• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Geografia Kolumbii



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6] [7]
    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Era mezozoiczna, mezozoik – era która rozpoczęła się od wielkiego wymierania pod koniec permu, a skończyła zagładą wielkich gadów, pod koniec kredy (patrz tabelka), znanego jako wymieranie kredowe. Era mezozoiczna trwała dwa razy krócej niż paleozoiczna, bo tylko 170 milionów lat. Dzieli się ją na trzy okresy: trias, jurę i kredę.
    Budowa geologiczna[ | edytuj kod]

    Terytorium Kolumbii leży w obrębie dwóch wielkich jednostek geologicznych, są to: górotwór Andów i południowoamerykańska platforma prekambryjska. W obrębie Andów wyróżnia się trzy antyklinoria jakimi są Kordyliera Zachodnia, Środkowa i Wschodnia, oraz synklinoria rzek, które rozdzielają pasma Kordylier.

    Las galeriowy – las występujący w strefie sawanny wzdłuż rzek, w dolinach zalewowych, czerpiący wodę z płytko położonych wód gruntowych. Gdy rzeka jest wąska, korony drzew stykają się nad nią tworząc zacienioną galerię.Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) – góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6962 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).

    Andy są górami sfałdowanymi w orogenezie alpejskiej i budują je skały z różnych okresów geologicznych. Są to skały pochodzące od prekambru po kenozoik. W wyniku procesów orogenicznych i erozyjnych odsłonięte zostały stare utwory krystaliczne. Młode skały osadowe pokrywają doliny śródandyjskie.

    Najstarsze skały, pochodzące z prekambru jakimi są granity występują w południowej części Kordyliery Wschodniej. Kordyliera Centralna zbudowana jest z paleozoicznych łupków ilastych. Kordylierę Zachodnią i Wschodnią w głównej mierze budują mezozoiczne skały. W Kordylierze Wschodniej (poza południową częścią) budują utwory osadowe pochodzące głównie z kredy. Kordyliera Zachodnia jest zbudowana ze skał metamorficznych i osadowych.

    Nikaragua (Nicaragua, Republika Nikaragui – República de Nicaragua) – państwo w Ameryce Środkowej, położone między Hondurasem na północy, a Kostaryką na południu. Na zachodzie na długości 320 km oblewają ją wody Oceanu Spokojnego, a na wschodzie na długości 480 km – wody Morza Karaibskiego.Amazonia (port. Amazônia, hiszp. Amazonía, fr. Amazonie, hol. Amazoneregenwoud, ang. Amazonia) – region w Ameryce Południowej w dorzeczu Amazonki, na obszarze Boliwii, Brazylii, Ekwadoru, Gujany, Gujany Francuskiej, Kolumbii, Peru, Surinamu i Wenezueli obejmujący Nizinę Amazonki, południową część Wyżyny Gujańskiej i północno-zachodnią część Wyżyny Brazylijskiej. Teren ten zajmuje obszar 7 mln km², z czego około 5,5 mln km² zajmuje amazoński las deszczowy (po portugalsku: Floresta Amazônica, po hiszpańsku: Selva Amazónica) – wilgotny las liściasty leżący na terenie dziewięciu państw: Brazylii (60% lasu deszczowego), Peru (13%, drugie po Brazylii), Kolumbii, Wenezueli, Ekwadoru, Boliwii, Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej. Cztery z nich noszą wobec tego nazwę krajów amazońskich. Amazonia stanowi ponad połowę wszystkich lasów deszczowych oraz największy i najbogatszy gatunkowo obszar na planecie.

    Wschodnia część kraju to region gdzie występuje odsłonięte podłoże krystaliczne, które tworzą skały metamorficzne i intruzje skał głębinowych. W kierunku zachodnim podłoże te zanurza się pod warstwę skał osadowych, które grubość osiąga do 10 000 do 15 000 m.

    Rzeźba[ | edytuj kod]

    Uwzględniając zróżnicowanie rzeźby można podzielić kontynentalny obszar Kolumbii na dwa duże regiony: zachodni zajmowany głównie przez Andy i ich pogórza na nadbrzeżnych nizinach Pacyfiku i Morza Karaibskiego oraz wschodni z nizinami Orinoko i Amazonki.

    Jaguar amerykański, jaguar (Panthera onca) – gatunek ssaka z rodziny kotowatych, zaliczany do wielkich kotów i jedyny przedstawiciel rodzaju Panthera spotykany w Amerykach. Trzeci co do wielkości przedstawiciel swej rodziny po tygrysie i lwie, największy zaś na półkuli zachodniej. Jego zasięg występowania rozciąga się od południowego zachodu USA i Meksyku przez Amerykę Środkową na południe do Paragwaju i północnej Argentyny.Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.

    Kordyliery Andów[ | edytuj kod]

    Mapa hipsometryczna Kolumbii

    Andy południowoamerykańskie, które przebiegają kontynent od południa (Patagonia) zachodnim skrajem, kończą się w jego najbardziej północnej części (Kolumbia). W tym kraju dzielą się na: Kordylierę Zachodnią, Kordylierę Środkową i Kordylierę Wschodnią. Ten podział Andów kolumbijskich zaczyna się w Nudo de los Pastos i w Nudo de Almaguer lub Masywie Kolumbijskim. Masyw Kolumbijski jest znany również pod nazwą Estrella Fluvial de Colombia (Rzeczna Gwiazda Kolumbii), dlatego, że mają tu źródła rzeki, które uchodzą do Pacyfiku (Patía), Morza Karaibskiego (Cauca i Magdalena) i Amazonki (Caquetá).

    Urabá (hiszp. Golfo de Urabá) – zatoka w południowej części Morza Karaibskiego, na wschód od Przesmyku Panamskiego, będąca częścią większej zatoki Darién. Wybrzeża zatoki w całości należą do Kolumbii.Strony świata, kierunki świata, ściślej: główne kierunki geograficzne, kierunki główne – cztery główne kierunki wyznaczone na powierzchni kuli ziemskiej. Ich określanie związane jest z właściwościami ruchu obrotowego Ziemi. Odbywa się on wokół osi ziemskiej. Punkty przecięcia osi ziemskiej z powierzchnią Ziemi to bieguny geograficzne: północny i południowy. Połączone są półokręgami noszącymi nazwę południków, które wyznaczają kierunek północ—południe. Kierunek wzdłuż południka o zwrocie do północnego bieguna geograficznego to kierunek północny, zaś do południowego bieguna geograficznego – południowy. Natomiast punkty, gdzie pojawia się albo znika Słońce za horyzontem w dniu równonocy, wyznaczają kierunki: wschodni i zachodni.
  • Kordyliera Wschodnia dzieli się z kolei w pobliżu granicy z Wenezuelą na dwa pasma: Serranía de los Motilones, która wyznacza granicę z Wenezuelą pomiędzy kolumbijskimi departamentami El Cesar i Guajira i wenezuelskim stanem Zulia i Kordyliera de Mérida, która biegnie dalej przez terytorium wenezuelskie.
  • W tej Kordylierze znajduje się Altiplano Cundiboyacense z wysokościami przekraczającymi 2500 m n.p.m. i naturalną przestrzenią miast Bogota i Tunja. Obszar ten był terytorium najważniejszej Konfederacji Plemion Ameryki Południowej – Czibczów.

    Tsunami (jap. 津波, tsunami, pol. fala portowa (tsu – port, przystań; nami – fala) – fala oceaniczna, wywołana podwodnym trzęsieniem ziemi, wybuchem wulkanu bądź osuwiskiem ziemi (lub cieleniem się lodowców), rzadko w wyniku upadku meteorytu.Kostaryka (Costa Rica, Republika Kostaryki – República de Costa Rica) – państwo w Ameryce Środkowej nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym. Graniczy od północy z Nikaraguą na odcinku 309 km i od południa z Panamą – 330 km. Łączna długość wybrzeża karaibskiego i pacyficznego wynosi 1290 km.
  • Kordyliera Środkowa oddziela dwie największe doliny Kolumbii: Dolinę Cauki i Dolinę Magdaleny. W tej Kordylierze znajdują się także lodowce górskie Ruiz, Santa Isabel i Nevado del Tolima.
  • Kordyliera Zachodnia zatrzymuje masy powietrza znad Oceanu Spokojnego.
  • Trzy kordyliery wraz z dolinami andyjskimi tworzą kolumbijski Region Andyjski i skupiają największą część ludności Kolumbii.

    Mahoń – drewno otrzymywane z różnych gatunków i rodzajów drzew. Mahoń amerykański pozyskuje się z mahoniowca (Swietenia), natomiast mahoń afrykański (tzw. zamahoń) z grusz afrykańskich (Mimusops).Porosty (łac. Lichenes z gr. λειχήνα, leichena) – tradycyjna nazwa organizmów składających się z grzybów (Fungi), tworzących obligatoryjne symbiozy – głównie z prokariotycznymi cyjanobakteriami (Cyanobacteria) lub eukariotycznymi zielenicami (Chlorophyta). Jako samodzielna jednostka taksonomiczna przestała istnieć w 1981 roku w wyniku zmian, wprowadzonych przez Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Botanicznej. Pojęcie to ujmowane jest obecnie w kategoriach ekologicznych (podobnie jak grzyby mykoryzowe), a nie systematycznych. Systematyka i nomenklatura porostów dotyczy ich komponentu grzybowego.

    Najwyższymi szczytami Kolumbii są bliźniacze Pico Colón i Pico Bolívar (5775 m n.p.m.)

    Nadbrzeżne niziny i systemy górskie[ | edytuj kod]

    Główne nadbrzeżne systemy górskie: Sierra Nevada de Santa Marta, Montes de María i Serranía del Baudó

    Wulkany i strefy sejsmiczne[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Lista wulkanów w Kolumbii.

    Terytorium kolumbijskie wchodzi w skład Ognistego Pierścienia Pacyfiku. Góry i niektóre wyspy są pochodzenia wulkanicznego. Ruchy sejsmiczne świadczą o aktywności ruchów tektonicznych terytorium.

    Lodowce górskie[ | edytuj kod]

    Kolejną ważną cechą rzeźby są duże wysokości, na wielu szczytach zalegają stałe śniegi i lody pochodzenia glacjalnego. Najważniejsze to: Nevado de Cumbal, Nevado del Huila, Nevado del Tolima, Nevado Santa Isabel i Nevado del Ruiz.

    Cauca (hiszp. Río Cauca) – rzeka w Kolumbii, lewy dopływ rzeki Magdalena. Jej długość wynosi około 1000 km, a powierzchnia dorzecza - 80 tys. km².Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń nagromadzonych w skorupie ziemskiej, w wyniku przejściowego zablokowania ruchu warstw skalnych poruszających się wzdłuż linii uskoku. Uwalniająca się przy tym energia w około 20-30% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych.

    Globalne ocieplenie i El Niño niosą ogromne zagrożenie dla kolumbijskich lodowców. Wiele wskazuje na to, że w XXI wieku zanikną one zupełnie.

    Rzeźba wschodniej Kolumbii[ | edytuj kod]

    W złożonym głównie z nizin regionie wschodnim wyróżniają się Serranía de la Macarena w departamencie Meta. W departamencie Vichada pojawiają się formacje Tarczy Gujańskiej.

    Klimat[ | edytuj kod]

    Przez Kolumbię przebiega równik, aż 90% kraju leży na półkuli północnej, a departament Amazonas – na półkuli południowej. Całe terytorium kraju jest położone w Strefie Międzyzwrotnikowej, a kraj znajduje się w obrębie klimatu równikowego. Klimat kolumbijskich regionów różni się znacznie ze względu na duże różnice wysokości (od poziomu morza aż do prawie 6000 m n.p.m.).

    Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.Wiechlinowate, trawy (Poaceae (R. Br.) Barnh., Gramineae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu wiechlinowców. Liczy ok. 11 tys. gatunków. Stanowi ona główny komponent roślinności stepowej, łąkowej i pastwiskowej. Należą do niej również ważne rośliny uprawne, w tym zboża. W Polsce występuje ponad 150 gatunków traw.

    Wraz ze zmianą wysokości zmieniają się piętra klimatyczne. W Kolumbii wyróżnia się piętro gorące, umiarkowane i chłodne i zimne.

  • Piętro gorące obejmuje tereny położone do wysokości 1000 m n.p.m. i tam średnia temperatura powietrza w ciągu roku wynosi powyżej 24 °C, czyli jest typowo dla klimatu równikowego. Piętro gorące obejmuje 80% powierzchni kraju.
  • Piętro umiarkowane to tereny leżące od 1000 do 2000 m n.p.m. i obejmuje 10% terytorium Kolumbii. W piętrze tym średnia roczna temperatura wynosi od 17 °C do 24 °C.
  • Piętro chłodne to obszary leżące na wysokości od 2000 do 3000 m n.p.m. obejmujące 8% powierzchni kraju. Jest to region gdzie średnia dobowa temperatura wynosi od 12 °C do 17 °C.
  • Piętro zimne obejmuje obszary leżące powyżej 3000 m n.p.m. i zajmuje tylko 2% powierzchni kraju. Temperatury tam panujące nie przekraczają wartości 12 °C w ciągu całego roku.
  • Opady w Kolumbii są zróżnicowane. Na północ od równika deszcze padają głównie do maja do listopada, zaś na południe od równie – od grudnia do marca. Najwyższe opady występują na nadbrzeżnych nizinach, gdzie wartości opadowe wynoszą powyżej 4000 mm, sięgając nawet 8000 mm. Wysokie, ale niższe wartości występują na Nizinie Amazonki, nad zatoką Urabá, gdzie wartości opadowe wynoszą od 2000 do 4000 mm. Na terenach górskich opady są jeszcze niższe i wynoszą od 1000 do 2000 mm rocznie. W dolinach rzek Caucai górnej Magdaleny, oraz na altiplano w Kordylierze Wschodniej wielkość opadów nie przekracza 500 mm w ciągu całego roku. Najbardziej suchy obszar to półwysep Guajira, gdzie średnie opad wynosi poniżej 500 mm i ponadto deszcze nie padają przez dwa lub trzy lata z rzędu.

    Kordyliera Wschodnia (hiszp. Cordillera Oriental) – pasmo górskie w Kolumbii, częściowo także w Wenezueli, część Andów. Rozciąga się z północy na południe na długości ponad 900 km, na wschód od Kordyliery Środkowej, od której oddziela ją dolina rzeki Magdalena. Orinoko, Orinoco, Rio Orinoco – rzeka w Ameryce Południowej w Wenezueli, a także na krótkim odcinku rzeka graniczna z Kolumbią.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6] [7]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Epifit (gr. epi – na, phyton – roślina), porośle, aerofit – roślina rosnąca na innej roślinie, ale zwykle nie prowadząca pasożytniczego trybu życia. Korzysta z innego gatunku jako podpory, a odżywia się najczęściej samodzielnie. W ekosystemach lądowych wyrasta często w miejscach, gdzie gromadzi się martwa materia organiczna (np. w kącie gałęzi/pędu) lub osiedla się na pędach innych roślin, a składniki odżywcze i wodę pobiera z powietrza i niesionych przez nie pyłów, opadów i detrytusu gromadzącego się w kątach pędów. Nieliczne epifity wykształcają ssawki i wyzyskują w różnym zakresie swego żywiciela (np. jemiołowate i loganiowate). Epifityzm jest szczególnie częsty wśród gatunków organizmów wodnych, które jako peryfiton porastają organy makrofitów.
    Ryzyko powodziowe – oznacza kombinację prawdopodobieństwa wystąpienia powodzi i związanych z powodzią potencjalnych negatywnych konsekwencji dla zdrowia ludzkiego, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej.
    Várzea – miasto i gmina w Brazylii, w stanie Rio Grande do Norte. Znajduje się w mezoregionie Agreste Potiguar i mikroregionie Agreste Potiguar.
    Lordzik czarny (Heliangelus zusii) – gatunek małego ptaka z rodziny kolibrów. Znany jedynie z jednego okazu zebranego prawdopodobnie w Kolumbii. Brak danych na temat stopnia zagrożenia.
    Krzew – roślina drzewiasta o zdrewniałej łodydze, która od nasady rozgałęzia się na wiele pędów równorzędnych. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej – pnia.
    Nevado del Huila – najwyższy wulkan w Kolumbii, w paśmie Andów. Położony jest w prowincji Huila. Wznosi się 5,365 metrów n.p.m. Ostatnie erupcje miały miejsce w 2007 i 2008 roku, po ponad 500-letnim braku aktywności. W połowie listopada 2008 roku jego wybuch zabił co najmniej 10 osób; ewakuowano wtedy ponad 12 tys. osób.
    Gryzonie (Rodentia) – najliczniejszy rząd ssaków, obejmujący ok. 1850 gatunków. Cechą charakterystyczną wszystkich gryzoni jest obecność stale rosnących siekaczy – dwóch (jedna para) w górnej i dwóch w dolnej szczęce oraz brak kłów. Większość gryzoni to zwierzęta roślinożerne, niektóre jednak nie stronią od pokarmu zwierzęcego. Zwierzęta te cechuje znaczna rozrodczość. Występują na wszystkich kontynentach, poza Antarktydą. Wcześniej zaliczane do nich były zajęczaki, obecnie wydzielone – głównie z powodu różnic w uzębieniu – jako odrębna, choć blisko spokrewniona grupa.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.839 sek.