• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gwara góralska

    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Gwara górali łąckich – gwara mieszkańców okolic Łącka i Kamienicy. Cechami charakterystycznymi gwary górali łąckich są:
    Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. i serb. Карпати; czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Serbii i Rumunii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.

    Gwary góralskie – nieprecyzyjny, potoczny termin określający gwary mieszkańców Polskich Karpat, zwykle jednak utożsamiany z gwarą podhalańską.

    Według językoznawców nie istnieje jedna gwara góralska, ale kilka odmiennych gwar.

  • gwara podhalańska
  • gwara orawska
  • gwara sądecka
  • gwara spiska
  • gwara żywiecka
  • gwara górali śląskich
  • gwara górali łąckich
  • gwara zagórzańska
  • gwara cieszyńska
  • gwara jabłonkowska
  • Gwary góralskie posiadają pewne cechy wspólne związane ze specyfiką gospodarki na tych terenach (kolonizacja wołoska), z sąsiedztwem języka słowackiego i czeskiego a także z izolacją od dużych ośrodków centralnej Polski. I tak np., kolonizacja wołoska przyniosła wyrazy baca (gwara śląska z Istebnej bacza) czy sałas (śl. sałasz), język słowacki - końcówkę -me w 1 os. l. mn., zaś izolacji od centralnej Polski można przypisać zachowanie różnych wyrażeń staropolskich, np. wiecerza (śl. wieczerza), czy też zachowanie archaicznej wymowy po staropolskich spółgłoskach miękkich cz, sz, ż, np. cisty (śl. czisty.).

    Język staropolski – etap rozwoju języka polskiego w tzw. dobie staropolskiej, którą umownie wyznacza się między rokiem 1136 a przełomem XV i XVI wieku. W początkach doby staropolskiej pojawiły się pierwsze różnice między poszczególnymi językami zachodniosłowiańskimi, zwłaszcza między grupami: czesko-słowacką a lechicką (język polski, język kaszubski, języki pomorskie, język połabski).Gwara orawska – termin potocznie określający zbiór gwar Górnej Orawy, należących do dialektu małopolskiego, używanych zarówno na terenie Polski (14 miejscowości) jak i Słowacji (11 miejscowości). Gwara ta zaliczana jest do małopolskich gwar pasa górskiego, do którego należą sąsiadujące gwary: podhalańska i południowożywiecka oraz gwara spiska, z którymi ma bardzo wiele wspólnego. Należy wspomnieć, że ludność posługująca się gwarą orawską na Słowacji, pomimo iż jest to gwara pochodzenia polskiego, praktycznie w całości uznaje się za Słowaków. Na Słowacji, pomimo ciągłej obecności języka słowackiego w szkołach, urzędach czy kościele, jest ciągle u codziennym użyciu.

    Gwara góralskie zaczęły ewoluować w XIII, XIV wieku, kiedy ludność niemiecka porozumiewała się ze słowiańską. W późniejszym czasie, wpływ na nią mieli Wołosi. Najsilniejszy wpływ na tę gwarę wykazał jednak w ostatnich stuleciach Język słowacki. Gwara ta może mieć również wiele cech wspólnych z językiem staropolskim.

    Gwara, gwara ludowa, gwara terytorialna – terytorialna odmiana języka, mowa ludności (zwłaszcza wiejskiej), wyodrębniona z języka ogólnego i gwar sąsiadujących poprzez odrębności fonetyczne i leksykalne. Podrzędna w stosunku do dialektu. Czasem wyodrębnia się również podrzędne w stosunku do dialektu zespoły gwarowe. Granice gwar, podobnie jak granice dialektów, wyodrębniane są w badaniach językoznawczych poprzez zestawianie językowych cech dystynktywnych (cech odróżniających) na określonych terytoriach i niejednokrotnie mają charakter umowny.Gwary Żywiecczyzny (znane również jako gwara żywiecka) – grupa gwar języka polskiego charakterystyczna dla mieszkańców Żywca oraz jego okolic (Żywiecczyzny). Zaliczane są do gwar południowomałopolskich, które z kolei wchodzą w skład dialektu małopolskiego. Gwary Żywiecczyzny nie zostały wyróżnione na mapie gwarowej Kazimierza Nitscha i Stanisława Urbańczyka, jednak jest wspomniana w opisie gwar Pogórza i pasa górskiego, stworzony przez tych samych dialektologów.

    Linki zewnętrzne[]

  • Informacje o poszczególnych gwarach
  • Mapa rozmieszczenia górali




  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Gwara zagórzańska (gorczańska) – jedna z gwar góralskich którą posługuje się zagórzańska ludność. Została wprowadzona do literatury przez Władysława Orkana (1875-1930). Początkowo była ona zaliczna do tzw. pasa podrórsko-karpackiego, szczegółowe badania wykazały jednak że jest blisko spokrewniona z gwarami góralskimi. Posiada wiele cech wspólnych z dialektem małopolskim a także Gwarą podhalańską. Gwara ta jest znacznie zróżnicowana. Może się nawet różnić w obrębie danej wsi. Gwara ta szczególnie nabiera cech podhalańskich we wsiach okolicznych dla Poręby Wielkiej. Wdług większości źródeł Olszówka oraz Raba Niżna – miejscowości, które leżą również na terenie Zagórzan, posiadają już gwarę podhalańską.
    Gwara jabłonkowska - gwara dialektu śląskiego języka polskiego używana w południowej części historycznego regionu Śląska Cieszyńskiego, w okolicach Jabłonkowa w Czechach i na obszarze tzw. Trójwsi Beskidzkiej w Polsce.
    Gwara podhalańska – jedna z gwar dialektu małopolskiego, występująca na terenie Podhala. Jest ona jedną z najbardziej żywych gwar w Polsce. Spośród wszystkich gwar małopolskich najbardziej znana i najlepiej zachowana po dzień dzisiejszy. Posiada ona wiele cech wspólnych z innymi gwarami południowej Małopolski, np. z gwarą żywiecką czy sądecką. Najbardziej zbliżone do niej są sąsiednie gwary spiska i orawska. Gwara ta została spopularyzowana na przełomie XIX i XX wieku przez Kazimierza Przerwę-Tetmajera, który wydał cykl opowiadań pt. Na skalnym Podhalu.
    Gwara sądecka – część dialektu małopolskiego, gwara mieszkańców Beskidu Sądeckiego i Wyspowego, w uogólnieniu – mieszkańców powiatów: nowosądeckiego, gorlickiego i limanowskiego oraz południowej części woj. podkarpackiego. Jest to, po dialekcie śląskim, gwarze podhalańskiej jedna z bardziej żywych odmian języka polskiego, używana na co dzień przez dużą część mieszkańców regionu. Jakkolwiek coraz częstsze jest tu zjawisko tzw. dyglosji, tak w ostatnich latach pojawiło się tu wiele nowych słów, nieużywanych, bądź nawet nieznanych w innych częściach Polski. Gwara sądecka rozwinęła się jako specyficzny język Lachów i Górali Sądeckich. Fonetycznie i gramatycznie przypomina inne gwary Małopolski, np. gwarę podhalańską. Warstwę leksykalną, odróżniającą ją od literackiego języka polskiego stanowią słowa, związane z życiem codziennym w górach, miejscowymi zwyczajami i tradycją. W materii gramatycznej, fonetycznej i leksykalnej zauważalne są też pewne wpływy języka słowackiego, ukraińskiego i niemieckiego. Jest do pewnego stopnia zróżnicowana wewnętrznie, w całym regionie występują nieznaczne różnice. Dlatego np. pewne słówka, używane w południowej części rejonu, mogą nie być znane mieszkańcom jego północnej części itp.

    Reklama