• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gułag



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Roboty przymusowe – praca wykonywana przez pracownika wbrew jego woli, za którą nie otrzymuje wynagrodzenia lub wynagradzany jest znacznie poniżej obowiązujących stawek.Marleen Gorris (ur. 9 grudnia 1948 w Roermond) – holenderska reżyser i scenarzystka filmowa. W swoich filmach porusza problematykę równouprawnienia płci i pozycji kobiet we współczesnym świecie. Znana jest ze swojego otwartego feminizmu i jako zwolenniczka homoseksualnych związków; tematy te również porusza w swych filmach.
    Mapa obozów Gułagu w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w latach 1923-1961

    Gułag, GUŁag (zapis dopuszczalny: GUŁAG) – system obozów pracy przymusowej w ZSRR, w którym więźniami byli zarówno przestępcy kryminalni, jak i osoby uznawane za społecznie niepożądane lub politycznie podejrzane. Słowo jest akronimem rosyjskiej nazwy instytucji zarządzającej tym systemem: Главное управление исправительно-трудовых лагерей и колоний (Gławnoje uprawlenije isprawitielno-trudowych łagieriej i kolonij, Główny Zarząd Poprawczych Obozów Pracy). W rzeczywistości, w różnych okresach, instytucja ta nosiła różne nazwy. Jako synonim stosowane jest określenie łagry od rosyjskiego słowa obóz (лагерь, łagier). Niekiedy spotyka się nieprawidłowe użycie terminu „gułag” w znaczeniu „łagier” (pojedynczy).

    Gleb Wasiliewicz Fiłarietow (ros. Глеб Васильевич Филаретов, ur. 1901 w Irbicie, w guberni permskiej, zm. 1979 w Moskwie) – naczelnik zarządu sowieckich obozów pracy przymusowej Gułag w okresie od 16 listopada 1938 do 26 lutego 1939 roku.Izrail Izrailewicz Pliner (ros. Израиль Израилевич Плинер) (ur. 1896 — zm. 23 maja 1939) – naczelnik zarządu komunistycznych obozów koncentracyjnych - Gułagów, NKWD w okresie od 16 sierpnia 1937 do 16 listopada 1938.

    Spis treści

  • 1 Historia
  • 2 Chronologia nazw
  • 3 Władze Gułagu
  • 4 Charakterystyka
  • 5 Bunty więźniów
  • 6 Łagry w kulturze masowej
  • 6.1 Filmy fabularne
  • 6.2 Filmy dokumentalne
  • 7 Zobacz też
  • 8 Bibliografia, literatura (wybór)
  • 9 Przypisy
  • 10 Linki zewnętrzne
  • Historia[]

    Więźniowie przy budowie Kanału Białomorsko-Bałtyckiego
    Więźniowie przy budowie Kanału Białomorsko-Bałtyckiego
    Więźniowie przy pracy w kopalni złota – Kołyma
    Rekonstrukcja typowego baraku mieszkalnego Gułagu – Muzeum Okupacji w Rydze
    Tablica pamiątkowa poświęcona Zesłańcom Sybiru (bazylika św. Elżbiety we Wrocławiu)

    System obozów został założony dekretem WCKW w 1918 roku, wkrótce po rewolucji październikowej. Obok przedrewolucyjnego systemu penitencjarnego powstała sieć tzw. miejsc zamknięcia Czeka; oprócz tego funkcjonował podporządkowany CzeKa system obozów dla jeńców i uchodźców, a od 1919 roku – obozy pracy przymusowej (stosowano też nazwę obozy koncentracyjne). Obozy te miały charakter raczej doraźnych środków: CzeKa walczyła z przeciwnikami politycznymi raczej poprzez masowe rozstrzeliwania. Chaos gospodarczy, a później bezrobocie okresu NEP-u powodowały, że trudno było o samowystarczalność obozów.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Inny świat. Zapiski sowieckie – wspomnienia Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, pisane w latach 1949–-1950, opublikowane po raz pierwszy w przekładzie angielskim w 1951 roku (pt. A World Apart: a Memoir of the Gulag), a następnie po raz pierwszy po polsku w 1953 w Londynie (w Polsce książka została wydana po raz pierwszy w 1988 roku). Utwór należy do kręgu literatury obozowej, stanowiąc literackie opracowanie wspomnień autora z jego uwięzienia w gułagu w Jercewie pod Archangielskiem w latach 1940–1942.

    Zalążkiem Gułagu jako miejsca izolowania i niewolniczej pracy osób podejrzanych politycznie był założony w 1923 na Wyspach Sołowieckich obóz szczególnego przeznaczenia – owiane złą sławą Sołowki (Соловецкий лагерь особого назначения, СЛОН). Aż do roku 1929 – w którym proklamowano masową kolektywizację – był to jedyny obóz dla więźniów politycznych, kierowany przez OGPU. Masowość procesów chłopów-kułaków i innych osób, określanych jako „pomocnicy kułaków”, jak również „szkodnicy w dziele industrializacji”: duchownych, działaczy kulturalnych, otwarcie krytycznych wobec władz inteligentów oraz działaczy partyjnych związanych z wewnątrzpartyjną opozycją, spowodował konieczność budowy potężnego systemu łagrów. Jednocześnie plany industrializacji wymagały taniej, zdyscyplinowanej siły roboczej do dyspozycji państwa.

    Rewolucja październikowa w Rosji (według terminologii sowieckiej Wielka Socjalistyczna Rewolucja Październikowa) – określenie, stosowane na:Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ZSRR - (ros. Министерство внутренних дел, Ministierstwo Wnutriennych Dieł MWD) - radziecki urząd centralny administracji rządowej odpowiedzialny za utrzymywanie porządku i bezpieczeństwa publicznego (poza sprawami bezpieczeństwa państwowego, do których właściwymi – oprócz krótkiego okresu jednego roku w okresie 1953-1954 – były początkowo Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, a potem Komitet Bezpieczeństwa Państwowego). Pod daną nazwą funkcjonowało w latach 1946-1960 oraz 1968-1991, a pod inną – w latach 1962-1968.

    W roku 1929 utworzono sześć nowych łagrów OGPU: Wiszerski, Północny, Kazachstański, Dalekowschodni, Syberyjski i Środkowo-Azjatycki. W 1930 roku zostały one razem z Sołowkami podporządkowane jednolitej centrali Zarządowi Obozów OGPU (Управление лагерями ОГПУ, УЛАГ), przemianowanym w następnym roku w Główny Zarząd Obozów – Gułag, którego nazwa stała się symbolem sowieckiego aparatu masowego terroru. Od lipca 1929 roku do stycznia 1930 liczba więźniów obozów OGPU wzrosła z 22 do 95 tysięcy i dalej szybko wzrastała (w styczniu 1934 wynosiła ponad 500 tysięcy).

    Lagier (niem. lager – obóz) – niemiecki obóz jeniecki, obóz pracy, obóz koncentracyjny, a także ośrodek zagłady (termin nie jest stosowany jednoznacznie), z czasów II wojny światowej. Termin zaistniał w latach 80. XX wieku, w celu odróżnienia od sowieckich obozów pracy przymusowej – łagrów.George Robert Ackworth Conquest (ur. 15 lipca 1917 w Malvern, Worcestershire, zm. 3 sierpnia 2015 w Stanford) – historyk brytyjski, sowietolog.

    Łagry powstawały często w oddalonych, słabo zaludnionych obszarach, w których budowano ważne obiekty przemysłowe lub transportowe. Model wykorzystywania pracy niewolniczej powstał przy budowie pierwszej „wielkiej budowy komunizmu” Kanału Białomorsko-Bałtyckiego (1931-1932). Budowa ta wykazała władzom, że więźniowie stanowią najlepszy rezerwuar siły roboczej w warunkach gospodarki planowej, a policja polityczna – OGPU –najlepiej może organizować takie budowy i eksploatować pracę więźniów. OGPU mogło bowiem – dysponując prawem zsyłki, możliwością swobodnego fabrykowania zarzutów, aresztowania i skazywania na obóz potrzebnych specjalistów – regulować dopływ siły roboczej. Sukces budowy kanału Białomorsko-Bałtyckiego skłonił władze do planowania kolejnych kanałów (Moskwa-Wołga, Wołga-Don) i magistrali kolejowych (Bajkalsko-Amurska, Workucka)

    Jeniec wojenny – zatrzymana osoba, zdefiniowana w artykule 4 i 5 Konwencji Genewskiej o traktowaniu jeńców wojennych przyjętej 12 sierpnia 1949 jako ta, która angażowała się w działania bojowe pod rozkazami swojego rządu i została zatrzymana przez siły zbrojne strony przeciwnej. Osoba taka nazywana jest kombatantem posiadającym immunitet wynikający z międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    W 1934 Gułag został włączony w strukturę NKWD ZSRR przy jednoczesnym wcieleniu obozów, będących dotychczas pod zarządem ministerstw sprawiedliwości republik związkowych. W 1939 do GUŁagu włączono także tzw. kolonie pracy dla małoletnich oraz więzienia tranzytowe. Niektóre obozy były jednak podporządkowane innym instytucjom. W marcu 1953 GUŁag podporządkowano Ministerstwu Sprawiedliwości ZSRR, a następnie Ministerstwu Spraw Wewnętrznych ZSRR. W styczniu 1935 roku system obejmował milion więźniów, w 1938 przekroczył 2 miliony, a najwyższą liczebność osiągnął w 1950 roku: 2,6 miliona. Centrala Gułagu stała się także ważnym ośrodkiem administracji gospodarczej, przejmując nadzór nad przemysłem drzewnym, budownictwem kolejowym, drogowym, wodnym oraz przemysłowym.

    Łazar Josifowicz Kogan (ros. Лазарь Иосифович Коган, ur. 1889, zm. 3 marca 1939) – naczelnik Gułagu – zarządu sowieckich łagrów obozów pracy przymusowej w okresie od czerwca 1930 do 9 czerwca 1932.Nowa Polityka Ekonomiczna (ros. Новая экономическая политика, Nowaja ekonomiczeskaja politika w skrócie NEP) – określenie doktryny polityki gospodarczej Rosji Radzieckiej i później ZSRR w latach 1921-1929. Określana jest ona jako rodzaj gospodarki mieszanej lub kapitalistycznej.

    Rozwiązany decyzją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR z 20 stycznia 1960, jednak ostatni więźniowie opuścili obozy dopiero w 1987 (zob. Perm-36).

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Gustaw Herling-Grudziński (ur. 20 maja 1919 w Kielcach, zm. 4 lipca 2000 w Neapolu) – polski pisarz, eseista, krytyk literacki, dziennikarz, żołnierz, więzień łagrów i obozów NKWD. Aresztowany w 1940 przez sowietów po wkroczeniu wojsk radzieckich do Polski. Jako zwolennik przedwojennej Polskiej Partii Socjalistycznej po wojnie dał się poznać jako krytyk dyktatury komunistycznej w Polsce i całej Europie Środkowo-wschodniej. Przez cały okres komunizmu w Polsce pozostał na wygnaniu jako polski emigrant polityczny. Kawaler Orderu Orła Białego.
    Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” - wydawnictwo o profilu humanistyczno-literackim założone z inicjatywy Jerzego Borejszy w 1944 w Lublinie.
    Łagier lub łagr – obóz pracy przymusowej w Rosji bolszewickiej (1919-1922) i w Związku Radzieckim (1919–1987), w którym więźniów zmuszano do ciężkich prac powodujących często wyniszczenie i śmierć.
    Stanisław Ciesielski (ur. 25 kwietnia 1954 w Poznaniu) – polski historyk specjalizujący się w historii najnowszej, absolwent i nauczyciel akademicki na Uniwersytecie Wrocławskim.
    Literatura łagrowa - literatura obozowa opisująca losy więźniów sowieckich obozów (ros. łagier) i więzień, w opozycji do literatury lagrowej/obozowej (np. poezja lagrowa) dotyczącej nazistowskich obozów i więzień.
    Obóz koncentracyjny – miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.
    Kultura (z łac. colere = „uprawa, dbać, pielęgnować, kształcenie”) – termin ten jest wieloznaczny, pochodzi od łac. cultus agri („uprawa roli”), interpretuje się go w wieloraki sposób przez przedstawicieli różnych nauk. Kulturę można określić jako ogół wytworów ludzi, zarówno materialnych, jak i niematerialnych: duchowych, symbolicznych (takich jak wzory myślenia i zachowania).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.04 sek.