• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Generał artylerii

    Przeczytaj także...
    Zygmunt Przyjemski (ur.? - zamordowany 3 czerwca 1652 po bitwie pod Batohem), pisarz polny koronny, generał artylerii, dowódca piechoty.Marcin Kazmierz Kątski herbu Brochwicz (ur. 1635 w Kątach, w ziemi sądeckiej - zm. 1710 w Kamieńcu Podolskim) − kasztelan krakowski, wojewoda kijowski, generał artylerii koronnej.
    Starszy nad armatą – dowódca artylerii w dawnym wojsku polskim, wzmiankowany po raz pierwszy w 1520 r. (nominacja Jana Staszkowskiego) i w bitwie pod Obertynem w 1531 r. Zlikwidowany w 1539 r. w związku z przekazaniem dowództwa nad artylerią hetmanowi polnemu. Urząd przywrócono w 1637 r., ale wkrótce dowódcę artylerii w Koronie zaczęto nazywać generałem artylerii koronnej, a na Litwie – generałem artylerii litewskiej.
    Generał artylerii w 1776

    Generał artylerii (łac. generalis artileriae magister) ustanowiony przez Władysława IV dla Korony w 1637 roku, dla Litwy w 1638 roku. Początkowo powoływany na czas określonej wojny istniał już w XVI wieku, po raz pierwszy w bitwie pod Obertynem w 1531 r. zw. starszym nad armatą. W 1539 r. dowództwo artylerii powierzono hetmanowi polnemu, również w tym czasie niestałemu, potem jednak powrócono do pierwotnej koncepcji generała artylerii. Podczas konfederacji gołąbskiej domagano się kadencji dwuletniej dla generała artylerii, jednak urząd pozostał dożywotni. Generał artylerii podlegał hetmanowi wielkiemu, a od 1775 r. Departamentowi Wojskowemu Rady Nieustającej. Zwierzchnik wszystkich zbrojowni i arsenałów, prochowni i odlewni dział (ludwisarni), odpowiedzialny za zaopatrzenie armii i arsenałów w armaty, proch, amunicję, rejestry zaopatrzenia, organizowanie zaprzęgów i taboru artylerii oraz szkolenie artylerzystów. W czasie wojny nierzadko zlecano mu dowództwo innej broni, samodzielnych grup wojska albo członków szyku marszowego lub bojowego. Dysponował funduszem, z którego rozliczał się przed hetmanem. Generał koronny z wydatków wyliczał się też na każdym sejmie, litewski od 1717 r. przedkładał rachunki Trybunałowi Radomskiemu. Nie obejmowały generałów incompatibilitates, nie mogli jedynie sprawować innego urzędu wojskowego. Podwładnymi generała artylerii byli cejgmistrze.

    Działo – broń palna kalibru co najmniej 20 mm. Z wyjątkiem polskiego najcięższego karabinu maszynowego typu Nkm wz. 38FK każda broń automatyczna kalibru 20 mm jest nazywana działem.Konfederacja gołąbska (lub konfederacja gołębiowska), konfederacja zawiązana i uchwalona przez szlachtę koronną przy królu Michale Korybucie Wiśniowieckim 16 października 1672. Przyłączyły się do niej również ugrupowania wiernej królowi magnaterii. Monarcha akt konfederacji podpisał 10 listopada 1672.

    Generałowie artylerii[]

    Stanisław Kostka Potocki w mundurze generała artylerii, portret pędzla Józefa Grassiego

    koronnej

  • Paweł Grodzicki (1637-1646)
  • Krzysztof Arciszewski (1646-1650)
  • Zygmunt Przyjemski (1650-1652)
  • Krzysztof Grodzicki (1652-1659)
  • Fromhold von Ludinghausen Wolff (1659-1666)
  • Marcin Kątski (1666-1710)
  • Jakub Henryk Flemming (1710-1714)
  • Jakub Zygmunt Rybiński (1712-1725)
  • Jan Stanisław Kątski (1726-1727)
  • Jan Klemens Branicki (1728- 1735)
  • Aleksander Jakub Lubomirski (1746-1752)
  • Alojzy Fryderyk von Brühl (1764-1788)
  • Stanisław Szczęsny Potocki (1788-1792)
  • Stanisław Kostka Potocki (1792)
  • litewskiej:

    Wincenty Aleksander Korwin Gosiewski herbu Ślepowron (ur. ok. 1620 w Wołczynie, zm. 29 listopada 1662 pod Ostryną) – hetman polny litewski od 1654, podskarbi wielki litewski i pisarz wielki litewski od 1652, generał artylerii litewskiej od 1651, stolnik wielki litewski od 1646.Trybunał Skarbowy Koronny – najwyższa izba obrachunkowa Korony I Rzeczypospolitej, mająca uprawnienia sądu skarbowego. Pełniła też funkcję współczesnej Prokuratorii Generalnej.
  • Mikołaj Abrahamowicz (-1651)
  • Wincenty Aleksander Gosiewski (1651-1652)
  • Zygmunt Wahl (1652-1654)
  • Maciej Władysław Judycki (1654-1668)
  • Maciej Korwin Gosiewski (1673-1683)
  • Leon Bazyli Sapieha (1684-1686)
  • Michał Franciszek Sapieha (1698)
  • Bogusław Ernest Denhoff (1710-1725)
  • Kazimierz Leon Sapieha (1725 - 1738)
  • Jan Jerzy Flemming (1738- 1746)
  • Antoni Sołłohub (1746 - 1759)
  • Eustachy Potocki (1759 - 1768)
  • Franciszek Ksawery Branicki (1768-1773)
  • Kazimierz Nestor Sapieha (1773-1793)
  • Przypisy

    1. Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku, Kórnik 1992, s. 38.

    Bibliografia[]

  • PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9
  • Alojzy Fryderyk Józef von Brühl herbu własnego krypt.: A. F. G. V. B. G. F. Z. M. D. K. P., A. F. Gr. v. B., (ur. 21 czerwca 1739 w Dreźnie, zm. 27 stycznia 1793 w drodze do Berlina) – cześnik koronny od 1761, generał artylerii koronnej, dyplomata, dramatopisarz, poeta, wolnomularz, starosta warszawski od 1750, lipnicki, bolimowski i błoński od 1759.Zygmunt Wahl (Vall) – dworzanin królewski, od 1651 major, od 1652 oberszter regimentu piechoty, generał artylerii litewskiej w latach 1652-1654.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Amunicja – ogół rakiet, nabojów artyleryjskich, min, bomb lotniczych, torped, bomb głębinowych, granatów ręcznych oraz naboje do broni strzeleckiej.
    Ludwisarz (brązownik) – rzemieślnik odlewający z brązu, miedzi, mosiądzu lub spiżu dzwony, lufy do dział, posągi, świeczniki i przedmioty codziennego użytku.
    Kazimierz Leon Sapieha, herbu Lis, (ur. 28 maja 1697, zm. 20 maja 1738) – generał artylerii litewskiej w latach 1725-1738, od 1735 wojewoda brzeskolitewski, w 1735 odznaczony Orderem Orła Białego.
    Jakub Zygmunt Rybiński herbu Wydra (zm. 1725) – generał artylerii koronnej 1714-1725, generał kawalerii narodowej od 1710, wojewoda chełmiński 1714-1725, łowczy wielki koronny 1710-1714, marszałek Trybunału Koronnego w 1715 i 1725 roku, dowódca dywizji saskiej operującej w Prusach w 1705 roku, starosta wiślicki, kowalewski, lipieński i śniatyński, podkomorzy chełmiński.
    Michał Franciszek Sapieha herbu Lis, (ur. 1670, zm. 19 listopada 1700 posiekany w zimnej krwi zaraz po bitwie pod Olkienikami) – koniuszy wielki litewski, generał armii litewskiej od 1698 r.
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    Bitwa pod Obertynem – bitwa rozegrana 22 sierpnia 1531 niedaleko wioski Obertyn pomiędzy wojskami polskimi pod dowództwem hetmana wielkiego koronnego Jana Amora Tarnowskiego, a armią mołdawską, na której czele stał władca Mołdawii Piotr Raresz, zwany Petryłą. Bitwa zakończyła się całkowitym zwycięstwem Polaków nad wojskami hospodara i zdecydowała o zakończeniu konfliktu o Pokucie, a tym samym o końcu marzeń Raresza o mołdawskiej potędze. Pośrednim skutkiem kampanii pokuckiej Raresza była utrata przez Hospodarstwo Mołdawskie resztek pozorów niezależnej od Turcji państwowości.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.039 sek.