Ghaty Zachodnie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ghaty Zachodnie (hindi Paścim Ghāṭ, ang. Western Ghats) – krawędziowe, pokryte zielenią pasmo górskie w Azji Południowej, w południowo-zachodnich Indiach o powierzchni całkowitej 160 000 km. W 2012 roku zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Dekan (ang. Deccan Plateau; hindi दक्कन का पठार, Dakkan ka Pathar; kannada ದಖ್ಖನ್ ಪೀಠಭೂಮಿ, Dakhkhan Pithabhumi; malajalam ഡെക്കാൺ പീഠഭൂമി, Dekkan Pithabhumi; marathi दख्खनचे पठार, Dakhkhanaće Pathar; tamil. தக்காணப் பீடபூமி, Dakkanap Pitabumi; telugu దక్కన్ పీఠభూమి, Dakkan Pithabhumi) – znacznych rozmiarów wyżyna w środkowej i południowej części Półwyspu Indyjskiego, na terytorium Indii. Nazwa wywodzi się od sanskryckiego słowa dakṣiṇa, oznaczającego „południe”.Łańcuch górski – teren górski o równolegle ułożonych pasmach wraz z kotlinami i przylegającymi doń pogórzami.

Ghaty rozciągają się na długości 1700–1800 km wzdłuż zachodniego brzegu Półwyspu Indyjskiego - stanowiąc tym samym główny dział wodny subkontynentu. W przekroju poprzecznym są asymetryczne; od strony Dekanu ich stoki są łagodne, natomiast na zachodzie opadają stromą krawędzią w stronę Morza Arabskiego. Ich szczyty zatrzymują objuczone wodą chmury monsunowe. Średnia wysokość 1800 m n.p.m. Najwyższym szczytem jest Anai Mudi (2695 m n.p.m.). W Ghatach Zachodnich swoje źródła mają największe rzeki przepływające przez Dekan w kierunku wschodnim: Godawari, Kryszna i Kaweri.

Język hindi – język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się jako pierwszym językiem 180 milionów osób, natomiast przy zaklasyfikowaniu jako dialekty hindi języków radźastani, bihari oraz pahari (bez nepalskiego) aż 422 mln osób, czyli 41% mieszkańców Indii. Używany jest także w Nepalu (500 tys.), na Fidżi (300 tys.), na Mauritiusie i w Surinamie (po 100 tys.). Posługują się nim również hinduscy imigranci w Europie Zachodniej. Język hindi jest językiem urzędowym, od 1950 roku ogólnopaństwowym (angielski jest językiem pomocniczym) Republiki Indii, oraz jednym z 23 języków konstytucyjnych. W kilku indyjskich stanach i terytoriach: Uttar Pradesh, Uttarakhand, Himachal Pradesh, Harianie, Madhya Pradesh, Biharze, Radżastanie oraz na terytorium stołecznym Delhi hindi (w wersji standardowej) jest oficjalnym językiem administracji stanowej oraz podstawowym językiem wykładowym w szkołach.Herbata – napar przyrządzany z liści i pąków grupy roślin, nazywanych tą samą nazwą, należących do rodzaju kamelia (Camellia). Rośliny te są do siebie podobne, traktowane jako odrębne gatunki lub odmiany jednego gatunku – herbaty chińskiej (Camellia sinensis). Dawniej zaliczano je do rodzaju Thea, różnią się od innych kamelii zawartością substancji swoistych i kilkoma drobnymi cechami morfologicznymi. W Chinach opisuje się ją znakiem 茶, który jest jednak różnie czytany w zależności od dialektu: tê – dialekt hokkien (czego odmiany są często obecne w językach zachodniej Europy) oraz chá, w dialekcie kantońskim i mandaryńskim (z odmianami tej wymowy popularnymi na wschodzie – Indie, Iran, Turcja, Rosja, Czechy). Polska nazwa herbata to zbitka pochodząca od łac. herba thea (gdzie herba oznacza po prostu „ziele” podobnie jak yerba; wariant hierba; w hiszpańskim yerba mate). Rośliny uprawiane są w wielu krajach strefy zwrotnikowej, także poza Azją, dla pączków i liści, z których po uprzednim przygotowaniu (suszenie, czasami fermentacja) przyrządza się napar.

Fauna i flora[ | edytuj kod]

Przeważającymi formacjami roślinnymi są tu sawanny i suche zarośla krzaczaste. Ten bujny krajobraz pełen rzek, lasów podzwrotnikowych i łąk, stanowi wyjątkowy ekosystem, a naturalna roślinność zajmuje ~12 500 km. Zamieszkują go m.in. tygrysy, makaki wanderu, lamparty, gaury, tary, gorale i słonie indyjskie. W ekosystemie Ghatów Zachodnich występuje wiele endemitów. Aby uchronić tamtejszą faunę i florę utworzono wiele rezerwatów - m.in. rezerwat tygrysów. Niższe partie gór, szczególnie od strony zachodniej, są gęsto zaludnione i intensywnie użytkowane rolniczo - uprawia się m.in. pszenicę, bawełnę, kauczuk, kawę i herbatę.

Słoń indyjski (Elephas maximus) – ssak z rzędu trąbowców, jeden z trzech żyjących gatunków rodziny słoniowatych, zamieszkujący lasy i zarośla Azji Południowej i Południowo-Wschodniej.Nilgiri (tamil: நீலகிரி, malajalam: നീലഗിരി, kannada: ನೀಲಗಿರಿ, dosłownie: "Niebieskie Góry") - pasmo górskie na styku stanów Karnataka, Kerala i Tamilnadu w południowych Indiach. Kilkanaście szczytów przekracza 2000 m wysokości. Pasmo Nilgiri stanowi część większego masywu Ghatów Zachodnich, rozciągającego się wzdłuż zachodniego wybrzeża półwyspu indyjskiego. Część gór znajduje się pod opieką UNESCO w ramach Rezerwatu Biosfery Nilgiri.

Geologia[ | edytuj kod]

Obszar fałdowany był w prekambrze, wydźwignięty został w czasie ruchów alpejskich. Zachodnie Ghaty zbudowane są głównie z bazaltów, gnejsów i kwarcytów. W części południowej tworzą wysoki, zwarty próg, rozcięty dolinami krótkich rzek. Dodatkowo występuje kilka izolowanych masywów (m.in. Nilgiri, Anamalaj)

Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Endemit – takson (najczęściej gatunek) unikatowy dla danego miejsca albo regionu, występujący na ograniczonym obszarze, nigdzie indziej nie występujący naturalnie.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Ghaty Wschodnie
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Jacek Fronczak: Atlas Świata. Warszawa: Reader's Digest, 2004, s. 38.
    2. geologia Ghatów Zachodnich (pol.). [dostęp 2012-04-28].
    Kaweri (kann. ಕಾವೇರಿ, tam. காவிரி, hindi कावेरी) – rzeka w południowych Indiach, uważana przez hindusów za świętą i utożsamiana z Lopamudrą, mityczną córką Brahmy.Makak wanderu, uanderu (Macaca silenus) – ssak z rodziny makakowatych występujący w lasach monsunowych i deszczowych południowo-zachodnich Indii (Ghaty Zachodnie).




    Warto wiedzieć że... beta

    Subkontynent – zwarta, duża powierzchnia lądowa, stanowiąca część kontynentu. Kryterium pozwalającym wyróżniać subkontynent jest jego pewna odmienność w stosunku do całości kontynentu. Odmienność tę określają czynniki przyrodnicze, m.in. budowa geologiczna, obecność barier naturalnych (góry, morza), oraz geopolityczne i społeczno-ekonomiczne, np. odmienność religijna, kulturowa czy gospodarcza.
    Kawa – napój sporządzany z palonych, a następnie zmielonych lub poddanych instantyzacji ziaren kawowca, zwykle podawana na gorąco. Pochodzi z Etiopii, w Europie pojawiła się około XVI wieku. Jedna z najpopularniejszych używek na świecie i główne źródło kofeiny. Działa pobudzająco i orzeźwiająco, przyspiesza przemianę materii i zwiększa sprawność myślenia. Zawiera przeciwutleniacze, które zapobiegają powstawaniu wolnych rodników. Spożywana w dużych ilościach może jednak być szkodliwa dla zdrowia. Rocznie produkuje się około 6,7 miliona ton kawy.
    Goral, goral zwyczajny (Naemorhedus goral) - ssak z rodziny krętorogich występujący w zachodnich Himalajach, południowo-wschodnich Chinach, Mandżurii i w Korei. Zasiedla skaliste tereny ponad granicą lasu. Dawniej był poławiany dla futra i mięsa, a części jego ciała były wykorzystywane w medycynie ludowej. Obecnie objęty ochroną prawną.
    Kwarcyt - skała metamorficzna, która powstała przez przeobrażenie piaskowców i mułowców zbudowanych niemal wyłączne z okruchów kwarcu. W Polsce kwarcyty występują głównie w masywach metamorficznych Sudetów.
    Kryszna (Kristna, Kriszna, hindi कृष्णा, ang. Krishna River) – rzeka w południowych Indiach, mająca swoje źródła w Ghatach Zachodnich na płaskowyżu Mahabaleshwar – regionie pielgrzymkowym, turystycznym i rolniczym (produkcja truskawek i zbiory miodu). Legenda głosi, że rzeka ta wypłynęła z pyska krowy, stanowiącej pomnik w starożytnej świątyni Śiwy i wraz z jej dwoma dopływami: Wenną i Kojaną uosabia model Trójcy hinduistycznej Trimurti. Według tej legendy Kryszna jest bogiem Wisznu, Wenna – bogiem Śiwą, a Kojana – bogiem Brahmą.
    Bawełna, bawełnica (Gossypium L.) – rodzaj roślin z rodziny ślazowatych, obejmujący około 40 gatunków. W stanie dzikim występują na słabo nawodnionych obszarach wszystkich kontynentów, poza Australią i Antarktydą.
    Pszenica (Triticum L.) – rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych. Pochodzi z południowo-zachodniej i środkowej Azji. Wyróżnia się około 20 gatunków pszenicy. Oprócz jęczmienia jest najstarszym zbożem chlebowym uprawianym od co najmniej 6 tysięcy lat. Zajmuje trzecie (po kukurydzy i ryżu) miejsce w światowej produkcji zbóż. Gatunkiem typowym jest pszenica zwyczajna Triticum aestivum L..

    Reklama