• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gwara



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Dialekt niestandardowy, dialekt wernakularny, dialekt nieliteracki – odmiana językowa funkcjonująca w formie nieustandaryzowanej, zwykle pozbawiona prestiżu kulturalnego przypisywanego dialektowi standardowemu (literackiemu). Adam Heinz (ur. 1914, zm. 1984 w Krakowie) – polski językoznawca, strukturalista, specjalizujący się w językoznawstwie ogólnym i słowiańskim, profesor. Od 1973 do śmierci w 1984 kierownik Katedry Językoznawstwa Ogólnego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wcześniej, w latach 1959-1970, profesor w Katedrze Językoznawstwa w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie (obecnie Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie).

    Gwara – termin określający niestandardowe odmiany języka. Określenie to jest przede wszystkim odnoszone do terytorialnych, lokalnych form egzystencji języka, odróżniających się lingwistycznie od form sąsiadujących (mowy sąsiednich okolic) i od standardu (języka ogólnego), pokrywającego znacznie szerszy obszar geograficzny. Tak pojmowane odrębności gwarowe widoczne są zarówno w zakresie słownictwa, jak i szeroko pojmowanego systemu gramatycznego.

    Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM) – powstały w 1919 państwowy uniwersytet z siedzibą w Poznaniu. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities ze stycznia 2013, opracowanego przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 3. miejsce w Polsce wśród uniwersytetów, a na świecie 393. pośród wszystkich typów uczelni.Dialektologia - dział lingwistyki zajmujący się badaniem, genezą i systematyką dialektów w obrębie jakiegoś języka lub języków.

    Oznaczenie „gwara” jest z reguły utożsamiane z zapożyczonym terminem „dialekt”, choć w polskiej praktyce terminologicznej często rozróżnia się te dwa terminy, mianem gwary określając mowę ludności ze stosunkowo niewielkiego obszaru, termin „dialekt” zaś rezerwując dla zespołów kilku lub kilkunastu gwar. W polskiej tradycji dialektologicznej jednostkę tę ujmuje się zatem jako podrzędną w stosunku do dialektu, traktując ją jako synonim terminów „poddialekt” i „subdialekt”. Termin „gwara” bywa ponadto odnoszony do odrębności językowych o podłożu ściśle socjalnym (nie zaś geograficznym), objawiających się na płaszczyźnie leksyki.

    Stanisław Urbańczyk (ur. 27 lipca 1909 w Kwaczale koło Krakowa, zm. 23 października 2001) – językoznawca polski, profesor Uniwersytetu Toruńskiego, Poznańskiego i Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.Tomasz Wicherkiewicz (ur. 1967) – polski językoznawca, założyciel i prezes Unii Języków Regionalnych i Mniejszościowych w Polsce , członek zarządu European Bureau for Lesser Used Languages (Dublin-Bruksela). W 1998 roku obronił na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza rozprawę doktorską na temat: "Język, kultura i mieszkańcy Wilamowic w świetle twórczości literackiej Floriana Biesika".

    Termin „gwara” bywa odbierany jako nacechowany pejoratywnie, choć na gruncie dialektologii ma on charakter neutralny i nie implikuje negatywnego wartościowania.

    Granice gwar, podobnie jak granice dialektów, nakreślane są w badaniach językoznawczych poprzez zestawianie językowych cech dystynktywnych (odróżniających) na określonych terytoriach i niejednokrotnie mają charakter umowny.

    Konwencje terminologiczne[ | edytuj kod]

    Niekiedy pojęcia „gwara” i „dialekt” używane są zamiennie, np. zróżnicowany wewnętrznie etnolekt śląski bywa popularnie określany zarówno jako „gwara śląska”, jak i „dialekt śląski”. Taka konwencja nazewnicza zyskuje również uznanie ze strony niektórych polskich dialektologów. Mianem gwary określa się także mowę ludności wiejskiej jako całość.

    Adam Antoni Kryński (ur. 19 maja 1844 w Łukowie, zm. 10 grudnia 1932) - językoznawca polski, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i Lwowskiego.Socjolekt – odmiana językowa właściwa dla danej klasy lub grupy społecznej, zawodowej lub subkultury. Socjolekty, w przeciwieństwie do dialektów regionalnych, mają podłoże nie geograficzne, lecz środowiskowe, socjalne. Jako synonimiczne wobec terminu „socjolekt” traktuje się określenia: „gwara środowiskowa”, „dialekt klasowy”, „dialekt środowiskowy”, „dialekt socjalny”. Socjolekty bywają odrębne wyłącznie na płaszczyźnie leksyki, ale niektóre wykazują także odmienności gramatyczne.

    W innym, nowszym ujęciu termin „gwara” przyjmuje rozszerzony zakres znaczeniowy, funkcjonując również jako określenie na inne formy odrębności językowej, takie jak żargon/socjolekt (elementy leksykalne właściwe dla pewnej grupy społecznej, zawodowej lub subkultury) oraz odmiany języka charakterystyczne dla niewykształconych mieszkańców środowisk miejskich. Terminów „gwara ludowa” i „gwara terytorialna” używa się zatem, aby odróżnić gwary w sensie klasycznym od nowszych pojęć, takich jak gwara miejska, gwara środowiskowa i gwara zawodowa. Na gruncie polskiego językoznawstwa nie wypracowano jednolitej terminologii określającej socjalne warianty języka.

    Łódzkie Towarzystwo Naukowe (ŁTN) – stowarzyszenie naukowe działające w Łodzi od 1936 r. (do 1946 r. pod nazwą Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Łodzi).Dialekt (stgr. διάλεκτος dialektos – "rozmowa, sposób mówienia") – regionalna odmiana języka, odznaczająca się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi itp.

    Jako że gwary terytorialne, w przeciwieństwie do profesjolektów, prócz różnic leksykalnych wykazują regularne odmienności gramatyczne, fonetyczne i fonologiczne w stosunku do języka ogólnonarodowego, używanie terminu „gwara” w odniesieniu do profesjolektów uchodzi niekiedy za niefortunne (według autorów Słownika terminologii językoznawczej wystarczyłoby określenie „słownictwo zawodowe”). Termin „gwara zawodowa” przyjął się jednak szeroko ze względu na to, że gwary zawodowe robotników i rzemieślników, do których sprowadzają się gwary miejskie, zachowują ze względu na ich wzajemne związki pewne podobieństwa fonetyczne i fonologiczne względem gwar terytorialnych.

    Karol Dejna (ur. 10 listopada 1911 w Wielkich Borkach koło Tarnopola, zm. 15 kwietnia 2004 w Łodzi) - polski językoznawca, slawista.Halina Apolonia Karaś – polska językoznawczyni, dr hab. nauk humanistycznych, profesor nadzwyczajny Instytutu Języka Polskiego i prodziekan Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Gwara zawodowa - odmiana środowiskowa języka ogólnonarodowego. Jej użycie ogranicza się zazwyczaj do przedstawicieli określonego zawodu. Od języka ogólnego różnią się przeważnie wyłącznie leksyką (profesjonalizmami) i frazeologią. Zasadniczo występują wyłącznie w formie mówionej, sporadycznie wykorzystywane są także jako materiał w utworach literackich.
    Tomasz Kamusella (ur. 1967 w Koźlu) – polski historyk i interdyscyplinarysta, zajmujący się dziejami i polityką językową Europy Środkowej oraz Śląska, teorią narodu i nacjonalizmu (szczególnie etnicznojęzykowego, integracją europejską, a także socjolingwistyką, jak i mniejszościami etnicznymi i narodowymi.
    Kazimierz Czesław Polański (ur. 6 kwietnia 1929 w Brzozdowcach, woj. lwowskie, zm. 7 lutego 2009 w Katowicach) – lingwista polski (językoznawca ogólny, slawista i anglista), współtwórca polskiej teorii językoznawczej oraz współautor i redaktor fundamentalnych prac językoznawczych, m.in. Encyklopedii językoznawstwa ogólnego, Słownika syntaktyczno-generatywnego czasowników polskich. Łącznie był autorem 150 publikacji naukowych, w tym 11 książek.
    Słownictwo – jeden z podstawowych zasobów języka naturalnego. Zasób, bogactwo słów jakim posługuje się dana osoba, autor dzieła literackiego, grupa społeczna, naród – w tym wypadku mówimy o słownictwie danego języka, grupa etnograficzna – w tym wypadku mówimy o słownictwie danej gwary bądź dialektu.
    Etnolekt śląski (śl. ślōnskŏ gŏdka, ślůnsko godka) – zespół gwar śląskich, być może łączących się w kilka dialektów, którym posługuje się rdzenna ludność Górnego Śląska oraz reliktowo część ludności Dolnego Śląska. Na kształtowanie się słownictwa etnolektu miały wpływ zapożyczenia z języków: literackiego polskiego, czeskiego (szczególnie z morawskiego, funkcjonującego dawniej jako odrębny język), niemieckiego (najczęściej z germańskiego dialektu śląskiego) oraz częściowo słowackiego. W mowie tej przeważa źródłosłów słowiański. Znaczna część wyrażeń bliższa jest językowi staropolskiemu niż współczesnej polszczyźnie.
    Odmiana językowa (ang. language variety, speech variety), niekiedy również lekt (ang. lect) – wyodrębniona forma systemu językowego. Może nią być język, dialekt, a także rejestr, styl lub postać standardowa danego języka. Stosowanie terminu „odmiana językowa” w odniesieniu do różnych form mowy pozwala uniknąć używania pojęcia języka, które jest popularnie utożsamiane z językiem standardowym oraz terminu „dialekt”, który bywa rezerwowany dla narzeczy terytorialnych, postrzeganych społecznie jako mniej prestiżowe lub mniej „poprawne” niż standard literacki. W dyskursie lingwistycznym mowa zarówno o standardowych (literackich), jak i niestandardowych (nieliterackich/wernakularnych) odmianach językowych. Termin „lekt” pozwala określić neutralnie środek komunikacji pewnej społeczności w sytuacjach, gdy wybór precyzyjniejszej jednostki klasyfikacyjnej byłby kwestią sporną.
    Gramatyka (z greki [τέχνη] γραμματική) – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem reguł, które rządzą generowaniem wyrazów i zdań języka. W zakres gramatyki wchodzą: fonologia, morfologia oraz składnia. Terminem tym określa się także sam zbiór reguł określających zasady tworzenia poprawnych wypowiedzi, zatem można powiedzieć, że każdy język ma własną gramatykę.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.033 sek.