Wielka Akcja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Grossaktion in Warschau)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wydane na rozkaz Niemców obwieszczenie warszawskiej Rady Żydowskiej z 22 lipca 1942 rozpoczynające wielką akcję likwidacyjną warszawskiego getta
Żydzi ładowani do pociągów na Umschlagplatz

Wielka Akcja (niem. Grossaktion Warschau) – akcja likwidacyjna getta warszawskiego połączona z masową eksterminacją jego mieszkańców przeprowadzona od 22 lipca do 21 września 1942. Była częścią akcji „Reinhardt”.

Jüdischer Ordnungsdienst (dosł. Żydowska Służba Porządkowa, potocznie policja żydowska albo tzw. odmani) to w okresie II wojny światowej podległe częściowo Judenratom, kolaborujące z nazistowskimi Niemcami, żydowskie jednostki policyjne wewnątrz gett, obozów pracy oraz obozów koncentracyjnych. Wykorzystywano je do rekwizycji, łapanek, eskortowania przesiedleńców oraz akcji deportacyjnych.Treblinka – zlikwidowana stacja kolejowa a także ładownia w Treblince na linii kolejowej nr 55 Sokołów Podlaski – Siedlce, w województwie mazowieckim, w Polsce

Przebieg[ | edytuj kod]

22 lipca 1942 o godz. 10.00 rano szef sztabu akcji „Reinhardt” SS-Sturmbannführer Hermann Höfle poinformował prezesa Rady Żydowskiej Adama Czerniakowa o rozpoczęciu „przesiedlenia na wschód”.

W akcji czynny udział wzięli funkcjonariusze Żydowskiej Służby Porządkowej. Żydzi byli gromadzeni na Umschlagplatzu, skąd byli wywożeni pociągami towarowymi do obozu zagłady w Treblince. Pierwszy pociąg odjechał z Umschlagplatzu do Treblinki w nocy z 22 na 23 lipca 1942.

 Osobny artykuł: Umschlagplatz w Warszawie.

Po przybyciu do Warszawy w sierpniu 1942 pierwszych uciekinierów z Treblinki stało się jasne, że deportacje nie mają na celu przesiedlenia, lecz eksterminację.

Judenrat (niem. Rada żydowska), lub Żydowska Rada Starszych – forma sprawowania władzy przez przywódców żydowskich nad skupiskami żydowskimi (getta) wprowadzona przez nazistów w 1939 roku.Jom Kippur, hebr. יוֹם כִּפּוּר , Dzień Pojednania – jedno z najważniejszych świąt żydowskich o charakterze pokutnym. Przypada dziesiątego dnia miesiąca tiszri.

W końcowej fazie akcji, w dniach 6–11 września, pomiędzy ulicami: Smoczą, Gęsią, Zamenhofa, Szczęśliwą i placem Parysowskim zgromadzono ok. 100 tys. mieszkańców getta („kocioł na Miłej” lub „kocioł na Niskiej”). W wyniku selekcji 32 tys. osób otrzymało „numerki na życie” i mogło pozostać w getcie, 2,6 tys. zastrzelono, a ponad 54 tys. wywieziono do Treblinki.

Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma (ŻIH) z siedzibą w Warszawie zajmuje się badaniami nad dziejami i kulturą Żydów w Polsce. W latach 1994-2008 formalnie funkcjonował jako państwowy Instytut Naukowo-Badawczy, jedyna w Polsce państwowa placówka naukowa związana z mniejszością narodową. Od 1 stycznia 2009 roku instytut nosi imię Emanuela Ringelbluma i ma status państwowej instytucji kultury.Ulica Ludwika Zamenhofa – długa na ok. 600 metrów ulica na osiedlu Muranów łącząca Nowolipki ze skrzyżowaniem ulic Dubois i Miłej.

Ostatnim dniem Wielkiej Akcji był 21 września, w którym wypadało święto Jom Kipur. Tego dnia zredukowano liczebność Żydowskiej Służby Porządkowej z 2400 do 380; wielu policjantów wraz z rodzinami trafiło na Umschlagplatz i zostało wywiezionych.

Ogółem w czasie akcji wywieziono ok. 265 tys. Żydów. Na miejscu zamordowano ok. 10 tysięcy, w efekcie w getcie szczątkowym pozostało (legalnie bądź nielegalnie) ok. 70 tys. osób. Do Treblinki wywieziono ok. 75% mieszkańców getta, a jego powierzchnię ograniczono do terenów zajmowanych przez zakłady produkcyjne (tzw. szopy) w północnej części dzielnicy zamkniętej oraz dużego szopu Walthera Többensa w rejonie ulic Pańskiej i ul. Prostej.

Pomnik Umschlagplatz (pełna nazwa Mur – Pomnik Umschlagplatz) – pomnik znajdujący się w Warszawie przy ulicy Stawki, na terenie dawnego placu przeładunkowego, skąd w latach 1942–1943 Niemcy wywieźli do obozu zagłady w Treblince i obozów w dystrykcie lubelskim ponad 300 tysięcy Żydów z warszawskiego getta.Getto warszawskie – getto dla ludności żydowskiej w Warszawie utworzone przez okupacyjne władze hitlerowskie w czasach II wojny światowej.

Upamiętnienie[ | edytuj kod]

  • Od 2012 w rocznicę rozpoczęcia akcji likwidacyjnej Żydowski Instytut Historyczny organizuje Marsz Pamięci. 22 lipca uczestnicy marszu przemierzają symboliczny szlak „od życia do śmierci” w przeciwnym kierunku, tj. od pomnika Umschlagplatz do wybranego punktu na terenie dawnego getta.
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Israel Gutman: Żydzi warszawscy 1939–1943. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 1993, s. 282. ISBN 83-85249-26-5.
    2. Abraham Lewin: Dziennik. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2016, s. 171–215. ISBN 978-83-65254-20-7.
    3. Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Studium historyczne. Warszawa: Czytelnik, 2010, s. 45. ISBN 978-83-07-03239-9.
    4. Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013, s. 746, 859. ISBN 978-83-63444-27-3.
    5. Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013, s. 745–746. ISBN 978-83-63444-27-3.
    6. Dariusz Libionka: Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2017, s. 142. ISBN 978-83-62816-34-7.
    7. Wielka Akcja. Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 2016-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-12)].
    8. Israel Gutman: Żydzi warszawscy 1939–1943. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 1993, s. 100. ISBN 83-85249-26-5.
    9. Paweł E. Weszpiński: Mapa nr 7. Getto szczątkowe po wielkiej akcji likwidacyjnej. [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak, Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013. ISBN 978-83-63444-27-3.
    10. Tomasz Urzykowski. Pomaszerują, aby pamiętać. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 21–22 lipca 2018. 
    Umschlagplatz (niem. plac przeładunkowy) – nieistniejąca rampa kolejowa przy ulicy Stawki 4/6 w Warszawie, która wraz ze znajdującymi się w jej sąsiedztwie budynkami była wykorzystywana w latach 1942–1943 jako miejsce koncentracji Żydów z warszawskiego getta przed wywiezieniem ich do obozu zagłady w Treblince oraz obozów w dystrykcie lubelskim.Aktion Reinhardt, Einsatz Reinhardt, także Reinhard (pl. Akcja Reinhardt, Operacja Reinhardt) – kryptonim akcji zagłady Żydów w Generalnym Gubernatorstwie i regionie białostockim, przeprowadzonej w ramach tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej (niem. Endlösung der Judenfrage).




    Warto wiedzieć że... beta

    Ludobójstwo – zbrodnia przeciwko ludzkości, obejmująca celowe wyniszczanie całych lub części narodów, grup etnicznych, religijnych lub rasowych, zarówno poprzez fizyczne zabójstwa członków grupy, jak i kontrolę urodzin, przymusowe odbieranie dzieci czy stworzenie warunków życia obliczonych na fizyczne wyniszczenie.
    Hermann Julius Höfle (także Hans Höfle lub Hoefle) (ur. 19 czerwca 1911, zm. 20 sierpnia 1962) – SS-Sturmbannfuhrer, zastępca Otto Globocnika podczas akcji Einsatz Reinhard, dowodzący likwidacją przewrotu wojskowego na Słowacji, współodpowiedzialny za zagładę polskich Żydów.

    Reklama