• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gwatemala



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Lazaro Chacon (1873-1931) - gwatemalski generał i polityk, prezydent Gwatemali od 1926 (w pierwszych miesiącach tymczasowy) do 1930, kiedy to zrezygnował z przyczyn zdrowotnych. Kontynuował politykę umacniania więzi gospodarczych ze Stanami Zjednoczonymi.
    Historia[ | edytuj kod]

    W czasach prekolumbijskich teren zamieszkiwany przez Indian związanych z kulturą Majów. W 1523 tereny dzisiejszej Gwatemali zostały podbite przez hiszpańskich konkwistadorów, którzy założyli tam kolonię wchodzącą w skład Nowej Hiszpanii. Od XVI wieku wybrzeże kraju atakowane było przez piratów angielskich a w XVIII wieku Brytyjczycy podjęli się nieudanej próby zajęcia wybrzeża. W 1821 Gwatemala uzyskała niepodległość, wkrótce potem kraj był okupowany przez Meksyk. W 1823 roku weszła w skład Zjednoczonych Prowincji Ameryki Środkowej. W 1839 proklamowana została niepodległa republika. Od początku niepodległości kraj ogarnął konflikt między liberałami a konserwatystami. W latach 1844-1865 dyktatorską władzę sprawował konserwatysta Rafael Carrera y Turcios. Carrera prowadził politykę umacniającą pozycję Kościoła katolickiego w państwie. Słabość konserwatywnych rządów wykorzystana została przez Brytyjczyków którzy opanowali część wybrzeży kraju gdzie utworzyli własną kolonię zwaną jako Honduras Brytyjski (współczesne Belize). W 1873 roku władzę przejął liberał Justo Rufino Barrios. Barrios wprowadził szereg liberalnych reform, wprowadził w życie nową konstytucję, dokonał sekularyzacji państwa i dóbr Kościoła, reformy edukacji oraz rozwinął w Gwatemali kolej. Okres jego rządów to okres szybkiego wzrostu gospodarczego oraz zbrojnych prób odbudowy federacji republik Środkowej Ameryki. Po śmierci Barriosa doszło do wzrostu wpływów USA.

    Mam – indiańska grupa etniczna, zamieszkująca zachodnie wyżyny Gwatemali i południowo-zachodnie obszary Meksyku. Począwszy od ery prekolumbijskiej, zaliczana w skład cywilizacji Majów. Za stolicę Mam uważa się Zaculeu. Korupcja (łac. corruptio – zepsucie) – nadużycie stanowiska publicznego w celu uzyskania prywatnych korzyści. Korupcja może w praktyce powstawać niezależnie od formy rządów. Poziom korupcji może być bardzo różny, od drobnych przypadków wykorzystania wpływu lub faworyzowania w celu wyświadczenia lub oddania przysługi, do kleptokracji (rządów złodziei), gdzie porzucone zostają nawet zewnętrzne pozory uczciwości.

    W 1898 roku dyktatorską władzę objął Manuel Estrada Cabrera, który swoje rządy sprawował aż do 1920 roku. Prezydent zezwolił na wejście do kraju United Fruit Company, która od tego czasu wywierała duży wpływ na sytuację polityczną Gwatemali. Cabrera przyjął despotyczne metody rządów a swoich rywali eliminował drogą zabójstw. Złe położenie robotników doprowadziło do wybuchu licznych strajków, które były brutalnie tłumione z pomocą wojska. Dyktator złożył swój urząd w 1920 roku w obliczu dużej fali protestów i utraty poparcia ze strony największych partii kraju. Władzę po nim objął wojskowy Manuel Orellana. Niepokoje społeczne lat 1921-1922 zostały brutalnie stłumione przez wojsko. Kolejny wojskowy dyktator Lázaro Chacón kontynuował politykę wzmacniania relacji gospodarczych ze Stanami Zjednoczonymi. Despotyczne rządy objął w 1931 roku generał Jorge Ubico. Ubico wzorował się na hiszpańskim dyktatorze Francisco Franco i przyjął faszyzujący model państwa. W trakcie rządów uchwalił rasistowskie, antyindiańskie prawa: wydał rozporządzenie o porywaniu Indian z lasów departamentu Peten i umieszczaniu ich w ogrodzie zoologicznym w stolicy Gwatemali, zaś 1935 wprowadził przymus pracy dla ludności indiańskiej. Represjom padła również klasa robotnicza, której liderzy padli ofiarą zabójstw. Życie publiczne zostało zmilitaryzowane a ustrojem stała się oligarchia wojskowa. Mimo poglądów sprzyjających myśli faszystowskiej, Ubico formalnie wypowiedział wojnę III Rzeszy. W 20 października 1944 w Gwatemali wybuchła lewicowa rewolta młodych oficerów pod wodzą pułkownika Jacobo Arbenza Guzmana, która obaliła rządy Ubico.

    Marco Vinicio Cerezo Arévalo (ur. 26 grudnia 1942 w mieście Gwatemala) - gwatemalski polityk, adwokat, sekretarz generalny Partii Chrześcijańsko-Demokratycznej w latach 1976-1985, kandydat w wyborach prezydenckich 1982 (przegranych), który w 1986 został pierwszym (od 1966) cywilnym prezydentem Gwatemali po odsunięciu od władzy Efraína Ríosa Montta przez Óscara Humberto Mejíę Victoresa. W 1989 przetrwał nieudaną próbę zamachu stanu przeciwko niemu, którą zażegnała armia.Dyktatura wojskowa – system sprawowania władzy państwowej, w którym profesjonalni wojskowi łączą funkcje dowódcze z głównymi funkcjami w aparacie państwowym, rządzą opierając się na armii i z wykorzystaniem wojskowych metod działania.
     Osobny artykuł: rewolucja gwatemalska.

    Lewicowy rząd wojskowy zorganizował pierwsze wolne i demokratyczne wybory prezydenckie, które wygrał chrześcijański socjalista Juan José Arévalo Bermejo. W gospodarce rząd przyjął program naprawy gospodarki wzorowany na New Deal. Jego prezydencja zapoczątkowała okres znany jako rewolucja gwatemalska. Nowy rząd wprowadził liberalne prawo pracy, wprowadził prawa Indian i zwalczał bezrobocie. Lewicowa polityka rządu, nawiązanie stosunków zagranicznych z ZSRR i tolerowanie działalności Gwatemalskiej Partii Pracy spowodowały niezadowolenie rządu Stanów Zjednoczonych Ameryki. Reformy kontynuował Jacob Arbenz, który został wybrany następcą Arévalo.

    Manuel José Estrada Cabrera (ur. 21 listopada 1857, zm. 24 września 1923) - adwokat, minister zarządzania i sprawiedliwości w rządzie Reiny Barriosa, prezydent Gwatemali w okresie od 8 lutego 1898 do 15 kwietnia 1920.Cywilizacja Majów – rozwinięta cywilizacja rolnicza i miejska, stworzona w czasach prekolumbijskich na obszarach Mezoameryki przez ludy z grupy językowej Majów.
     Osobny artykuł: zamach stanu w Gwatemali.

    W 1954 roku w drodze zamachu stanu, popieranego przez USA i zorganizowanego przy udziale CIA, junta wojskowa przerwała reformy Arbenza oskarżając go niesłusznie o współpracę z ZSRR. W rzeczywistości chodziło o interes gospodarczy USA, który stał się zagrożony na skutek lewicujących reform gospodarczych. Prawicowe rządy wojskowe trwały do lat 80. Na czele puczu stanął Carlos Castillo Armas który po zamachu objął dyktatorskie rządy. Jako prezydent Castillo Armas zajął się głównie niwelowaniem skutków decyzji podjętych przez poprzedników. Z inspiracji CIA powołał paraterrorystyczny Narodowy Komitet Obrony Przed Komunizmem, zdelegalizował wiele partii politycznych i reaktywował zlikwidowaną po obaleniu Ubico tajną policję. Z inicjatywy wojskowych utworzono Narodowy Ruch Wyzwolenia będący skrajnie prawicową partią mającą popierać działania junty. W 1957 roku Castillo został zastrzelony przez członka ochrony pałacowej, Romeo Vásqueza Sáncheza. Vasquez natychmiast popełnił samobójstwo, po czym oficjalnie został uznany za komunistę. Zamach z pomocą CIA przeprowadził dawny stronnik zabitego dyktatora, Miguel Ydígoras Fuentes.

    Wojna domowa w Gwatemali – konflikt trwający od 1960 do 1996 w Gwatemali pomiędzy rządem tego kraju a lewicowymi rebeliantami. Konflikt rozpoczął się od nieudanej próby wojskowego zamachu stanu z 1960 roku. Zakończył się w 1996 roku porozumieniem pokojowym między rządem a zbrojnymi grupami pod auspicjom misji ONZ. W trakcie trwania wojny domowej w kraju doszło do licznych problemów ekonomicznych, konfliktów politycznych i etnicznych. W wojnie zginęło od 100 do 200 tysięcy osób a dziesiątki tysięcy zaginęło.Kjell Eugenio Laugerud García (ur. 24 stycznia 1930, zm. 9 grudnia 2009) - gwatemalski generał i polityk, w latach 1970-1974 minister obrony i szef sztabu sił zbrojnych, w latach 1974-1978 prezydent Gwatemali z ramienia Ruchu Wyzwolenia Narodowego-Partii Instytucjonalno-Demokratycznej.
     Osobny artykuł: wojna domowa w Gwatemali.

    Ydígoras Fuentes objął prezydenturę na skutek sfałszowanych wyborów prezydenckich z 1958 roku a jego kandydatura poparta została zarówno przez USA jak i United Fruit Company. Fuentes prowadził ściśle proamerykańską politykę i zwalczał wszelkie ruchy lewicowe w regionie, po rewolucji kubańskiej udzielał pomocy przedstawicielom antykastrowskiej opozycji. 13 listopada 1960 roku doszło do nieudanej próby puczu oficerów sympatyzujących z rewolucją kubańską. Pucz stał się sygnałem do walk partyzanckich do których doszło jeszcze w tym samym roku. Walki partyzanckie przerodził się w trwająca kilkadziesiąt lat wojnę domową. W 1960 roku do walki z juntą ruszyły Ruch Rewolucyjny 13 Listopada i Powstańcze Siły Zbrojne.

    Kaqchikel – plemię indiańskie Majów, zamieszkujące Gwatemalę. Nazwa była poprzednio pisana na różne inne sposoby, w tym: Cakchiquel, Cakchiquel, Kakchiquel, Caqchikel i Cachiquel. Belize – państwo w Ameryce Środkowej leżące na półwyspie Jukatan, nad Morzem Karaibskim, od północy graniczące z Meksykiem (długość granicy 250 km), a na zachodzie z Gwatemalą (266 km).

    W 1963 roku doszło do kolejnego puczu. W jego wyniku władzę objął Enrique Peralta Azurdia. Pod rządami jego następcy, Julio Césara Méndeza Montenegro (wywodzącego się co prawda ze zbliżonej do lewicy Partii Rewolucyjnej jednak będącego pod rzeczywistym wpływem wojska) doszło do próby liberalizacji systemu politycznego jednak kampania represji Indian i zwalczania ruchów partyzanckich nie została zaprzestana. Od liberalizacji odstąpiły kolejne wojskowe rządy kontynuowane przez Carlosa Manuela Arana Osario będącego jednocześnie agentem CIA. Rządy Arana Osario pochłonęły 20 tysięcy ofiar. Wojskowi zabetonowali swoje rządy tworząc sprzyjające im partie. Partia Instytucjonalno-Demokratyczna przyjęła program centroprawicy i wzorowana była na meksykańskiej Partii Instytucjonalno-Rewolucyjnej. Partia utworzyła sojusz ze skrajnie prawicowym Ruchem Wyzwolenia Narodowego, z ramienia koalicji wywodzili się kolejni dyktatorscy prezydenci. Dyktatorskie rządy doprowadziły do powstania kolejnych rebelianckich grup. W 1971 roku utworzona została Ejército Guerrillero de los Pobres. Kurs represji Osario kontynuował Kjell Eugenio Laugerud García. Represje junty osłabły na skutek trzęsienia ziemi z 1976 roku co ułatwiło mobilizację ludności. Rządy terroru po trzęsieniu ziemi przywrócił Fernando Romeo Lucas García. Zaostrzył on represje wobec opozycji i przeprowadzał eksterminację ludności indiańskiej. W 1979 roku powstał kolejny ruch partyzancki, Rewolucyjna Organizacja Armii Ludowej. W 1982 roku doszło do kolejnego zamachu stanu. W jego wyniku władzę objął Efraín Ríos Montt. Montt zwiększył działania szwadronów śmierci i doprowadził się licznych zbrodni ludobójstwa a także kontynuował proamerykański kurs państwa. W latach 80. USA zwiększył pomoc militarną i gospodarczą dla junty. W 1982 roku organizacje partyzanckie zjednoczyły się Gwatemalskiej Jedności Narodowo-Rewolucyjnej i wspólnie prowadziły walkę z kolejnymi dyktatorami. W 1983 roku Montt został obalony w kolejnym puczu a prezydentem został Óscar Humberto Mejía Victores. Victories pod naciskiem międzynarodowym zapowiedział powrót do cywilnych rządów. W 1984 odbyły się wybory a w 1986 przyjęto nową konstytucję.

    Justo Rufino Barrios Auyón (ur. 19 lipca 1835, zm. 2 kwietnia 1885) – dyktatorski prezydent Gwatemali w latach 1873-1885.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    W 1986 roku pierwszym cywilnym prezydentem kraju został Marco Vinicio Cerezo Arévalo. Rządy cywilne w dalszej mierze pozostawały jednak zależne od wojska. W 1987 i 1990 doszło do nieudanych negocjacji pokojowych między stronami wojny domowej. W 1991 roku do władzy doszedł Jorge Serrano Elías. Prezydent drogą rokowań z przedstawicielami ruchu partyzanckiego i przemian strukturalnych w armii pragnął zakończyć około trzydziestoletnią wojnę domową. Za inne cele uznał reformę gospodarczą, która miała obniżyć stopień inflacji (w 1990 roku 59,8%). Elías zakończył też trwający od wielu lat spór graniczny z Belize. W 1993 roku Elías dokonał nieudanej próby objęcia władzy dyktatorskie przez co został usunięty z urzędu prezydenta. W 1996 roku władzę objął Álvaro Arzú będący przewodniczącym Partii Postępu Narodowego. Arzú w 1996 roku zawarł traktat pokojowy z armią partyzancką a w 1998 rebelianci dokonali procesu demobilizacji i przeistoczyli się w legalną partię polityczną. Wojna domowa pochłonęła około 200 000 ofiar. W 1998 roku parlament przyjął reformę konstytucji która została jednak odrzucona w referendum rok później. W 1999 roku wybory wygrał populistyczny Gwatemalski Front Republikański prowadzony przez byłego dyktatora Montte. Prezydentem z ramienia populistów został Alfonso Antonio Portillo Cabrera. Portillo wbrew członkostwie w partii Montty, starał się ograniczyć wpływy wojska, usunąć z armii wyższych oficerów odpowiedzialnych za zbrodnie okresu wojny domowej. W 2002 roku zredukował armię o 20% oraz uznał winę państwa za zbrodnie junty obiecując przy tym rekompensatę dzięki czemu instytucje tj. Międzyamerykański Bank Rozwoju obiecały wesprzeć finansowo gwatemalski proces pokojowy. Portillo jak się okazało był odpowiedzialny za korupcję na wielką skalę i po porażce wyborczej i uchyleniu immunitetu w lutym 2004 uciekł do Meksyku który cztery lata później ekstradował polityka. Następcą Portillo został się Óscar José Rafael Berger Perdomo z nowo utworzonej koalicji prawicowych organizacji pod nazwą Wielki Sojusz Narodowy. Berger Perdomo kontynuował politykę Portillo i dokonał dalszej redukcji armii a także wypłacił odszkodowania ofiarom junty.

    Ewangelikalizm, chrześcijaństwo ewangelikalne, pot. chrześcijaństwo ewangeliczne – jest nurtem pobożnościowym w protestantyzmie, opartym na specyficznej duchowości. W większości protestantyzm ewangelikalny jest nurtem konserwatywnym i sprzeciwia się tendencjom liberalnego chrześcijaństwa, które zaznaczają się w głównym nurcie protestantyzmu. Powstał na gruncie purytanizmu, ortodoksji protestanckiej i pietyzmu. Niektóre jego elementy pobożnościowe w 2. połowie XX wieku przyjęły się także poza protestantyzmem.Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.

    Polityka[ | edytuj kod]

    Podział administracyjny[ | edytuj kod]

    Gwatemala jest podzielona na 22 departamenty (l.poj. departamento, l.mn. departamentos) i 335 municypia (gminy) (l.poj. municipio, l.mn. municipios).

    Kultura[ | edytuj kod]

    Wpływy kultury Majów i hiszpańskich kolonizatorów są widoczne niemal w całej Gwatemali. Można tu spotkać ludzi ubranych w tradycyjne stroje Majów oraz wiele pozostałości budynków utworzonych przez tę cywilizację.

    Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Central Intelligence Agency, CIA (pol. Centralna Agencja Wywiadowcza) – rządowa agencja służby wywiadowczej USA, zajmująca się pozyskiwaniem i analizą informacji o zagranicznych rządach, korporacjach i osobach indywidualnych oraz opracowywaniem, na podstawie tych informacji, raportów dla instytucji rządowych USA. Agencja organizowała także operacje, których celem była interwencja w wewnętrzne sprawy wybranych państw, od propagandy po wspieranie oddziałów paramilitarnych. Jednym z wielu przykładów takich interwencji jest udział w organizacji zamachu stanu w Iranie w 1951 (Operacja AJAX).

    W północno-wschodniej części Gwatemali znajdują się ruiny jednego z największych miast Majów z czasów prekolumbijskichTikál, a także wiele innych: Aguateca, Altar de Sacrificios, Arroyo de Piedra, Balberta, Bejucal, Cancuén, Cerro Quiac, Chama, Chitinamit, Chocolá, Chutixtiox, Cotzumalhuapa, Dos Pilas, El Baúl, El Chal, El Mirador, El Perú, El Pilar, El Porvenir, El Temblor, El Tintal, El Zotz, Guaytán, Holmul, Holtun, Itzan, Iximche, Ixkun, Ixlu, Ixtonton, Ixtutz, Izapa, Kaminaljuyú, Kinal, K'atepan, La Amelia, La Blanca, La Corona, La Joyanca, La Muerta, Machaquila, Mixco Viejo, Montana, Motul de San José, Naachtun, Nakbe, Nakum, Naranjo, Pajaral, Piedras Negras, Punta de Chimino, Quiriguá, Q'umarkaj, Río Azul, Sacul, San Bartolo, San Clemente, Seibal, Takalik Abaj, Tamarindito, Tayasal, Topoxte, Tres Islas, Uaxactún, Ucanal, Wajxaklajun, Witzna, Xultun, Yaxha, Zacpeten, Zaculeu, Zapote Bobal.

    Jorge Ubico y Castañeda (ur. 10 listopada 1878 w Gwatemali, zm. 14 czerwca 1946 w Nowym Orleanie) – gwatemalski generał i polityk, dyktator w latach 1931-1944.Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.

    Twórcy kultury współczesnej:

  • Miguel Asturias – laureat literackiej Nagrody Nobla
  • Enrique Gómez Carrillo – dziennikarz, dyplomata, autor kronik


  • Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) – odłam chrześcijaństwa wyrosły i zakorzeniony w ewangelikalnym protestantyzmie.
    Majowie – grupa ludów indiańskich mówiących językami z rodziny maja, zamieszkujących południowo-wschodni Meksyk (półwysep Jukatan i stan Chiapas), Gwatemalę, Belize i zach. Honduras; w węższym znaczeniu nazwa „Majowie” odnosi się wyłącznie do grupy zamieszkującej półwysep Jukatan (tzw. Majowie jukatańscy).
    Francisco Franco Bahamonde, właśc. Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo (wym. [fɾanˈθisko ˈfɾaŋko]; ur. 4 grudnia 1892 w Ferrol, zm. 20 listopada 1975 w Madrycie) – hiszpański dyktator wojskowy. Przywódca nacjonalistów w czasie hiszpańskiej wojny domowej (1936–1939), szef Państwa Hiszpańskiego (hiszp. Jefe del Estado Español, 1936–1975), premier rządu, naczelny dowódca sił zbrojnych i przewodniczący Falangi (FET y JONS, od 1958 Ruch Narodowy), tytułowany Przywódcą Ostatecznej Krucjaty i Hiszpańskiej Schedy, Liderem Wojny Wyzwoleńczej przeciw Komunizmowi i jego Współsprawcom (El Caudillo de la Última Cruzada y de la Hispanidad, El Caudillo de la Guerra de Liberación contra el Comunismo y sus Cómplices).
    Fernando Romeo Lucas García (ur. 4 lipca 1924 w Chamelco, zm. 27 maja 2006), polityk gwatemalski, wojskowy, prezydent Gwatemali.
    Międzynarodowy Fundusz Walutowy, MFW (ang. International Monetary Fund, IMF) – międzynarodowa organizacja w ramach ONZ, zajmująca się kwestiami stabilizacji ekonomicznej na świecie. Dostarcza pomocy finansowej zadłużonym krajom członkowskim, które w zamian są zobowiązane do dokonywania reform ekonomicznych i innych działań stabilizujących.
    Izabal (hiszp. Lago Izabal lub Lago de Izabal, dawniej Golfo Dulce) - jezioro w północno-wschodniej Gwatemali, położone w obniżeniu między górami Sierra de Santa Cruz na północy a Minas i San Isidro na południu. Jezioro, zajmujące powierzchnię 589,6 km², jest największym jeziorem kraju. Położone jest na wysokości 8 m n.p.m. Jego maksymalna głębokość to 18 m, jego dno stanowi zatem kryptodepresję.
    Pirat – osoba, która napada w celu rabunkowym używając statku lub łodzi. Piraci atakują zwykle inne statki, ale mogą również napadać cele nabrzeżne.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.128 sek.