Gwara kociewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gwary kociewskie)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gwary kociewskiegwara regionalna używane na Kociewiu. Należy do dialektu wielkopolskiego, chociaż zawiera też bardzo wiele cech typowych dla dialektu mazowieckiego i kaszubszczyzny. Duże znaczenie mają germanizmy, pochodzące nie tylko z języka niemieckiego, ale również z niderlandzkiego, od osadników sprowadzonych tu w XVI w. dla regulacji koryta Wisły. W systemach wyróżniających dialekt chełmińsko-kociewsko-warmiński gwara te uznawana jest za jego część.

Z (minuskuła: z) (zet) jest dwudziestą szóstą literą alfabetu łacińskiego, trzydziestą literą alfabetu polskiego. Litera ta pochodzi od fenickiej (północno-zachodnio-semickiej) litery zaîn, poprzez grecką literę ζ (dzeta, zeta). W języku polskim oznacza spółgłoskę przedniojęzykowo-zębową, szczelinową, dźwięczną [z̪], w języku niemieckim [ʦ], a w hiszpańskim [θ]. Ś – dwudziesta piąta litera alfabetu polskiego. Jest także w użyciu w języku czarnogórskim, w białoruskiej łacince i w języku dolnołużyckim. W języku wilamowskim (wymysiöeryś) jest tożsama ze znakiem Sz w języku polskim.

Gwarze kociewskiej przypisano identyfikator języka IETF pl-kociewie.

Charakterystyka[ | edytuj kod]

  • brak mazurzenia
  • fonetyka międzywyrazowa nieudźwięczniająca
  • brak a pochylonego
  • brak polskich samogłosek nosowych ę i ą.
  • zachowanie grupy TarT – Starogard (Starogd)
  • zachowanie staropolskiej litery é
  • Cechy fonetyczne[ | edytuj kod]

  • an, am > ón, óm – dóm (dom)
  • ę > a, an, am, ań
  • ę wym. nosowo > a gaś (gęś)
  • ę wym. en, eń > an, ań – Swiantyjón (daw. Kościół św. Jana, dziś: nazwa terenowa w Starogardzie Gd.), piańć (pięć)
  • ę wym. em > am – tampy (tępy)
  • ę wym. e > a – robja (robię)
  • ą > ó, ón, óm, óń
  • ą wym. nosowo > ó – wywiózać sia (wywiązać się)
  • ą wym. on > ón – spsiónca (śpiąca)
  • ą wym om > óm – trómba (trąba)
  • ą wym on > ón – wycióngnóńć (wyciągnąć)
  • p’ > ps – psiésać (pisać)
  • f’ > fs – profsit (z niem. zysk)
  • m’ > mn – mniantki (miękki)
  • -ja, -ia > -yja, -ija – ceremónija (ceremonia)
  • w’, wi > (często) wj – wywjijać (wywijać)
  • b’, bi > (często) bj – robjić (robić)
  • zw- > w- – wjérciadło (zwierciadło)
  • jd, jt > ńd, ńt – wyńda (wyjdę)
  • kt > cht – chto (kto)
  • -ej > i albo y – mały (małej), lepi (lepiej)
  • Alfabet (nazwa pochodzi od starogreckich nazw pierwszych liter alfabetu: alfa i beta) – najpopularniejszy system zapisywania mowy. Terminu używany w trzech głównych, powiązanych ze sobą i niekiedy mylonych znaczeniach, co jest źródłem licznych nieporozumień w dziedzinie historii i teorii pisma, oraz w jednym znaczeniu pochodnym. Piąty sens obejmuje użycie niepoprawne, czyli nazywanie "alfabetami" systemów nie będących nimi (pseudoalfabetów).E (minuskuła: e) – piąta litera alfabetu łacińskiego, siódma litera alfabetu polskiego. Zazwyczaj oznacza samogłosce [e] lub [ɛ].


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    P (minuskuła: p) jest szesnastą literą alfabetu łacińskiego, dwudziestą drugą literą alfabetu polskiego i oznacza głoskę [p].
    Czasownik – odmienna oraz samodzielna część mowy przedstawiająca dziejące się czynności oraz niektóre stany. W zdaniu tworzy orzeczenie. Czasowniki są nazwami czynności jakie wykonują w danym czasie istoty żywe, narzędzia lub maszyny, oraz nazwami stanów, w jakich te istoty bądź przedmioty się znajdują. Nie w każdym języku da się wyróżnić jasną klasę czasowników, np. w języku japońskim przymiotniki mają wiele właściwości charakterystycznych dla czasowników.
    U (minuskuła: u) (dla odróżnienia od ó nazywana często u zwykłym lub u otwartym) – dwudziesta pierwsza litera alfabetu łacińskiego, dwudziesta siódma litera alfabetu polskiego. Oznacza zwykle w danym języku samogłoskę tylną wysoką, np. [u] lub [ʊ], a w języku francuskim [y].
    Olędrzy – pierwotnie osadnicy z Fryzji i Niderlandów, najczęściej wyznania mennonickiego, którzy w XVI-XVII wieku zakładali wsie w Prusach Królewskich, wzdłuż Wisły i jej dopływów, na Kujawach, Mazowszu i w Wielkopolsce. Posiadali umiejętność melioracji i reprezentowali wysoką kulturę rolną. Byli wówczas najzamożniejszą grupą chłopów. Zachowywali wolność osobistą, własną religię i przekonania. Po I rozbiorze Polski częściowo osiedli na Ukrainie.
    Y (minuskuła: y) (igrek) – dwudziesta piąta litera alfabetu łacińskiego, dwudziesta dziewiąta litera alfabetu polskiego. Litera nazywana jest igrek (z łac. y graeca). W języku polskim oznacza dźwięk [ɨ] lub [ɘ], niekiedy oznacza spółgłoskę [j], np. w starszym zapisie nazwiska Zamoyski. Literą tą w języku polskim zaczyna się tylko kilka słów, będących zapożyczeniami, i czyta się jak zwykle [j]: yale, yeti, yorkshire oraz yuppie. Wyjątkami są słowa ypsilon i ylid, czytane przez [ɨ]. „Słownik języka polskiego” pod redakcją Jana Karłowicza, Adama Kryńskiego i Władysława Niedźwiedzkiego (1900-1927) podaje wyrazy ykać i ykanie jako regionalne odpowiedniki wyrazów czkać i czkanie oraz wykrzykniki ychy, ychychy, yja, yjo. W innych językach może oznaczać na przykład samogłoskę [y] (np. niem. sympathisch [zʏmˈpaːtɪʃ]) , [i] (np. cze. my [mi]) lub spółgłoskę [j] (np. hisz. ayer [aˈjeɾ]).
    Ż jest trzydziestą drugą, a zarazem ostatnią literą alfabetu polskiego, gdzie może się pojawić również pod postacią Ƶ.
    Gwara, gwara ludowa, gwara terytorialna – terytorialna odmiana języka, mowa ludności (zwłaszcza wiejskiej), wyodrębniona z języka ogólnego i gwar sąsiadujących poprzez odrębności fonetyczne i leksykalne. Podrzędna w stosunku do dialektu. Czasem wyodrębnia się również podrzędne w stosunku do dialektu zespoły gwarowe. Granice gwar, podobnie jak granice dialektów, wyodrębniane są w badaniach językoznawczych poprzez zestawianie językowych cech dystynktywnych (cech odróżniających) na określonych terytoriach i niejednokrotnie mają charakter umowny.

    Reklama