• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Geografia gleb



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Gleby śródstrefowe (intrazonalne) gleby zajmujące małe obszary w danej strefie, powstają pod wpływem specyficznej skały macierzystej lub specyficznych warunków wodnych panujących na danym obszarze. Do gleb śródstrefowych zaliczamy: mady rzeczne, marsze, gleby torfowe, czarne ziemie, rędziny, terra rossa, tufy wulkaniczne, sołonczaki.Szerokość geograficzna (ang. latitude, symbol φ) – jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt pomiędzy półprostą poprowadzoną ze środka kuli ziemskiej i przechodzącą przez dany punkt na jej powierzchni a płaszczyzną równika.

    Geografia gleb, pedogeografiadyscyplina naukowa zajmująca się przestrzennymi aspektami rozwoju, rozmieszczenia i zmienności pokryw glebowych, oraz naturalnymi i antropogenicznymi przyczynami takiego stanu.

    Geografia gleb jest działem zarówno gleboznawstwa jak i geografii fizycznej.

    Tradycyjne gleboznawstwo bada gleby jako układy przyrodnicze o pionowym zróżnicowaniu w obrębie profilu glebowego. Geografia gleb bada pokrywę glebową stosując metody geograficzne w celu wyjaśnia prawidłowości, przyczyn i historii heterogeniczności i geograficznej zmienności, w różnych skalach przestrzennych, od mikro- do megaskali.

    Polskie Towarzystwo Gleboznawcze (PTG) – organizacja propagująca osiągnięcia naukowe z zakresu badań środowiska glebowego oraz stymulująca rozwój gleboznawstwa, chemii rolnej i mikrobiologii rolniczej. Jej celem są również starania przyczyniające się do ochrony i racjonalnego gospodarowania gruntami. Towarzystwo realizuje swoje zadania poprzez organizowanie zjazdów i konferencji naukowych, zacieśnianie współpracy międzynarodowej, prowadzenie działalności wydawniczej, popularyzatorskiej i edukacyjnej oraz inicjowanie badań naukowych i współdziałanie w ich prowadzeniu.Nauki ekonomiczne – jedna z dziedzin naukowych w Polsce zgodnie z Uchwałą Centralnej Komisji do spraw Stopnii i Tytułów z dnia 23 czerwca 2003 roku w sprawie określania dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (M.P. z 2003 r. Nr 40, poz. 586).

    Z geografią gleb, oprócz systematyki gleb, nierozłącznie wiąże się kartografia gleb. Zajmuje się ona rejestrowaniem i pokazywaniem stanu pokrywy glebowej, a geografia gleb stara się szukać prawidłowości i wypracować koncepcje tłumaczące taki stan.

    Spis treści

  • 1 Historia
  • 1.1 Na świecie
  • 1.2 W Polsce
  • 2 Współczesność
  • 3 Cele
  • 4 Koncepcje rozwijane w ramach geografii gleb
  • 4.1 Kierunek geologiczno-petrograficzny i agrogeologiczny
  • 4.2 Kierunek geograficzno-genetyczny
  • 4.3 Koncepcje gleboznawczej służby Stanów Zjednoczonych
  • 4.4 Kierunek ekologiczny
  • 4.5 Kierunek geochemiczny
  • 4.6 Koncepcje ISSS, FAO i UNESCO
  • 5 Prawidłowości rozmieszczenia gleb
  • 5.1 Strefy klimatyczno-glebowe
  • 5.2 Piętra (strefy pionowe) klimatyczno-glebowe w górach
  • 6 Przypisy
  • 7 Bibliografia
  • Skala mapy (czasem używany jest również termin podziałka mapy) – stosunek wielkości liniowych rozmiarów modelu Ziemi, dla jakiego opracowano odwzorowanie kartograficzne danej mapy, do rzeczywistej wielkości tych rozmiarów.Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

    Historia[]

    Na świecie[]

    Początki geografii gleb jako osobnej nauki sięgają końca XIX w. i powstania w Rosji szkoły geograficzno-genetycznej zapoczątkowanej przez W.W. Dokuczajewa. Wcześniej utożsamiano gleby ze zwietrzelinami i skałami, z których powstawały (kierunek geologiczno-petrograficzny i agrogeologiczny). Szkoła rosyjska zaczęła postrzegać glebę jako wyodrębniony element środowiska, który powstaje w określonych warunkach środowiska geograficznego pod wpływem określonych procesów glebotwórczych. W. Dokuczajew, a za nim N. Sibircew, na podstawie badań gleb europejskiej części Rosji, opisali strefowość gleb, nawiązującą do strefowości zbiorowisk roślinnych i klimatu, a także piętrowość gleb nawiązującą do pięter bioklimatycznych w górach. Koncepcje te rozwijały się w ramach geograficzno-genetycznego kierunku w gleboznawstwie i, mimo powstania innych kierunków, co do zasady zachowały swą aktualność do czasów obecnych. Pierwszym, bardzo jeszcze niedoskonałym, kartograficznym przedstawieniem gleb według szkoły genetycznej była koncepcyjna mapa W. Dokuczajewa z 1899 r. Schemat stref glebowych półkuli północnej w skali 1:50 mln. Była to mapa czysto dedukcyjna, przedstawiająca niemalże równoleżnikowe położenie stref glebowych, jakie zaobserwował autor w europejskiej części Rosji. Pierwszą małoskalową mapą gleb, wykorzystującą również wyniki badań kartograficzno-gleboznawczych z różnych rejonów świata, było trzecie wydanie mapy gleb świata w skali 1:80 mln. z 1927 r., zredagowane przez ucznia W. Dukuczajewa - Konstantina D. Glinkę. Kolejnym osiągnięciem, gdzie już wykorzystywano istniejące syntetyczne opracowania z różnych rejonów świata, była Mapa gleb świata (1:50 mln.) z Wielkiego Radzieckiego Atlasu Świata opracowana w 1937 r. przez L.I. Prasołowa. Za szczytowe osiągnięcie rosyjskiej/radzieckiej szkoły geograficzno-genetycznej można uważać mapy gleb poszczególnych kontynentów (1:10 mln. - 1:25 mln.) i świata (1:60 mln), opublikowane pod redakcją I.P. Gierasimowa w 1964 r. w Fizyczno-geograficznym Atlasie Świata. Projekty mapy były przedstawiane na Kongresach Międzynarodowego Towarzystwa Gleboznawczego w Paryżu w 1956 r. i Madison w 1960 r. Przynajmniej do lat 70. XX wieku, mimo pojawiającej się krytyki kierunku genetycznego, rosyjscy gleboznawcy byli uważani za niekwestionowanych liderów w dziedzinie geografii gleb.

    Gleby bielicowe – ubogie gleby z klasy gleb bielicoziemnych, wytworzone na piaskach, zawierające w profilu poziomy diagnostyczne albic i spodic, o budowie profilu Ol-Of-Oh-AEes-Bh-Bfe-C.Roślinność – termin w specjalistycznej terminologii geobotanicznej oznacza ogół zbiorowisk roślinnych na określonym obszarze, stanowiący przedmiot badań fitosocjologii. Termin uzupełniony o przymiotnik oznacza grupy zbiorowisk roślinnych, które łączy podobieństwo siedliskowe (np. roślinność wodna lub leśna), zasięgowe (np. roślinność wysokogórska lub azonalna), stopień przekształcenia (roślinność pierwotna lub półnaturalna).

    W 1960 r. gleboznawcy amerykańscy zaproponowali nowe spojrzenie na systematykę gleb opierające się na klasyfikacji według ściśle określonych, mierzalnych cech poziomów diagnostycznych, które z czasem rozwinęło się w amerykańską klasyfikację Soil Taxonomy. Nowy system był wykorzystywany również do tworzenia map glebowych. W 1973 r. została opublikowana mapa Gleby świata - prawdopodobne rozmieszczenie rzędów i podrzędów w skali 1:100 mln., która wyraźnie różniła się od map tworzonych według szkoły rosyjskiej. Z czasem, mimo znacznej krytyki, powstawały kolejne, coraz dokładniejsze mapy gleb według Soil Taxonomy. Dużą zasługą systemu amerykańskiego, mimo tego, że, jako system sztuczny, miał ograniczoną przydatność do badań geograficzno-gleboznawczych, był pozytywny wpływ na kolejne systematyki.

    Teoria – z gr. theoría- oglądanie, rozważanie. System pojęć, definicji, aksjomatów i twierdzeń ustalających relacje między tymi pojęciami i aksjomatami, tworzący spójny system pojęciowy opisujący jakąś wybraną fizyczną lub abstrakcyjną dziedzinę.Gleboznawstwo, pedologia (od łac. gleba - "grudka ziemi") – nauka zajmująca się badaniem gleb, ich powstawaniem, budową, właściwościami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi, systematyką oraz możliwościami ich użytkowania oraz rozmieszczeniu ich na Ziemi. Gleboznawstwo jest nauką przyrodniczą powiązaną wielostronnie z innymi naukami zajmującymi się przyrodą martwą i ożywioną. Jest niekiedy ukierunkowane na specjalne cele praktyczne, np. gleboznawstwo rolne, leśne, melioracyjne.

    Od lat 60. XX w. pod egidą FAO, UNESCO i Międzynarodowego Towarzystwa Gleboznawczego (ISSS) pracowano nad międzynarodową nomenklaturą, systematyką i mapami przedstawiającymi zasoby glebowe świata, które miały być kompromisem pomiędzy różnymi szkołami. Efektem tych prac była drukowana w pierwszej połowie lat 70. Mapa gleb świata (Soil Map of the World) w skali 1:5 mln. zawierająca w legendzie 106 jednostek glebowych, które grupowały się w 26 odpowiedników typów gleb. Opracowanie to było milowym krokiem w zrozumieniu zróżnicowania zasobów glebowych świata przez przedstawicieli różnych szkół w gleboznawstwie. W 1988 r. ukazała się jej zrewidowana wersja. Wzorcowym opracowaniem wykorzystującym systematykę gleb FAO/UNESCO była wydana w 1985 r. pod redakcją R. Taverniera i A. Louisa Mapa gleb EWG (Soil Map of the European Communities) o bardzo bogatej treści (51 jednostek taksonomicznych oraz dodatkowo 312 jednostek kartograficznych), gdzie przedstawiono kompleksy gleb (z glebami dominującymi, towarzyszącymi i akcesorycznymi), uziarnienie wierzchniej warstwy gleby i klasę nachylenia terenu. Wielką wartością jest przedstawienie zarówno cech genetycznych gleb jak i ich rolniczą przydatność. Na mapie tej ujawniły się strefowe układy gleb podobne do stref glebowych tradycyjnej szkoły geograficzno-genetycznej, co przemawia za realnością tego zjawiska. Mapy gleb FAO/UNESCO oraz niektóre systematyki narodowe (w tym amerykańska, rosyjska i francuska) dały początek międzynarodowemu systemowi klasyfikacyjnemu gleb WRB (World Reference Base for Soil Resources) z pierwszą edycją w 1998 r. który stał się "wspólnym mianownikiem" w międzynarodowych opracowaniach i mapach.

    Prawo nauki (prawo jakościowe) – stała relacja między własnościami rzeczy lub zdarzeniami - prawa przyczynowe, prawa rozwojowe; prawo ilościowe, zależność funkcyjna między parametrami ciała lub układu materialnego, na przykład:Sozologia (gr. sódzo=ochraniam, sódzein=ochraniać + lógos=nauka) - nauka o czynnej ochronie środowiska naturalnego, nauka zajmująca się problemami ochrony środowiska, przyczynami i następstwami niekorzystnych zmian w strukturze i funkcjonowaniu układów przyrodniczych (ekologicznych), zmian wynikających z rozwoju cywilizacji oraz sposobami zapobiegania im i łagodzenia ich skutków. Sozologia to nauka zajmująca się problemami ochrony przyrody i jej zasobów, bada przyczyny i skutki przemian w naturalnych lub zmienionych przez człowieka układach przyrodniczych, zachodzących na skutek procesów antropogenicznych. Poszukuje skutecznych sposobów zapobiegania degradacji środowiska, w zakresie środowiska wodnego zajmuje się jego ochroną przed zanieczyszczeniem, eutrofizacją i degradacją wód. W ramach sozologii są opracowywane praktyczne metody działania zmierzające do zapobiegania lub łagodzenia skutków niekorzystnych zmian środowiska.

    Spośród nowych koncepcji powstałych w ramach geografii gleb w drugiej połowie XX w. wielkie nadzieje można wiązać z zapoczątkowanym pracami W. R. Wołobujewa kierunkiem ekologicznym nazwanym później ekopedologią, który bada funkcjonowanie gleb w ekosystemach. Widząc, że kierunek geograficzno-genetyczny nie potrafi w pełni wytłumaczyć zmienności gleb świata, kolejni rosyjscy gleboznawcy (M. A. Głazowska i W. A. Kowda) w latach 60. i 70. rozwinęli kierunek geochemiczny (lub historyczno-geochemiczny) kładący znacznie większy nacisk na geochemię utworów, z których powstają gleby. W 1975 r. powstała Mapa gleb świata w skali 1:10 mln, prezentująca gleby według tej koncepcji. W latach 70. popularność zyskały również badania struktury pokrywy glebowej w różnej skali (mega-, makro-, mezo- i mikrostruktur), głównie poprzez prace W. M. Fridlanda, choć nie tylko. Spośród nowych spojrzeń w geografii gleb warte nadmienienia są również: kierunek geobotaniczny (gleba jako rezerwuar składników pokarmowych dla roślin) i kierunek etnopedologiczny (czynnik gospodarczo-kulturowo-społeczny wpływający na strukturę przestrzenną gleb).

    Ruchy masowe (geologiczne ruchy masowe, ruchy grawitacyjne) - ruchy materiału skalnego (w tym osadów, zwietrzelin, a także gleby) skierowane w dół zbocza wywołane siłą ciężkości. W ruchy masowe zaangażowana jest tylko siła grawitacji, tzn. nie obejmują one ruchów spowodowanych prądem wody, ruchem lodowców oraz wiatrem. Ruchy masowe (transport materiału po stoku) odbywają się w zarówno z dużą prędkością, nagle i gwałtownie (np. osuwiska, obrywy), jak również w tempie bardzo wolnym i w sposób trudny do bezpośredniego zaobserwowania (np. spełzywanie).Nauka – autonomiczna część kultury służąca wyjaśnieniu funkcjonowania świata, w którym żyje człowiek. Nauka jest budowana i rozwijana wyłącznie za pomocą tzw. metody naukowej lub metod naukowych nazywanych też paradygmatami nauki poprzez działalność badawczą prowadzącą do publikowania wyników naukowych dociekań. Proces publikowania i wielokrotne powtarzanie badań w celu weryfikacji ich wyników prowadzi do powstania wiedzy naukowej. Zarówno ta wiedza jak i sposoby jej gromadzenia określane są razem jako nauka.

    W Polsce[]

    Na ziemiach polskich pierwszym opracowaniem geograficzno-gleboznawczym była zademonstrowana w 1904 r. mapa gleb Królestwa Polskiego przedstawiająca podział gleb według kryteriów petrograficzno-geologicznych. Sławomir Miklaszewski opublikował jeszcze kilka map gleb Królestwa Polskiego (1907, 1912) oraz Polski (1924, 1927). Taki sposób przedstawiania gleb kontynuowali T. Mieczyński i J. Tomaszewski aż do końca lat 40. XX w. Dopiero w latach 1951-1960 A. Musierowicz opracowując mapę gleb Polski w skali 1:300 tys. zastosował podział gleb według koncepcji genetycznej. Podejście to zostało zaakceptowane przez Polskie Towarzystwo Gleboznawcze i obowiązuje w systematyce gleb Polski do czasów współczesnych. Osobną kartą kartografii gleb są mapy glebowo-rolnicze całej Polski opublikowane w latach 70. Umożliwiają one zarówno analizę środowiska do celów rolniczych, ale także badanie koncepcji geograficzno-gleboznawczych. Wiele krajów, nawet wyżej rozwiniętych, nie może się pochwalić takim osiągnięciem. W Polsce gleboznawstwo i chemia rolna rozwija się głównie na uczelniach rolniczych, zaś geografia i klasyfikacja gleb - na uniwersytetach.

    Eurazja (błędnie Euroazja) – największy kontynent na kuli ziemskiej o powierzchni 54,9 mln km², zamieszkany przez 4,918 mld ludzi,co stanowi 70,65% ludności świata (2012) (z czego 60,25% zamieszkuje Azję). Dzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.Środowisko – ogół elementów nieożywionych i ożywionych, zarówno naturalnych, jak i powstałych w wyniku działalności człowieka, występujących na określonym obszarze oraz ich wzajemne powiązania, oddziaływania i zależności. Jest to pojęcie podrzędne w stosunku do przyrody, obejmującej również elementy ożywione.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Czas – skalarna (w klasycznym ujęciu) wielkość fizyczna określająca kolejność zdarzeń oraz odstępy między zdarzeniami zachodzącymi w tym samym miejscu. Pojęcie to było również przedmiotem rozważań filozoficznych.
    Paleontologia (od gr. palaios – stary + on – byt + logos – nauka) – dziedzina biologii zajmująca się organizmami kopalnymi, wyprowadzająca na podstawie skamieniałości i śladów działalności życiowej organizmów wnioski ogólne o życiu w przeszłości geologicznej. Ściśle związana z geologią, posługuje się często fizyką i chemią.
    UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization;pol. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.
    Klasyfikacja – systematyczny podział przedmiotów lub zjawisk na klasy, działy, poddziały, wykonywany według określonej zasady.
    Gleby strefowe to gleby, których występowanie uzależnione jest od warunków klimatycznych występujących na danym obszarze np: od opadów i temperatury. Gleby Ziemi dzieli się na 2 rodzaje: gleby strefowe i gleby niestrefowe.
    Gleby niestrefowe (gleby astrefowe, gleby azonalne) to gleby nie mające dobrze wykształconego profilu, a także gleby w których dominującym czynnikiem glebotwórczym jest działalność człowieka:
    Rędzina – (również gleby darniowe-węglanowe) płytka międzystrefowa gleba kalcymorficzna powstała na skałach wapiennych. Rędziny są na ogół glebami żyznymi jednakże z powodu trudności w uprawianiu są zakwalifikowane jako gleby klas od IIIa do V. W niektórych systemach klasyfikacji gleb (FAO, WRB) rędziny odpowiadają niektórym typom leptosoli i kambisoli.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.187 sek.