• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Grupy funkcyjne

    Przeczytaj także...
    Tiole, tioalkohole (ze starogreckiego: θεῖον (theion) - siarka; dawniej merkaptany; z łac. mercurius captans - wiążący rtęć) to grupa związków organicznych, odpowiedników alkoholi, w których atom tlenu grupy hydroksylowej został zastąpiony atomem siarki. Do tioli należą m.in.Grupa iminowa – grupa funkcyjna w chemii organicznej o ogólnym wzorze: −C=N−R, występująca w iminach i ich pochodnych.
    Aldehydy (skrót od alcohol dehydrogenatus) grupa związków organicznych posiadających grupę aldehydową, czyli grupę karbonylową (C=O) połączoną z jednym (-CHO) lub dwoma (CH2O) atomami wodoru. Proste aldehydy, będące pochodnymi alkanów i zawierające w cząsteczce jedną grupę aldehydową to alkanale o wzorze ogólnym CnH2n+1CHO.

    Grupa funkcyjna – rodzaj podstawnika w związku organicznym, który zmienia jego właściwości chemiczne i decyduje o sposobie jego reagowania w danej reakcji i stanowiący podstawę klasyfikacji związku.

    Cząsteczki zawierające określoną grupę funkcyjną reagują w podobny sposób w danych reakcjach chemicznych (reaktywność tę mogą jednak zmieniać inne grupy funkcyjne, zwłaszcza znajdujące się w bliskim sąsiedztwie grupy analizowanej). Znając ogólne zasady, według których reagują dane grupy funkcyjne, można przewidzieć własności związków je zawierających.

    Grupa alkilowa (alkil) – fragment organicznego związku chemicznego, jednowartościowa grupa utworzona formalnie przez oderwanie jednego atomu wodoru od cząsteczki alkanu. Oznacza się ją literą R (symbol "R" nie jest jednak jednoznaczny i może też oznaczać dowolną resztę chemiczną), a wzór ogólny to: CnH2n+1. Najprostszą z nich jest grupa metylowa (-CH3):Grupa acylowa (acyl) – grupa funkcyjna utworzona formalnie poprzez oderwanie przynajmniej jednej grupy hydroksylowej od cząsteczki kwasu tlenowego posiadającego wzór ogólny RmE(=O)n(OH)x (n ≠ 0) lub analog takiej grupy. Terminem tym określa się zazwyczaj grupę pochodzącą od kwasu karboksylowego posiadającą wzór ogólny −C(=O)R i występującą w pochodnych tych kwasów, m.in. chlorkach kwasowych.


    Wybrane grupy funkcyjne:

  • grupa karbonylowa (>C=O); zawierają ją inne grupy funkcyjne, np.:
  • grupa acylowa (−C(O)R)
  • gdy R = CH3: grupa acetylowa (−C(O)CH3, −Ac)
  • gdy R = Ph: grupa benzoilowa (−C(O)Ph, −Bz)
  • grupa ketonowa (R2C=O), charakterystyczna dla ketonów
  • grupa aldehydowa (−CHO), charakterystyczna dla aldehydów
  • grupa karboksylowa (−COOH), charakterystyczna dla kwasów karboksylowych
  • grupa estrowa (−COOR), charakterystyczna dla estrów
  • grupa iminowa (−C=N−R; pochodna grupy karbonylowej), charakterystyczna dla imin
  • grupy alifatyczne
  • grupa alkilowa (−R), np. metylowa (−CH3, −Me), etylowa (−CH2CH3, −Et) itd.
  • grupa metylenowa (−CH2− lub =CH2)
  • grupa etylenowa (−CH2−CH2− lub =CH−CH3)
  • grupa winylowa, etenylowa (−HC=CH2)
  • grupa alkinowa (−C≡CH)
  • grupa metinowa (≡CH)
  • grupa benzylowa (−CH2Ph)
  • grupy aromatyczne
  • grupa arylowa (−Ar)
  • grupa fenylowa (−Ph)
  • grupa fenylenowa (−C6H4−)
  • grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom
  • grupa halogenowa (−X)
  • grupa hydroksylowa (−OH), charakterystyczna dla alkoholi i fenoli
  • grupa alkoksylowa (−OR), charakterystyczna dla eterów
  • grupa tiolowa (merkaptanowa) (−SH), charakterystyczna dla tioli
  • grupa sulfidowa (−SR), charakterystyczna dla sulfidów (tioeterów)
  • grupa aminowa (−NH2, −NHR, −NR2), charakterystyczna dla amin
  • grupa azowa (−N=N−), charakterystyczna dla azozwiązków
  • grupa cyjanianowa (−O−C≡N)
  • grupa izocyjanianowa (−N=C=O)
  • grupa nitrowa (−NO2), charakterystyczna dla nitrozwiązków
  • grupa amidowa (X−NR'R", gdzie X = reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
  • grupa peptydowa (R−C(=O)−NR'R"), charakterystyczna dla peptydów i białek
  • Przypisy

    1. grupa funkcyjna. W: Encyklopedia techniki. Chemia. Władysław Gajewski (red.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 261. OCLC 33835352.
    2. grupa funkcyjna. W: Jerzy Chodkowski (red.): Mały słownik chemiczny. Wyd. V. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976, s. 197.
    Alkohole – związki organiczne zawierające jedną lub więcej grup hydroksylowych połączonych z atomem węgla w hybrydyzacji sp.Grupa etylenowa - dwuwartościowa, alkilowa grupa funkcyjna powstała w wyniku oderwania dwóch atomów wodoru od cząsteczki etanu. Może tworzyć dwie różne formy powstałe przez oderwanie różnych atomów wodoru od etanu.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Grupa halogenowa to w chemii grupa funkcyjna składająca się z jednego atomu halogenu (chlor, brom, jod). Występuje ona w wielu związkach chemicznych. W chemii organicznej tradycyjnie oznacza się ją dużą literą "X-".
    Reakcja chemiczna – każdy proces, w wyniku którego pierwotna substancja zwana substratem przemienia się w inną substancję zwaną produktem. Aby cząsteczka substratu zamieniła się w cząsteczkę produktu konieczne jest rozerwanie przynajmniej jednego z obecnych w niej wiązań chemicznych pomiędzy atomami, bądź też utworzenie się przynajmniej jednego nowego wiązania. Reakcje chemiczne przebiegają z reguły z wydzieleniem lub pochłonięciem energii cieplnej, promienistej (alfa lub beta) lub elektrycznej.
    Grupa karbonylowa – grupa funkcyjna występująca w wielu typach związków organicznych, składająca się z atomu węgla połączonego wiązaniem podwójnym z atomem tlenu. Zapisywana skrótowo jako CO, -C(O)- lub >C=O. Atom węgla w grupie karbonylowej ma hybrydyzację sp, w wyniku czego jest ona płaska. Najczęściej kojarzona jest z ketonami i aldehydami, w których połączona jest jedynie z atomami węgla i wodoru.
    Grupa estrowa - dwuwartościowa grupa funkcyjna występująca w estrach czyli związkach organicznych powstałych w wyniku reakcji kwasów karboksylowych i alkoholi.
    Heteroatom (z greki heteros - różny, + atomos) - to w nomenklaturze chemii organicznej określenie dowolnego atomu, znajdującego się w cząsteczce związku organicznego, którym nie jest węgiel lub wodór. Zwykle określenie to odnosi się do azotu, tlenu, siarki lub fosforu.
    Wydawnictwa Naukowo-Techniczne (WNT) – polskie wydawnictwo założone w 1949 z siedzibą w Warszawie, do 1961 działało pod firmą Państwowe Wydawnictwa Techniczne.
    Grupa arylowa (aryl) – w chemii organicznej grupa funkcyjna wywodząca się ze związku aromatycznego (węglowodorowego arenu lub heterocyklicznego heteroarenu), po odjęciu z pierścienia aromatycznego jednego atomu wodoru. Symbol: Ar.

    Reklama