• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gwardia Ludowa



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]
    Przeczytaj także...
    Mord pod Borowem – w okresie okupacji niemieckiej, 9 sierpnia 1943, w okolicy wsi Borów (powiat kraśnicki, województwo lubelskie) miało miejsce rozstrzelanie oddziału Gwardii Ludowej przez oddział Narodowych Sił Zbrojnych.Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.

    Gwardia Ludowa (GL) – organizacja zbrojna Polskiej Partii Robotniczej utworzona 28 marca 1942 (antydatowana na 6 stycznia 1942) w celu walki zbrojnej z okupantem niemieckim.

    Nieznana jest dokładna liczba żołnierzy Gwardii Ludowej. Początkowo zamiast polskiego godła żołnierze nosili na czapkach czerwony trójkąt z napisem „GL” – dopiero w późniejszym czasie znakiem tej formacji stał się stylizowany piastowski orzeł, a nieoficjalnym hymnem „Marsz Gwardii Ludowej”. Organem prasowym organizacji było pismo „Gwardzista”.

    Delegatura Rządu na Kraj – tajny naczelny organ władzy administracyjnej w okupowanej Polsce, utworzony w 1940 r., składający się z departamentów. Na jej czele stał Delegat Rządu na Kraj, podporządkowany Rządowi RP na uchodźstwie, a od 1944 wicepremier w tym rządzie. Delegatura kierowała pracą pionu cywilnego Polskiego Państwa Podziemnego. Jej zadaniami było utrzymanie ciągłości instytucji państwowych, zapewnienie normalnego funkcjonowania państwa, przygotowanie do przyjęcia kontroli nad krajem po zakończeniu wojny, rejestracja poczynań okupantów i dokumentacja zbrodni wojennych, ochrona i ratowanie zagrożonych dóbr kultury.Jan Szumiec pseud. Granik (ur. 1916 w Krakowie, zm. 6 czerwca 1944 tamże) – działacz komunistyczny, dowódca okręgu GL i AL Kraków.

    Przyjęta nazwa stanowiła kopię nazwy istniejących od X. 1939 oddziałów wojskowych PPS – Gwardii Ludowej PPS-WRN. Depesza Centralnego Kierownictwa WRN do Komitetu Zagranicznego PPS z 22 czerwca 1942 r. stwierdzała: Przy czym komuniści działają z całą swoją znaną perfidią: np. dla swoich formacji przyjęli nazwę „Gwardii Ludowej”, który to tytuł noszą nasze oddziały wojskowe zorganizowane w ramach Siły Zbrojnej w Kraju. Gdzie tylko mogą przedstawiają się też komuniści jako emisariusze Rządu polskiego lub przedstawiciele PPS (zbliżona nazwa PPR).

    Komunistyczna Partia Polski (w latach 1918-1925: Komunistyczna Partia Robotnicza Polski) – partia komunistyczna założona 16 grudnia 1918 na zjeździe połączeniowym SDKPiL i PPS-Lewicy, rozwiązana przez Komintern 16 sierpnia 1938 w ramach wielkiej czystki w ZSRR.Franciszek Księżarczyk, ps. "Michał" (ur. 4 grudnia 1906 w Jeleniu, zm. 3 grudnia 1991 w Warszawie) – generał broni Wojska Polskiego, zastępca komendanta głównego Milicji Obywatelskiej (1948–1954), zastępca szefa Głównego Zarządu Politycznego Wojska Polskiego (1962–1969), prezes Zarządu Głównego Ligi Obrony Kraju (1962–1969), członek Komitetu Centralnego PZPR (1981–1986), wieloletni prezes Związku Inwalidów Wojennych (1971-1991)

    1 stycznia 1944 utworzona przez PPR w noc 31.12.1943/1.01.1944 Krajowa Rada Narodowa przemianowała Gwardię Ludową na Armię Ludową.

    Odznaka wyróżniająca Gwardii Ludowej

    Geneza i działalność[ | edytuj kod]

    16 sierpnia 1938 Komintern rozwiązał Komunistyczną Partię Polski w ZSRR NKWD w okresie „wielkiej czystki” wymordowało większość działaczy, a planowana odbudowa KPP została wstrzymana po pakcie Ribbentrop-Mołotow, w okresie otwartej współpracy ZSRR z III Rzeszą po 23 sierpnia 1939. Niewielkie organizacje komunistyczne lub kierowane przez komunistów zaczęły powstawać na terenie okupacji niemieckiej zimą 1939/40, a centrum ich działalności była Warszawa. Organizacje takie jak Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie „Młot i Sierp” i Stowarzyszenie Przyjaciół ZSRR były nieliczne i nie miały praktycznego znaczenia. 5 stycznia 1942 roku w Warszawie, z inicjatywy Kominternu, przez przybyłych z ZSRR polskich komunistów z tzw. Grupy Inicjatywnej (zrzuconych przez lotnictwo sowieckie na spadochronach 28 grudnia 1941 w okolicach Wiązowny), poprzez połączenie organizacji Związek Walki Wyzwoleńczej (utworzonej we wrześniu 1941) z kilkoma istniejącymi konspiracyjnymi grupami komunistycznymi, została utworzona Polska Partia Robotnicza (PPR).

    Stanisław Gębala, pseud. Kaleka (ur. 13 marca 1906 w Suchej powiat olkuski, zm. 7 lipca 1971 w Warszawie) – polski działacz komunistyczny, oficer Gwardii Ludowej i Armii Ludowej, funkcjonariusz Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Gwardia Ludowa WRN, od 2 maja 1944 Oddziały Wojskowe Powstańczego Pogotowia Socjalistów (OW PPS) – wojskowe ugrupowanie konspiracyjne 1939-1945 związane z PPS-WRN. Od 1941 scalana z ZWZ z zachowaniem autonomii (od 1942 w AK). W 1944 oddziały GL WRN (OW PPS) liczyły ok. 42 tys. żołnierzy. Oddziały PPS wzięły udział w powstaniu warszawskim w składzie oddziałów okręgu warszawskiego AK na Woli, Żoliborzu, Ochocie, Mokotowie i Śródmieściu.

    Autorem nazwy partii był Józef Stalin, który 27 sierpnia 1941 przekazał sekretarzowi generalnemu Międzynarodówki Komunistycznej (Kominternu) Georgi Dymitrowowi wskazówki by nie posługiwać się nazwą „partia komunistyczna”, gdyż mogłaby odstraszać przyszłych członków. Dymitrow 29 sierpnia 1941 przekazał dyspozycje Stalina grupie polskich komunistów (nazwa partii pozbawiona wyrazu „komunistyczna” wzbudziła szereg wątpliwości wśród polskich komunistów w ZSRR). Szkoleniem aktywistów PPR tworzących Grupę Inicjatywną m.in. w specjalnym ośrodku w miejscowości Puszkino pod Moskwą, zajmował się Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (NKWD). Działalność PPR podlegała kierowniczym czynnikom w Moskwie, ze względów taktycznych formalnie nie była związana z Międzynarodówką Komunistyczną w okresie jej istnienia. Gwardia Ludowa została utworzona przez Polską Partię Robotniczą jako jej organizacja wojskowa.

    Nowy Kurier Warszawski – niemiecki dziennik polskojęzyczny wydawany w Warszawie, a po powstaniu warszawskim w Łodzi, przez władze okupacyjne Generalnego Gubernatorstwa od października 1939 do stycznia 1945 roku.Stanisław Łaciński ps. Tomek, Hiszpan (ur. ok. 1900, zm. 8 lutego 1944 w Pruszkowie-Żbikowie) – działacz komunistyczny, Dąbrowszczak, dowódca Gwardii Ludowej okręgu Warszawa Lewa Podmiejska.

    Gwardia Ludowa miała w założeniu prowadzić konspiracyjną walkę z hitlerowskimi Niemcami poprzez działania partyzanckie, niszczenie transportów wroga, dezorganizację administracji. Walki partyzanckie wspierały atakującą Niemców Armię Czerwoną. Podstawowym celem organizacji było tworzenie oddziałów partyzanckich i grup specjalnych. GL wykonywała akcje odwetowe i zamachy na okupantów. GL zajmowała się również wywiadem.

    Saska Kępa – część Warszawy położona na prawym brzegu Wisły. Saska Kępa ma status osiedla z własnym samorządem i pod względem administracyjnym stanowi część dzielnicy Pragi Południe, w ramach której sąsiaduje z Kamionkiem, Grochowem i Gocławiem. Przez część osób Saska Kępa jest potocznie określana jako dzielnica. Na jej obszarze znajduje się geometryczny środek miasta. Część Saskiej Kępy jest wpisana do wojewódzkiego rejestru zabytków jako strefa ochrony konserwatorskiej (nr rej. 942-A z 2 kwietnia 1979 r.).Starszy szeregowy (do 1977 r. starszy szeregowiec) – najwyższy stopień w korpusie szeregowych w Wojsku Polskim. Obecnie żeby go posiadać trzeba m.in. mieć ukończone przynajmniej gimnazjum i posiadać przygotowanie zawodowe, np. zasadniczą szkołę zawodową, odbytą zasadniczą służbę wojskową w pełnym wymiarze (są wyjątki zwalniające z tego obowiązku), przejść testy sprawnościowe i psychologiczne, być osobą niekaraną.

    GL rozpoczęła działalność bez środków pieniężnych na działalność oraz bez odpowiedniej kadry oficerskiej.

    Początkowo dowódcą Gwardii Ludowej był Bolesław Mołojec; szefem Sztabu Głównego został Marian Spychalski, zastąpiony później po konflikcie z Mołojcem przez Franciszka Jóźwiaka.

    GL budowano w oparciu o struktury komitetów PPR. Dużą rolę w tworzeniu organizacji mieli udział żołnierze brygady im. Jarosława Dąbrowskiego, którym udało się przedostać do Polski z Francji (dużą grupę dąbrowszczaków sprowadził w lecie 1942 z Francji Mołojec, osobiście udając się po nich do Paryża). W szeregach organizacji znaleźli się też zbiegli z niewoli niemieckiej żołnierze Armii Czerwonej. W Gwardii Ludowej znaleźli się przedstawiciele kilkudziesięciu narodowości, najliczniejsi byli zbiegli żołnierze sowieccy (Rosjanie, Białorusini, Ukraińcy, Gruzini, Azerowie), a także Żydzi, Słowacy, Brytyjczycy i przedstawiciele narodów Jugosławii GL podlegały oddziały bojowe Związku Walki Młodych.

    Wiaźma (ros. Вязьма) – miasto w Rosji, w obwodzie smoleńskim, nad rzeką Wiaźmą (dopływ Dniepru). Około 57,5 tys. mieszkańców.Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) (SSS) – Siły Zbrojne w Kraju podczas II wojny światowej, w okresie od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942, a następnie przemianowane na Armię Krajową.

    Jednym z głównych celów PPR, a co za tym idzie i Gwardii Ludowej, była początkowo próba wywołania ogólnonarodowego powstania, które pozwoliłoby związać część sił niemieckich na ziemiach polskich i przerwać linie zaopatrzeniowe na wschód.

    Program metod walki z okupantem niemieckim przeciwstawił PPR od jej założenia Polskiemu Państwu Podziemnemu. Na pytanie, czy na terror hitlerowców należy odpowiadać kontrterrorem, czy spowoduje on zmasowane represje okupanta, które wykrwawią tylko naród i osłabią siły, podziemne AK odpowiadała w „Biuletynie Informacyjnym” pt. „Z bronią u nogi”:

    Mord w Drzewicy (22 stycznia 1943) – zbrodnia na tle rabunkowo-ideologicznym, dokonana przez komunistycznych partyzantów z oddziału Gwardii Ludowej pod dowództwem Izraela „Lwa” Ajzenmana, na 7 mieszkańcach miasteczka Drzewica.Polska Partia Robotnicza (PPR) – partia polityczna utworzona w czasie niemieckiej okupacji, 5 stycznia 1942 roku, w Warszawie z inicjatywy przybyłych z ZSRR polskich komunistów z tzw. Grupy Inicjatywnej (zrzuconych przez lotnictwo radzieckie na spadochronach 28 grudnia 1941 w okolicach Wiązowny), poprzez połączenie organizacji Związek Walki Wyzwoleńczej (utworzonej we wrześniu 1941) z kilkoma istniejącymi konspiracyjnymi grupami komunistycznymi, takimi jak: „Młot i Sierp”, Stowarzyszenie Przyjaciół ZSRR, Grupa Biuletynu Radiowego, Spartakus, Sztandar Wolności oraz grupa „Proletariusz”.

    „Na dziś obowiązywać nas powinien rozkaz Naczelnego Wodza (…): czekać z bronią u nogi. Nie pozwalać się sprowokować. Obdarzać pełnym zaufaniem kierownictwo Kraju i Narodu, które ma warunki do bardziej obiektywnego poglądu na sprawy niż, przeciętny, pozbawiony informacji obywatel”.

    Na zasadniczo odmiennych pozycjach stał PPR i jego zbrojne ramię GL. Uznawały one, że jedyną siłą zdolną pokonać okupanta jest ZSRR i należy podejmować wszelkie działania ułatwiające mu zwycięstwo. Każdy miesiąc przynosi niepowetowane straty ludzkie powodowane przez terror hitlerowski i pierwszorzędnym zadaniem sił w kraju powinno być jak najszybsze wyzwolenie spod okupacji niemieckiej. Do tego miało prowadzić wywołanie powszechnej wojny partyzanckiej. Już w odezwie programowej PPR tuż po jej powstaniu stwierdzano „Popierajcie za wszystkich sił zbrojne wystąpienia przeciw armii faszystowskich zaborców. Twórzcie oddziały partyzantki. Niech drugi front powstanie na tyłach niemieckich.”. Powstanie PPR przypadało na czas wzmożonego terroru hitlerowskiego. Trwała akcja likwidacji gett. Narastało przekonanie, że następnym w kolei będzie likwidacja narodu polskiego co potwierdzała choćby akcja wysiedleńcza na Zamojszczyźnie, zmasowane łapanki oraz publiczne egzekucje. PPR-owska „Trybuna Wolności”, nawołując do powszechnego powstania, wzywała: „Narodowi jako całości grozi zagłada. Cały naród musi stanąć do walki. Zbrodnie dokonywane na Żydach to straszliwe ostrzeżenie dla wszystkich narodów podbitych. Od postawy narodu zależy, czy zdoła się on uratować przed zagładą. W nadchodzącym ataku okupanta na naród polski nie uratują nas jednostkowe akty rozpaczy. Walka nasza musi być powszechna i skuteczna, rozważna i planowo zorganizowana.” a organ Gwardii Ludowej dodawał: „(…) Mylą się grubo ci, którzy milczeniem, pokorą i przemilczeniem nawet najpodlejszych zbrodni chcą wybłagać litość u wroga i łagodność. Nie, to go właśnie rozzuchwala. (…) Tych z bronią u nogi zawsze łatwiej wytłuc niż tych z bronią u oka (…) W walce nasz ratunek i odwecie. (…) Dla Polski „angielski” sposób wojowania i możliwe jego skutki są szczególnie niebezpieczne i groźne. Naród polski po 30 miesiącach niewoli nie może czekać na wyzwolenie przez korpus anglosaski w 1945 r.”

    Zgwałcenie – zmuszenie drugiej osoby do obcowania płciowego, poddania się innej czynności seksualnej lub wykonania takiej czynności przez jedną lub wiele osób, posługujących się siłą fizyczną, przymusem, nadużyciem władzy, podstępem lub wykorzystujących niemożność wyrażenia świadomej zgody przez daną osobę. Sprawca zgwałcenia nazywany jest gwałcicielem.Paweł Dąbek (ur. 24 września 1908 w Piotrkowie koło Lublina, zm. 19 września 1987 w Lublinie) – polski polityk, poseł na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) oraz na Sejm PRL II, III, IV, V, VI, VIII i VIII kadencji (1957–1985), członek władz naczelnych ZBoWiD-u, w latach 1949–1950 wojewoda lubelski, w latach 1944–1946, 1950–1952 oraz 1956–1969 przewodniczący Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej województwa lubelskiego, generał brygady Wojska Polskiego.

    W połowie 1942 r. kierownictwo PPR przystąpiło do tworzenia ruchu partyzanckiego. W maju utworzono pierwszy oddział partyzancki Gwardii Ludowej pod dowództwem „Małego Franka”. Z tej okazji organ Gwardii Ludowej opublikował rozkaz „Do oddziałów Gwardii Ludowej wyruszających w pole” stwierdzający: „Dziś zgodnie z obowiązkiem wiernych synów Polski ruszacie w pole. (…) Nie jesteście ostatni. Za wami pójdą setki i tysiące. Polskie bory, pola, drogi, wsie zaludnia się oddziałami partyzantów (…).”. Organ KC PPR donosił: „Dokonał się przełom olbrzymi. Partyzantka polska stała się rzeczywistością. I dlatego nie pomogą tu żadne „strategiczne” rozważania reakcyjnych gryzipiórków, tłumaczące, że to utopia. (…) Coraz bardziej utrwala się w społeczeństwie pogląd, że niepodległość nie spadnie nam na angielskim spadochronie z nieba, że trzeba już dziś o nią walczyć. Przyczynili się do tego w pierwszym rządzie ci dzielni chłopcy, którzy gwiżdżąc na wszelkie strachy na lachy „miarodajnych czynników”, ruszyli do lasu, by bić szkopów.”. Faktycznie było to podjęcie po raz pierwszy od czasu walk oddziałów mjr. Dobrzańskiego „Hubala” próby systematycznych działań partyzanckich na terenach polskich okupowanych przez hitlerowców.

    Armia Ludowa (AL) – komunistyczna konspiracyjna organizacja zbrojna Polskiej Partii Robotniczej (PPR) w okupowanej przez III Rzeszę Polsce, utworzona na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej z 1 stycznia 1944, która była formalnym zwierzchnikiem, ale faktycznie była nim Polska Partia Robotnicza. Pierwszym Naczelnym Dowódcą AL został mianowany Michał Żymierski, ps. „Rola”.Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II (KUL, łac. Catholica Universitas Lublinensis Ioannis Pauli II) – niepubliczny katolicki uniwersytet mieszczący się w Lublinie, posiadający pełne prawa uczelni publicznej i finansowany z budżetu państwa na zasadach uczelni publicznych. Założony w 1918, do 1928 pod nazwą Uniwersytet Lubelski, od 16 października 2005, na podstawie uchwały Senatu zatwierdzonej przez Episkopat Polski, uczelnia zmieniła nazwę na Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. W 1938 roku KUL uzyskał prawo do nadawania stopni naukowych.

    Jednocześnie w kilku miastach Gwardia Ludowa przystąpiła do akcji odwetowej w odpowiedzi na falę terroru hitlerowskiego z października 1942 r. Przeprowadzono szereg zamachów w Warszawie (na lokale niemieckie „Cafe Club” i „Mitropa”, na drukarnie gadzinowego „Nowego Kuriera Warszawskiego”, na kolumnę SA w Alejach Ujazdowskich), Krakowie (na kawiarnie „nur fur Deutsche” „Cyganeria” i „Pawilon”), Radomiu (na niemieckie kino „Apollo”), Łodzi, Rzeszowie i Częstochowie.

    Juliusz Kania pseud. Julek, Antek (ur. 21 lutego 1910 w Stawiszczach w powiecie taraszczańskim w guberni kijowskiej, zm. 16 października 1942 w Warszawie) – działacz KPP i PPR, oficer GL.Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.

    Nasilający się terror niemiecki oraz akcje i propaganda komunistów zmuszały AK do skorygowania dotychczasowej strategii. W grudniu 1942 r., wobec terroru niemieckiego na Zamojszczyźnie, oddziały Batalionów Chłopskich i AK przeprowadziły intensywne akcje partyzanckie o charakterze odwetowym. Akcje te odniosły pozytywny skutek, ograniczając terror okupanta. PPR wykorzystywała ten sukces w swojej propagandzie, która wytykała AK bierność. Główny organ prasowy GL „Gwardzista” komentował zmianę taktyki AK: „Jest to wielka zdobycz na drodze do jedności narodu. Obok gwardzistów stanęli do boju żołnierze innych organizacji. Nam nie zależy na monopolu walki. Przeciwnie, pragniemy widzieć cały naród z bronią w ręku. Nie przemilczamy ani nie przechwytujemy sukcesów innych grup walczących. Każde uderzenie w okupanta to krok ku wyzwoleniu, a to jest przecież najistotniejsze.”.

    Pułkownik – stopień oficerski. W SZ RP jest to najwyższy stopień wojskowy korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości sił zbrojnych po stopniu pułkownika (ang. i fr. – colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są stopnie generalskie.Władysław Gomułka, ps. Wiesław, Feliks Duniak, (ur. 6 lutego 1905 w Białobrzegach Franciszkańskich, zm. 1 września 1982 w Konstancinie) – polski polityk, działacz komunistyczny, I sekretarz KC PPR (1943-1948), I sekretarz KC PZPR (1956-1970), poseł na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji.

    Jeszcze w lutym 1943 r., zwracając się do obozu rządowego w publicznym apelu o nawiązanie rozmów, Gomułka uzależniał oddanie oddziałów GL do wspólnej dyspozycji z AK od „prowadzenia przez zjednoczone siły wojskowe walki z okupantem w takich formach i w takim zakresie, jak na to pozwalają warunki dyktowane ogólną sytuacja wojenną, rozporządzalne siły i środki oraz jak tego wymaga niezbędna samoobrona narodu”.

    Kazimierz Sidor ps. Kazik, Hardy, Kruk i Swarożyc (ur. 26 października w 1915 w Rudce Starościańskiej, zm. 2 grudnia 1981 w Warszawie) – polski dyplomata i działacz polityczny, komendant obwodu Włodawa Okręgu Lublin Batalionów Chłopskich, pułkownik WP, wielokrotny ambasador PRL w Iranie i Afganistanie (1956-60), Egipcie, Somalii, Jemenie i Libii (1960-65), we Włoszech i na Malcie (1972-77) oraz w Turcji (1978-1980).Grzegorz Wodzik pseud. Wyścig (ur. 1907 w Mszanie w powiecie krośnieńskim, zm. pod koniec maja 1943 koło Pielgrzymki) - działacz polskiego, czechosłowackiego i węgierskiego ruchu komunistycznego, dowódca Okręgu GL Jasło i oddziału partyzanckiego GL.

    W związku z niepowodzeniem tego planu na początku 1943 PPR wycofała hasło powstania powszechnego, propagując wzmożoną walkę partyzancką, zajmując się m.in. rozbudową swoich oddziałów zbrojnych Gwardii Ludowej.

    ZSRR nieufność wobec PPR rozciągał również na działania zbrojne prowadzone przez podporządkowane jej oddziały zbrojne Gwardii Ludowej, które nie otrzymywały wsparcia z zewnątrz. W marcu 1944 r. Gomułka pisał do Moskwy: „Są zadania, których nie spełnimy bez pomocy zewnętrznej. (…) zgłaszają się formacje wojskowe różnych organizacji politycznych (…). A my nie mamy broni nie tylko dla zgłaszających się formacji, lecz nie mamy jej nawet dla tysięcy dobrych żołnierzy garnizonowych zorganizowanych przez Gwardię Ludową (…). Nie mamy dostatecznej ilości broni (…), nie mamy amunicji (…) dla ok. 2000 naszych partyzantów. (…)”

    Związek Walki Młodych (ZWM) – polska komunistyczna, podziemna organizacja młodzieżowa, utworzona pomiędzy styczniem a sierpniem 1943 roku przez byłych członków Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej, OMS "Życie" oraz Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej "Spartakus" z inicjatywy Hanny Szapiro-Sawickiej. ZWM stanowił młodzieżową przybudówkę Polskiej Partii Robotniczej, realizującą priorytety radzieckiej racji stanu – jej podporządkował swoją taktykę propagandową i realizowane akcje, w tym akcje zbrojne. We wrześniu 1943 roku Zarząd Główny ZWM wydał swoją Deklarację programową, w której określił podstawowe cele działalności Związku. Związek Walki Młodych rozwiązany został 21 lipca 1948 roku, wchodząc w skład nowo założonego Związku Młodzieży Polskiej.GRU (ros. ГРУ, Главное Разведывательное Управление; Gławnoje Razwiedywatielnoje Uprawlenije (Główny Zarząd Wywiadowczy)), w pełni oficjalnie polskie tłumaczenie Główny Zarząd Rozpoznawczy (względnie Wywiadowczy) Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich/ Federacji Rosyjskiej, Jednostka Wojskowa 44388 – instytucja wywiadu wojskowego ZSRR a następnie Federacji Rosyjskiej. Po rozpadzie ZSRR, wobec znaczącej redukcji aparatu i ograniczenia zakresu działalności cywilnych służb specjalnych wyrosłych na gruzach KGB, znaczenie GRU znacznie wzrosło.

    Wsparcie materialne ze strony ZSRR było niewielkie. Jeszcze w styczniu 1944 r. Władysław Gomułka depeszował do Moskwy: „Finansowy stan gorzej niż opłakany (…) potrzeby wzrastają, a eksy – jedyne źródło naszych dochodów – są coraz trudniejsze i kosztują bardzo dużo bo życie wielu dobrych bojowców i partyjniaków”. Dopiero we wrześniu 1943 GL otrzymała pierwsze niewielkie zrzuty broni z ZSRR – do końca roku w sześciu zrzutach dostarczono niewiele ponad 100 sztuk broni.

    Grupa Inicjatywna PPR – powstała w czerwcu 1941 roku z upoważnienia Komitetu Wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej grupa polskich działaczy komunistycznych w ZSRR. Grupa ta podjęła inicjatywę utworzenia w Polsce partii komunistycznej. Kierowali nią Marceli Nowotko, Paweł Finder, Bolesław Mołojec, Jan Turlejski, inni działacze to między innymi Pinkus Kartin, Czesław Skoniecki, Lucjan Partyński, Anastazy Kowalczyk, Augustyn Micał, Feliks Papliński, Maria Rutkiewicz czy Józef Wieczorek. Grupa podkreślała potrzebę budowy frontu narodowego do walki z III Rzeszą czy obrony interesów mas pracujących i ich wyzwolenia z jarzma kapitalizmu.Marek Jan Chodakiewicz (ur. 15 lipca 1962 w Warszawie) – polski historyk, amerykański profesor, specjalizujący się w badaniu stosunków polsko-żydowskich oraz tematyki Holocaustu.

    W czerwcu 1943 r. dowództwo Gwardii Ludowej skierowało prośbę do Komitetu Centralnego Robotniczej Partii Polskich Socjalistów, Stronnictwa Ludowego „Roch”, Związku Syndykalistów Polskich i Polskiego Stronnictwa Demokratycznego o zjednoczenie się i utworzenie wspólnej Armii Ludowej. Prośba nie została spełniona, choć wielu oficerów RPPS poparło współpracę z Gwardią. We wrześniu GL podjęła próby zjednoczenia się z Polską Armię Ludową. Do współpracy innych organizacji podziemnych z GL na łamach „Trybuny Wolności” zachęcał Władysław Gomułka, który przedstawił wizję międzypartyjnego porozumienia demokratycznych ugrupowań w kraju. Chociaż zdarzało się, że GL współdziała z BCh i AK i mniejszymi organizacjami od czasu do czasu, podpisując umowy między oddziałami, dochodziło jednak do walk z NSZ, oraz akcjom przeciwko AK i Delegaturze Rządu na Kraj.

    Leon Lasek pseud. Twardy, Mały (ur. 19 października 1919 w Dankowicach, zm. 29 maja 1944 w Bielsku) – działacz KZMP, Koła Przyjaciół ZSRR, dowódca Okręgu GL Bielsko, zastępca dowódcy Śląskiego Obwodu AL.Przysucha – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie przysuskim, położone na krańcu Wzniesień Południowomazowieckich, w pobliżu rzeki Radomki. Historycznie leży w Małopolsce.

    Struktura organizacyjna[ | edytuj kod]

    Organizacja GL 1942-1943

    Każdy członek PPR był jednocześnie gwardzistą. Struktura organizacyjna była ściśle związana ze strukturą PPR. Naczelne dowództwo Gwardii Ludowej stanowiły władze (Sekretariat) Polskiej Partii Robotniczej. Pierwszym dowódcą GL był Bolesław Mołojec (jego szefem sztabu był Marian Spychalski, w okresie styczeń – sierpień 1942 do czasu konfliktu z Mołojcem), po nim Franciszek Jóźwiak (przybyły do GL z oddziałów partyzantki radzieckiej) w okresie sierpień 1942 – grudzień 1943. Działalnością GL kierował Sztab Główny, zbudowany początkowo z członków przedwojennej radzieckiej siatki wywiadowczej w Warszawie, podzielony na oddziały: I – operacyjny, II – informacyjny, III – zaopatrzenia i uzbrojenia, IV – organizacyjny, V – propagandy, VI – sanitarny.

    Ivor Norman Richard Davies (ur. 8 czerwca 1939 w Bolton) – brytyjski historyk walijskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Londyńskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności i Akademii Brytyjskiej, autor prac dotyczących historii Europy, Polski i Wysp Brytyjskich. Kawaler Orderu Orła Białego.Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

    Najmniejszą jednostką była placówka. Działały oddziały z podziałem na jednostki polowe (partyzanckie) i jednostki garnizonowe (grupy wypadowe). W większych miastach istniały grupy specjalne – tzw. specgrupy do akcji dywersyjnych. Oddziały GL w 1943 r. podzielone były na sekcje, drużyny, plutony i kompanie; największą jednostką była od lata 1943 brygada. Początkowy najwyższy szczebel stanowił okręg, w miarę rozwoju organizacji łączono je w obwody. Obwody Gwardii Ludowej: I – warszawski, II – lubelski, III – radomski (od 1943 r. – radomsko-kielecki), IV – krakowski, V – łódzki i VI – śląski. Obwody podzielone były ogółem na 18 okręgów.

    Komunistyczny Związek Młodzieży Polski (KZMP), Związek Młodzieży Komunistycznej w Polsce – organizacja młodzieżowa Komunistycznej Partii Polski, działająca w II Rzeczypospolitej w latach 1922–1938. „Polityka” – polski liberalno-lewicowy, opiniotwórczy tygodnik społeczno-polityczny, wydawany od 1957 w Warszawie. "Polityka" utrzymuje się na czołowych miejscach pod względem wielkości sprzedaży wśród polskich tygodników opinii, w tym często na pierwszym miejscu (ogólna sprzedaż na poziomie ok. 130 tys. egzemplarzy – stan na lipiec 2012).

    Największymi jednostkami terenowymi GL były obwody (odpowiadające w przybliżeniu województwom) dzielące się na okręgi, podokręgi, powiaty, rejony, placówki oraz dzielnice i gminy. Obwody GL posiadały samodzielne dowództwo, z wyjątkiem Obwodu I Warszawskiego, którego dowódcą był naczelny dowódca GL. Podział administracyjny GL był w dużym stopniu zależny od regionu, w dużych miastach oddziały GL podzielone były na obwody. Duże miasta odpowiadały szczeblowi powiatowemu i wchodziły do GL w ramach okręgu. Z dużych miast jedynie Warszawa, Łódź i Kraków były podzielone na okręgi. Obwody GL zaczęto organizować od połowy 1942 r., a do końca roku utworzono obwody I (warszawski), II (lubelski), III (kielecko-radomski), V (krakowski) i VI (lwowski) który wspólnie organizowali działacze ukraińscy i polscy. Do końca roku powstały też okręgi na Śląsku i w Zagłębiu które wydzielone zostały z Obwodu IV, śląskie oddziały utworzyły Obwód V – Śląsk działający początkowo jako Obwód VII – Zagłębie Śląskie. Na Obwód VI przemianowany zostały Obwód Łódzki. Obwód lwowski przekazano ukraińskiej partyzantce radzieckiej, powstało też kilka oddziałów złożonych niemal wyłącznie z obywateli radzieckich (zbiegli żołnierze radzieccy walczyli też w niektórych oddziałach AK i Batalionów Chłopskich).

    Józef Kogutek pseud. Marek (ur. 10 marca 1915 w Trzebownisku w powiecie rzeszowskim, zm. 3 listopada 1990 w Zakopanem) – działacz komunistyczny, oficer GL i AL.Policja Polska Generalnego Gubernatorstwa (niem. Polnische Polizei im Generalgouvernement), znana lepiej jako Granatowa Policja (niem. Blaue Polizei) – policja komunalna, finansowana przez polskie samorządy (szczątkowe struktury samorządowe, pozostające pod nadzorem niemieckiej administracji cywilnej), podporządkowana lokalnym komendantom niemieckiej policji porządkowej – Ordnungspolizei; najwyższym szczeblem struktury Policji Polskiej było stanowisko komendanta miejskiego lub powiatowego. Nazwa policji pochodzi od granatowego koloru noszonych mundurów. Analogiczne policje istniały we wszystkich okupowanych krajach.

    Obwód I Warszawski dzielił się na:

  • Okręg Warszawa-Miasto – dowódcy: Jan Fajge „Czarny Roman”, Bolesław Jaszczuk „Paweł”, Juliusz Kania „Antek”, Bolesław Kowalski, Stanisław Skrypij „Sylwester”, Henryk Sternhel „Gustaw”, Franciszek Księżarczyk „Bruno”
  • Okręg Warszawa-Lewa Podmiejska – dowódcy: Antoni Grabowski „Czarny Antek”, Stanisław Łaciński „Tomek”, Ignacy Robb-Narbutt, Feliks Matusiak „Zygmunt”
  • Okręg Warszawa-Prawa Podmiejska – dowódcy: Zygmunt Duszyński „Zygmunt”, Józef Dąbrowski „Hiszpan”, Józef Kogutek „Marek”
  • Obwód II Lubelski (dowódcy: Paweł Dąbek „Paweł”, Michał Wójtowicz „Zygmunt”, Mieczysław Moczar „Mietek”) dzielił się na:

    Stowarzyszenie Przyjaciół ZSRR (SP ZSRR) – konspiracyjna organizacja, którą w 1940 założyli warszawscy działacze komunistyczni pod przewodnictwem Józefa Balcerzaka.Gerlach S.A. – polska firma założona w 1760 w Warszawie, zajmuje się produkcją wysokiej jakości zastawy stołowej: sztućców i naczyń stołowych. W przeszłości produkowała również noże do maszyn rolniczych. Od 1886 siedziba firmy znajduje się w Drzewicy.
  • Okręg nr 4 Lublin – dowódcy: Kazimierz Sidor „Kazik”, Józef Szymanek „Pochroń”
  • Okręg nr 5 Janów Lubelski – dowódca Tadeusz Szymański „Lis”
  • Okręg nr 6 Siedlce – dowódca Włodzimierz Zawadzki „Jasny”
  • Obwód III Radomsko-Kielecki (dowódcy: Antoni Grabowski „Czarny Antek”, Józef Małecki „Sęk”, Andrzej Adryan „Felek”) dzielił się na:

    Jan Edmund Fajge pseud. Czarny Roman, Murzyn, Roman (ur. 24 czerwca 1917 w Bojarce koło Kijowa, zm. w lutym 1942 w Warszawie) - działacz ZWW i PPR.III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).
  • Okręg Radom – dowódcy: Józef Jarosz „Wicek”, Jan Nalazek „Janek Kolejarz”, Henryk Połowniak „Zygmunt”
  • Okręg Kielce – dowódcy: Zygmunt Sitek „Felek”, Józef Jarosz
  • Okręg Częstochowa-Piotrków – dowódcy: Franciszek Zubrzycki „Mały Franek”, Józef Kotas „Kamil”, Władysław Pietrusiak „Zenek”, Ignacy Robb-Narbutt
  • Obwód IV Krakowski (dowódcy: Roman Śliwa „Weber”, Antoni Grabowski „Czarny Antek”, Bolesław Kowalski „Ryszard”) dzielił się na:

    Baudienst (Służba budowlana) – jedna z form pracy przymusowej Polaków i Ukraińców w Generalnym Gubernatorstwie (GG).Tadeusz Szymański pseud. Lis (ur. 15 kwietnia 1917 w Trzydniku Małym) – polski wojskowy, oficer GL, AL i MO, organizator PPR i GL w południowej Lubelszczyźnie, dyrektor Departamentu Wojskowego MON.
  • Okręg Kraków-Miasto i Podgórze – dowódcy: Józef Dubiel „Powróz”, Józef Zając „Michał”, Józef Półgroszek „Józek”, Jan Szumiec „Granik”
  • Okręg Podhale – dowódca Józef Zając „Michał”
  • Okręg Miechów – dowódcy: Jan Szwaja „Siekiera” i Stanisław Gębala „Kaleka”
  • Okręg Tarnów – dowódca Klemens Trojan
  • Okręg Rzeszów – dowódca Stanisław Szybisty „Stefan”
  • Okręg Jasło – dowódcy: Grzegorz Wodzik „Wyścig”, Michał Doński „Stańko”
  • Obwód V Śląski (dowódcy: Piotr Drążkiewicz „Paweł”, Stanisław Łaciński „Tomek”, Leon Lasek „Twardy”) dzielił się na:

    Kielce (łac. Civitas Kielcensis, lit. Kielcai, łot. Kelce, ros. Ке́льце) – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy,naukowy,turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Pod koniec 2011 roku miasto liczyło 201 815 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się pięć rezerwatów przyrody, w tym cztery geologiczne.Fronda to wydawnictwo katolickie istniejące od 1994 r. Jego początki wiążą się z wydaniem pierwszego numeru kwartalnika Fronda. Co roku publikuje kilkadziesiąt tytułów, otrzymało też szereg nagród branżowych.
  • Okręg Zagłębie Dąbrowskie – dowódcy: Franciszek Smołka „Twardy”, Roman Śliwiński „Ignac”, Stanisław Łaciński „Tomek”
  • Okręg Bielsko – dowódcy: Leon Lasek „Twardy”, Józef Faruga „Granat”
  • Okręg Katowice – dowódca Wiktor Szostak „Jakubowicz”
  • Okręg Chrzanów – dowódca Stanisław Wałach „Zdzich”
  • Obwód VI Łódzki (dowódcy Mieczysław Moczar „Mietek”, August Lange „Stach”, Stefan Czerwiński „Jerzy”) dzielił się na:

    Robotnicza Partia Polskich Socjalistów (RPPS) – polska partia polityczna lewicy socjalistycznej utworzona na II Zjeździe Polskich Socjalistów w dniu 11 kwietnia 1943.Brygada to najmniejszy związek taktyczny stanowiący w wielu armiach podstawową jednostkę bojową wojsk lądowych o wielkości pośredniej między pułkiem a dywizją. Dzieli się na pułki lub bataliony. Występuje również w innych rodzajach sił zbrojnych.
  • Okręg Łódź-Miasto – dowódca Bronisław Znojek „Bronek”
  • Okręg Łódź Podmiejska – dowódca Czesław Dubilas „Dąbias”
  • Okręg Poznań – dowódca Antoni Ratajczak „Kosiba”
  • Okręg Płock – dowódcy Czesław Małkowski, Jan Wilczyński, Władysław Marchoł
  • W listopadzie 1942 powstał Wydział II Informacyjny, stanowiący ekspozyturę wywiadu sowieckiego, do którego zadań należało m.in. zbieranie wiadomości o AK i innych polskich organizacjach podziemnych. Współtworzony przez agentów sowieckiego wywiadu Wydział Informacji GL zajmował się m.in. paraliżowaniem działań Polskiego Państwa Podziemnego. Wydział Informacji koncentrował się na transporcie, przemyśle zbrojeniowym i działaniach jednostek niemieckich w Polsce. Równolegle do AK Wydziałowi udało się dotrzeć do informacji o ośrodku rakietowym w Peenemünde. Artur Ritter vel Jastrzębski przeniknął do warszawskiego SA przekazując Moskwie informacje drogą radiową. Najaktywniejszą grupą wywiadowczą była grupa „Michała” na czele której stał Mikołaj Arciszewski.

    Dariusz Libionka (ur. 1963) – polski historyk, doktor habilitowany nauk społecznych, profesor nadzwyczajny w Instytucjie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.Marian Spychalski, ps. „Marek”, „Orka” (ur. 6 grudnia 1906 w Łodzi, zm. 7 czerwca 1980 w Warszawie) – działacz partyjny i państwowy w okresie PRL, w latach 1944–1952 poseł do Krajowej Rady Narodowej i poseł na Sejm Ustawodawczy (w październiku 1951 pozbawiony immunitetu), w latach 1957–1972 poseł na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji, członek Komitetu Centralnego i Biura Politycznego KC PZPR, przewodniczący Rady Głównej SFOS, prezydent Warszawy (1944–1945), Członek Honorowy PTTK (od 15 maja 1965), przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (1968–1971) i przewodniczący Rady Państwa PRL (1968–1970), szef Sztabu Głównego Gwardii Ludowej (1942), szef Sztabu Głównego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego (1944), szef Głównego Zarządu Politycznego WP (1956), minister obrony narodowej PRL (1957–1968), Marszałek Polski (od 7 października 1963 – był ostatnią osobą, której nadano ten stopień), z wykształcenia inżynier architekt.

    Sabotażem zajmowało się Centralne Laboratorium Dowództwa Głównego GL na czele której stał Ryszard Gdulewski. Latem 1943 r. współpracę z GL nawiązał agent radzieckiego wywiadu wojskowego GRU, generał Michał Żymierski „Józef” i w kilka tygodni później został doradcą wojskowym w wydziale operacyjnym GL.

    Oprócz oddziałów GL dowództwu terenowemu organizacji podlegały też oddziały bojowe tworzone przez Związek Walki Młodych, konspiracyjną antyhitlerowską organizację tworzoną głównie przez młodych działaczy komunistycznych.

    Lubelszczyzna – określenie regionu używane w zależności od kontekstu w odniesieniu do ziemi lubelskiej (średniowiecze), województwa lubelskiego z lat 1474–1795 lub do późniejszych województw lubelskich. Po 1999 r. instytucje samorządowe pod nazwą Lubelszczyzna określają obecne województwo lubelskie i stosują je zamiennie (synonim).Lasy Parczewskie – lasy położone pomiędzy Kanałem Wieprz – Krzna a Tyśmienicą. Zajmują powierzchnię około 136 km² i leżą w obrębie gmin Uścimów, Ostrów Lubelski, Dębowa Kłoda, Parczew, Sosnowica. Od zachodu przylegają do doliny Tyśmienicy, od wschodu, północy, a także częściowo od południa sąsiadują z polami uprawnymi. Cały kompleks położony jest w zlewni Tyśmienicy, a odwadniają go jej dopływy Ochoża, Piwonia-Bobrówka oraz Konotopa.

    Kadrę dowódczą stanowili oficerowie i podoficerowie Brygad Międzynarodowych w Hiszpanii, oficerowie i podoficerowie rezerwy WP oraz przechodzący z innych organizacji i zbiegli z niewoli oficerowie radzieccy. GL prowadziła kursy podoficerskie i szkolenie wojskowe.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]




    Warto wiedzieć że... beta

    Zbrodnia – czyn człowieka, który spotyka się ze szczególnym potępieniem ze strony społeczności. Termin ten zawsze odnoszono do zbrodni umyślnego pozbawienia życia (zabójstwo, morderstwo), jak i zbrodni przeciw majestatowi (crimen laesae maiestatis).
    Henryk Sternhel pseud. Gustaw (ur. 1910, zm. we wrześniu 1943) – lekarz, działacz komunistyczny, dowódca Okręgu GL Warszawa-Miasto.
    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.
    Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu w centralnej Polsce, położone na zachodzie Równiny Piotrkowskiej. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 47. w Polsce. Był miastem królewskim.
    Major (skrót mjr) – stopień oficerski używany w armiach wielu krajów. W wojsku polskim jest to stopień niższy od podpułkownika, wyższy od kapitana. Major wchodzi w skład korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – w skład korpusu oficerów sztabowych. Odpowiednikiem majora w marynarce wojennej jest komandor podporucznik a w policji podinspektor Policji.
    Zaklików – wieś (od 1 stycznia 2014 miasto) w Polsce na Równinie Biłgorajskiej, położona w województwie podkarpackim, w powiecie stalowowolskim, w gminie Zaklików. Miejscowość lokowana w XVI wieku jako miasto, do dziś zachowała małomiasteczkowy układ urbanistyczny z rynkiem w centrum i siecią prostopadle ułożonych uliczek.
    Narodowa Demokracja lub ruch narodowy (popularna nazwa endecja od skrótu ND) – polski ruch polityczny o ideologii nacjonalistycznej, powstały pod koniec XIX wieku. Głównym ideologiem i współzałożycielem Narodowej Demokracji był Roman Dmowski.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.168 sek.