• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Guz - medycyna

    Przeczytaj także...
    Guz liściasty (łac. tumor phylloides, ang. phyllodes tumor, PT) – nowotwór gruczołu mlekowego, w większości przypadków łagodny. Zmiany złośliwe mają tendencję tylko do lokalnych nawrotów, naciekając podścielisko.Białaczka (łac. leucaemia) – nazwa grupy chorób nowotworowych układu krwiotwórczego. Nazwa historycznie wywodzi się od białawego koloru próbki krwi chorego na ostrą białaczkę. Białaczka charakteryzuje się ilościowymi i jakościowymi zmianami leukocytów we krwi, szpiku i narządach wewnętrznych (śledzionie, węzłach chłonnych). Występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet w proporcji 3:2.
    Czaszka (łac. cranium) – struktura kostna lub chrzęstna, która służy jako szkielet głowy. Stanowi naturalną osłonę mózgu i innych narządów znajdujących się w głowie.
    Łagodny guz nowotworowy gruczołów potowych policzka – hidradenoma.

    Guz (z łac. tumor – 1. „obrzmienie”, 2. „guz”, 3. „wzgórek, wzniesienie”) – ogólnie każde nietypowe uwypuklenie, opór przy palpacji, odgraniczone ognisko w badaniu obrazowym, itp. o nieznanym (tzn. niezdiagnozowanym) pochodzeniu.

    Kaszak (łac. atheroma, steatoma) – torbiel zastoinowa, tworząca się w obrębie mieszków włosowych i gruczołów łojowych. Częsta jest na skórze głowy, tułowia, na mosznie i wargach sromowych większych. Jest to guz lub guzek koloru cielistego z lekko żółtym zabarwieniem, średnicy od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Spoistość kaszaka jest różna, od zmian miękkich do umiarkowanie twardych; ma gładką powierzchnię i jest przesuwalny wobec podłoża. Często widoczny jest na jego powierzchni ciemny punkt wskazujący na zaczopowany przewód mieszka włosowego. Zawartość torbieli wydostaje się samoistnie wskutek jej pęknięcia lub przez wyciśnięcie zmiany, jest żółtawa i cuchnąca. Kaszak może ulec nadkażeniu bakteryjnemu i wywołać zmiany zapalne w otaczających tkankach.Rak (łac. carcinoma, z łac. cancer – "rak, krab", z gr. καρκινος /karkinos/ – "rak, krab morski") – nazwa grupy chorób nowotworowych będących nowotworami złośliwymi wywodzącymi się z tkanki nabłonkowej.

    W dokumentacji lekarskiej i w medycynie klinicznej słowo „guz” jest używane na ogół w czterech przypadkach:

    1. jako roboczy termin diagnostyczny (prowizorium diagnostyczne) dla każdej struktury guzowatej w organizmie (do czasu szczegółowego wyjaśnienia jej etiologii – nie zawsze o podłożu patologicznym, może nią być nawet stan prawidłowy, np. powiększona macica w ciąży),
    2. jako nazwa grupy nowotworów i zmian nowotworopodobnych o określonej lokalizacji lub właściwościach kliniczno-biologicznych,
    3. jako część nazwy szczegółowej niektórych nowotworów o niewyjaśnionej histogenezie lub złośliwości, oraz
    4. jako określenie jednego z wykwitów pierwotnych skóry w semiotyce dermatologicznej.

    Ponadto wyrazu „guz” (łac. tuber) i „guzowatość” (łac. tuberositas) używa się:
         5.  jako części nazw takich prawidłowych struktur anatomicznych, które uwypuklają się wyraźnie nad powierzchnię narządu.

    Grasica (łac. glandula thymus) to gruczoł znajdujący się w śródpiersiu przednim, tuż za mostkiem. Otoczony jest torebką łącznotkankową. Zbudowany jest z kory podzielonej na zraziki przegrodami łącznotkankowymi i z rdzenia wspólnego dla wszystkich zrazików kory. Zrąb tego narządu stanowią, w przeciwieństwie do innych narządów limfatycznych, komórki nabłonkowe pochodzenia endodermalnego. Charakterystycznymi cechami grasicy są: zjawisko inwolucji, czyli gromadzenia się w narządzie tkanki tłuszczowej żółtej, oraz występowanie w części rdzennej tzw. ciałek Hassala. Grasica produkuje hormony takie jak: tymozyna, THF, tymulina, tymostymulina.Palpacja (łac. palpatio), inaczej omacywanie, badanie dotykiem – metoda diagnostyki medycznej, która polega na takim macaniu palcami, aby wyczuć rozmiar, kształt, twardość lub położenie określonej struktury anatomicznej. Palpacja jest używana przez lekarzy, a także kręgarzy w badaniu narządów: głównie klatki piersiowej i brzucha, a także do pomiaru pulsu. Palpacja szyjki macicy jest wykorzystywana w metodach naturalnego planowania rodziny.

    (1) W znaczeniu pierwszym guzami w szczególności mogą być:

  • powiększone i przemieszczone narządy (m.in.śledziona, stercz, macica (także ciężarna), węzły chłonne, wole tarczycy), w tym przepukliny,
  • rozdęte narządy jamiste (wypełniony nadmiernie pęcherz moczowy, guz kałowy – łac. coproma lub scybala czyli twarde masy kałowe w jelitach wyczuwalne przez powłoki brzuszne), tętniaki,
  • torbiele,
  • otorbione wysięki w jamach ciała, najczęściej pochodzenia zapalnego, np. ropnie,
  • zmiany zapalne (przy zapaleniach wytwórczych, zwłaszcza węzłów chłonnych),
  • niektóre zaburzenia rozwojowe (np. guzy środpiersia: wole zamostkowe, przetrwała grasica lub guzy odpryskowe: hamartoma i choristioma, wielotorbielowatość nerek),
  • zmiany pourazowe i wylewy krwi (np. przysłowiowe „nabicie sobie guza”, czyli powstanie krwiaka podskórnego,
  • stany skurczowe narządów np. odźwiernika (łac. pylorospasmus) lub jelita grubego,
  • nowotwory łagodne i złośliwe.
  • (2) W znaczeniu drugim używane są np. takie określenia grupowe jak: wewnątrzczaszkowe „guzy nadnamiotowe” i „guzy podnamiotowe” (dla określenia różnic klinicznych w objawach i postępowaniu klinicznych w guzach mózgu zlokalizowanych nad i pod namiotem móżdżku), „guz kąta mostkowo-móżdżkowego” (łac. tumor anguli pontocerebrallis, najczęściej nerwiak osłonkowy), „guzy hormonalnie czynne” (tj. wytwarzające w nadmiarze hormony), guzy kościotwórcze (dla nowotworów wytwarzających osteoid), itp.

    Osseina, osseomukoid (ang. osteoid) – organiczna substancja międzykomórkowa tkanki kostnej, zapewniająca kości elastyczność i wytrzymałość. Jest wydzielana przez osteoblasty. Zawiera włókna kolagenu (I typu), białka niekolagenowe (osteonektyna, osteokalcyna), proteoglikany i mukopolisacharydy.Chłoniaki (łac. Lymphoma) – choroby nowotworowe wywodzące się z układu chłonnego (limforetikularnego). Najczęściej objawiają się powiększeniem węzłów chłonnych lub wątroby i śledziony. Wszystkie chłoniaki są nowotworami złośliwymi, jednak wyróżnia się postacie o mniejszej i większej złośliwości. Chłoniaki przebiegające z zajęciem szpiku nazywane są białaczkami. Chłoniaki leczone są głównie chemioterapią. W postaciach zlokalizowanych możliwe jest leczenie operacyjne.

    (3) W obecnych klasyfikacjach nowotworów wyraz „tumor” jako część nazwy szczegółowej nowotworu jest coraz rzadziej stosowany i raczej jest utrzymywany ze względów historycznych, np. guz mieszany ślinianki czyli gruczolak wielopostaciowy (łac. tumor mixtus albo adenoma polymorphum), guz liściasty sutka czyli włókniakogruczolak obfitokomórkowy sutka (łac. tumor phyllodes albo fibroadenoma cellulare vel proliferans mammae), guz kościogubny (łac. tumor gigantocellularis, osteoclastoma), guz Krukenberga (przerzut raka przewodu pokarmowego do jajnika), guz Wilmsa czyli nerczak płodowy albo niedojrzały (łac. ang. nephroblastoma), nowotwory podścieliskowe przewodu pokarmowego (łac. tumores stromales gastrointestinales, ang.: gastrointestinal stromal tumors – GIST), itp.

    John Abernethy (ur. 3 kwietnia 1764, zm. 20 kwietnia 1831) – angielski chirurg, anatom, był wnukiem Johna Abernethego – duchownego.Nerwiakowłókniak (łac. neurofibroma, ang. neurofibroma) – guzek lub guz o charakterze nowotworu łagodnego, wywodzący się z komórek Schwanna. Zwykle mnogi, powstaje z osłonek nerwów skóry całego ciała, a także unerwiających narządy wewnętrzne i z nerwów czaszkowych. Nerwiakowłókniaki mogą ulegać transformacji złośliwej. Guzy te stanowią część obrazu klinicznego fakomatoz: choroby Recklinghausena, czyli nerwiakowłókniakowatości typu 1, i nerwiakowłókniakowatości typu 2.

    (4) W znaczeniu czwartym mianem guza (łac. nodus, tumor) określa się zmiany skórne uwypuklające się znacznie nad powierzchnię skóry, sięgające do głębokości skóry właściwej, o średnicy powyżej 2 cm. Są to zwykle nowotwory (np. włókniak skóry, włókniak miękki skóry, nerwiakowłókniak itp.), zmiany zapalne (rumień guzowaty) lub torbiele (kaszak, torbiel naskórkowa).

    Odźwiernik (stgr. πυλωρος, łac. pylorus), część żołądka, mięśniowy pierścień łączący żołądek z dwunastnicą.Przepuklina (łac. hernia) – patologiczne uwypuklenie zawartości jamy ciała (najczęściej jamy brzusznej) przez otwór w powłokach, w miejscu zwanym miejscem o obniżonej oporności (łac. locus minoris resistentiae).

    (5) Nazwy anatomiczne z użyciem rzeczownika „guz”, najczęściej dotyczą struktur kostnych, np. „guz ciemieniowy” (łac. tuber parietale), „guz czołowy” (łac. tuber frontale), ale także struktur nerwowych, np.: „guz popielaty” (łac. tuber cinereum), „guz robaka” (łac. tuber vermis) i innych narządów, np. „guz sieciowy wątroby” (łac. tuber omentale hepatis)

    Hamartoma (łac. hamartoma, z gr. αμάρτωμα = błąd, ang. hamartoma) – guz o charakterze nienowotworowym, będący zaburzeniem rozwojowym. Hamartoma zbudowany jest z dojrzałych tkanek normalnie występujących w danym narządzie, ale chaotycznie rozmieszczonych w guzie, nierzadko w zaburzonych proporcjach ilościowych. Hamartoma występują w różnych narządach – często są rozpoznawane w płucach (hamartoma pulmonis), na zdjęciach przeglądowych klatki piersiowej dają obraz cienia okrągłego; hamartoma podwzgórza (hamartoma hypothalami) może być objawowy, wywierając ucisk na sąsiadujące struktury mózgowia i zaburzając ich czynność. Guzy te mogą stanowić część obrazu klinicznego zespołów wad wrodzonych, np. liczne hamartomata są charakterystyczne dla zespołu Cowden i stwardnienia guzowatego. Stan w którym występują liczne hamartoma określa się jako hamartomatosis.Guz Krukenberga (łac. tumor Krukenbergi) – guz jajnika, będący przerzutem ze zmiany pierwotnej, którą jest głównie sygnetowaty rak żołądka, rak jelita grubego oraz inne raki przewodu pokarmowego. Około 3/4 tych raków pochodzi z ogniska pierwotnego w żołądku, które może być mikroskopijnej wielkości i pozostaje niewykryte nawet po owarektomii z powodu przerzutów. Rokowanie w guzie Krukenberga jest złe.

    Termin „guz” występował w najdawniejszych dziełach medycznych i stopniowo zakres stosowania tego słowa ulegał zawężeniu. W najdawniejszych czasach „obrzmienie” uznawano za jeden z kardynalnych objawów zapalenia a termin „tumor” często był synonimem dla łac. słowa inflammatio (zapalenie). Bardziej szczegółowe rozróżnienie rodzajów guzów przedstawił rzymski lekarz Galen (131–201) w swojej rozprawie De tumoribus praeter naturam wyróżniając ponad dziesięć typów różnych guzów, zarówno nowotworowych, jak i zapalnych, które nazwał rozmaitymi terminami greckimi. Uściślenia terminu "tumor" oraz rozróżnienia pomiędzy guzami nowotworowymi i innymi (ropniami, guzami zapalnymi i innymi) dokonał w 1809 r. ang. chirurg John Abernethy (1780–1848).

    Wielotorbielowatość nerek (zwyrodnienie torbielowate nerek, łac. degeneratio polycystica renum, ang. polycystic kidney disease, PKD) – uwarunkowane genetycznie występowanie torbieli kory i rdzenia nerki. Dwa główne typy wielotorbielowatości nerek są klasyfikowane według ich wzorów dziedziczenia. Wyróżnia się wielotorbielowatość nerek dziedziczoną autosomalnie dominująco (ang. autosomal dominant polycystic kidney disease, ADPKD) i postać autosomalną recesywną (ang. autosomal recessive polycystic kidney disease, ARPKD). Występuje u ludzi i innych organizmów. Wielotorbielowatość nerek charakteryzuje się obecnością licznych torbieli w obu nerkach. Choroba zajmuje również wątrobę, trzustkę, rzadko serce i mózg.Patomorfologia - dział medycyny zajmujący się rozpoznawaniem, klasyfikacją oraz czynnikami prognostycznymi chorób na podstawie zmian morfologicznych w tkankach i narządach. Jako dyscyplina teoretyczna wywodzi się z anatomii patologicznej, zajmującej się badaniem odstępstw od prawidłowej budowy ciała.

    Obecnie w piśmiennictwie patomorfologicznym używane są m.in. następujące pojęcia:

  • guzy rzekome albo nie nowotworowe (łac. pseudotumores, ang. pseudotumors) – wszelkiego rodzaju zmiany mogące nasuwać w badaniu klinicznym oraz w diagnostyce obrazowej podejrzenie nowotworów, a nie będące nowotworami (zwykle są to zmiany zapalne i torbiele)
  • guzy nowotworowe (łac. tumores neoplasmatices, ang. neoplasmatic tumors): łagodne (nie powodujące przerzutów) , złośliwe (powodujące przerzuty), półzłośliwe (powodujące wznowy miejscowe), o złośliwosci granicznej (ang. of borderline maliganacy), złośliwe klinicznie
  • guzy nabłonkowe (łac. tumores epitheliales, ang. epithelial tumors) – nowotwory pochodzenia nabłonkowego (łagodne: brodawczaki i gruczolaki oraz złośliwe: raki)
  • guzy nienabłonkowe (łac. tumores non epitheliales, ang. non-epithelial tumors) – guzy pochodzenia mezenchymalnego (m.in. guzy kości, chrząstek, chłoniaki, guzy mięśniowe, guzy tkanek łącznych, naczyniowe: łagodne i złośliwe czyli mięsaki)
  • guzy tkanek miękkich (ang. soft tissue tumors) nowotwory mezenchymalne z wyłączeniem guzów kości
  • guzy lite (ang. solid tumors) złośliwe nowotwory o litej strukturze histologicznej i ogniskowym rozroście, do których należą guzy zarodkowe, mięsaki, raki, chłoniaki, guzy kości i nerwowopochodne (termin używany w onkologii dziecięcej dla odróżnienia od białaczek)
  • guzy zarodkowe (ang. fetal tumors, embryonic tumors, blastomas): nowotwory mające w swojej strukturze histologicznej tkanki niedojrzałe (płodowe) lub wywodzące się z tkanek płodowych.
  • Wymienione grupy guzów często nakładają się znaczeniowo na siebie. Ich wyodrębnienie i grupowanie pojęciowe wynika z odrębności biologicznych, specyfiki leczenia, sposobów diagnostyki, różnic histogenetycznych oraz z wielu innych powodów.

    Tętniak (łac. aneurysma, ang. aneurysm lub aneurism z gr. ana- w górę, więcej, eurys szeroki, aneurynein rozszerzać) - wypełnione krwią, ograniczone poszerzenie światła naczynia krwionośnego (tętnicy, wyjątkowo rzadko żyły).Włókniak (łac. fibroma) – łagodny nowotwór powstający z tkanki łącznej. Wyróżnia się włókniaki miękkie (łac. fibroma molle) i włókniaki twarde (łac. fibroma durum, dermatofibroma, fibrosis nodularis subepidermalis).

    Zobacz też[edytuj kod]

  • guzy jajników
  • guzek
  • Przypisy

    1. Krzysztof W. Zieliński: „Słownik pochodzenia nazw i określeń medycznych – antyczne i nowożytne dzieje chorób w ich nazwach ukryte” (Wydawnictwo Medyczne Alfa-Medica, 2004 (ISBN 83-88778-67-6)
    2. Kornel Gibiński: "Guzy i opory w jamie brzusznej" w: "Diagnostyka różnicowa chorób wewnętrznych" pod red. E. Szczeklika, PZWL, Warszawa, 1969, t.1, str. 542-549,
    3. Feliks Bolechowski: "Podstawy ogólnej diagnostyki klinicznej", PZWL, Warszawa, 1973, str. 473-479
    4. Stefania Jabłońska: "Symptomatologia chorób skóry (semiotyka)" w: "Choroby skóry" pod red. S. Jabłońskiej, PZWL, Warszawa, 1973, t. 1 str. 50-67
    5. Krzysztof W. Zieliński : „Słownik pochodzenia nazw i określeń medycznych – antyczne i nowożytne dzieje chorób w ich nazwach ukryte” (Wydawnictwo Medyczne Alfa-Medica, 2004 (ISBN 83-88778-67-6)

    Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

    Namiot móżdżku (łac. tentorium cerebelli) – wypustka opony twardej mózgu oddzielająca częściowo tylny dół czaszki od pozostałej części jamy czaszki. Powstaje w ten sposób przestrzeń nadnamiotowa (zawierająca mózg) i podnamiotowa (zawierająca móżdżek i większą część pnia mózgu). Pień mózgu przechodzi przez wcięcie namiotu – połączenie pomiędzy przestrzenią nad- i podnamiotową.Edward Szczeklik (ur. 18 czerwca 1898 w Pilźnie, Podkarpacie, zm. 3 czerwca 1985 we Wrocławiu) – lekarz, specjalista chorób wewnętrznych, kardiolog, profesor medycyny.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Kornel Stanisław Gibiński (ur. 7 września 1915 w Krakowie, zm. 31 marca 2012 w Katowicach) – polski lekarz, profesor doktor habilitowany nauk medycznych, członek rzeczywisty PAN, PAU, dr.h.c.mult. , internista, gastroenterolog, farmakolog kliniczny oraz filozof medycyny.
    Anatomia (z gr. anatomē - sekcja (zwłok), krajanie od anatémnein - pociąć) – dział biologii, nauka zajmująca się badaniem budowy organizmów. Przedmiotem zainteresowania różnych działów anatomii jest badanie położenia, kształtu, składu oraz ewolucji narządów, tkanek i komórek
    Móżdżek - (łac. cerebellum) część mózgowia występująca u wszystkich kręgowców, odpowiadająca za koordynację ruchów i utrzymanie równowagi ciała.
    Śródpiersie (łac. mediastinum) – jama klatki piersiowej, zawiera jeden z najważniejszych dla życia organów: serce.
    Nowotwór (łac. neoplasma, skrót npl – z greckiego neoplasia) – grupa chorób, w których komórki organizmu dzielą się w sposób niekontrolowany przez organizm, a nowo powstałe komórki nowotworowe nie różnicują się w typowe komórki tkanki. Utrata kontroli nad podziałami jest związana z mutacjami genów kodujących białka uczestniczące w cyklu komórkowym: protoonkogenów i antyonkogenów. Mutacje te powodują, że komórka wcale lub niewłaściwie reaguje na sygnały z organizmu. Powstanie nowotworu złośliwego wymaga kilku mutacji, stąd długi, ale najczęściej bezobjawowy okres rozwoju choroby. U osób z rodzinną skłonnością do nowotworów część tych mutacji jest dziedziczona.
    Tarczyca (łac. glandula thyroidea) – nieparzysty gruczoł wydzielania wewnętrznego występujący u kręgowców. Wytwarza hormony trójjodotyroninę (T3), tyroksynę (T4) i kalcytoninę, wpływając na metabolizm i gospodarkę wapniowo-fosforową organizmu.
    Gruczoł mlekowy (łac. glandula lactifera) lub sutkowy (łac. glandula mammaria), pot. pierś – największy gruczoł skórny człowieka, jeden z parzystych narządów, rozwijający się u kobiet w okresie pokwitania. Gruczoł mlekowy jest nazywany sutkiem (łac. mamma), jednak określenie "sutek" bywa również traktowane jako synonim brodawki sutkowej, która jest częścią tego gruczołu, bezpośrednio wydzielającą mleko.

    Reklama