• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gospodarka niedoboru

    Przeczytaj także...
    Rynek wewnętrzny - w systemie prawnym Unii Europejskiej, definicja rynku wewnętrznego znajduje się w Art. 26 ust. 2 TfUE (dawny Art. 14 ust. 2 TWE), który definuje go jako: "obszar bez granic wewnętrznych, na którym zostaje zapewniony wolny przepływ towarów, osób, usług i kapitału zgodnie z postanowieniami niniejszego Traktatu".Europa Środkowo-Wschodnia – nazwa stosowana dla określenia europejskich państw mających wspólne korzenie kulturowe i historyczne, a także wspólną przeszłość jako buforowe socjalistyczne republiki podlegające ZSRR, badź będące jego częścią składową jako republiki radzieckie. Jest to zbitek dwóch określeń tej części Europy – geograficznego (środkowa) i politycznego (Wschodnia).
    Papier toaletowy to rodzaj papieru przeznaczony do utrzymywania higieny odbytu po defekacji oraz higieny genitaliów po oddaniu moczu.

    Gospodarka niedoboru – pojęcie wprowadzone do teorii ekonomii w roku 1980 przez Janosa Kornaia w pracy pod tym właśnie tytułem (tytuł oryginalny: Economics of Shortage).

    Kornai zdefiniował w ten sposób centralnie sterowaną gospodarkę komunistyczną, określając niedobór jako jej cechę immanentną. Książka Kornaia jest klasyczną monografią zagadnienia, przetłumaczoną na wiele języków (w tym stutysięczny nakład w języku chińskim). Praca Kornaia była próbą wytłumaczenia mechanizmów centralnie sterowanej gospodarki nakazowo-rozdzielczej i dała podstawy do opracowania modeli jej transformacji w gospodarkę rynkową w Europie Środkowo-Wschodniej, Rosji i Chinach na przełomie lat 80/90. XX w.

    Reglamentacja – wprowadzone na stałe lub czasowo ograniczenie wolnego obrotu pewnymi dobrami lub towarami, spowodowane przeważnie niedostatkiem tych dóbr lub towarów i koniecznością ich racjonowania; zjawisko typowe dla gospodarki okresu wojennego i tuż po wojnie, a także, w różnych formach, dla ekonomiki państw socjalistycznych.Gospodarka planowa, gospodarka nakazowo-rozdzielcza — gospodarka, opierająca się na założeniach planów kilkuletnich, określających najważniejsze cele rozwoju państwa.

    Według Kornaia, sytuacja niedoboru była na rękę planistom komunistycznym. Twierdził, że według marksistowskiej doktryny gospodarczej Związku Radzieckiego, kryzys gospodarczy powstaje przez nadprodukcję. Aby uniknąć kryzysu należy dążyć do gospodarki, gdzie produkcja nie będzie przekraczała wymagań społecznych lub by na rynek wewnętrzny trafiało mniej towarów, niż wynosi produkcja.

    Immanencja (z łac. immanens – pozostający w czymś, od immanere - pozostawać wewnątrz) przeciwieństwo transcendencji, (nieodłączne) zawieranie się czegoś w czymś. W szczególności immanentne są treści życia wewnętrznego poznającego podmiotu wobec niego samego.Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989. Uprzednio, w latach 1945–1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Państwo to w okresie 1945-1989 propagandowo i kolokwialnie określane było jako Polska Ludowa.

    Charakterystyka gospodarki niedoboru[ | edytuj kod]

    Gospodarka niedoboru: rekonstrukcja sklepu spożywczego z czasów PRL, widoczny niedobór produktów

    Kornai podał następujące cechy charakterystyczne gospodarki niedoboru:

    Ekonomia marksistowska - ogół ekonomicznych przemyśleń i teorii sformułowanych przez Karola Marksa i rozwijanych przez jego następców.Marksizm – światopogląd polityczno-społeczno-gospodarczy wywodzący się z myśli Karola Marksa, a także, w mniejszym stopniu, Fryderyka Engelsa.
  • Występowanie niedoborów produktów na rynku, które (niedobory) są:
  • powszechne (dotyczą wszelkich dóbr)
  • częste
  • intensywne
  • chroniczne
  • przedzielane krótkimi okresami nadmiaru
  • odwrócenie sytuacji rynkowej nabywcy i sprzedawcy
  • wymuszona substytucja dóbr
  • wymuszone oszczędności
  • miękkie ograniczenia budżetowe producentów (przedsiębiorstwa przynoszące straty i tak dotowane są przez państwo)
  • paternalizm
  • zduszona inflacja
  • Zachowania nabywcy[ | edytuj kod]

    Kolejka po papier toaletowy w latach osiemdziesiątych w Polsce

    Według Kornaia zachowania nabywcy w gospodarce niedoboru ująć można w sześciu schematach:

    Inflacja – proces wzrostu przeciętnego poziomu cen w gospodarce. Skutkiem tego procesu jest spadek siły nabywczej pieniądza krajowego.Teoria ekonomii – dział ekonomii, który zajmuje się badaniem ekonomicznych aspektów zjawisk zachodzących w gospodarce. Do teorii ekonomii zalicza się mikroekonomię, makroekonomię, prawa rządzące rynkiem kapitałowym. Teoria ekonomii zajmuje się całością zagadnień ekonomicznych, bada relacje i powiązania w takich obszarach jak: polityka gospodarcza i ekonomiczna, przepływy finansowe, bankowość, zasady kształtowania polityki monetarnej państwa, istota i przyczyny bezrobocia czy też inflacji.
    1. Sytuacja normalna. W sklepie jest poszukiwane dobro. Nabywca kupuje je natychmiast. Sytuacja taka zdarza się jednak rzadko.
    2. Dobro jest dostępne w sklepie, ale jest go mniej niż potencjalnych nabywców. Trzeba na nie czekać w kolejce. Czasami kolejka formuje się nawet gdy towaru jeszcze nie ma, ale istnieje możliwość, że będzie.
    3. W sklepie nie ma poszukiwanego dobra. Klient kupuje więc dobro substytucyjne (margaryna zamiast masła, ołówek zamiast długopisu).
    4. W sklepie nie ma poszukiwanego dobra, ale ma się pojawić w przyszłości. Nabywca odkłada więc zakup na przyszłość (wymuszona oszczędność).
    5. W sklepie nie ma poszukiwanego dobra i nie ma dobra substytucyjnego. Klient odchodzi nie zaspokoiwszy jednej ze swych potrzeb.
    6. W sklepie nie ma poszukiwanego dobra, jest za to inne, niesubstytucyjne dobro. Klient kupuje to dobro w nadziei, że wymieni je na dobro poszukiwane lub po prostu, aby nie mieć poczucia, iż wyszedł z niczym. Zjawisko to jest bardzo niebezpieczne dla gospodarki, gdyż generuje sztuczny popyt na niechciane towary – wysyłając mylące sygnały do producentów.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • ekonomia marksistowska
  • gospodarka planowa
  • reglamentacja
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Filip Musiał: Sześcioletni plan pracy dla Sowietów. Dziennik Polski, 2010.
    2. Plan rozwoju iluzji. Rzeczpospolita, 2008.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • J. Kornai: Niedobór w gospodarce. Warszawa, Wydawnictwo PWE, 1985, ​ISBN 83-208-0395-0​.
  • J. Kornai: Wzrost, niedobór, efektywność: makrodynamiczny model gospodarki socjalistycznej. Warszawa 1986
  • Transformacja wolnorynkowa – proces przechodzenia z gospodarki centralnie planowanej lub nakazowo-rozdzielczej do kapitalistycznej, czyli wolnorynkowej.Margaryna – produkt spożywczy należący do tłuszczów jadalnych. Wynalazł ją francuski chemik Hippolyte Mege Mouriés w 1869 roku. Jest to emulsja tłuszczowo-wodna wytwarzana współcześnie głównie poprzez katalityczne uwodornienie płynnych olejów roślinnych (rzepakowego, sojowego, palmowego, arachidowego i innych). Zawartość tłuszczu w margarynie wynosi 40-80%. Jako półsyntetyczny produkt pochodzenia roślinnego nie zawiera cholesterolu. W zależności od składu ma konsystencję miękką (dostępna w handlu w pojemnikach z tworzyw sztucznych) lub twardą (sprzedawana w kostkach).




    Warto wiedzieć że... beta

    Kryzys gospodarczy (także: krach gospodarczy, recesja gospodarcza, załamanie gospodarcze, zapaść gospodarcza, depresja gospodarcza, spowolnienie gospodarcze, ale też: osłabienie gospodarcze, zawirowanie gospodarcze, zachwianie gospodarcze, chaos gospodarczy, katastrofa gospodarcza, wstrząs gospodarczy, szok gospodarczy, itd.) to zjawisko ekonomiczne w gospodarce. Przyczyn kryzysu upatruje się zależnie od wyznawanej szkoły (zwykle albo-albo):
    Dobra substytucyjne - w ekonomii, znane również jako dobra substytutywne, to towary i usługi spełniające podobne bądź zupełnie pokrywające się funkcje. Mają podobne zastosowanie i podobne właściwości np. masło i margaryna, kredyt i pożyczenie pieniędzy od znajomego.
    Niedobór rynkowy to sytuacja, w której wielkość popytu na dany czynnik (np. towar, czynniki produkcji) przewyższa wielkość podaży przy danej cenie rynkowej.
    Paternalizm - ingerencja w działanie lub ograniczenie wolności innej osoby lub grupy, motywowane ich dobrem lub koniecznością ochrony. Jednostki, które otacza się paternalistyczną opieką, uznawane są za niezdolne do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i w konsekwencji wymagające pomocy i kontroli.
    Gospodarka rynkowa – rodzaj gospodarki, w której decyzje dotyczące zakresu i sposobu produkcji podejmowane są przez podmioty gospodarcze (gospodarstwa domowe, gospodarstwa rolne, przedsiębiorstwa, instytucje finansowe, rząd), kierujące się własnym interesem i postępujące zgodnie z zasadami racjonalności gospodarowania. Podstawą podejmowania tych decyzji są informacje płynące z rynku, m.in. ceny dóbr i usług, ceny czynników wytwórczych, płace, stopy procentowe, stopy zysku, kursy papierów wartościowych, kursy walutowe oraz oczekiwania podmiotów gospodarczych co do kształtowania się wyżej wymienionych w przyszłości.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.015 sek.