• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Gniezno



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8]
    Przeczytaj także...
    Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu – jest związkiem wyznaniowym oficjalnie zarejestrowanym w Polsce 27 stycznia 1984 roku, początkowo jako Stowarzyszenie Buddyjskie Karma Kagyu. Od października 1994 roku do października 2005 roku związek działał pod nazwą Związek Buddyjski Karma Kagyu.Osiedle Ustronie - osiedle we wschodniej części Gniezna (administracyjnie część Osiedla nr II Tysiąclecie), ok. 4.000 mieszkańców. Zabudowa 5 (z końca lat 80) i 4 kondygnacyjna (nowa). Na osiedlu istnieją place zabaw, tor rowerowy, poczta, oddział banku PKO BP, sklep sieci Społem - "BONUS", sklep motoryzacyjny HGP, kościół św. Bogumiła. Od wschodu graniczy z dzielnicą Róża, od północy z dzielnicą Winiary, od zachodu i południa z dzielnicą Osiedle Tysiąclecie.
    Zapis nutowy

    Gniezno (łac. Gnesna, niem. Gnesen) – miasto w województwie wielkopolskim, pierwsza stolica Polski, pierwsza metropolia kościelna w Polsce, miasto św. Wojciecha. Siedziba władz powiatu gnieźnieńskiego i gminy Gniezno oraz archidiecezji (arcybiskupów gnieźnieńskich i prymasów Polski).

    Lech Gazeta Gnieźnieńska – pierwsza polska gazeta codzienna wydawana w Gnieźnie od października 1895 do 1 września 1939. Nosiła podtytuł: codzienne pismo polityczne dla wszystkich stanów. Wychodziła od wtorku do niedzieli. Gazeta była spółką wydawniczą z udziałem polskich przedsiębiorców, kupców i działaczy niepodległościowych. Okręg wyborczy nr 7 – okręg wyborczy w polskich wyborach do Parlamentu Europejskiego, obejmujący swym zasięgiem teren województwa wielkopolskiego. Siedzibą okręgowej komisji wyborczej jest Poznań.

    Miasto królewskie lokowane w latach 1238–1239 położone było w XVI wieku w województwie kaliskim.

    Według danych GUS w roku 2017 miasto liczyło 68 943 mieszkańców.

    Spis treści

  • 1 Pochodzenie nazwy
  • 2 Położenie
  • 3 Warunki naturalne
  • 4 Historia
  • 4.1 Okres zaborów
  • 4.2 II wojna światowa
  • 4.3 Okres powojenny
  • 4.4 Koronacje królewskie
  • 5 Architektura
  • 5.1 Urbanizacja
  • 5.2 Zabytki
  • 5.3 Pomniki
  • 5.4 Rzeźby i płaskorzeźby
  • 5.5 Instalacje
  • 5.6 Zieleń miejska
  • 5.7 Stosunki wodne
  • 6 Turystyka
  • 7 Demografia
  • 8 Gospodarka
  • 8.1 Rynek pracy
  • 8.1.1 Bezrobocie
  • 9 Administracja
  • 9.1 Rada miasta
  • 9.2 Podział administracyjny
  • 10 Miasta partnerskie
  • 11 Infrastruktura
  • 11.1 Transport
  • 11.1.1 Transport drogowy
  • 11.1.1.1 Przewozy autobusowe i autokarowe
  • 11.1.1.1.1 Komunikacja miejska
  • 11.1.2 Transport kolejowy
  • 11.1.3 Transport lotniczy
  • 11.2 Ochrona środowiska
  • 11.3 Gospodarka komunalna
  • 12 Kultura i oświata
  • 12.1 Placówki kulturalne
  • 12.2 Muzea i archiwa
  • 12.3 Biblioteki
  • 12.4 Chóry
  • 12.5 Media
  • 12.6 Oświata
  • 12.7 Gniezno w kulturze
  • 13 Religia
  • 13.1 Judaizm
  • 13.2 Katolicyzm
  • 13.2.1 Parafie
  • 13.2.2 Zakony
  • 13.2.3 Cmentarze
  • 13.3 Protestantyzm
  • 13.4 Inne
  • 14 Sport
  • 14.1 Imprezy sportowe
  • 14.2 Piłka nożna
  • 14.3 Żużel
  • 14.4 Inne dyscypliny
  • 14.5 Hale i pozostałe obiekty sportowe
  • 15 Związani z Gnieznem
  • 15.1 Arcybiskupi gnieźnieńscy i prymasi Polski
  • 15.2 Członkowie polskich ekip olimpijskich związani z Gnieznem
  • 15.3 Honorowi Obywatele Miasta
  • 16 Zobacz też
  • 17 Przypisy
  • 18 Bibliografia
  • 19 Linki zewnętrzne
  • Pochodzenie nazwy[ | edytuj kod]

    Denar Bolesława Chrobrego z XI w. z łacińską nazwą miasta Gniezno – GNEZDVN CIVITAS
    Płytka ceramiczna z wyobrażeniem orła, Gniezno XII wiek
    Pieczęć z herbem Gniezna
    Konfesja św. Wojciecha z 1915 roku
    Obecna konfesja św. Wojciecha
    Herb Gniezna z księgi radzieckiej z 1779 r.

    Według legendarnego wywodu nazwa miasta pochodzi od słowa „gniazdo” oraz „gnieździć się” i związana jest z legendą powstania państwa polskiego. Jedną z pierwszych wzmianek o miejscowości Gnesin urbs, Gnesni suburbium oraz Gnesen zamieścił w łacińskiej kronice Thietmara spisanej w latach 1012–1018 biskup merseburski oraz kronikarz Thietmar. Gall Anonim w 1112 roku w rozdziale pierwszym I księgi Kroniki polskiej wspomina nazwę miasta oraz podaje jej znaczenie „...Był mianowicie w mieście Gnieźnie, które po słowiańsku znaczy tyle co „gniazdo”, książę imieniem Popiel...”. Z nazwą miasta Gniezna związana jest stara legenda polska o Lechu, Czechu i Rusie, zapisana pierwszy raz po łacinie w Kronice Wielkopolskiej z przełomu XIII i XIV wieku.:

    Województwo wielkopolskie – województwo utworzone w 1999 w środkowo-zachodniej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim i Nizinie Południowowielkopolskiej, w dorzeczu środkowej Warty; dzieli się na 4 miasta na prawach powiatu, 31 powiatów i 226 gmin, które zamieszkuje 3 447 441 osób (31 marca 2011); siedzibą wojewody i władz samorządu województwa jest Poznań.Wielkie Księstwo Poznańskie 1815-1848 (dawniej Wielkie Xięstwo Poznańskie, niem. Großherzogtum Posen, fr. Grand Duché de Posnanie) – autonomiczne księstwo, wchodzące w skład Prus (pozostające - z wyjątkiem lat 1848-1851 - obok Prus Zachodnich i Wschodnich, poza Związkiem Niemieckim), powstałe na mocy kongresu wiedeńskiego, mające w zamierzeniu mocarstw zaspokoić narodowe dążenia wielkopolskich Polaków w związku z odłączeniem decyzją kongresu terytorium Wielkopolski od reszty terytorium Księstwa Warszawskiego, które otrzymało status Królestwa Polskiego, państwa konstytucyjnego, związanego jedynie unią personalną z Imperium Rosyjskim. Po powstaniu listopadowym w Królestwie Polskim, popartym przez Poznaniaków, autonomia Księstwa została ograniczona w 1831, a po powstaniach wielkopolskich z 1846 i 1848 - całkowicie zniesiona. Administracja pruska bez żadnego aktu prawnego zmieniła nazwę na Prowincja Poznańska (Provinz Posen), ale w użyciu społecznym nadal pozostawała nazwa Wielkie Księstwo Poznańskie (choć polskie elity polityczne również używały nowej nazwy). Nazwa ta pozostała w pełnej tytulaturze królów Prus, a następnie cesarzy niemieckich aż do abdykacji Wilhelma II.

    Gdy zaś (Lech) ze swoim potomstwem wędrował przez rozległe lasy, gdzie teraz istnieje królestwo polskie, przybywszy wreszcie do pewnego uroczego miejsca, gdzie były bardzo żyzne pola, wielka obfitość ryb i dzikiego zwierza, tamże rozbił swe namioty. A pragnąc tam zbudować pierwsze mieszkanie, aby zapewnić schronienie sobie i swoim rzekł „Zbudujmy gniazdo”! Stąd i owa miejscowość aż do dzisiaj zwie się Gniezno, to jest „budowanie gniazda”.

    Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych (łac. Ordo Fratrum Minorum Conventualium, siglum: OFMConv, pot. franciszkanie, franciszkanie konwentualni, franciszkanie czarni) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Liczy ponad 4 tys. braci, z których 1/4 stanowią Polacy. Do wspólnoty należą na równych prawach zarówno kapłani, jak i bracia laicy. Kościół zalicza Braci Mniejszych Konwentualnych do instytutów kleryckich.Województwo gnieźnieńskie, (łac. Palatinatus Gnesnensis) zostało utworzone w 1768 r. poprzez wydzielenie z województwa kaliskiego trzech powiatów. Istniało do II rozbioru Polski w 1793 r.

    Do legendy tej odwołał się również inny polski kronikarz, Jan Długosz: „Tutaj także znalazł na wysokich i wyniosłych drzewach orle gniazdo”, od którego, według legendy pochodzi nazwa miasta”. Legendę pochodzenia nazwy w opisie miasta przytacza także XIX-wieczny Słownik geograficzny Królestwa Polskiego.

    Najwcześniejsze zapisy nazwy Gniezna pojawiły się na denarze Bolesława Chrobrego (ok. 1000): Gnezdvn; czeski kronikarz Kosmas żyjący na przełomie XI i XII wieku podaje po łacinie – Gnezden, tę nazwę w formie Gnezden spotykamy również w spisanej po łacinie Bulli Gnieźnieńskiej z roku 1136, Gnezdna – zapis taki pojawia się w dokumentach np. w 1238. Świadczy to o podstawie toponimicznej „Gnezd-”. W roku 1154 arabski geograf Al-Idrisi w swoim dziele pt. Księga Rogera zamieścił nazwę Gniezna jako „G(i)nazna” pośród innych polskich miast: Krakowa, Wrocławia, Sieradza, Łęczycy oraz Santoka.

    Hipermarket – duży sklep wielkopowierzchniowy, często też ze względu na swoje rozmiary znajdujący się na obrzeżach miasta. Hipermarket w ścisłym tego znaczeniu to sklep (market) o bardzo dużej powierzchni, sprzedający szeroki asortyment towarów codziennego użytku, takich jak żywność, ubrania, kosmetyki, środki czyszczące, produkty FMCG (produkty szybkozbywalne z ang. Fast Moving Consumer Goods). Przyjmuje się że hipermarket ma powierzchnię przekraczającą 2,5 tys m².Samolot pasażerski – samolot przystosowany do transportu ludzi. Samoloty pasażerskie są w stanie przewieźć od kilku do kilkuset osób. Pierwszym samolotem pasażerskim używanym w Polsce był Junkers F 13.

    Część uczonych sceptycznych wobec przekazów kronikarzy wysuwa przypuszczenia, że nazwa Gniezno pochodzi od nazwy jeziora. Dzisiejsze jeziora Jelonek, Świętokrzyskie i Winiary stanowią najprawdopodobniej relikty oblewającego tysiąc lat temu gród gnieźnieński wielkiego jeziora Gniezno, od którego pochodzi nazwa miasta. O istnieniu jeziora Gniezno świadczy chociażby mapa wykonana w 1887 roku, a także dostrzegalne obecnie obniżenie terenu w pobliżu seminarium i kościoła św. Krzyża. Dziś na skutek licznych deformacji (zarówno materiałów źródłowych, jak i geografii Gniezna) trudno zrekonstruować pierwotne brzmienie nazwy stolicy pierwszych Piastów i jednoznacznie ustalić jej pochodzenie.

    Gmina Mieleszyn – gmina wiejska w województwie wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie poznańskim.Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.

    Na cześć miasta Gnieznem nazwano:

  • lodowiec o współrzędnych geograficznych 62°02′00.0″S, 58°07′00.0″W
  • pierwszy polski ośmioosobowy samolot pasażerski konstrukcji prof. Zbysława Ciołkosza PWS-20 z 1929,
  • samolot Boeing 767–200 SP-LOA Polskich Linii Lotniczych Lot,
  • okręt transportowo-minowy typu Lublin Marynarki Wojennej RP,
  • Światowy Zlot Harcerstwa Polskiego „Gniezno 2000”,
  • Ogólnopolski Klub Autorów i Dokumentalistów Historii Harcerstwa „Gniezno 2000”,
  • Pływający do 2006 roku pod panamską banderą masowiec „GNIEZNO II”
  • NBP w 2005 roku w serii „Historyczne Miasta w Polsce” wydał monetę o nominale 2zł upamiętniającą Gniezno
  • W 2016 roku z okazji 1050 rocznicy Chrztu Polski Narodowy Bank Polski wydał banknot kolekcjonerski o nominale 20 zł. Na przedniej stronie banknotu oprócz portretów Mieszka I i Dobrawy przedstawiono wizerunek relikwiarza w kształcie krzyża oraz jelenia z bordiury drzwi gnieźnieńskich, na odwrocie banknotu widnieje wizerunek katedry gnieźnieńskiej.
  • Położenie[ | edytuj kod]

    Gniezno leży we wschodniej części województwa wielkopolskiego, ok. 10 km od granicy z wojwództwem kujawsko-pomorskim. W Polsce przedrozbiorowej Gniezno od 1314 leżało w województwie kaliskim, z północnej części którego w 1768 wydzielono województwo gnieźnieńskie, które istniało zaledwie przez 24 lata, do II rozbioru Polski (1792), choć jego większą część (ale bez Gniezna) Królestwo Prus zagarnęło już w I rozbiorze Polski (1772). Od 1919 do 1998 miasto nieprzerwanie znajdowało się w granicach województwa poznańskiego, czego nie zmieniły reformy w latach 1938, 1950, 1957 i 1975.

    Reforma administracyjna Polski (1975) – reforma zmieniająca podział administracyjny Polski, wraz z którą porzucono trójstopniowy podział administracyjny kraju (województwo – powiat – gmina) i zastąpiono go nowym, dwustopniowym podziałem (województwo – gmina), obowiązującym od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998.Kościół bł. Michała Kozala w Gnieźnie – neogotycki kościół wybudowany w roku 1894 i powstały według projektu Bruna (prawdopodobnie Bruno Schulza, niemieckiego architekta) jako kaplica szpitala psychiatrycznego Dziekanka, obecnie kościół katolickiej parafii pw. bł. Michała Kozala w Gnieźnie, ale użytkowany również przez ewangelicką parafię z Poznania. Świątynia o dwóch prezbiteriach.

    Geograficznie leży na Nizinie Wielkopolskiej, powstało na siedmiu wzgórzach (Lecha, św. Piotra, św. Wawrzyńca, św. Michała, Panieńskim, Krzyżackim i Żnińskim) wśród jezior – według regionalizacji fizycznogeograficznej mezoregionu charakteryzującego się wieloma polodowcowymi jeziorami otoczonymi lasami mieszanymi. Mezoregion ten należy do makroregionu Pojezierze WielkopolskiePojezierza Gnieźnieńskiego.

    Polskie Linie Lotnicze „LOT” (PLL LOT, PLL „Lot”) – przedsiębiorstwo transportu lotniczego powstałe 1 stycznia 1929 roku z połączenia wszystkich działających w kraju linii lotniczych, polska spółka, będąca własnością Skarbu Państwa; właściciel spółek LOT Charters. Należy do aliansu Star Alliance. Jesienią 2013 roku zostaną uruchomione nowe połączenia: do Tajlandii, Japonii, Meksyku, na Kubę i Sri Lankę.Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8]




    Warto wiedzieć że... beta

    Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025) – pierwszy koronowany król Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 także książę Czech jako Bolesław IV, książę Polski od 992 roku.
    Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, siglum: OFM, pot. franciszkanie, franciszkanie brązowi) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Jeden z największych zakonów katolickich (ponad 13 tys. braci). Do wspólnoty należą na równych prawach zarówno kapłani, jak i bracia laicy. Kościół zalicza Braci Mniejszych do instytutów kleryckich.
    Kahał (hebr. קהלה kehilla – zgromadzenie, gmina) – wyrażenie z języka jidysz oznaczające gminę, formę organizacji społeczności żydowskiej. Słowo to oznacza zarówno samo skupisko ludności, wewnętrznie zorganizowane i posiadające władzę, jak i grupę władz gminy.
    Thietmari merseburgiensis episcopi chronicon (pol. Kronika Thietmara) – kronika spisana w latach 1012 - 1018 przez biskupa merseburskiego oraz kronikarza Thietmara z Merseburga. Jedno z najważniejszych źródeł historycznych Europy środkowej wczesnego średniowiecza stanowiący materiał źródłowy do historii wielu europejskich krajów m.in. Niemiec, Polski, Czech.
    Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch Slavníkovec, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach, zm. 23 kwietnia 997 w Świętym Gaju w okolicach Pasłęka lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup praski, benedyktyn, misjonarz, męczennik, święty Kościoła katolickiego.
    Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP (ZGWŻ) – związek wyznaniowy o strukturze federacji gmin żydowskich liczący ponad 1200 członków. Jest drugą co do liczebności organizacją żydowską w Polsce.
    Nawa – składowa część kościoła położona pomiędzy prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Oprócz świątyń jednonawowych występują dwu-, trzy-, pięcio- oraz siedmionawowe.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.199 sek.