• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gnomon



    Podstrony: [1] [2] 3 [4]
    Przeczytaj także...
    Królewskie Obserwatorium Astronomiczne w Greenwich (The Royal Greenwich Astronomical Observatory) – obserwatorium astronomiczne zbudowane przez króla Karola II 10 sierpnia 1675 roku. Kierowane było w późniejszych latach m.in. przez Johna Flamsteeda. Służyło wówczas do pomiarów astrometrycznych, przydatnych do nawigacji w żegludze dalekomorskiej. Następnie stanowisko dyrektora objął Edmund Halley (w 1720 r.). Obecnie nie prowadzi obserwacji z powodu londyńskiego zanieczyszczenia światłem.Szerokość geograficzna (ang. latitude, symbol φ) – jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt pomiędzy półprostą poprowadzoną ze środka kuli ziemskiej i przechodzącą przez dany punkt na jej powierzchni a płaszczyzną równika.
    Zegary słoneczne w Polsce[edytuj kod]

    Najstarsze zegary i eksponaty muzealne[edytuj kod]

    W Polsce za najstarsze (XIV wiek) uważane są dwa zegary, które odmierzały godziny kanoniczne (nierówne) na skarpie kościoła w Strożyskach (woj. świętokrzyskie). Ich kamienne wertykalne tarcze, zawierają charakterystyczną (tzw. drapaną) skalę godzinową, w środku której znajduje się otwór do mocowania poziomej wskazówki. Wśród zegarów przenośnych na uwagę zasługuje natomiast zegar horyzontalny z 1480 roku, umieszczony na płycie poziomej globusa Marcina Bylicy, który przechowywany jest w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Collegium Maius w Krakowie. W dawnej polszczyźnie zamiast nazwy „zegar słoneczny” powszechnie używano określenia „kompas słoneczny”, co podkreślało znaczenie orientacji zegara słonecznego względem stron świata i jednocześnie pozwalało odróżnić zegar słoneczny od zegara mechanicznego. Największe w Polsce i trzecie w świecie, pod względem liczebności zbiorów, muzeum zegarów słonecznych znajduje się w Jędrzejowie i zostało założone przez Feliksa Przypkowskiego. Po nim kierowanie Muzeum przejął jego syn, Tadeusz Przypkowski – znany w świecie gnomonik, twórca zegarów słonecznych m.in. dla obserwatorium w Greenwich.

    Ekliptyka – (z gr. έκλειψις zaćmienie) wielkie koło na sferze niebieskiej, po którym w ciągu roku pozornie porusza się Słońce obserwowane z Ziemi.Biegun niebieski – punkt przebicia sfery niebieskiej przez jej oś obrotu, zwaną też osią świata. Oś świata jest zawsze równoległa do osi rotacji planety lub księżyca, co powoduje że bieguny niebieskie na innych ciałach mają inne położenie względem gwiazd.

    Inne znane zegary[edytuj kod]

    Do najbardziej znanych zegarów słonecznych w Polsce należą zegary monumentalne:

  • zabytkowy zegar wertykalny na fasadzie pałacu w Wilanowie (1684 rok), w istocie składający się z trzech niezależnych zegarów, wyskalowanych w trzech rożnych systemach czasu;
  • zabytkowy zegar wertykalny na Kościele Mariackim w Krakowie (odtworzony w 1954 roku), wyposażony w funkcję kalendarza;
  • zabytkowy zegar wertykalny na Ratuszu Głównego Miasta w Gdańsku (1589 rok), na tarczy którego widnieje kilka różnych skal godzinowych;
  • zabytkowy dwukrotny zegar wertykalny na narożniku Ratusza w Otmuchowie (1575 rok), na który składają się dwie narożne tarcze (południowa i wschodnia);
  • współczesny zegar analemmatyczny z 1973 roku Gnomon I na skwerze przy Placu Rapackiego w centrum Torunia, w kształcie kuli, na obwodzie której rozmieszczono 13 tarcz godzinowych z indywidualnymi analemmami. Niestety od dawna pozostaje uszkodzony;
  • oraz zegary ogrodowe, z których aż 4 znajdują się w Warszawie, mieście najbogatszym w Polsce w zegary słoneczne:

    Pory roku – okresy klimatyczne, będące następstwem ruchu obiegowego Ziemi wokół Słońca i nachylenia osi ziemskiej do płaszczyzny orbity tego ruchu. Ruch obiegowy Ziemi przy stałym nachyleniu osi obrotu sprawia, że warunki oświetlenia Ziemi zmieniają się w rytmie rocznym, co pociąga za sobą zmiany klimatyczne oraz wpływa na wegetację roślin i tryb życia zwierząt. Nauka o wpływie pór roku na świat roślin i zwierząt to fenologia.Gnomonika (gr. gnomoniké téchne od gnómon, γνόμον- ‘pręt wskazujący godzinę w zegarze słonecznym’) – nauka związana z astronomią dotycząca obliczania i kreślenia zegarów słonecznych. Był to jeden z przedmiotów wykładanych w kolegiach jezuickich popularnych w XVII - XVIII wieku. Autorem jednego z najlepszych w Polsce podręczników teoretycznej i praktycznej gnomoniki był kanonik dobromiejski Józef Tuławski. Jego dzieło pt.Gnomonica facilitata ukazało się w Królewcu w roku 1751. Pracę swą kanonik dobromiejski dedykował biskupowi warmińskiemu Adamowi Stanisławowi Grabowskiemu.
  • zabytkowy zegar horyzontalny w Ogrodzie Saskim w Warszawie (1863 rok);
  • zabytkowy zegar horyzontalny przy Pałacu na Wodzie w Łazienkach Królewskich w Warszawie (1786 rok);
  • zabytkowy zegar horyzontalny przy Białym Domu w Łazienkach Królewskich w Warszawie (1778 rok);
  • zabytkowy zegar z tarczą wykreśloną na nieregularnej powierzchni – tzw. Głaz Jastrzębowskiego w Łazienkach Królewskich w Warszawie (1831 rok);
  • zabytkowy kamienny zegar wielokrotny przy Pałacu Dohnów w Morągu (1741 rok);
  • zabytkowy żeliwny biegunowy zegar wielokrotny z Parku Konstytucji 3 Maja w centrum Suwałk (połowa XIX wieku).
  • Obszerną listę różnego rodzaju stacjonarnych zegarów słonecznych znajdujących się w Polsce, w tym wielu zabytkowych, zawiera aktualizowany na bieżąco internetowy katalog zegarów słonecznych w Polsce. W porównaniu z innymi krajami europejskimi liczebność publicznych zegarów słonecznych w Polsce nie jest duża. Wydaje się, że jest to efektem zarówno zniszczeń wojennych, jak późniejszego niefrasobliwego stosunku wielu osób do zabytków tego typu.

    Rektascensja, α (łac. recta ascensio – "wznoszenie proste") – jedna ze współrzędnych astronomicznych, określających położenie ciała niebieskiego na sferze niebieskiej w układzie współrzędnych astronomicznych zwanym układem równikowym równonocnym.Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej nazywany też antykiem i obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do około V wieku n.e.

    Zobacz też[edytuj kod]

  • gnomon
  • gnomonika
  • linia południkowa
  • Przypisy

    1. Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 182. ISBN 83-85001-89-1.
    2. Ludwik Zajdler: Dzieje Zegara, Wiedza Powszechna Warszawa 1977, wydanie 2 przerobione, s. 92-129.
    3. Dokładność zegara słonecznego (pol.).
    4. Zofia Gansiniec: Zegary podróżne, Filomata – Kwartalnik poświęcony kulturze antycznej, 249, 1971, str.: 467-477; http://gnomonika.pl/news.php?id=70.
    5. Krzysztof Przegiętka i inni (2011) Dawne i współczesne zegary słoneczne w Toruniu na tle rozwoju metod pomiaru czasu, Rocznik MOT 18/2009, s. 33-61; http://repozytorium.umk.pl/handle/item/356.
    6. Uniwersalny równikowy zegar słoneczny (pol.).
    7. Maciej Lose, Zegary słoneczne Salomona Krignera, Cursiva, Kostrzyn 2013, wyd. 1, ISBN 978-83-62108-26-8, s. 1–43.
    8. Andrzej Strobel i inni (2011) Zrób sobie zegar, odmierzający tylko słoneczne godziny, Głos Uczelni – pismo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Nr 7/8 (305/306), 2011, s. 16-17; http://repozytorium.umk.pl/handle/item/355.
    9. Rafał Zaczkowski i Dariusz Oczki, Katalog zegarów słonecznych pod red. Rafała Zaczkowskiego, Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie, Jędrzejów 2013, ISBN 978-83-911201-4-9, s. 1-164.
    10. Horyzontalny zegar słoneczny (pol.).
    11. Jan Mietelski, Zegar słoneczny na dawnej szkole parafialnej w Zakliczynie nad Dunajcem, Zeszyty Wojnickie 6 (14) 1993, str.: 10-11.
    12. Wertykalny zegar słoneczny (pol.).
    13. Zoo ma zegar słoneczny – analematyczny (pol.). plock.gazeta.pl, 4 lipca 2007. [dostęp 8 listopada 2009].
    14. Zegary słoneczne w łódzkim botaniku (pol.). lodz.gazeta.pl, 22 maja 2009. [dostęp 8 listopada 2009].
    15. Tadeusz Przypkowski: Astronomia poza Krakowem w drugiej połowie XVI wieku, w: Historia astronomii w Polsce, tom I, red. E. Rybka, Wrocław 1975, s. 213.
    16. Tadeusz Przypkowski: Trzy najstarsze zegary słoneczne w Polsce (1951), Sprawozdania z czynności i posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności numer 6, Tom LII, s. 534-536; http://gnomonika.pl/news.php?id=21.
    17. Katalog zegarów słonecznych w Polsce (pol.).
    Księżyc (łac. Luna, gr. Σελήνη Selḗnē; pol. fraz. „Srebrny Glob”, „srebrny glob”; pol. przest. gw. poet. „miesiąc”; pol. przest. poet. „luna”) – jedyny naturalny satelita Ziemi (nie licząc tzw. księżyców Kordylewskiego, które są obiektami pyłowymi i przez niektórych badaczy uważane za obiekty przejściowe). Jest piątym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym. Przeciętna odległość od środka Ziemi do środka Księżyca to 384 403 km, co stanowi mniej więcej trzydziestokrotność średnicy ziemskiej. Średnica Księżyca wynosi 3474 km, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.Ratusz w Otmuchowie – budowla z XVI-XVII wieku z wysoką wieżą i dwubiegowymi schodami. Zachowane fragmenty manierystycznej dekoracji sgraffitowej. Na narożniku południowo-wschodnim podwójny zegar słoneczny z końca XVI wieku przeniesiony z dawnej kaplicy zamkowej w 1827 roku (według potocznej wersji miał go wykonać znany uczony szwajcarski Paracelsus).


    Podstrony: [1] [2] 3 [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Północ (symbol N, ang. north; polski skrót płn.) – jedna z czterech stron świata, odnosi się do kierunku, w którym znajduje się północny biegun geograficzny Ziemi.
    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
    Jan Heweliusz, łac. Johannes Hevelius, niem. Johann Hewelcke, inne formy nazwiska: Hewel, Hewelke, Höfelcke, Hövellius, Höwelcke (ur. 28 stycznia 1611 w Gdańsku, zm. 28 stycznia 1687 tamże) – gdański astronom, matematyk i konstruktor instrumentów naukowych.
    Zachód (symbol W, od ang. west) – jedna z czterech głównych stron świata. Odnosi się do punktu horyzontu, w którym Słońce zachodzi w dniu równonocy.
    Pałac w Wilanowie – pałac królewski w Warszawie, na Wilanowie Królewskim, barokowy, wzniesiony w latach 1681–1696 dla króla Jana III Sobieskiego i Marii Kazimiery według projektu Augustyna Locciego, skrzydła boczne dobudowano w latach 1723–1729; mieści Muzeum Pałac w Wilanowie.
    Ogród Saski w Warszawie – park miejski w Warszawie, w Śródmieściu; pierwotnie królewski ogród pałacowy przy pałacu Saskim, udostępniony publiczności w 1727, jeden z najstarszych parków w Polsce; współcześnie o powierzchni 15,5 ha.
    Równanie czasu jest różnicą pomiędzy godzinnym kątem Słońca średniego, a kątem godzinnym Słońca prawdziwego. Równanie czasu to poprawka, którą należy dodać do czasu średniego, celem otrzymania czasu prawdziwego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.048 sek.