• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Geosynklina

    Przeczytaj także...
    Basen oceaniczny (głębia) – forma ukształtowania dna oceanicznego, ogromne obniżenia w skorupie, rozpościerające się poniżej szelfu i stoków kontynentalnych. Rozpościerają się one na głębokości od 3000 m do 6000 m i zajmują 50% powierzchni Ziemi (ok.70% powierzchni dna oceanicznego).Góry Świętokrzyskie (342.34) – masyw górski położony w południowo-wschodniej Polsce, w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Najwyższy szczyt to Łysica (612 m n.p.m.) w paśmie Łysogór. Nazwa gór pochodzi od relikwii Krzyża Świętego przechowywanych w klasztorze na Łysej Górze.
    Morze – naturalny zbiornik wodny, część oceanu, mniej lub bardziej wyraźnie oddzielona od pozostałych jego części brzegami kontynentu, wyspami lub wzniesieniem dna. Ze względu na utrudnioną wymianę wód morza charakteryzują się indywidualnymi cechami, zbiór tych cech nazywa się ustrojem hydrologicznym.

    Geosynklina – podłużne zagłębienie w skorupie ziemskiej (np. rowy oceaniczne lub inna część oceanu bądź morza przybrzeżnego), w którym gromadziły się osady. Dominującą cechą jest duża i zmienna głębokość oraz rozciągłość, przy stosunkowo małej szerokości. W trakcie sedymentacji osady były ściskane i deformowane, a później wydźwignięte tworząc łańcuch górski. Towarzyszyły temu zjawiska wulkaniczne i plutoniczneeugeosynkliny. W miogeosynklinach nie występowały zjawiska wulkaniczne.

    Duża prowincja magmatyczna (ang. large igneous province – LIP), także: wielka pokrywa lawowa to bardzo rozległy obszar występowania wylewnych skał magmowych, głównie bazaltu. Pokrywa taka może rozciągać się na powierzchni kilku milionów kilometrów kwadratowych i mieć objętość rzędu milionów kilometrów sześciennych, a odpowiadające jej pogrubienie skorupy ziemskiej może wynieść nawet 35 kilometrów.Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. i serb. Карпати; czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Serbii i Rumunii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.

    Teorię geosynklin wprowadzili geolodzy amerykańscy James Hall i James Dwight Dana na podstawie badań Appalachów. Została ona rozwinięta pod koniec XIX przez Suessa i na początku XX wieku, była powszechnie uznawaną teorią powstawania gór aż do pojawienia się teorii tektoniki płyt w latach 60. XX wieku. Od tego czasu trwają nieustanne próby pogodzenia ze sobą tych dwóch punktów widzenia.

    Łańcuch górski – teren górski o równolegle ułożonych pasmach wraz z kotlinami i przylegającymi doń pogórzami.James Dwight Dana (ur. 15 lutego 1813 w Utica; zm. 14 kwietnia 1895 w New Haven) – amerykański geolog, mineralog i zoolog. Twórca wielu prac na temat pochodzenia oraz budowy łańcuchów górskich, oceanów i kontynentów. Stworzył chemiczną systematykę minerałów.

    Postać klasyczna[ | edytuj kod]

    W postaci klasycznej zwykło się uważać, że pasmo górskie powstaje ze sfałdowań gromadzących się na szelfie i dnie oceanu osadów podczas zderzenia kontynentów. Osady powstające w pobliżu kontynentu – a więc przede wszystkim na szelfie i stoku kontynentalnym – tworzą miogeosynklinę, podczas gdy osady głębokomorskie (czyli zalegające na dnie basenów oceanicznych u podnstawy stoku kontynentalnego) tworzą eugeosynklinę. Gdy ocean się zamyka, osady te zostają sfałdowane i wypiętrzają się w łańcuch górski.

    Eugeosynklina – geosynklina lub część geosynkliny (strefa eugeosynklinalna). Podłużne zagłębienie w skorupie ziemskiej (na podłożu skorupy oceanicznej lub kontynentalnej), w którym gromadzą się osady, odznaczająca się obecnością działalności wulkanicznej zwłaszcza wulkanizmu początkowego. Dominującą cechą jest duża i zmienna głębokość oraz rozciągłość, przy stosunkowo małej szerokości. Plutonizm (od rzymskiego boga podziemia, Plutona) – ogół procesów geologicznych polegających na podziemnym tworzeniu, przemieszczaniu się magmy, jej zastyganiu w obrębie dolnej skorupy ziemskiej i górnego płaszcza (tzw. intruzje) oraz tworzeniu się z niej skał plutonicznych. W wyniku wdzierania się magmy w skorupę ziemską powstają intruzje. Taka magma krzepnie powoli więc powstałe z niej skały mają strukturę holokrystaliczną. Intruzje dzielimy na zgodne i niezgodne.

    Współczesna synteza[ | edytuj kod]

    Od momentu rozwinięcia się współczesnej teorii tektoniki płyt odchodzi się od tego prostego obrazu na rzecz bardziej złożonej syntezy.

    Po pierwsze, nie wykazuje się tak jednoznacznego połączenia genetycznego między powstawaniem geosynkliny a gór fałdowych. Osady gromadzą się w zagłębieniach terenu (a więc i w basenach oceanicznych) bez względu na to, czy zostaną kiedyś wciągnięte w procesy orogenezy.

    Po drugie, większą rolę w powstawaniu gór przypisuje się obecnie anormalnym fragmentom skorupy oceanicznej – dużym prowincjom magmatycznym, strefom subdukcji, w niewielkim stopniu również górom wulkanicznym itp. Wg tektoniki płyt znaczna część osadów włączana tradycyjnie w zakres geosynkliny ulega subdukcji, choć w pewnym zakresie – zwłaszcza dla osadów miogeosynkliny – skały te mogą zostać włączone w proces górotwórczy (np. Karpaty).

    Orogeneza (ruchy orogeniczne, górotwórczość, ruchy górotwórcze, fałdowanie) – powstawanie gór z przyczyn tektonicznych.Góra – wypukła forma ukształtowania terenu o silnie urozmaiconej rzeźbie, wysokościach względnych w stosunku do najbliższych den dolinnych powyżej 300 m i dużym nachyleniu stoków. Ze względu na wysokości względne i stromość stoków wyróżnia się góry niskie, średnie i wysokie. Ze względu na sposób powstania wyróżnia się góry fałdowe, zrębowe, wulkaniczne i ostańce.

    Warto jednak dodać, że mimo wszystko nie uległo przekreśleniu jedno z głównych założeń teorii geosynkliny: to, że w basenach oceanicznych gromadzą się osady, które mogą zostać później wypiętrzone i utworzyć pasmo górskie. Rozwój teorii tektoniki płyt doprowadził raczej do wykazania, że proste następstwo wydarzeń, wyrażone w kanonicznym cyklu geoklinalnym (faza wczesna, dojrzała, właściwa i starcza), jest bardziej wyjątkiem niż regułą i być może słuszniej jest rozpatrywać proces powstawania gór w języku poruszających się płyt niż wypełniających basenów oceanicznych.

    Wulkanizm – ogół procesów geologicznych, zachodzących na powierzchni ziemi, związanych z wydobywaniem się lawy i innych materiałów z głębi litosfery, na skutek ruchów magmy pod powierzchnią. Jego przejawami jest powstawanie i aktywność wulkanów, występowanie ekshalacji, a także tworzenie się skał wulkanicznych. Z wulkanizmem wiążą się także procesy hydrotermalne.Rów oceaniczny – silnie wydłużone obniżenie dna oceanu o głębokości ponad 6000 m, czyli znacznie poniżej średniego poziomu dna basenów oceanicznych.

    Typy geosynklin[ | edytuj kod]

  • Miogeosynklina – geosynklina płytkomorska, powstały z niej np. Góry Świętokrzyskie
  • Eugeosynklina – geosynklina głębokomorska, intensywna działalność wulkaniczna
  • Parageosynklina – tworząca się pomiędzy oceanem a kontynentem
  • Mezogeosynklina – tworząca się pomiędzy dwoma kontynentami
  • Monogeosynklina – składająca się z jednego obniżenia
  • Poligeosynklina – składająca się z wielu rowów oddzielonych od siebie geantyklinami
  • Stok kontynentalny − wąski fragment cokołu kontynentalnego o znacznie większym nachyleniu niż szelf - przeciętnie 3-6°, ale może być znacznie większe. Jest zbudowany z tych samych skał co ląd, ograniczony z jednej strony szelfem (od głębokości 130 m), a z drugiej przechodzi rów oceaniczny, albo w podnóże kontynentalne i dalej w głębię oceaniczną (3500-4000 m i więcej). Stoki kontynentalne są często poprzecinane przez kaniony podmorskie, często stanowiące przedłużenie dolin rzecznych.James Hall ( ur. 12 września 1811 w Hingham, Massachusetts, zm. 7 sierpnia 1898 w Bethlehem, New Hampshire), amerykański geolog i paleontolog. Studia odbył pod okiem Amosa Eatona. Dyrektor muzeum przyrodniczego w Albany. Twórca tzw. teorii grawitacyjnej powstawania gór.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Skorupa ziemska – część litosfery ograniczona od góry atmosferą i hydrosferą, a od dołu granicząca z górną warstwą płaszcza ziemskiego (nieciągłość Mohorovičicia nazywana też nieciągłością Moho). Składa się w głównej mierze z minerałów, tworzących skały. Grubość skorupy ziemskiej wynosi od ok. 10 km do 70 km. Skorupa Ziemi zajmuje tylko 1,4% objętości globu oraz 0,3% jego masy, jest to jednak najbardziej zróżnicowana chemicznie i fizycznie geosfera. Jej przypowierzchniowa warstwa na lądach jest dostępna do bezpośrednich badań.
    Wulkan (z łac. Vulcanus – imię rzymskiego boga ognia) – miejsce na powierzchni Ziemi, z którego wydobywa się lawa, gazy wulkaniczne (solfatary, mofety, fumarole) i materiał piroklastyczny. Terminu tego również używa się jako określenie form terenu powstałych wskutek działalności wulkanu, choć bardziej poprawne są takie terminy jak: góra wulkaniczna, stożek wulkaniczny, kopuła wulkaniczna czy wulkan tarczowy.
    Tektonika płyt (lub teoria wędrówki płyt tektonicznych, ang. plate tectonics; z stgr. τέκτων tekton - "budujący") - dominująca współcześnie teoria tłumacząca wielkoskalowe ruchy ziemskiej litosfery, w szczególności przejawiające się w obserwowanym zjawisku dryfu kontynentalnego.
    Ocean (łac. Oceanus, stgr. Ὠκεανός Okeanos – u starożytnych Greków i Rzymian mityczna rzeka oblewająca cały świat, także nazwa jej boga) – wielka część hydrosfery ziemskiej, stanowiąca rozległy obszar słonej wody. Wody słone pokrywają w sumie blisko 3/4 (70,8%) Ziemi. Powierzchnia oceanów wynosi ok. 361 mln km², a ich łączna objętość ok. 1,3•10 m³.
    Subdukcja – w teorii tektoniki płyt, proces polegający na wciąganiu lub wpychaniu jednej płyty litosferycznej (płyty oceanicznej) pod drugą (oceaniczną lub kontynentalną). Strefy subdukcji są jednym z rodzajów granic zbieżnych (konwergentnych, kolizyjnych) płyt litosfery.
    Miogeosynklina – geosynklina lub część geosynkliny (strefa miogeosynklinalna). Podłużne zagłębienie w skorupie ziemskiej (na podłożu skorupy oceanicznej lub kontynentalnej), w którym gromadzą się osady, odznaczająca się brakiem działalności wulkanicznej. Dominującą cechą jest duża i zmienna głębokość oraz rozciągłość, przy stosunkowo małej szerokości.
    Szelf kontynentalny (półka kontynentalna) – część kontynentu zalana wodami płytkiego morza – morza szelfowego. Szelf stanowi podwodne przedłużenie kontynentów i wyznacza granicę ich powierzchni, jak również przybliżoną granicę wpływu morza na kontynent.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.014 sek.