• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gurmukhi

    Przeczytaj także...
    Pismo – system umownych znaków, za pomocą których przedstawiany jest język mówiony. Jako jeden z ludzkich wynalazków intelektualnych jest środkiem porozumiewania się oraz odzwierciedleniem mowy i myśli. Zanim powstało pismo, do przekazywania mowy służyły obrazki, różne środki mnemotechniczne oraz zrozumiałe dla danej społeczności, przedtem uzgodnione i odpowiednio spreparowane, symbole. Pismo ewoluowało od najstarszego stadium – piktografii, poprzez ideografię, pismo analityczne, aż do najmłodszego – pisma fonetycznego.Khari boli (dewanagari: खड़ी बोली, urdu: کھڑی بولی, khaṛī bolī dosłownie "stojący dialekt") - dialekt indoaryjski, używany w okolicach Delhi. Na jego bazie powstał język hindustani, służący jako lingua franca na ogromnym obszarze północnych Indii oraz dwa standardowe języki literackie - hindi oraz urdu, lecz obecnie przez użytkowników tych języków khari boli postrzegany jest jako dialekt "wiejski". Pomimo pewnych różnic dialektalnych niekiedy również standardowa forma hindustani określana jest jako "khariboli".
    Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; język uporządkowany, w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o nieuporządkowanej gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (według spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 – 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy.
    Napis "pańdźabi" w alfabecie gurmukhi oraz szachmukhi

    Pismo gurmukhi (z pendżabskiego gurmukhi = 'z ust guru') – pismo używane przede wszystkim w Indiach, we Wschodnim Pendżabie, do zapisu języka pendżabskiego. Używają go głównie Sikhowie, stąd jego potoczna nazwa 'pismo Sikhów'. Jego oficjalna nazwa nawiązuje do twórcy sikhizmuGuru Nanaka (1469-1538). Gurmukhi zostało przystosowane do pisania w innych językach, takich jak bradź bhasza, khariboli (oraz inne hinduskie dialekty), sanskryt i sindhi. Pismo to czyta się od lewej do prawej strony, podobnie jak w piśmie łacińskim.

    Sri Guru Granth Sahib (język pendżabski: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ gurū granth sāhib) – święta księga wyznawców sikhizmu oraz ravidasi. Ma 1430 stron. Jest przeznaczona nie do czytania, lecz do śpiewania. Sikhowie traktują ją nie tylko jak świętą księgę, lecz także jak żywego guru. Nazywana bywa "Panią Księgą" bądź "Jedenastym Guru".Śāradā (sanskryt: शारदा śāradā) - alfabet sylabiczny wywodzący się ze starożytnego pisma brahmi, używany w Kaszmirze od VIII w.. Najstarsze zachowane manuskrypty pochodzą z XII w. Obecnie jego wykorzystanie jest minimalne, czasem posługują się nim panditowie kaszmirscy w celach ceremonialnych.

    Historia[]

    Ta abugida rozwinęła się z późnej odmiany pisma śarada, która z kolei wywodzi się z pisma Brahmi. Zostało ujednolicone przez drugiego guru Sikhów, Angada, w XVI w. Wszystkie 1430 strony świętej księgi Sikhów są zapisane pismem Gurmukhi. Nazwa Gurmukhi wywodzi się ze starego pendżabskiego terminu "guramuki", które oznacza "z ust nauczyciela".

    Język pendżabski (ਪੰਜਾਬੀ pańdźabi), język wchodniopendżabski – język z centralnej grupy języków indoaryjskich indoeuropejskiej rodziny językowej, którym posługuje się ponad 28 mln osób, zamieszkujących historyczną krainę Pendżab na pograniczu indyjsko-pakistańskim. W indyjskim stanie Pendżab ma on status języka urzędowego, nie jest natomiast urzędowym w pakistańskiej prowincji Pendżab.Język bradź, bradź bhasza (hi . ब्रज भाषा), bradź wandal – język w środkowych Indiach, jeden z głównych dialektów literackich języka hindi używany w tzw. "regionie bradź" (bradź bhumi) w obszarze hindi zachodniego (paścim hindi).

    Współczesne Gurmukhi ma 41 spółgłosek (vianjan), dziewięć samogłosek (lāga mātrā), dwa symbole służące do zaznaczenia głoski nosowej (bindī i ṭippī), oraz jeden symbol, który podwaja dźwięk dowolnej spółgłoski (addak).

    Znaki podstawowe[]

    Znaki dodatkowe[]

    Znaki ze znakiem diakrytycznym (kropką "bindi"), używane do zapisu wymowy słów pochodzenia perskiego:

    Samogłoski[]

    Gurmukhi używa podobnej koncepcji do tej znanej z pisma brahmi i podobnych, po każdej spółgłosce występuje powiązany dźwięk ‘a’ (z wyjątkiem końca wyrazu, gdzie ‘a’ jest zwykle pomijane). Ta towarzysząca samogłoska może być zmieniona przy użyciu zależnego znaku samogłoskowego, który jest powiązany ze spółgłoską nośną. W niektórych przypadkach, nie można użyć zależnego znaku samogłoski - na przykład na początku wyrazu lub sylaby - wówczas zamiast tego używa się niezależnego znaku samogłoski.

    Sikhizm (pendż. ਸਿੱਖੀ) – religia powstała w XV wieku w Indiach w prowincji Pendżab. Jej założycielem był Guru Nanak. Obecnie na świecie jest ok. 24 milionów wyznawców tej religii (sikhów) – żyją oni głównie w indyjskim Pendżabie, ale posiadają także liczną kilkumilionową diasporę rozsianą po krajach dawnego Imperium Brytyjskiego i w USA (tu bardzo liczni są również zachodni konwertyci na sikhizm – często w bardzo nieortodoksyjnej formie). Najważniejszym miejscem kultu jest „Złota Świątynia” w Amritsarze, w której przechowywany jest oryginał świętej księgi sikhów zwanej Sri Guru Granth Sahib. Pismo brahmi ( ब्राह्मी , trl. brāhmī ) – najstarszy znany system pisma indyjskiego, poświadczony od III w. p.n.e., od którego wywodzą się obecnie używane alfabety indyjskie, a także alfabet tybetański oraz pisma Azji Południowo-Wschodniej. Pismo brahmi wywodzi się z alfabetu fenickiego, lecz ma charakter pisma alfabetyczno-sylabicznego. Najsławniejniejsze inskrypcje w tym piśmie to edykty cesarza Aśoki wyryte w kamieniu.

    Niezależne samogłoski są budowane przy użyciu trzech znaków dodatkowych: Ura (ੳ), Aira (ਅ) oraz Iri (ੲ). Z wyjątkiem znaku Aira (reprezentującego samogłoskę 'a'), znaki te nie są nigdy używane bez dodatkowych znaków samogłosek.

    Kropkowane okręgi reprezentują nośne spółgłoski. Samogłoski są zawsze wymawiane po spółgłoskach, do których są one dołączone. Jednak znak Sihari jest zawsze zapisywany z lewej, lecz wymawiany po znaku stojącym z prawej strony.

    Przykłady samogłosek[]

    Linki zewnętrzne[]

  • Gumurkhi w Unikodzie
  • Alfabet gurmukhi
  • Guru Nanak (język pendżabski: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ; hindi गुरु नानक; urdu: گرونانک) ur. 15 kwietnia 1469 w Talwandi, zm. 22 września 1539 w Kaltarpurze) – indyjski reformator religijny, założyciel i pierwszy guru sikhizmu.Sindhi – język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się kilkanaście milionów ludzi, głównie w pakistańskiej prowincji Sindh.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.