• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gwara poznańska



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Wlepka (albo vlepka) – mała, samoprzylepna forma plastyczna, tworzona z myślą o ingerencji w przestrzeń publiczną. Przylepiana na ogół bez zezwolenia, przez co traktowana jako wandalizm. Początkowo była to naklejka zawierająca rysunek (grafika, fotomontaż, zdjęcie), tekst, albo jedno i drugie.Wszy (Anoplura) – podrząd owadów wtórnie bezskrzydłych, zaliczany do podgromady owadów uskrzydlonych, obejmujący gatunki pasożytujące na ssakach, w tym na ludziach. Wywołuje u nich chorobę pasożytniczą zwaną wszawicą.
    Pomnik Starego Marycha przy placu Wiosny Ludów w Poznaniu. W tle ulica Półwiejska
    Przykłady kultywowania gwary poznańskiej na wlepkach
    Protest przeciw ACTA wyrażony gwarą
    Przykład użycia gwary poznańskiej w oznaczeniu sklepu spożywczego przy ulicy Fabrycznej na Wildzie
    Śrem, plansze popularyzujące gwarę (kejter - pies)

    Gwara poznańskagwara języka polskiego charakterystyczna dla mieszkańców Poznania i części Poznańskiego. Elementy tożsame z gwarą poznańską, będące w istocie zapożyczeniami z języka niemieckiego, można spotkać na ziemiach byłego zaboru pruskiego (w granicach po 1815 roku).

    Radio Merkury – lokalna rozgłośnia Polskiego Radia (należąca do porozumienia Audytorium 17) z siedzibą w Poznaniu.Monika Gruchmanowa (z domu Mrozówna, ur. 13 listopada 1922 w Gelsenkirchen-Horst, Westfalia, zm. 14 sierpnia 2001 w Poznaniu) – profesor UAM, językoznawca, socjolingwista, znawca języka polskiego i gwary poznańskiej.

    Spis treści

  • 1 Cechy dialektu
  • 2 Leksyka
  • 3 Stan badań i zagadnienia lokalności językowej
  • 4 Zobacz też
  • 5 Przypisy
  • 6 Bibliografia
  • 7 Linki zewnętrzne
  • Cechy ]

    Charakterystyczne cechy wymowy w gwarze poznańskiej (charakterystyczne, poza ostatnim, dla jej formy literackiej oddającej stan z przełomu XIX i XX wieku; opisane w kontraście do standardowej polszczyzny):

  • charakterystyczne podwyższenie melodii, tzw. zaśpiew, zwykle na końcu zdania, z wydłużeniem ostatniej sylaby, np. do widzeniaa, gdzie a wymawiane jest wyraźnie wyżej
  • wtrącenie tej, czyli wołacza ty, jednak często występuje także jako zakończenie zdania, np. Tej, co ty robisz?, Przestań to robić, tej.
  • wymowa o jako kontynuanta dawnego a pochylonego, np.: kolejorz, chłopok
  • wymowa ó zamiast o, np.: cóś, doktór
  • prelabializacja ło, łe, ły w miejscu o lub ó, np.: łoko, łyn, młost. Może to spowodować bardzo silne zniekształcenie: płet stołym czy łodejdź łobuzie łod łokna, bo cię łobleje bez łeb łodom łod łogórków
  • wymowa ły zamiast ło i łó, np.: łyszko
  • wymowa y zamiast e – mlyko, chlyb
  • wymowa yj lub ij zamiast końcówki -ej, np.: gorzyj, lepij
  • wymowa ej zamiast aj, np.: dej, trzymej
  • wymowa oł zamiast eł, np.: diaboł
  • wymowa u zamiast ół, uł lub łu, np.: na du, dugi, suchej
  • wymowa uł zamiast ił lub ył, np.: kupiuł, buł
  • wymowa końcówki -om zamiast -ą, np.: jakom, pałkom
  • udźwięcznienia międzywyrazowe, czyli dźwięczna wymowa ostatniej spółgłoski w wyrazie, gdy wyraz następny zaczyna się od samogłoski lub spółgłoską l, ł, m, n, ń, r, np.: krug otfrunoł, schyłeg nocy, mozd Rocha (most Rocha)
  • wymowa dźwięczna w po głoskach bezdźwięcznych (brak wymowy kwas jako kfas)
  • miękka wymowa niektórych wyrazów typu: drzaźnić, dźwi, śpilka
  • zmiany pojedynczych spółgłosek w grupach spółgłoskowych np.: krzest, ślizgi letki
  • stosunkowo liczne uproszczenia (najczęściej strz, trz i drż do szcz, cz i dż) np.: czy (trzy), szczała, baży (bardziej), poedział (powiedział)
  • w niektórych wyrazach zamiana ń na j, np.: gnieźniejski
  • przyrostki zdrabniające -ik, -yszek, np.: wózik (wózek), kamyszek
  • zmiana rodzaju np.: por – pora, zapałka – zapałek, magiel – magla
  • zmiana końcówek w pewnych rzeczownikach:
  • niektóre rzeczowniki rodzaju żeńskiego zmieniają w dopełniaczu końcówkę z -ę na -ą, np.: lekcją
  • mianownik liczby mnogiej wesoła (wesela), a w liczbie mnogiej dopełniacz tych wesół (tych wesel)
  • w odmianie przymiotnikowej form męskoosobowych zamiana końcówki -y na -i, np.: dobzi, dzici
  • w dopełniaczu liczby mnogiej końcówka -ów występuje również w rodzaju żeńskim np.: myszów, wsiów
  • zmiana miejscownika nazw niektórych krajów np.: do Prusiech, z Węgrzech, do Włoszech
  • końcówka narzędnika ujednolicana do -ami, np.: dzieciami, ludziami
  • celownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego zakończony na -ewi, zamiast -owi, np.: wujewi
  • niestandardowy dobór niektórych zaimków np.: te słońce
  • zmiany w wymowie czasowników:
  • zmiany w formie niektórych bezokoliczników np.: ućknąć (uciec), stojeć (stać)
  • zmiany we wzorze odmiany np.: bierę – bieremy – bierą (biorę – bierzemy – biorą)
  • końcówka -imy zamiast -iśmy w czasownikach, np. widzielimy, bylimy, mielimy
  • końcówka -ym zamiast -em w czasownikach, np. widziołym, byłym, miołym (widziałem, byłem, miałem)
  • odmiana czasowników przez "żem" w czasie przeszłym, np. [ja] żem widział(widziałem), [ty] żeś widział (widziałeś), [ja] widziałżem (widziałem), [ty] widziałżeś (widziałeś)
  • zmiany w tworzeniu czasu przeszłego np.: szłem), poszłem
  • zmiany w tworzeniu imiesłowów biernych np.: ukradzone, zamiecone
  • zmienione formy przysłówków np.: skędy (skąd)
  • podwajanie niektórych przyimków: zez domu, wew domu
  • niemiecki wzór wymowy:
  • litera s w zapożyczeniach wymawiana jako z, np.: senzacja, uniwerzytet
  • niemiecka wymowa sąsiadujących samogłosek eu i ea, np.: Ojropa, idejał
  • obok licznych niemieckich zapożyczeń np.: kista (skrzynia niem. Kiste) pojawiają się kalki czyli dosłowne tłumaczenia np. szkolnica (uczennica niem. Schülerin) czasem nawet całych zdań np.: on jest 20 lat stary (on ma 20 lat niem. er ist 20 Jahre alt), to mi się dobrze/źle podoba (to mi się podoba/nie podoba, niem. das gefällt mir gut/schlecht)
  • obecnie już rzadszy niemiecki szyk zdania np.: maszyna do chleba krajania (maszyna do krojenia chleba), to jest ale źle (niem. das ist aber schlecht)
  • nie należące do kanonu literackiego gwary, lecz po II wojnie światowej typowe i bardzo rozpowszechnione w gwarze poznańskiej jest dodawanie we wszelkiego rodzaju wypowiedziach słowa nie, nawet w zdaniach twierdzących, – np. zdanie Ładna jest ta dziewczyna, nie? nie jest wcale ani pytające, ani zaprzeczające.
  • Juliusz Kubel (ur. 10 maja 1949 w Poznaniu) – polski publicysta, reżyser, scenarzysta, samorządowiec, poznański pisarz regionalny, popularyzator gwary poznańskiej.Krajna – kraina historyczna w Polsce, zamieszkana przez plemiona słowiańskie, wcześniej będąca w kręgu germańskich kultur wielbarskiej i przeworskiej, a jeszcze wcześniej w kręgu najprawdopodobniej kultury łużyckiej, początkowo część Pomorza, w II poł. X wieku przyłączona do państwa Polan, następnie utracona i odzyskana w I poł. XII wieku, później przyłączona do państwa zakonu krzyżackiego, od 1314 przynależąca do województwa kaliskiego i stąd jest często uznawana za część Wielkopolski; w okresie zaboru pruskiego część ówczesnej pruskiej prowincji Prusy Zachodnie; w okresie międzywojennym wschodni obszar Krajny, który wszedł w skład państwa polskiego, wchodził w skład województwa pomorskiego - część północna (od 1938 całość) i województwa poznańskiego - część południowa; zachodni obszar Krajny, który pozostał w granicach Niemiec przynależał administracyjnie do Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej, a od 1938 do prowincji pomorskiej; obecnie należąca do województw: kujawsko-pomorskiego (Kamień Krajeński, Sępólno Krajeńskie, Więcbork, Mrocza, Nakło nad Notecią), pomorskiego i wielkopolskiego (Złotów, Krajenka, Wysoka, Wyrzysk, Łobżenica). Nazwa Krajna pochodzi od historycznego położenia tego regionu na rubieży, na krańcu państwa Polan.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Poznaniacy (Poznaniaki, gwarowo Poznanioki, Pyry, niem. Posener) – grupa etnograficzna ludności polskiej, zamieszkująca środkową część Wielkopolski, określany niekiedy jako region Poznańskie.
    Pomnik Starego Marycha – poznański pomnik legendarnej, fikcyjnej postaci Starego Marycha (typowego Poznaniaka posługującego się gwarą poznańską), stworzonej przez Juliusza Kubla na potrzeby poznańskiej rozgłośni Polskiego Radia. Słuchowiska czytał Marian Pogasz i to jego twarz posiada pomnikowy Stary Marych.
    Pseudonim artystyczny – stosowany zwykle przez osoby publiczne przy okazji publicznych występów czy też przy podpisywaniu dzieł takich jak książki czy utwory muzyczne. Pseudonim artystyczny może być zarówno indywidualny (np. Bolesław Prus, pseudonim jednoznacznie identyfikujący Aleksandra Głowackiego) jak i zbiorowy, kiedy z jednego pseudonimu korzysta wiele osób.
    Poznańskie – region etnograficzny w zachodniej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim i Nizinie Południowowielkopolskiej, w dorzeczu środkowej i dolnej Warty; zachodnia część Wielkopolski właściwej, na wschodzie granicząca z Kaliskiem.
    Gwara, gwara ludowa, gwara terytorialna – terytorialna odmiana języka, mowa ludności (zwłaszcza wiejskiej), wyodrębniona z języka ogólnego i gwar sąsiadujących poprzez odrębności fonetyczne i leksykalne. Podrzędna w stosunku do dialektu. Czasem wyodrębnia się również podrzędne w stosunku do dialektu zespoły gwarowe. Granice gwar, podobnie jak granice dialektów, wyodrębniane są w badaniach językoznawczych poprzez zestawianie językowych cech dystynktywnych (cech odróżniających) na określonych terytoriach i niejednokrotnie mają charakter umowny.
    Dialekt (stgr. διάλεκτος dialektos – "rozmowa, sposób mówienia") – regionalna odmiana języka, odznaczająca się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi itp.
    Stary Marych – fikcyjna postać literacka stworzona przez Juliusza Kubla, stanowiąca symbol gwary poznańskiej. Uczczona pomnikiem przy ulicy Półwiejskiej w Poznaniu. W rolę Starego Marycha wcielał się aktor Marian Pogasz, pierwszy raz słuchacze Polskiego Radia w Poznaniu usłyszeli Starego Marycha 13 lutego 1983 roku. Program emitowano regularnie do Sylwestra 1999 r.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.