• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Geografia Szwecji



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6] [7]
    Przeczytaj także...
    Las mieszany – siedliskowy typ lasu występujący na nizinach i zajmujący na terenie Polski ok. 10,5% powierzchni siedlisk leśnych, głównie żyźniejsze gleby typu skrytobielicowego lub brunatnego: piaski gliniaste oraz gliny spiaszczone. Dla siedliska lasu mieszanego głównymi gatunkami drzew są: dąb szypułkowy, buk, sosna, świerk, jodła, modrzew, brzoza.Zatoka – część zbiornika wodnego (oceanu, morza, jeziora) wcinająca się w ląd, ograniczona często od wód otwartych przylądkami lub małymi wyspami, przy czym rozmiary i kształt tego akwenu nie mają większego znaczenia.
    Ukształtowanie poziome[]

    Linia brzegowa Szwecji jest dobrze rozwinięta, cechują ją setki niewielkich i wciętych w ląd małych i także niewielkich zatok. Na mapie linia brzegowa jest bardzo postrzępiona. Miejscami dodatkowo występują niewielkie estuaria rzek. Szczególnie w regionie stolicy kraju linia brzegowa nacechowana jest wieloma głębokimi i niewielkim zatokami uformowanymi przez działalność wód Morza Bałtyckiego. Wybrzeże Szwecji jest przeważnie skaliste i niewysokie, zalicza się do typu zwanego wybrzeżem szkierowym. Jedynie na półwyspie Skania, na samym południu Szwecji, wybrzeże jest wyrównane i abrazyjne.

    Torfowisko (ang. peatland, mire, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego, wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.

    Szwecja posiada około 221,8 tys. wysp i wysepek o łącznej powierzchni 10 574 km² (2,6% powierzchni kraju). Łączna długość linii brzegowej 60,8 tys. km (1,5 obwodu kuli ziemskiej). Największymi wyspami Szwecji są Gotlandia (2994 km², linia brzegowa 686 km) i Olandia (1347 km², linia brzegowa 496 km). Gotlandia leży w pewnym oddaleniu od brzegu, w środkowej części Bałtyku, zaś podłużna Olandia ciągnie się wzdłuż wybrzeża w południowej części Szwecji. Sześć kolejnych wysp jest już nieco mniejszych – ich powierzchnia nie przekracza 350 km²:

    Wyżyna – obszar, którego wysokości bezwzględne przekraczają 300 metrów n.p.m., a wysokości względne są na ogół mniejsze niż 300 m. Z obszarów wyżyn wyłączane są bowiem obszary o szczególnie urozmaiconej rzeźbie i wysokościach względnych przekraczających 300 m stosunku do najbliższych den dolinnych, czyli góry. Różnice w wysokościach względnych w obrębie wyżyny są więc stosunkowo małe. W Polsce i innych krajach często przyjmuje się za dolną granicę wyżyn poziomicę 200 m n.p.m. Na mapie hipsometrycznej niższe wyżyny wyróżnione są barwami żółtymi, podobnie jak i najniższe partie gór, np. pogórza, natomiast najwyższe wyżyny - jasnymi odcieniami koloru brązowego. Nad wyżynami, powyżej 500 m n.p.m. rozciągają się góry niskie. Wyjątkiem w skali światowej jest Wyżyna Tybetańska, która znajduje się na wysokości około 4500 m n.p.m. Zalicza się ją do wyżyn, a nie do gór, ponieważ jest płaska - spełniony jest warunek deniwelacji (różnicy między dwoma wzniesieniami) mniejszej niż 300 metrów.Szwecja posiada 221,8 tys. wysp i wysepek o łącznej powierzchni 10 574 km² a suma wszystkich linii brzegowych wynosi 60,8 tys. km. Ponad 44% spośród nich stanowią wyspy na Bałtyku, pozostałe 123,4 tys. to wyspy jeziorne lub w nurcie rzek. Długość linii brzegowej kontynentalnej Szwecji wynosi 11,5 tys. km a suma linii brzegowych wszystkich szwedzkich wysp na Bałtyku wynosi 31,9 tys. km. Cała Szwecja ma łącznie 43,4 tys. km linii brzegowej - więcej niż obwód kuli ziemskiej. Spośród wszystkich wysp tylko 593 posiadają powierzchnię przekraczającą 1 km², ponad ½ stanowią wysepki o powierzchni poniżej 1000 m².
  • Orust pow. 345,6 km² (linia brzegowa 216 km)
  • Hisingen 198,84 km² (139 km)
  • Värmdö 181,4 km² (236 km)
  • Tjörn 147,54 km² (191 km)
  • Väddö i Björkö 127,9 km² (204 km)
  • Fårö 113,3 km² (97 km)
  • Budowa geologiczna[]

    Pod względem geologicznym Szwecja leży na tarczy bałtyckiej, która należy do najstarszych na Ziemi. Podłoże Szwecji w 80% stanowią prekambryjskie granity i gnejsy, gdzie występują złoża rudy żelaza i rudy polimetaliczne. Zachodnią oś kraju stanowią Góry Skandynawskie, które są strukturami kaledońskimi, co oznacza, że zostały wypiętrzone w czasie orogenezy kaledońskiej. W czasie późniejszych ruchów górotwórczych były kilkakroć blokowo nierównomiernie wypiętrzane. Zbudowane są z różnowiekowych skał krystalicznych, metamorficznych i osadowych zostały ostatni raz wypiętrzone w trzeciorzędzie. Gotlandię, Olandię oraz rejon Cieśniny Kalmarskiej i północnej Skanii tworzą osady pochodzące z kambru i syluru. Dominują tam wapienie i łupki. Najmłodszą część Szwecji stanowi Skania, gdzie podłoże budują osady z jury i kredy. W wyniku działalności lodowcowej na powierzchni całego kraju utworzyła się cienka warstwa luźnych osadów morenowych.

    Västra Götaland – jeden z 21 szwedzkich regionów terytorialnych (szw. län). Graniczy z regionami Värmland, Örebro, Östergötland, Jönköping i Halland, a także z terytorium Norwegii (okręg Østfold), z jeziorami Wetter i Wener oraz z morzem (cieśniny Skagerrak w północnej i środkowej części wybrzeża i Kattegat w południowej). Siedzibą jego władz (residensstad) jest Göteborg.Historyczna kraina Szwecji (szw. landskap) to część Szwecji, która pojawiła się w którymś z dawniejszych podziałów politycznych tego kraju. Ze względu na dużą stabilność władzy w tym rejonie świata zwykle krainy historyczne wyróżniają się odrębnym charakterem kulturowym i geograficznym przy czym jednocześnie wielu ludzi współcześnie identyfikuje się z nimi. Główna reforma podziału terytorialnego Szwecji miała miejsce w roku 1634. W roku tym Axel Oxenstierna zastąpił stary podział nowym podziałem na regiony. Podział Oxenstierny dotyczył także Finlandii i zachował się tam do roku 1997, mimo iż kraje te nie stanowią jednego organizmu państwowego od 1809.

    Ukształtowanie powierzchni[]

    Szwecja jest krajem gdzie przeważają wyżyny, średnia wysokość kraju wynosi 276 m n.p.m. Około 80% powierzchni kraju to tereny leżące od 100 do 500 m n.p.m. Na obszarze kraju nie ma zbyt wiele terenów wysoko położonych, powyżej 1000 m n.p.m. leży jedynie 2,6% powierzchni Szwecji. Obszary nizinne zajmują dość duży obszar kraju – około 25% powierzchni. Szwecja dzieli się na regiony geograficzno-historyczne: Norrland – górzysto-wyżynna część północna, Svealand – wyżynno-nizinna część środkowopołudniowa i Götaland – nizinna część południowa. Najniżej położonym punktem Szwecji jest jezioro Hammarsjön położone w pobliżu Kristianstad na poziomie 2,41 m p.p.m. Najwyższym punktem kraju jest szczyt Kebnekaise w Górach Skandynawskich, który osiąga 2111 m n.p.m.

    Bohuslän – historyczna kraina (szw. landskap), położona na południowym zachodzie Szwecji, w regionie Västra Götaland nad cieśniną Skagerrak Morza Północnego. Jego nazwa pochodzi od Twierdzy Bohus (szw. Bohus Fästning).Głaz narzutowy, eratyk, narzutniak (z łac. errare – błądzić) – fragment skały litej, przyniesiony przez lądolód.

    Rzeźba Szwecji jest wynikiem erozji i denudacji działającej w ciągu kilkuset milionów lat, oraz egzaracyjnej i akumulacyjnej działalności lądolodu i wód polodowcowych w okresie ostatniego miliona lat.

    Mapa fizyczna Szwecji

    Wzdłuż granicy z Norwegią ciągną się Góry Skandynawskie, z rozległymi spłaszczonymi wierzchowinami zwanymi fieldami. Przeciętna wysokość tych wynosi od 800 do 1400 m n.p.m. Są to więc góry niskie, które w kierunku wschodnim przechodzą w Wyżynę Północnoszwedzką (Norrland). Wyżyna ta jest obszarem leżącym 400 do 700 m n.p.m. W południowej części kraju rozciąga się kopulasta Wyżyna Południowoszwedzka (Svealand), która wznosi się do wysokości 377 m n.p.m. Na północnym wschodzie kraju leży Wyżyna Lapońska o średniej wysokości 300-400 m n.p.m. Pomiędzy Wyżyną Północnoszwedzką a Południowoszedzką leży Obniżenie Środkowoszwedzkie, w jego regionie znajduje się największe jezioro Szwecji – Wener. Niziny ciągną się także wzdłuż wybrzeża, są to: Hallandu, Kalmarska i Zachodniobotnicka.

    Smalandia (szw. Småland) – jedna z dwudziestu pięciu tradycyjnych prowincji Szwecji, położona w jej południowo-wschodniej części, stanowiąca część Gotalandii.Östergötland to jeden z 21 szwedzkich regionów terytorialnych (szw. län). Graniczy z regionami Jönköping, Kalmar, Västra Götaland, Örebro, Södermanland a także z Morzem Bałtyckim. Siedzibą jego władz (residensstad) jest Linköping.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6] [7]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Kristianstad – miasto w południowej Szwecji, zamieszkane przez około 35 tys. mieszkańców, ośrodek administracyjny gminy Kristianstad, liczącej ponad 76,5 tys. mieszkańców; do 1997 roku stolica regionu (län) Kristianstad, który po połączeniu z regionem Malmöhus utworzył region Skania. Jedno ze 134 miast posiadających historyczny status miasta w Szwecji.
    Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.
    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.
    Onega (ros. Онежское озеро, Onieżskoje oziero, także Онегo, Oniego; wep. Änine, karel. Oniegu, fin. Ääninen lub Äänisjärvi) - drugie co do wielkości jezioro w Europie (po jeziorze Ładoga), położone w północno-zachodniej Rosji (w Republice Karelii, na obszarze obwodów leningradzkiego i wołogrodzkiego), między Jeziorem Ładoga i Morzem Białym. Powierzchnia 9720 km², długość 248 km, szerokość 80 km, maksymalna głębokość 127 m. Posiada ok. 1650 wysp o łącznej powierzchni 260 km² (największe to Wielka Klimecka i Wielka Lelikowska oraz znana z licznych zabytków wyspa Kiży), na której umiejscowiono kompleks zabytkowych budynków z całego regionu Karelii. Na Kiży znajduje się jedna z najważniejszych dla religii prawosławnej świątyń, Cerkiew Przeobrażenia Pańskiego, którą corocznie odwiedzają rzesze pielgrzymów. W okresie zimowym, jezioro Onega pokrywa lód, niekiedy skuwając całą jego powierzchnię. Akwen staje się nieżeglowny, co powoduje, że transport pomiędzy wyspami odbywa się przy pomocy poduszkowców i śmigłowców. Do Onegi uchodzi ok. 50 rzek, największe z nich to: Szuja, Suna, Wodła, Andoma, Megra. Wypływa z niego rzeka Swir.
    Orust – trzecia co do wielkości wyspa Szwecji, zajmująca powierzchnię 346 km². Położona jest na zachodnim wybrzeżu kraju, w regionie Västra Götaland. Wraz z otaczającymi ją mniejszymi wyspami należy do gminy Orust.
    Bagno – obszar o utrzymującym się nadmiernym nawilgoceniu, porośnięty przez roślinność przystosowaną do specyficznych warunków związanych z dużym nawilgoceniem. Bagna bardzo często tworzą się w zagłębieniach terenu we wszystkich strefach klimatycznych świata. Największe przestrzenie zajmują jednak na obszarach pokrytych wieczną zmarzliną (Syberia, północna Kanada) i w strefie równikowej. Poza tym tworzą się w dolinach i deltach dużych rzek, na pojezierzach, na płaskich obszarach bezodpływowych, w nieckach krasowych, w odciętych zatokach morskich i nad brzegami mórz i oceanów. W bagnach w wyniku procesów utleniania związków organicznych tworzy się torf.
    Gästrikland – prowincja historyczna (landskap) w środkowej Szwecji, położona w południowo-wschodniej części Norrland nad Zatoką Botnicką. Graniczy od południa i wschodu z Uppland, od południa z Västmanland, od zachodu z Dalarna oraz od północy z Hälsingland.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.119 sek.