zabierając im wiatr, co jest szczególnie niekorzystne przy ożaglowaniu rejowym. Przy ożaglowaniu skośnym można wtedy ustawić żagle na dwóch kolejnych masztach w odwróconej pozycji (czyli na halsie prawym i lewym), a na jednostkach jednomasztowych ustawić w odwróconych pozycjach foka i grota (stąd żeglarskie "płynąć motylkiem"). Podczas płynięcia fordewindem korzysta się zwykle ze spinakera na jednostkach wyposażonych w ten typ żagla.Bukszpryt (dziobak) – drzewce wystające do przodu z dziobu jednostce żaglowej, wyjątkowo mechanicznej (pancernik Potiomkin). Bukszpryt zorientowany jest poziomo, lub lekko wznosząco, najczęściej w linii wzniosu pokładu. Jego wynalezienie datuje się na XV w. a od XVII w. zaczęto go przedłużać stengą (nazywaną bomstengą lub bukszpirem) oraz bramstengą.

    Cunningham – dająca się w trakcie żeglugi wybierać i luzować linka zamocowana do remizki znajdującej się w dolnej części liku przedniego żagla przymasztowego. Pozwala regulować napięcie liku przedniego, a przez to wpływać na kształt żagla. Stosowana na jachtach i łódkach regatowych.

    Wydawnictwo Naukowe PWN SA – wydawnictwo z siedzibą w Warszawie, założone w 1951, w obecnej formie prawnej działające od 1997. Wydawnictwo Naukowe PWN SA stanowi jednostkę dominującą Grupy kapitałowej PWN, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.Nok – wolny koniec poziomych drzewc w omasztowaniu jednostki żaglowej, takich jak: bom, bukszpryt, reja, saling lub wystrzał.

    Zobacz też[]

  • Kurs względem wiatru
  • Halsowanie
  • Bibliografia[]

  • Encyklopedia żeglarstwa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, praca zbiorowa – red. Jacek Czajewski, ISBN 83-01-11914-4



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Latacz – trójkątny żagiel podnoszony przy stałej pogodzie na sztagu dziobowym powyżej sztaksli i opuszczany przy silnym wietrze, sięgający rogiem fałowym topu pierwszego masztu.
    Nagiel, Kołek (ang. belaying pin) – drewniany lub metalowy, odpowiednio ukształtowany kołek, włożony pionowo, do połowy długości w otwór nagielbanku (kołkownicy). Służy do obkładania (mocowania) lin. Spełnia podobną rolę jak knaga, z tym że znacznie łatwiej na nim pracować, gdy jak to bywa na żaglowcach jedną linę wybiera wiele osób. Kiedyś liny produkowane były z włókien naturalnych (np. sizal, konopie siewne, juta, bawełna) znacznie zatem zmieniały długość zależnie od zmian wilgotności. Przez to pracująca pod dużym obciążeniem zaknagowana lina mogła zacisnąć się tak, że jedynym sposobem, aby ją zwolnić było przecięcie liny. Aby tego uniknąć na naglach nie stosowano węzła knagowego, a jedynie wielokrotnie linę obwijano "w ósemkę" naprzemiennie wokół górnej i dolnej części nagla. Wolną cześć liny swobodnie (bez związywania) buchtowano na górnej części nagla. Obecnie, gdy liny żeglarskie produkowane są nieomal wyłącznie z włókien syntetycznych praktycznie nie ma ryzyka zaciśnięcia się jej na naglu. Na wielu żaglowcach dopuszcza się, a nawet zaleca parokrotne "ósemkowe" obwinięcie liny wokół nagla, a na koniec (zwłaszcza dla cieńszych lin) użycie węzła knagowego.
    Topsel – żagiel zaliczany do żagli dodatkowych. Jest górnym żaglem przymasztowym. Jest on rozpinany pomiędzy gaflem, a stengą masztu. Ze względu na krój oraz sposób rozpinania rozróżnić można trzy rodzaje topsla: topsel trójkątny stawiany za pomocą dwóch rejek, topsel trójkątny stawiany bezpośrednio do stengi masztu (bez rejek) oraz topsel czworokątny stawiany na jednej rejce (rejka nad likiem górnym – patrz lik). Żagle górne (w tym topsel) jako podnoszone w zasadzie tylko przy dość słabych wiatrach wykonuje się z cieńszej tkaniny niż żagle dolne (fok, grot, bezan). Do obsługi topsla służą trzy liny: fał topsla, hals topsla oraz szot topsla.
    Reja – poziome drzewce na jednostce żaglowej przytwierdzone do masztu, do której przymocowany jest górny lik prostokątnego żagla rejowego. Współcześnie spotykane rzadko, w większości na żaglowcach szkoleniowych (np. STS Dar Młodzieży, STS Pogoria). W miejscu łączenia rei i masztu występuje okucie zwane rakiem, które umożliwia obracanie (brasowanie) rei wokół masztu w celu ustawienia żagla do optymalnej pracy zgodnie z kursem względem wiatru. Reja może być opuszczana lub podnoszona przy pomocy bejwutu.
    Fał – element olinowania ruchomego. Służy do podnoszenia ruchomych elementów ożaglowania, omasztowania i innych. Nazwę tę noszą nie tylko wszystkie liny służące do stawiania żagli, ale także niektóre z lin podnoszących ruchome części omasztowania oraz liny do podnoszenia płetwy sterowej oraz miecza. Jeśli poluzowanie fału nie powoduje opuszczenia danego elementu pod wpływem siły ciężkości to stosuje się linę o działaniu przeciwnym - kontrafał. Każdy fał służy konkretnemu celowi, a jego pełna nazwa powstaje poprzez połączenie z nazwą elementu, który jest podnoszony, np. fał foka (inaczej fokfał), fał grota (grotfał), fał miecza, fał piku (pikfał) itp.
    Żaglowóz (ang.: landyacht) – jednostka napędzana siłą wiatru, pędnikiem jest żagiel, kostrukcja podobna do ślizgu lodowego (bojeru), ale poruszające się na kołach. Żeglarze lądowi zazwyczaj wykorzystują dno wyschniętych słonych jezior lub dzięki zjawisku pływów okresowo odsłaniane dno morza.
    Kurs to w nawigacji jednostek pływających kąt zawarty pomiędzy południkiem (czyli liną północ-południe), a osią symetrii statku: kierunek, w którym płynie jednostka. Mówi się, że jednostka płynie kursem, lub leży na kursie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.031 sek.