• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Geopolityka



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Karl Ernst Haushofer (ur. 27 sierpnia 1869, zm. 10 marca 1946) - niemiecki generał, geograf i geopolityk. Jednym z jego studentów był Rudolf Hess, za którego pośrednictwem idee Haushofera oddziałały na ekspansjonistyczną strategię Adolfa Hitlera, jakkolwiek sam Haushofer zaprzeczał, aby kiedykolwiek miał bezpośredni wpływ na rząd nazistowskich Niemiec. Nigdy nie był członkiem partii nazistowskiej, jakkolwiek uważany jest za człowieka, który w decydującym stopniu doprowadził do wybuchu II wojny światowej. W wielkim stopniu przyczynił się do zawarcia przymierza paktu antykominternowskiego.Teoria cykli hegemonicznych lub teoria długich cykli – teoria stosunków międzynarodowych, stworzona przez George’a Modelskiego. Powstała w oparciu o wcześniejsze teorie m.in. cykli ekonomicznych Kondratiewa i teorii systemów-światów Fernanda Braudela i Immanuela Wallensteina.
    Geneza[ | edytuj kod]

    Geopolityka narodziła się pod koniec XIX wieku. Termin ten został użyty po raz pierwszy przez Szweda, Rudolfa Kjelléna, w artykule pt. Studier öfver Sveriges politiska gränser, opublikowanym w Sztokholmie na łamach czasopisma „Ymer” w 1899 r. Do ojców geopolityki zalicza się także: Fryderyka Ratzela, Alfreda Mahana, Halforda Johna Mackindera oraz Karla Haushofera, którzy tworzyli na przełomie XIX i XX wieku.

    Zygmunt Wojciechowski (ur. 27 kwietnia 1900 w Stryju, zm. 14 października 1955 w Poznaniu) – historyk państwa i prawa.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

    Kjellen twierdził, że państwo nieodłącznie związane z ziemią, na której bytuje, stale współzawodniczy z sąsiadującymi państwami, chcąc zdobyć prawo do przewodzenia innymi.

    Ratzel, niemiecki geograf, stworzył geopolityczne podwaliny pod niemiecką koncepcję Mitteleuropy. Powiązał ściśle dążenia polityczne z determinantem geograficznym. Mahan, amerykański admirał, stworzył koncepcję przewagi potęgi morskiej nad lądową. Jego koncepcje odnoszące się do amerykańskiej supremacji są nadal stałym elementem kształcenia oficerów i dyplomatów w Stanach Zjednoczonych.

    Nicholas John Spykman (ur. 1893 - zm. 1943) – amerykański politolog i geopolityk holenderskiego pochodzenia. W swych badaniach kładł nacisk na wpływ geografii na politykę międzynarodową. Urodzony w Amsterdamie, studia ukończył w Berkeley w Stanach Zjednoczonych. W 1928 roku został profesorem stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie w Yale. Z pochodzenia był Holendrem, mimo to większość życia spędził w Stanach Zjednoczonych gdzie zajmował się pracą naukową, polityką i analizowaniem wydarzeń politycznych Europy środkowo-wschodniej. W 1928 roku otrzymał obywatelstwo USA. Zmarł na raka w wieku 49 lat.Johan Rudolf Kjellén (ur. 13 czerwca 1864 w Torsö, zm. 14 listopada 1922 w Uppsali) – szwedzki politolog i polityk, który pierwszy użył nazwy geopolityka. Uważał on, że państwo nieodłącznie związane z ziemią na której bytuje, stale współzawodniczy z sąsiadującymi państwami, chcąc zdobyć prawo do przewodzenia innymi.
    Mapa Mackindera z zaznaczonym Pivot Area

    Mackinder, brytyjski geograf, jest autorem najsłynniejszej koncepcji geopolitycznej związanej z ukutymi przez niego pojęciami: World Island (Światowa Wyspa) i Heartland (Obszar Centralny; pierwotnie Pivot Area – Obszar Osiowy). Jego zdaniem to na Światowej Wyspie (obejmującej Eurazję i Afrykę) rozgrywały się najważniejsze wydarzenia dziejowe. Na tym obszarze wyznaczył rejon krytyczny – Heartland, usytuowany w jego środkowo-północnej części. Geopolityczne prawo Mackindera sprowadzało się w skrócie do stwierdzenia: Kto panuje nad Wschodnią Europą, panuje nad Obszarem Centralnym; kto panuje nad Obszarem Centralnym, panuje nad Światową Wyspą; kto panuje nad Światową Wyspą, panuje nad światem.
    W 1943 zmodyfikował nieco swoją teorię, stwierdzając, iż morski odpowiednik Heartlandu stanowi Midland Ocean Basin, czyli basen północnego Atlantyku od Gór Skalistych w Ameryce Północnej do rzeki Wołgi na pograniczu Europy i Azji. I dopiero połączenie potencjału głównych mocarstw zarówno w ramach Heartlandu: ZSRR, Chin i Niemiec, jak i basenu północnego Atlantyku: USA, Wielkiej Brytanii i Francji spowoduje, że oba te ośrodki będą w stanie rywalizować o panowanie nad światem. W ten sposób Mackinder przewidział, że z Heartlandu i basenu Atlantyku wyłonią się dwie potęgi: USA i ZSRR, które rozpoczną walkę o władzę nad światem, a rejonem ich starcia stanie się Płaszcz Próżni: Azja wschodnia, Indie, Bliski Wschód, Afryka Północna.

    Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość – 3531 km, powierzchnia zlewni – 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8060 m³/s (254,35 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty – Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.Eurazja (błędnie Euroazja) – największy kontynent na kuli ziemskiej o powierzchni 54,9 mln km², zamieszkany przez 4,918 mld ludzi,co stanowi 70,65% ludności świata (2012) (z czego 60,25% zamieszkuje Azję). Dzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.

    Haushofer, niemiecki generał, był twórcą koncepcji geopolitycznej zakładającej podział świata na cztery panregiony geopolityczne, rozciągające się południkowo: amerykański, niemiecki, rosyjski i japoński. Założyciel najsłynniejszego pisma geopolitycznego Zeitschrift für Geopolitik.

    Ojcowie geopolityki dali początek geopolityce klasycznej, do przedstawicieli której można zaliczyć m.in.: Nicholasa Spykmana (koncepcja Rimlandu), Aleksandra de Seversky’ego czy Saula Cohena.

    Tomasz Eugeniusz Gabiś (ur. 19 grudnia 1955 w Nowych Skalmierzycach) – publicysta i myśliciel konserwatywny. Przez kilka lat identyfikował siebie jako postkonserwatystę; w czerwcu 2011 r., uznawszy określenie „postkonserwatysta” za zbyt mało radykalne, zaproponował nowe, „manarchista” (kontaminacja monarchista + anarchista), i za manarchistę od tego czasu się uważa.Astropolityka (z gr. ástro - gwiazda; politiká - sprawy dotyczące państwa) – wyłaniająca się ostatnio w ramach geopolityki, nowa dziedzina wiedzy traktująca o relacjach między przestrzenią kosmiczną, techniką i technologią a polityką. W węższym ujęciu oznacza planowanie, lokację zasobów i struktur w przestrzeni kosmicznej w celu osiągnięcia zamierzonych celów polityczno-ekonomicznych. Pojmuje Układ Słoneczny jako miejsce rywalizacji i ekspansji. Mottem przewodnim astropolityki jest: "Kto panuje w przestrzeni kosmicznej, ten kontroluje świat."

    Własną koncepcję geopolityczną wykreował Carl Schmitt, który uznał iż „kluczem” do rozpoznania mechanizmu dziejów jest konflikt między potęgami „morskimi” (tallassokracjami) i „lądowymi” (tellurokracjami), przy czym uosobieniem potęgi morskiej miałby być legendarny „Lewiatan”, zaś lądowej – „Behemot”. Koncepcję tę rozwinął m.in. George Modelski w swojej teorii cykli hegemonicznych.

    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Wacław Piotr Nałkowski, pseudonim Przewłocki, Nerwowy (ur. 19 listopada 1851 w Nowodworze, zm. 29 stycznia 1911 w Warszawie) – geograf, pedagog, publicysta i działacz społeczny. Twórca teorii nieokreśloności terytorium Polski. Ojciec Zofii Nałkowskiej i Hanny Nałkowskiej.

    Alternatywną wobec powyższych koncepcję geopolityczną przedstawił rosyjski geopolityk Wieniamin Siemonow Tien-Szański (1870–1942), który wyodrębnił na powierzchni ziemi obszar „krytyczny”, między równikiem a 45 północnym równoleżnikiem. W tym obszarze zaznaczył trzy wielkie zatoki oceaniczne: europejskie Morze Śródziemne wraz z Morzem Czarnym, Morze Chińskie (Południowe i Wschodnie) wraz z Morzem Japońskim oraz Morze Karaibskie wraz z Zatoką Meksykańską. Tien-Szański uważał, iż hegemonem świata będzie ten kto będzie w stanie rządzić jednocześnie wszystkimi trzema morzami, a trzema „władcami świata” będą te trzy mocarstwa, z których każda zawładnie jednym z tych mórz. Wyróżnił też trzy rodzaje globalnych mocarstw.

    George Modelski (ur. 1926 w Poznaniu jako Jerzy Modelski), politolog, dr hab. na Uniwersytecie Londyńskim i Profesor nauk Politycznych na Uniwersytecie Waszyngtońskim, twórca teorii cykli hegemonicznych, opublikował pracę na temat długich cykli w polityce globalnej i ekonomii oraz ewolucji systemów światowych i globalnej rywalizacji (Long Cycles in World Politics, 1987).Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.
  • pierścieniowy – skoncentrowany wokół morza. Przykłady: Imperium Rzymskie, Cesarstwo Bizantyńskie, Kolonie Wenecji, Imperium Osmańskie – wokół Morza Śródziemnego, Szwecja wokół Morza Bałtyckiego.
  • punktowy – który tworzą państwa mieszczące się na wyspach i półwyspach i dysponujące silną flotą. Tworzą one porty, punkty strategiczne, bazy wojenne w strategicznie ważnych punktach planety, jak czyniły to: Hiszpania, Niderlandy, Wielka Brytania, czy Japonia.
  • kontynentalny – jest oparty na modelu „od morza do morza”, wnętrze kontynentu obejmuje obszerne terytorium, dwoma krańcami „opierające się” o obmywające jej krańce oceany. Przykładem takiego modelu były m.in. starożytna Persja, imperium Aleksandra Wielkiego, Imperium Mongołów, Imperium Rosyjskie a współcześnie USA oraz ZSRR, a następnie Rosja.
  • Geopolityka polska[ | edytuj kod]

    W Polsce geopolityka akademicka narodziła się bardzo wcześnie, bo na przełomie XIX i XX wieku. Ojcem geopolityki polskiej był Eugeniusz Romer, którego sztandarowe dzieła takie jak Rola rzek w historii i geografii narodów (1901), czy Ziemia i państwo. Kilka uwag geopolitycznych (1939) po dziś dzień nie straciły swojej aktualności. Polska geopolityka wyłoniła się z naukowego sporu między Eugeniuszem Romerem oraz Wacławem Nałkowskim. Ten ostatni stworzył tezę badawczą o przejściowym charakterze ziem polskich, zarówno w znaczeniu komunikacyjnym, jak i kulturowym. Romer odniósł się do niej bardzo krytycznie, wskazując na pomostowy charakter ziem polskich, usytuowanych między Morzem Bałtyckim a Morzem Czarnym.

    Alfred Thayer Mahan (ur. 27 września 1840, zm. 1 grudnia 1914) był amerykańskim oficerem marynarki wojennej, pedagogiem oraz geostrategiem nazywanym "najważniejszym amerykańskim strategiem XIX wieku". Prezentował znaczenie taktyk morskich na całym świecie. Mahan, zwany "Clausewitzem wojny morskiej", stworzył fundamenty, na których opierały się założenia strategiczne największych flot światowych od końca XIX wieku aż po dzień dzisiejszy.Instytut Geopolityki – ośrodek badawczy, powstały w Częstochowie 23.06.2007 r. Jest on ośrodkiem pozarządowym, w którym jest badana i poznawana geopolityka. Dziedzina ta ma wiele znaczeń, ale najpopularniejsze są trzy: geopolityka jako nauka, paradygmat badawczy, doktrynę polityczną. Instytut Geopolityki ma swój określony cel „jest nie tylko popularyzacja wiedzy z tego zakresu, lecz również wypełnianie roli swoistego laboratorium myśli […] Jedną z form naszej działalności jest umożliwienie prezentacji własnych publikacji dojrzałym, jak i początkującym geopolitykom.W naszym środowisku geopolitykę rozumiemy jako interdyscyplinarną naukę zajmującą się badaniem zależności ci między przestrzenią geograficzną a ośrodkami siły”. Obszary jakie przede wszystkim interesują Instytut to stosunki międzynarodowe, badanie bezpieczeństwa oraz obronności, nauka o geografii, nauki polityczne.

    Do akademickich geopolityków polskich zaliczają się także m.in.: Michał Janiszewski, Maria Kiełczewska, Ignacy Matuszewski, Leszek Moczulski, Jerzy Niezbrzycki (ps. Ryszard Wraga), Andrzej Piskozub, Władysław Studnicki, Leszek Sykulski, Zygmunt Wojciechowski, Tomasz Gabiś, Jacek Bartosiak.

    W Polsce działa Polskie Towarzystwo Geopolityczne, Instytut Geopolityki, Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych, odbywają się zjazdy geopolityków.

    Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Geostrategia – dziedzina geopolityki, w której strategia państwa, w tym polityka zagraniczna i polityka bezpieczeństwa, są podporządkowane elementom geograficznym według zasady, że "geografia jest matką geostrategii". Geostrategia jest rozpatrywana zawsze z perspektywy określonego państwa, a zatem bierze pod uwagę, jego cele, zasoby, kulturę, gospodarkę itd.

    Krytyka[ | edytuj kod]

     Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych (ECAG) – ośrodek analityczno-badawczy typu think-tank, założony w Szczecinie w styczniu 2007 r., w formie stowarzyszenia. Obecnie jego siedziba mieści się w Warszawie.
    Europa Wschodnia to region znajdujący się na wschód od Europy Środkowej, graniczący z Azją. Region ten jest różnie definiowany.
    Jerzy Antoni Niezbrzycki, ps. "Ryszard Wraga", "Bernard Andrews" (ur. 28 lipca 1902 w Winnicy na Podolu, zm. 30 stycznia 1968 w Leesburg, Wirginia) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, oficer polskiego wywiadu wojskowego, m.in. kierownik Referatu "Wschód" Oddziału II Sztabu Generalnego / Głównego Wojska Polskiego, polski sowietolog i pisarz.
    Andrzej Józef Roman Piskozub (ur. 5 lutego 1933 w Wolsztynie) – specjalista w dziedzinie historii i geografii cywilizacji. Emerytowany profesor Instytutu Historii Uniwersytetu Gdańskiego, założyciel i kierownik (1992-2002) Katedry Nauki o Cywilizacji na Uniwersytecie Gdańskim.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Ignacy Hugo Matuszewski (ur. 10 września 1891 w Warszawie, zm. 3 sierpnia 1946 w Nowym Jorku) – polski polityk, publicysta, dyplomata, minister skarbu II Rzeczypospolitej, pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, żołnierz wywiadu wojskowego, członek Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego.
    Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.