• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gwardiejsk

    Przeczytaj także...
    Prusowie – ludy bałtyckie zamieszkujące w średniowieczu tereny między Pomorzem, Mazowszem, Litwą a Bałtykiem (wybrzeże Bałtyku między dolną Wisłą a dolnym Niemnem). Obecnie na ich terytorium znajdują się: województwo warmińsko-mazurskie oraz obwód kaliningradzki.I Liceum Ogólnokształcące dawne Polskie Gimnazjum im. dra Władysława Gębika w Kwidzynie – szkoła średnia mieszcząca się w Kwidzynie przy ul. Konarskiego 12, w latach 1937-1939 funkcjonująca jako Polskie Gimnazjum – jedna z dwóch polskich szkół średnich w przedwojennych Niemczech.
    Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
    Gwardiejsk (2003)

    Gwardiejsk (ros. Гвардейск, pol. Tapiewo, niem. Tapiau) – miasto powiatowe w obwodzie kaliningradzkim. Położone na prawym brzegu rzeki Pregoły, 38 km na wschód od Kaliningradu.

    Liczba mieszkańców według spisu z 2002 - 14 572 osób.
    Liczba mieszkańców szacunek na 2005 - 13,8 tys. osób.

    Obwód kaliningradzki (ros. Калининградская область, Kaliningradskaja obłast’) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, rosyjska eksklawa w Europie Środkowej, nad Morzem Bałtyckim.Kaliningrad (ros. Калининград, do 4 czerwca 1946 Królewiec (do XVI w. także Królówgród), ros. Кёнигсберг, niem. Königsberg, łac. Regiomontium, prus. Kunnegsgarbs, lit. Karaliaučius) – stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Federacji Rosyjskiej, u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii. Liczba ludności Kaliningradu w 2006 wynosiła 434,9 tys.

    Historia[edytuj kod]

    Historia miejscowości sięga drugiej połowy XIII wieku, kiedy to w 1265 Krzyżacy zdobyli istniejący tu wcześniej gród pruski. Po jego zdobyciu Krzyżacy wybudowali zamek (obecnie teren miasta). Około 1280 w widłach rzek Pregoły i Dejmy rozpoczęto budowę nowego zamku. Był on w latach 1280-1301 siedzibą komtura, a później prokuratora.

    Lovis Corinth (właściwie Franz Heinrich Louis Corinth) (ur. 21 lipca 1858 w Tapiau (obecnie Gwardiejsk w Prusach Wschodnich, zm. 17 lipca 1925 w Zandvoort (Holandia)), malarz i grafik niemiecki.Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

    W Tapiewie w 1385 ochrzczono wielkiego księcia Witolda. Tutaj także często bywał książę pruski Albrecht Hohenzollern, który zmarł tu w 1568.

    Prawa miejskie Tapiewu nadał król pruski Fryderyk Wilhelm I patentem z dnia 6 kwietnia 1722. Zamek w Tapiewie pod koniec XVIII wieku przeznaczony został na więzienie i taką funkcję spełnia obecnie. Miasto uległo fragmentarycznym zniszczeniom w trakcie I wojny światowej. W trakcie odbudowy powstał nowy budynek ratusza i szereg domów mieszkalnych.

    Alojzy Wrzeciono (ur. 4 czerwca 1923 w Tarnowie Opolskim, zm. 11 sierpnia 2003 w Poznaniu) – polski fizyk, profesor, specjalista w dziedzinie fizyki ciała stałego i ferromagnetyzmu. Wieloletni kierownik Zakładu Stopów Magnetycznych Instytutu Fizyki Molekularnej PAN w Poznaniu. Witold (lit. Vytautas, biał. Вітаўт; ur. ok. 1350, zm. 27 października 1430 w Trokach) – wielki książę litewski od 1401, syn Kiejstuta i Biruty, byłej kapłanki Praurimy z Połągi, brat stryjeczny Władysława Jagiełły.

    Zabytki[edytuj kod]

  • Dawny zamek krzyżacki, 3 ćwierć XIV wieku, w XIX wieku przebudowany na więzienie. Zachowane jedno skrzydło gotyckie.
  • Kościół parafialny, dawniej ewangelicki, obecnie prawosławny. Wzniesiony po 1502, rozbudowany 1768. Budowla ceglana, salowa, otynkowana, z wieżą od zachodu. Barokowy wystrój wnętrza niezachowany.
  • Dom rodzinny Lovisa Corintha.
  • Ratusz proj. budowniczy Tuczek z Grudziądza. Wzniesiony ok. 1920 r.
  • Niezachowany kościół katolicki projektował Fritz Heitmann.
  • Polacy w mieście[edytuj kod]

    W latach 1466-1657 miejscowość stanowiła lenno Korony Królestwa Polskiego.

    Polacy – naród zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, a poza granicami Polski tworzący Polonię.Prokurator krzyżacki – funkcja w zakonie krzyżackim związana z sądownictwem i administracją wydzielonego okręgu (prokuratorii) oraz dowództwem wojskowym. Prokurator, jako dowódca wojskowy, miał do dyspozycji rycerzy i braci zakonnych oraz zwasalizowanych Prusów, a później przybyłych osadników: Litwinów, Niemców i Polaków. Prokuratorzy w większości podlegali komturom, chociaż nie zawsze tak było (wyjątek stanowili prokuratorzy kętrzyńscy).

    W sierpniu i wrześniu 1939 roku Niemcy więzili w Tapiewie uczniów i nauczycieli Polskiego Gimnazjum w Kwidzynie, w tym Władysława Gębika, Alojzego Wrzecionę i Konrada Herrmanna.

    Według danych z rosyjskiego spisu powszechnego z 2010 roku Polacy stanowią 0,2% mieszkańców miasta.

    Znani mieszkańcy[edytuj kod]

  • Albrecht Hohenzollern (1490-1568), wielki mistrz i książę, zmarł w Tapiewie
  • Lovis Corinth (1858-1925), malarz, urodzony w Tapiewie
  • Bibliografia[edytuj kod]

  • Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952
  • Handbuch der historischen Stätten, Ost- und Westpreussen, hrsg. von Erich Weise, Stuttgart, Kröner, 1981, ISBN 3-520-31701-X (unveränd. Nachdr. d. 1. Aufl. 1966)
  • Andrzej Rzempołuch, Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich, Olsztyn, Remix, 1992, ISBN 83-900155-1-X
  • Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, ISBN 3-422-03025-5
  • Anatolij Bachtin, Gerhard Doliesen, Vergessene Kultur. Kirchen in Nord-Ostpreussen. Eine Dokumentation, 2. Aufl., Husum, Husum, 1998, ISBN 3-88042-849-2
  • Linki zewnętrzne[edytuj kod]

  • http://www.tapiau.org/ (ros)
  • Tapiau (niem)
  • Przypisy

    1. egzonim wariantowy przyjęty na 79. posiedzeniu KSNG [1]
    2. [2]
    Albrecht Hohenzollern, niem. Albrecht von Brandenburg-Ansbach (ur. 17 maja 1490, zm. 20 marca 1568 w Tapiewie) – ostatni wielki mistrz zakonu krzyżackiego przed sekularyzacją, w latach 1511-1525. Wystąpił z niego razem ze znaczną liczbą innych rycerzy, co praktycznie zakończyło działalność zakonu w Prusach. 10 kwietnia 1525 złożył hołd lenny królowi Polski Zygmuntowi Staremu w Krakowie (nazwany później hołdem pruskim) i od tego czasu, aż do śmierci w 1568 r. sprawował władzę książęcą w dawnym państwie zakonnym przemianowanym na Prusy Książęce.Komtur, inaczej komandor – zwierzchnik domu zakonnego w niektórych zakonach rycerskich (np. krzyżacy, joannici, templariusze). Później w państwach tych zakonów — zarządca okręgu, prowincji (komturii), złożonej z 1 lub kilku zamków i przyległego terytorium. W Zakonie krzyżackim podlegali mu Prokuratorzy.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Pregoła (ros. Преголя, Priegola, niem. Pregel, lit. Prieglius, łac. Vatrulia) – rzeka w rosyjskim obwodzie kaliningradzkim. Długość Pregoły wynosi 123 km, licząc wraz z rzeką Węgorapa - 292 km, powierzchnia zlewni - 15 500 km².
    Korona Królestwa Polskiego (łac. Corona Regni Poloniae) – zwyczajowa nazwa państwa polskiego w czasach średniowiecza, formalna nazwa jako odrębnego państwa w latach 1386-1569 i później, w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jako jeden z dwóch równoprawnych członów obok Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1569-1795.
    Konrad Herrmann (ur. 19 lipca 1929 w Dzierżążnie) – polski duchowny rzymskokatolicki, prałat honorowy Ojca Świętego, społecznik, honorowy obywatel Zielonej Góry.
    Fritz Heitmann także Friedrich Heitmann (ur. 27 października 1853 w Ahlen (Westfalia), zm. 13 sierpnia 1921 w Królewcu) – architekt niemiecki związany z Prusami Wschodnimi, przedstawiciel nurtu historyzmu.
    Fryderyk Wilhelm I (ur. 14 sierpnia 1688 w Berlinie, zm. 31 maja 1740 w Poczdamie), od 1713 roku król w Prusach, twórca militarnej potęgi Prus.
    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Władysław Gębik (ur. 14 czerwca 1900 w Szczyrzycu, zm. 23 marca 1986 w Krakowie) – doktor nauk filozoficznych, pedagog, pisarz, literat (pisał pod pseudonimem Andrzej Borowik), działacz społeczno-kulturalny spod znaku Rodła, członek Związku Polaków w Niemczech etnograf.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.041 sek.