• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ghurydzi



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Lahaur (ang. Lahore; urdu ‏لاہور‎, Lāhaur; zachodniopendż. ‏لہور‎, Lahaur) – miasto we wschodnim Pakistanie, stolica prowincji Pendżab, na zachodnim przedgórzu Himalajów, nad rzeką Rawi (dopływ Ćanabu), w pobliżu granicy z Indiami. Drugie po Karaczi miasto kraju, główny ośrodek gospodarki Pendżabu. W 2017 roku liczyło ponad 11,1 mln mieszkańców. Ahmad Sandżar, (pełne imię: Azod-ad-Doule Abol Haris Ahmad Sandżar-e Malekszah) (ur. w listopadzie 1084 albo 1086 - zm. 1157 w Merwie) – sułtan z dynastii Wielkich Seldżuków, panujący od roku 1118 aż do śmierci.
    Państwo Ghurydów i jego kraje sąsiadujące na początku XIII wieku

    Ghurydzi (perski غوریان, ISO 233: Ġūriyān; arabski غوريون, ISO 233: Ġūriyūn) – muzułmańska dynastia wywodząca się z górskiego regionu Ghor na terenach dzisiejszego Afganistanu, która w drugiej połowie XII wieku podbiła państwo Ghaznawidów i w wyniku dalszych podbojów sięgających do Bastamu na zachodzie i Bengalu na wschodzie na początku XIII wieku na krótki czas urosła do rangi dominującej potęgi muzułmańskiego Wschodu. Centrum rządzonego przez kilka linii dynastycznych państwa Ghurydów stanowiło Firuzkuh (Fīrūzkūh – „turkusowa góra”), które było prawdopodobnie po prostu inną nazwą dla miasta Dżam (Ǧām). Do ostatecznego upadku państwa doprowadził w 1215 roku chorezmszach Ala ad-Din Muhammad (ʿAlāʾ ad-Dīn Muḥammad).

    Wasal (łac. vassus, z celt. gwas, sługa) – we wczesnym średniowieczu osoba wolna oddająca się pod opiekę seniora w akcie komendacji. W zamian za lenno wasal zobowiązywał się służyć wiernie seniorowi radą i pomocą orężną. Uroczystą ceremonią przekazania lenna była inwestytura. Później wasal to osoba, która złożyła hołd lenny i przysięgę na wierność. Wasal sam mógł mieć wasala, dla którego był seniorem. Czyli oddawał mu w opiece fragment ziemi, którą sam otrzymał od własnego seniora. Z uwagi na popularność zasady w feudalizmie europejskim wasal mojego wasala nie jest moim wasalem stosunki lenne tworzyły skomplikowaną strukturę społeczną.Chorezm – historyczna kraina nad dolną Amu-darią, obejmująca obszar dzisiejszego Uzbekistanu, Turkmenistanu i Iranu.

    Historia[ | edytuj kod]

    Ghurydzi należeli do rządzącego w Ghor rodu Szansabanidów (Āl-i Šansab), którego pochodzenie jest jednak nieznane. Przypuszcza się, że byli oni południowoirańskimi Tadżykami. Clifford Bosworth na przykład łączy imię założyciela dynastii który nadał jej nazwę, Szansab, ze średnioperskim imieniem Wisznasp.

    Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie.Pismo kufickie (kufickie od miasta Kufa w Iraku) – najstarsza forma kaligrafii arabskiej wywodząca się z Mezopotamii, charakteryzująca się kątami prostymi, stąd nazwa "pismo kwadratowe". Stosowano tę formę w najstarszych egzemplarzach Koranu a także ze względu na swój monumentalny charakter w inskrypcjach na ścianach meczetów. Często występuje na wczesnych monetach tureckich.

    Po islamizacji Ghor w XI wieku lokalni książęta od 1011 roku podlegali panowaniu Ghaznawidów. Między 1107 a 1108 rokiem region ten dostał się pod zwierzchnictwo seldżuckiego sułtana Sandżara, spod którego panowania w 1152 roku na próżno próbował się wyrwać ghurydzki władca Ala ad-Din Husajn II (ʿAlāʾ ad-Dīn Ḥusain). Rok wcześniej udało mu się jednak między innymi zniszczyć Ghaznę, dzięki czemu zyskał przydomek Dżahansuz (ǧahān-sūz – „podpalacz świata”). Była to część większej ekspansji, która stanowiła pierwszy krok na drodze do stworzenia imperium. Gdy śmierć Sandżara zakończyła seldżuckie panowanie we wschodnim Iranie, Ghurydzi kontynuowali swoje podboje na terenach dzisiejszego Afganistanu, ograniczając wpływy znienawidzonych Ghaznawidów do Pendżabu, ze stolicą w Lahaur. Ostatecznie zajęta między 1173 a 1174 rokiem metropolia Ghazna stała się siedzibą bocznej linii dynastii, podobnie jak Bamian, który miał się wkrótce stać bazą wypadową dla ataków sięgających za rzekę Amu-daria. Stamtąd Ghurydzi napierali dalej na wschód, obalając przy tym w 1186 roku ostatnich Ghaznawidów.

    Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.Język pahlawi (język średnioperski) - język z podrodziny irańskiej języków indoeuropejskich, używany w okresie dynastii sasanidzkiej. Następca języka staroperskiego.

    Szczytowy moment państwa Ghurydów przypada na czas rozpoczętego w 1173 roku podwójnego panowania sułtana Ghijas ad-Dina Muhammada (Ġiyāṯ ad-Dīn Muḥammad) z siedzibą w Firuzkuh we wschodnim Iranie i jego młodszego brata, sułtana Muizz ad-Dina Muhammada (Muʿizz ad-Dīn Muḥammad), napierającego z Ghazny na dolinę Indusu. Podczas gdy Ghijas ad-Din Muhammad, jako wierny sojusznik Kalifatu Abbasydów, podbił cały Chorasan i odnosił sukcesy w walce z chorezmijskimi szachami, rywalami Ghurydów, Muizz ad-Din kontynuował ghaznawidzką tradycję organizowania najazdów przeciwko niewiernym (tzw. ghazu) i zapoczątkował wyprawy zbrojne przeciw północnym Indiom, które – w przeciwieństwie do Ghaznawidów – Ghurydzi zamierzali podbić. Dwa pierwsze wielkie starcia z hinduskimi książętami, kolejno w 1178 i 1191 roku, zakończyły się jednak druzgocącymi klęskami, zadanymi Ghurydom najpierw przez króla Gudźaratu z dynastii Ćalukja, a następnie przez Prithviraja III z Delhi. Dopiero po drugiej bitwie pod Tarain (1192), w której koalicja hinduskich książąt odniosła zaskakującą porażkę a Prithviraj został zabity, Ghurydzi mogli krok po kroku podbijać północne Indie, co zakończyło się przejęciem niemal całkowitej kontroli nad tym terytorium w 1202 roku (data podboju Bengalu). Ghurydzi, jako mecenasi perskiej literatury i sztuki, wywarli również wpływ na kulturę terytoriów pod swoim panowaniem.

    Meczet (arab. مسجد masdżid; l.mn. مساجد masadżid) – miejsce kultu muzułmańskiego. Słowo meczet oznacza dowolny budynek, w którym oddaje się cześć Bogu, niezależnie od jego architektury.Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

    Mimo że od 1203 roku Muizz ad-Din sprawował samodzielne rządy, a w 1204 był w stanie poprowadzić swoje armie aż do Chorezmu, w 1206 roku został zamordowany, co doprowadziło do szybkiego rozpadu państwa Ghurydów. W północnych Indiach mameluccy generałowie jak Kutb ad-Din Ajbak (Quṭb ad-Dīn Aibak), założyciel Sułtanatu Delhijskiego, ogłaszali niepodległość. W Ghaznie władzę przejął ghulam Tadż ad-Din Yildiz (Tāǧ ad-Dīn Yïldïz), a posiadłości w Chorasanie jeszcze w 1206 roku zajął potężny chorezmszach, Ala ad-Din Muhammad, który najpierw uczynił sułtana w Firuzkuh swoim wasalem, a następnie w 1215 roku całkowicie zniszczył dynastię Ghurydów.

    Wielcy Seldżucy, od: Seldżucy (tur. Selçuklular, aze. Səlcuqlar pers. سلجوقيان (Saldżughijân), arab. سلجوق (Saldżuk) / السلاجقة (al-Saladżika) – dynastia panująca w państwie założonym przez przywódców Turków Seldżuckich w XI wieku, albo nazwa tego państwa. Przymiotnik "wielcy" nadano jej, żeby odróżnić ją od innych dynastii wywodzących się z rodu Seldżukidów panujących w państwach powstałych w wyniku rozpadu sułtanatu Wielkich Seldżuków. Czasami określenie "Wielki Seldżuk" stosuje się jako nazwę własną, zastrzeżoną jedynie dla pierwszych trzech członków dynastii.Medresa albo madrasa (z arab. مدرسة, madrasa = szkoła) – teologiczna szkoła muzułmańska, początkowo mieszcząca się przy meczecie, później samodzielna, w której nauczano Koranu, prawa oraz języka arabskiego. Od około X wieku medresy uzyskały pewną samodzielność, zaczęto wykładać w nich także nauki ścisłe.

    Za potomków i spadkobierców Ghurydów można uznać dynastię Kartydów, która panowała we wschodnim Chorasanie w latach 1245-1389, jako mongolscy wasale.

    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Karawanseraj, chan, chana (pers. zajazd dla karawan) – dom zajezdny dla karawan lub miejsce postoju karawany z pomieszczeniami dla podróżnych, niszami chroniącymi przed słońcem, magazynem dla przechowania towarów, często o charakterze obronnym, budowany w krajach muzułmańskich.
    Sułtan (tur. "władca", arab. as-sulṭān – "ten, który ma władzę") – tytuł władcy islamskiego, używany w wielu krajach muzułmańskich, m.in. w Turcji osmańskiej do 1922. Państwo rządzone przez sułtana to sułtanat.
    Ghaznawidzi – dynastia pochodzenia tureckiego, panująca od 977 do 1186 roku na terenach dzisiejszego Afganistanu i północnych Indii, a w okresie największej potęgi także we wschodnim Iranie i Azji Środkowej.
    Język perski, nowoperski (per. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.
    Ghazni (Ğazni, Ghazna; pers.: غزنی) – miasto we wschodnim Afganistanie, położone nad rzeką Ghazni, przy drodze samochodowej Kabul – Kandahar. Jest ośrodkiem administracyjnym prowincji Ghazni. Liczy ok. 141 tys. mieszkańców (2006).
    Mamelucy (arab. mamlūk – niewolnik) – w świecie muzułmańskim nie wyznający pierwotnie islamu (na ogół pogańscy, niekiedy chrześcijańscy) i pochodzący spoza państw islamskich niewolnicy państwowi. Kupowani byli przez muzułmańskich władców i sprowadzani do ich władztw, nawracani na islam i szkoleni w walce, w celu uformowania z nich doborowych oddziałów wojskowych. Niekiedy, zwłaszcza na początku istnienia instytucji w kalifacie Abbasydów, ale i w egipskim sułtanacie mameluków, mamelukami zostawali również jeńcy wojenni.
    Panegiryk (z języka greckiego, ang. "panegyric", niem. "Panegyrikus") – gatunek literatury stosowanej, uroczysty tekst pochwalny (mowa, wiersz, list, toast, itp.) sławiący jakąś osobę, czyn, wydarzenie; pełen przesadnego zachwytu, często o charakterze pochlebczym. W starożytnej Grecji nazwą tą określano mowy wygłaszane na pogrzebach wybitnych osobistości, wodzów i polityków, sławiące ich zasługi obywatelskie i patriotyczne. Powszechny zwłaszcza w XVI – XVIII w. Pisany często przez poetów związanych z dworami królewskimi lub magnackimi. W epoce oświecenia starano się zwalczać panegiryzm. W staropolskiej poezji gatunek uprawiali m.in.: Jan Kochanowski, Szymon Szymonowic, Jan Andrzej Morsztyn, Ignacy Krasicki, Adam Stanisław Naruszewicz, Stanisław Trembecki, Daniel Naborowski.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.