• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Getto warszawskie



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Bunkier Anielewicza – nieistniejący schron (bunkier), który znajdował się na rogu ulic Miłej i Dubois (adres przedwojenny Miła 18) na warszawskim Muranowie. Pod koniec powstania w getcie warszawskim ukrywali się w nim, a następnie ponieśli śmierć bojowcy Żydowskiej Organizacji Bojowej, wśród nich dowódca ŻOB Mordechaj Anielewicz.Janina Bauman, z domu Lewinson (ur. 18 sierpnia 1926 w Warszawie, zm. 29 grudnia 2009 w Leeds) – polska pisarka żydowskiego pochodzenia.
    Granice getta w listopadzie 1940 (mapa interaktywna)
    Pierwsze szykany wobec warszawskich Żydów. Jesień 1939
    Niemieccy żołnierze pozujący do zdjęcia z Żydami zaprzężonymi do wozu
    Rozporządzenie z 18 grudnia 1939 nakazujące Żydom rejestrację posiadanego majątku
    Żydzi eskortowani w drodze do pracy na Krakowskim Przedmieściu (marzec 1940)
    „Dziennik Obwieszczeń Miasta Warszawy” z 18 października 1940 z listą ulic granicznych tworzonego getta
    Przymusowe przesiedlenie ludności żydowskiej z mniejszych miast i osiedli w dystrykcie warszawskim do getta (ul. Leszno róg Żelaznej)
    Gmach Gminy Żydowskiej przy ul. Grzybowskiej 26/28, do sierpnia 1942 siedziba warszawskiego Judenratu. Tutaj 23 lipca 1942 popełnił samobójstwo Adam Czerniaków
    Budowa murów getta na ulicy Świętokrzyskiej (sierpień 1940)
    Tabliczka „Nur für Juden – Tylko dla Żydów” na warszawskim tramwaju (październik 1940)
    Mur getta dzielący plac Żelaznej Bramy
    Drewniana kładka nad ulicą Chłodną, jedna z czterech tego typu budowli wzniesionych w warszawskim getcie
    Najmłodsi więźniowie getta
    Przeludnienie dzielnicy zamkniętej (ul. Smocza, 1941)
    Transport do pracy poza getto, (ul. Grzybowska, 1941)
    Obwieszczenie Heinza Auerswalda z 17 listopada 1941 o wykonaniu pierwszego wyroku śmierci na ośmiu Żydach za „nieuprawnione opuszczenie dzielnicy żydowskiej”
    W latach 1940–42 w getcie, głównie z głodu, zimna i chorób, zmarło ok. 92 tys. osób
    Mieszkańcy getta na ulicy Leszno (1941). Widoczna leżąca ofiara głodu
    Zwłoki zmarłych zebrane z ulic getta
    Zmarłe z głodu żydowskie niemowlę. Fotografia z książki Choroba głodowa. Badania kliniczne nad głodem wykonane w getcie warszawskim z roku 1942, w której opublikowano przekazane na stronę „aryjską” wyniki badań nad głodem prowadzonych w dzielnicy zamkniętej przez grupę żydowskich lekarzy
    Głodujące żydowskie dzieci. Jedna z nielicznych fotografii barwnych wykonanych w getcie
    Oddział warszawskiej Żydowskiej Służby Porządkowej
    Żydzi pracujący w jednym z zakładów produkcyjnych w getcie (tzw. szopów)
    Owieszczenie gubernatora Fischera z 10 listopada 1941 o karze śmierci za „nieuprawnione opuszczenie żydowskich dzielnic mieszkaniowych”
    Wydane na rozkaz Niemców obwieszczenie warszawskiej Rady Żydowskiej z 22 lipca 1942 rozpoczynające wielką akcję deportacyjną mieszkańców warszawskiego getta do obozu zagłady w Treblince
    Żydzi oczekujący na transport na Umschlagplatzu
    Zarządzenie gubernatora Ludwiga Fischera z 16 listopada 1942 w sprawie utworzenia sześciu gett szczątkowych w dystrykcie warszawskim
    Powstanie w getcie warszawskim. Płoną podpalone przez Niemców kamienice przy ulicy Zamenhofa
    Mieszkańcy Warszawy patrzący na płonące getto
    Teren dawnego getta po wojnie

    Getto warszawskiegetto dla ludności żydowskiej utworzone przez władze niemieckie w Warszawie 2 października 1940, a zamknięte i odizolowane od reszty miasta 16 listopada 1940. Było największym gettem w Generalnym Gubernatorstwie i całej okupowanej Europie. W kwietniu 1941 w obrębie murów „dzielnicy żydowskiej” znajdowało się ok. 450 tys. osób.

    Więzień polityczny – osoba, umieszczana w zakładzie karnym lub areszcie domowym ze względu na swoje przekonania polityczne lub poglądy. Często jest to związane z krytyką władzy, a czasem walkami w obrębie jednej partii politycznej. Czasami pojęcie jest utożsamiane z więźniem sumienia. Zwykle w takich przypadkach dowody są fabrykowane. Często więźniowie polityczni po uwolnieniu, jak na przykład Aleksander Sołżenicyn publikują wspomnienia (w tym wypadku Archipelag GUŁag).Józef Lewartowski, właściwie Aron Finkelstein (jidysz: יוסף לעווארטאווסקי; właściwie: אהרן פינקעלשטיין; (Ps. "Aron", "Josyf", "Stary") ur. 10 maja 1895 w Bielsku Podlaskim, zm. 25 sierpnia 1942 w Warszawie) – polski polityk komunistyczny i działacz społeczny, współtwórca i przywódca Bloku Antyfaszystowskiego w getcie warszawskim, jeden z inicjatorów żydowskiego ruchu oporu.

    W wyniku tzw. wielkiej akcji wysiedleńczej latem 1942 ok. 80% mieszkańców getta zostało wywiezionych i zamordowanych w obozie zagłady w Treblince.

    Getto zostało zlikwidowane po powstaniu, w maju w 1943. Po wywiezieniu pozostałych przy życiu mieszkańców do Treblinki oraz obozów w dystrykcie lubelskim, zabudowa centralnej i północnej części „dzielnicy żydowskiej” została na rozkaz Niemców zburzona.

    Łączna liczba ofiar getta warszawskiego szacowana jest na ok. 400 tys. osób, z czego ok. 92 tys. zginęła lub zmarła w Warszawie (ofiary głodu i chorób, ofiary egzekucji, dwóch akcji likwidacyjnych oraz polegli i zamordowani podczas powstania w getcie), ok. 300 tys. w obozie zagłady w Treblince, a kilkanaście tysięcy podczas Aktion Erntefest.

    Ulica Freta – ulica w Warszawie, wzdłuż której ciągnie się Nowe Miasto. Biegnie od ulicy Nowomiejskiej (przy zbiegu z ulicą Mostową i Długą) do połączenia ulic: Zakroczymskiej, Franciszkańskiej i Kościelnej. Jest zamknięta dla samochodów.Marian Neuteich (ur. 29 maja 1890, zm. 1943 w Trawnikach) – polski kompozytor, dyrygent i wiolonczelista żydowskiego pochodzenia.

    Spis treści

  • 1 Położenie żydowskich mieszkańców Warszawy do listopada 1940
  • 1.1 Dyskryminacja społeczna i ekonomiczna
  • 1.2 Judenrat
  • 1.3 Zajścia antyżydowskie w marcu 1940
  • 1.4 Przygotowania do utworzenia getta
  • 2 Utworzenie „dzielnicy żydowskiej” w Warszawie
  • 3 Funkcjonowanie getta do lipca 1942
  • 3.1 Nadzór władz niemieckich
  • 3.2 Granice dzielnicy zamkniętej
  • 3.3 Demografia
  • 3.4 Warunki życia
  • 3.5 Badania nad głodem
  • 4 Wielka akcja likwidacyjna (lipiec-wrzesień 1942)
  • 4.1 Reakcje Polaków
  • 5 Akcja styczniowa (1943)
  • 6 Powstanie w getcie
  • 7 Zniszczenie getta
  • 8 Znane osoby przetrzymywane w getcie
  • 9 Najważniejsze upamiętnienia warszawskiego getta
  • 10 Uwagi
  • 11 Przypisy
  • 12 Bibliografia
  • 13 Linki zewnętrzne
  • Łowicz – miasto, gmina miejska w województwie łódzkim, w powiecie łowickim (siedziba władz powiatu) nad rzeką Bzurą, na północnym skraju Równiny Łowicko-Błońskiej. Był miastem duchownym.Radzymin – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie wołomińskim, miasto położone ok. 10 km od Wołomina i ok. 17 km od granic Warszawy 25 km od jej centrum. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Radzymin. Miasto wchodzi w skład Aglomeracji warszawskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego.

    Położenie żydowskich mieszkańców Warszawy do listopada 1940[]

    W 1939 Warszawa była największym skupiskiem Żydów w Europie oraz drugim – po Nowym Jorku – na świecie.

    Według spisu ludności żydowskiej, przeprowadzonego 28 października 1939 na polecenie niemieckich władz okupacyjnych, w Warszawie mieszkało wtedy 359 827 Żydów. Liczba ludności żydowskiej zaczyna w kolejnych miesiącach rosnąć w wyniku przesiedlenia do stolicy w okresie od listopada 1939 do października 1940 ok. 90 tys. Żydów usuwanych z okupowanych terenów Polski włączonych bezpośrednio do III Rzeszy (przede wszystkim z Łodzi i rejencji ciechanowskiej).

    Kościół ewangelicko-reformowany w Warszawie – jeden z zabytkowych kościołów Warszawy. Jest siedzibą parafii Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP. Mieści się w dzielnicy Śródmieście, na osiedlu Muranów.Polska Partia Robotnicza (PPR) – partia polityczna utworzona w czasie niemieckiej okupacji, 5 stycznia 1942 roku, w Warszawie z inicjatywy przybyłych z ZSRR polskich komunistów z tzw. Grupy Inicjatywnej (zrzuconych przez lotnictwo radzieckie na spadochronach 28 grudnia 1941 w okolicach Wiązowny), poprzez połączenie organizacji Związek Walki Wyzwoleńczej (utworzonej we wrześniu 1941) z kilkoma istniejącymi konspiracyjnymi grupami komunistycznymi, takimi jak: „Młot i Sierp”, Stowarzyszenie Przyjaciół ZSRR, Grupa Biuletynu Radiowego, Spartakus, Sztandar Wolności oraz grupa „Proletariusz”.

    Dyskryminacja społeczna i ekonomiczna[]

    Prześladowania ludności żydowskiej rozpoczęły się bezpośrednio po wkroczeniu wojsk niemieckich do miasta 1 października 1939. Wymagano kłaniania się, znieważano żydowskie kobiety, bito i znęcano się nad osobami starszymi i dziećmi, zrzucano nakrycia głowy, zaprzęgano do wozów, obcinano brody, zatrzymywano na ulicy każąc wykonywać ćwiczenia gimnastyczne lub zapędzano do najcięższych prac.

    Wawer - dzielnica Warszawy położona w południowo-wschodniej części miasta nad prawym brzegiem Wisły. Dzielnica położona jest na obszarze Niżu Środkowopolskiego, znaczną jej część stanowią tereny zielone. Do 1951 roku miejscowość należała do gminy Wawer. Jest największą pod względem powierzchni dzielnicą Warszawy i drugą od końca (po Wilanowie) pod względem gęstości zaludnienia. Dzielnicę charakteryzuje niska zabudowa głównie willowa (Anin), brak dużych blokowisk i skupisk osiedli.Abraham Adolf Truskier (ur. 1871 w Warszawie, zm. 16 listopada 1941 tamże) – polski działacz społeczny i przemysłowy, organizator kupiectwa żydowskiego, senator I kadencji II RP.

    Po utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa (26 października) władze niemieckie rozpoczęły wydawanie kolejnych zarządzeń dyskryminujących żydowskich mieszkańców stolicy oraz sankcjonujących pierwsze represje. W październiku 1939 „aryjskie” sklepy i kawiarnie otrzymały zakaz obsługiwania klientów żydowskich. Zablokowano konta bankowe i depozyty należące do Żydów, ograniczając wypłaty do 250 zł tygodniowo i wprowadzając jednocześnie zakaz posiadania gotówki powyżej 2000 zł. Zarządowi Miejskiemu zakazano udzielania pomocy ludności żydowskiej i nakazano zwolnienie żydowskich pracowników.

    Adwokat (łac. advocatus od advocare, wzywać na pomoc) – prawnik świadczący pomoc prawną w szczególności polegającą na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Adwokatów nazywa się potocznie (choć nieprecyzyjnie) obrońcami sądowymi. W Polsce zawód wykonywany na podstawie ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.Ulica Bagno – jedna z ulic warszawskiego Śródmieścia, biegnąca od ul. Zielnej do placu Grzybowskiego i ul. Raoula Wallenberga.

    W listopadzie 1939 żydowskie przedsiębiorstwa objęto przymusowym zarządem komisarycznym W grudniu lombardom zakazano zwracania Żydom zastawionych przedmiotów. W tym samym miesiącu wprowadzono obowiązek rejestracji żydowskiego majątku oraz przymus pracy dla Żydów – mężczyzn w wieku od 14 do 60 lat. Przed utworzeniem getta Żydzi pracowali w ok. 130 miejscach na terenie Warszawy (tzw. placówkach), m.in. obiektach należących do policji, wojska, kolei i poczty, a także przy odgruzowywaniu i oczyszczaniu miasta. Przymus pracy wynosił dwa dni w tygodniu, a praca, często połączona z biciem i szykanami, trwała do 12 godzin dziennie.

    Władysław Zew Wajntraub (Chaim Wolf Wajntrojb) jid. וואָלף ווײַנטרויב (ur. 18 lutego 1891 w Łowiczu, zm. 1942 w Warszawie lub Treblince) – polski malarz, grafik, scenograf teatralny, krytyk sztuki.Szymon Kataszek (ur. 4 lipca 1898 w Warszawie, zm. 22 maja 1943 w Warszawie) - kompozytor, pianista, pionier jazzu w Polsce.

    Zarządzeniem gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera z 24 listopada 1939 r. Żydzi w wieku od 12 lat zostali objęci obowiązkiem noszenia na prawym „przedramieniem ubrania wierzchniego” białej opaski, na której „narysowana ma być żydowska niebieska gwiazda”. Na potrzeby tego wymogu określono, że Żydem jest osoba „wyznania żydowskiego”, jak również taka, której przynajmniej jedno z rodziców było lub jest Żydem. Jednakże równoczesnym aktem wyższego rzędu, tj. rozporządzeniem Generalnego Gubernatora, wprowadzono na terenie całego Generalnego Gubernatorstwa obowiązek noszenia na prawym rękawie odzieży wierzchniej białej opaski z niebieską „gwiazdą syjonu” (Gwiazda Dawida) przez wszystkich Żydów już powyżej 10 roku życia. Symbolem Gwiazdy Dawida zaczęto także znakować sklepy i warsztaty żydowskie. Wskazywało to Niemcom miejsca, gdzie mogli dokonywać samowoli i grabieży. Ich właściciele zostali jednak zwolnieni z wprowadzonego pod koniec 1939 obowiązku wywieszania niemieckich szyldów – prawdopodobnie władze okupacyjne nie chciały, aby napisy w językach jidysz i hebrajskim sąsiadowały z napisami w języku niemieckim.

    Pogrom – tradycyjnie, w znaczeniu słownikowym tyle co „zadanie komuś klęski”, „rozgromienie” (np. wrogich wojsk), „unicestwienie”, „wybicie”. Współcześnie, za rosyjskim погром, słowo to jest używane najczęściej w odniesieniu do zbiorowych, brutalnych ataków na przedstawicieli mniejszości narodowych, a potocznie, zwłaszcza w języku publicystyki, bywa uogólniane jako wszelki grupowy akt przemocy skierowany przeciw jakiejś grupie narodowościowej lub religijnej, często połączony z niszczeniem własności jej członków (domów, miejsc pracy, miejsc kultu).Dawid Wdowiński (ur. 25 lutego 1895 w Będzinie, zm. 1970) – polski lekarz neurolog i psychiatra, członek prawicowej żydowskiej organizacji Hatzohar, według niektórych źródeł współzałożyciel i przewodniczący ŻZW, oraz uczestnik i jeden z faktycznych przywódców powstania w getcie warszawskim.

    Późniejszym rozporządzeniem Generalnego Gubernatora uściślono pojęcie Żyda w rozumieniu przepisów okupacyjnych. Według odpowiedniego aktu z 24 lipca 1940, Żydem była każda osoba, będąca byłym obywatelem polskim lub osobą bez przynależności państwowej, jeżeli posiadała co najmniej troje dziadków „pochodzenia czysto żydowskiego” (za Żyda „pochodzenia czysto żydowskiego“ uznano bezwzględnie każdego z dziadków, który należał do żydowskiej gminy wyznaniowej). Osoba, której dwoje dziadków było „pochodzenia czysto żydowskiego”, również była uważana za Żyda, o ile spełniała jeden z dodatkowych warunków wyszczególnionych w rozporządzeniu, tj. jeżeli należała do żydowskiej gminy wyznaniowej 1 września 1939 lub po tej dacie albo pozostawała w związku małżeńskim z Żydem, albo urodziła się po 31 maja 1941 z obcowania pozamałżeńskiego z Żydem. Ponadto za Żyda uważano każdego, kto był Żydem według przepisów prawnych obowiązujących w Rzeszy.

    Andrzej Włast, właśc. Gustaw Baumritter, pseud. art. Willy (ur. 17 marca 1895 w Łodzi, zm. w 1942 lub 1943 w Warszawie) – polski poeta, librecista i autor ponad 2000 piosenek. Żołnierz 5 pp Legionów.Adam Czerniaków (ur. 30 listopada 1880 w Warszawie, zm. 23 lipca 1942 tamże) – inżynier, działacz gospodarczy, oświatowy i społeczny, senator II Rzeczypospolitej, publicysta, autor wierszy okolicznościowych w języku polskim, podczas okupacji niemieckiej w Polsce prezes Judenratu w getcie warszawskim.

    W styczniu 1940 zamknięto synagogi, zakazując jednocześnie zbiorowych modłów w mieszkaniach prywatnych. W tym samym miesiącu Żydom zabroniono wstępu do bibliotek publicznych. W lutym zakazano im korzystania z kolei, a przedsiębiorcom nakazano zwolnienie żydowskich pracowników. W połowie 1940 rozpoczęto przejmowanie kamienic należących do Żydów, a także obiektów i przedsiębiorstw związanych z ochroną zdrowia, m.in. aptek i gabinetów dentystycznych. Zamknięto także żydowskie księgarnie i biblioteki. Cofnięto koncesje żydowskim dorożkarzom, lekarzom-Żydom zabroniono leczenia „aryjskich” pacjentów, a pacjentów-Żydów usunięto z miejskich szpitali. Żydzi zostali także wyłączeni z systemu ubezpieczeń społecznych. Wstrzymano wypłaty zasiłków Żydom-emerytom państwowym, inwalidom wojennym, a także wdowom i sierotom po poległych żołnierzach.

    Jidyszייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.Aleksander Ritterman (ur. 1868, zm. I poł. lat 40. XX wieku) – jeden z najbardziej wpływowych polskich hotelarzy w 20-leciu międzywojennym.

    Władze niemieckie zarządziły skreślenie adwokatów pochodzenia żydowskiego z listy adwokackiej. Chcąc nadać tej decyzji pozory legalności, komisaryczny dziekan rozwiązanej w grudniu 1939 Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie volksdeutsch Edward Wilhelm von Wendorff zarządził głosowanie w tej sprawie wśród 15 najbardziej znanych warszawskich adwokatów. Ku zaskoczeniu Niemców, 14 z nich opowiedziało się przeciwko pozbawieniu prawa wykonywania zawodu przez Żydów. Zgodnie z zapowiedzią, głosujących na „nie” skreślono z listy adwokatów. Ponieważ Polacy w dalszym próbowali dowieść, że dokonane wykluczenie Żydów z zawodu jest z punktu widzenia prawa niedopuszczalne „w rezultacie tego ataku przeciw zarządzeniom niemieckiej administracji sądowniczej” dokonano aresztowań wśród członków warszawskiej palestry.

    Elchanan Cajtlin (jid. אלחנן צײַטלין; ur. 15 marca 1902 w Rohaczewie koło Homla, zm. 15 grudnia 1941 w Warszawie) – polski dziennikarz i poeta żydowskiego pochodzenia, także działacz polityczny i społeczny, początkowo związany z ruchem fołkistowskim, a później syjonistycznym. Jako pisarz tworzył w języku jidysz i podpisywał się po żydowsku Elchanan Zeitlin.Grossaktion in Warschau – niemiecka nazistowska operacja likwidacji getta warszawskiego połączona z masową eksterminacją zamieszkujących getto Żydów. Akcję rozpoczęto 22 lipca 1942 roku. Była to kluczowa część Operacji Reinhard przeprowadzanej przez SS- und Polizeiführer Otto Globocnika. Żydzi byli gromadzeni na Umschlagplatz na terenie getta, skąd w większości przypadków byli kierowani do obozu zagłady w Treblince. Największa liczba przewiezionych Żydów przypadła na okres pomiędzy żydowskimi świętami: Tisza be-Aw (23 lipca) i Jom Kippur (21 września).

    W lipcu 1940 Żydom zakazano wstępu do miejskich parków, siadania na ławkach w miejscach publicznych oraz chodzenia po reprezentacyjnych ulicach miasta.

    We wrześniu 1940 wprowadzono segregację ludności polskiej w tramwajach (wydzielone części wagonów Nur für Deutsche wprowadzono już w październiku 1939). Od września 1940 Żydzi mogli korzystać wyłącznie ze specjalnych wagonów tramwajowych z biało-żółtymi lub żółtymi tarczami numerowymi, oznaczonymi dodatkowo tablicą z Gwiazdą Dawida za przednią szybą oraz tablicą „Nur für Juden – Tylko dla Żydów” w górnej części jednego z okien. Ludności żydowskiej całkowicie zakazano także z korzystania z 15 linii tramwajowych oraz jednej linii autobusowej.

    Okopowa – ulica w dzielnicy Wola w Warszawie. Ulica w całości jest fragmentem drogi wojewódzkiej nr 634 Warszawa-Tłuszcz-Wólka Kozłowska.Wielkanoc, Pascha, Niedziela wielkanocna, Zmartwychwstanie Pańskie, mazow. Wielki Dzień – najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie upamiętniające Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, obchodzone przez Kościoły chrześcijańskie wyznające Nicejskie Credo (325 r.).

    Od czerwca 1940 Żydzi zaczęli być dyskryminowani jeżeli chodzi o długość godziny policyjnej. Została ona wtedy przesunięta – ale tylko dla ludności „aryjskiej” – z 21 na 22. Po jej kolejnym przesunięciu w październiku 1940 (z okazji pierwszej rocznicy utworzenia Generalnego Gubernatorstwa) z 22 na 23, Żydzi mogli pozostawać na ulicach poza murami tworzonego getta do 19, a w obrębie jego murów – do 21. Zmieniono także nazwy warszawskich ulic upamiętniające zasłużonych dla polskiej historii i kultury Żydów m.in. Ludwika Zamenhofa, Bera Meiselsa oraz Berka Joselewicza.

    Żydowski Związek Wojskowy, ŻZW – formacja zbrojna Żydów polskich, powołana w listopadzie 1939 przez byłych oficerów Wojska Polskiego i działaczy organizacji prawicowych żydowskiego pochodzenia.Menachem Bigelman (ur. 1919 w Warszawie, zm. 10 maja 1943 tamże) – żydowski działacz ruchu oporu w getcie warszawskim, uczestnik tamtejszego powstania.

    Judenrat[]

    4 października (według innego źródła – 7 października) 1939 władze niemieckie utworzyły w Warszawie Radę Żydowską (Judenrat). Pierwszym przewodniczącym składającej się z 24 radców Rady został Adam Czerniaków, mianowany komisarycznym prezesem Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Warszawie jeszcze przez prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego 23 września. Zastępcą Czerniakowa został Marek Lichtenbaum.

    Akcja Katolicka – ruch katolików świeckich (laikatu), zmierzający do większego nasycenia życia publicznego wartościami chrześcijańskimi. Wywodzi się z katolickich ruchów społecznych XIX w.Stefan Grajek, właściwie Szloma Grajek (hebr. סטפן גראייק; ur. 1916 w Warszawie, zm. 13 kwietnia 2008 w Izraelu) – żydowski działacz ruchu oporu w getcie warszawskim, uczestnik tamtejszego powstania oraz powstania warszawskiego, działacz syjonistyczny i kombatancki, autor wspomnień.

    Judenrat składał się z 26 wydziałów i zatrudniał ok. 2000 urzędników. Do sierpnia 1942 jego główna siedziba znajdowała się w przedwojennej siedzibie Gminy Żydowskiej przy ul. Grzybowskiej 26/28.

    Zajścia antyżydowskie w marcu 1940[]

    W ostatniej dekadzie marca 1940, na kilka dni przed oraz w czasie Świąt Wielkanocnych, w Warszawie doszło do zajść antyżydowskich na dużą skalę, opisywanych często jako pogrom. Grupy chuliganów wybijały szyby wystawowe, rabowały żydowskie sklepy i mieszkania oraz biły na ulicach przechodniów z opaskami z gwiazdą Dawida. Mieszkańcy Warszawy na ogół pozostawali bierni wobec czynnych napadów na Żydów. Wydarzenia, prawdopodobnie inspirowane przez Niemców, były przez nich filmowane jako dowód antysemickich postaw polskiego społeczeństwa. Pomogły także uzasadnić utworzenie getta koniecznością ochrony Żydów przed atakami ze strony Polaków.

    Arbeitslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka, Vernichtungslager Treblinka – wymiennie stosowane nazwy kompleksu dwóch niemieckich obozów, pracy i zagłady (odpowiednio: Treblinka I i Treblinka II), istniejących w latach 1941–1944 (obóz pracy) i 1942–1943 (obóz zagłady) w lasach nad Bugiem, wzdłuż linii kolejowej Siedlce–Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się w pobliżu obozów.Witold Eugeniusz Orłowski (ur. 24 stycznia 1874 w Norwidpolu, zm. 2 grudnia 1966 w Warszawie) – polski lekarz internista. Ojciec Tadeusza, brat Zenona. Uzyskał tytuł docenta w 1903 roku, profesora nadzwyczajnego w 1907, profesora zwyczajnego w 1913 w Kazaniu.

    Zajścia antyżydowskie zostały potępione przez polską prasę podziemną. Dochodziło do nich jednak nadal, chociaż już na znacznie mniejszą skalę, w kolejnych miesiącach.

    Przygotowania do utworzenia getta[]

    W styczniu 1940 w urzędzie gubernatora dystryktu warszawskiego powstał Wydział Przesiedleń (Umsiedlung), którego kierownikiem został SA-Standartenführer Waldemar Schön. Ten Wydział koordynował działania związane z utworzeniem getta.

    W marcu 1940 administracja niemiecka rozważała projekt skupienia wszystkich Żydów w Generalnym Gubernatorstwie w dystrykcie lubelskim, jednak szybko został on zarzucony. W tej sytuacji rozpoczęto prace nad lokalizacją żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej w Warszawie. Według pierwszego projektu getto miało być zlokalizowane na Pradze, rozważano także plany utworzenia dwóch oddzielnych gett peryferyjnych – na Kole i Grochowie. Nie zostały one jednak zrealizowane z uwagi na konieczność przesiedlenia ok. 600 tys. osób. W kolejnych tygodniach prace nad planami utworzenia getta w Warszawie zostały wstrzymane ze względu na plany przesiedlenia po zakończeniu wojny wszystkich europejskich Żydów na Madagaskar. Jednak ze względu na sytuację wojenną III Rzeszy, w sierpniu prace nad utworzeniem getta ponownie wznowiono. Ostatecznie dzielnicę zamkniętą zdecydowano się utworzyć w północno-zachodniej części Śródmieścia, tzw. dzielnicy północnej, która od XIX wieku była w większości zamieszkana przez ludność żydowską.

    Abraham Cwi Dawidowicz (1887-1942) - pedagog, kompozytor, autor licznych pieśni, dyrygent chóru w warszawskiej Synagodze Nożyków i w Wielkiej Synagodze Warszawskiej przy ul. Tłomackie.Budynek Główny Gminy Żydowskiej w Warszawie – nieistniejący budynek znajdujący się przy ulicy Grzybowskiej 26/28 w Śródmieściu.

    Proces izolowania tej części Warszawy ze względu na groźbę rzekomej epidemii rozpoczął się zimą 1939/1940, kiedy to na ulicach granicznych dzielnicy umieszczono białe tablice z napisami w językach polskim i niemieckim ostrzegające przed przebywaniem na terenie zamieszkałym przez ludność żydowską z powodu zagrożenia tyfusem.

    II Rzeczpospolita (II RP) – Rzeczpospolita Polska w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności państwowej w 1918 do wycofania uznania międzynarodowego dla Rządu RP na uchodźstwie w konsekwencji wykonania porozumień między mocarstwami wielkiej trójki na konferencji jałtańskiej w 1945.III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

    Wiosną 1940 podjęto decyzję o budowie wokół zamieszkałego w większości przez Żydów „terenu epidemicznego” murów, mających pełnić funkcję ochronną dla mieszkańców pozostałej części miasta. Prace budowlane przy ich wznoszeniu, realizowane przez Judenrat na polecenie Niemców, rozpoczęły się 1 kwietnia 1940. Otoczony murami fragment miasta w dużej części pokrywał się z granicami późniejszego getta.

    Abrasza Blum, właściwie Abraham Blum (ur. 1905 w Wilnie, zm. w maju 1943 w Warszawie) – polski działacz socjalistyczny żydowskiego pochodzenia, członek kierownictwa podziemnego Bundu w getcie warszawskim, uczestnik powstania na terenie getta.Hans Michael Frank (ur. 23 maja 1900 w Karlsruhe, stracony 16 października 1946 w Norymberdze) – niemiecki funkcjonariusz narodowosocjalistyczny, z wykształcenia prawnik, zbrodniarz wojenny. Uczestnik nieudanego puczu monachijskiego w 1923, członek NSDAP od 1927. Jeden z przywódców III Rzeszy i główny twórca jej systemu prawnego opartego na zasadzie wodzostwa (niem. Führerprinzip). W okresie 1939-1945 generalny gubernator okupowanych ziem polskich (Generalne Gubernatorstwo).


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Pawiak – nieistniejące obecnie więzienie śledcze w Warszawie, popularnie zwane Pawiakiem (nazwa pochodzi od ulicy Pawiej, przy której znajdowała się jedna z bram wjazdowych), zbudowane w latach 1830−1836 według projektu znanego warszawskiego architekta Henryka Marconiego. W latach okupacji niemieckiej 1939−1944 największe niemieckie więzienie w Generalnym Gubernatorstwie.
    Ferdinand von Sammern-Frankenegg (ur. 17 marca 1897, zm. 20 września 1944) – SS-Oberführer, poseł do Reichstagu, dowódca SS i Policji w dystrykcie warszawskim od lipca 1942 do 23 kwietnia 1943 roku, dowódca niemieckich sił w pierwszym dniu powstania w getcie warszawskim. Po fiasku ofensywy został zastąpiony w akcji likwidacji getta przez Jürgena Stroopa i wysłany do Chorwacji, gdzie zginął.
    Henryk Makower (ur. 10 lutego 1904 w Kaliszu, zm. 11 marca 1964 we Wrocławiu) – polski lekarz i badacz żydowskiego pochodzenia, profesor mikrobiologii Akademii Medycznej we Wrocławiu, kierownik Zakładu Wirusologii Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej.
    Michał Klepfisz (jid. מיכאל קלעפפיש; ur. 17 kwietnia 1913, zm. 20 kwietnia 1943 w Warszawie) – inżynier chemik, działacz Bundu i sportowej organizacji żydowskiej Morgenstern, członek Żydowskiej Organizacji Bojowej, uczestnik powstania w getcie warszawskim.
    Urząd do Walki z Lichwą i Spekulacją, „Trzynastka” – instytucja żydowska będąca półoficjalną agenturą niemiecką w getcie warszawskim. Przez cały okres istnienia była kierowana przez Abrahama Gancwajcha. Z uwagi na adres przez mieszkańców dzielnicy zamkniętej była zwyczajowo nazywana „Trzynastką”.
    Heinz Auerswald (ur. 26 lipca 1908, zm. 5 grudnia 1970) – członek NSDAP i SS oraz hitlerowski Komisarz do spraw dzielnicy żydowskiej w Warszawie.
    Grodzisk Mazowiecki (do 1928 Grodzisk) – miasto na Równinie Łowicko-Błońskiej, w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grodzisk Mazowiecki.

    Reklama