• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Garnizon Radom



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Robert Douglas (17 marca 1611 - 28 maja 1662) - hrabia Skänninge, baron Skälby, feldmarszałek szwedzki, dowódca z końcowych lat wojny trzydziestoletniej.15 Pułk Ułanów Poznańskich (15 p.uł.) – oddział kawalerii Armii Wielkopolskiej, Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
    Kościół Garnizonowy przy placu Konstytucji 3 Maja w Radomiu
    Budynek dawnych koszar wojskowych przy ul. Chrobrego w Radomiu

    Garnizon Radomgarnizon utworzony w XIX wieku w mieście Radom w zaborze austriackim. Następnie znalazł się na terenie Księstwa Warszawskiego oraz Królestwa Polskiego, dalej pełniąc funkcje militarne. Jednostki wojskowe radomskiego garnizonu, wśród nich 5 Pułk Piechoty Liniowej, brały udział w powstaniu listopadowym. Podczas powstania styczniowego w Radomiu stacjonowała rosyjska 7 Dywizja Piechoty, której oddziały nie dopuściły do przejęcia miasta przez siły polskie.

    Michaił Fiodorowicz Orłow (ur. 11 września 1922 w Uroniu) – starszy lejtnant Armii Czerwonej, dowódca kompanii czołgów 65 brygady pancernej. Jako dowódca kompanii czołgów uczestniczył w walkach wojsk radzieckich z niemieckimi o Radom. Honorowy obywatel Radomia. Za udział w walkach z Niemcami i rozbicie niemieckiej kolumny pod Mniszkiem otrzymał tytuł Bohatera Związku Radzieckiego.Port lotniczy Radom-Sadków – lotnisko wojskowe i planowany port lotniczy dla Radomia. Lotnisko znajduje się 3,5 km od centrum Radomia.

    W 1915 garnizon znalazł się pod jurysdykcją austriacką, natomiast po odzyskaniu przez Polskę niepodległości rozlokowane były tam takie jednostki jak 28 Pułk Artylerii Lekkiej czy 72 Pułk Piechoty. W tym okresie powstało lotnisko i utworzono Szkołę Podchorążych Rezerwy Lotnictwa, przez co Radom stał się ważnym ośrodkiem lotnictwa wojskowego. Po II wojnie światowej w garnizonie znajdowały się m.in. Oficerska Szkoła Lotnicza, 2 Pułk Artylerii Lekkiej, a także 60 Lotniczy Pułk Szkolny.

    Dionizy Feliks Czachowski (ur. 6 kwietnia 1810 w Niedabylu, zm. 6 listopada 1863) – pułkownik, naczelnik wojenny województwa sandomierskiego w powstaniu styczniowym.Góry Świętokrzyskie (342.34) – masyw górski położony w południowo-wschodniej Polsce, w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Najwyższy szczyt to Łysica (612 m n.p.m.) w paśmie Łysogór. Nazwa gór pochodzi od relikwii Krzyża Świętego przechowywanych w klasztorze na Łysej Górze.

    Obecnie Radom to przede wszystkim ośrodek szkolenia lotniczego, oraz miejsce organizacji odbywających się co dwa lata międzynarodowych pokazów lotniczych Radom Air Show. Głównymi jednostkami wojskowymi na terenie garnizonu są 2 Ośrodek Szkolenia Lotniczego oraz 1 Komenda Lotniska. Tradycje radomskich jednostek piechoty kultywują Radomski Pododdział Konny oraz Grupa Rekonstrukcji Historycznej im. 72 Pułku Piechoty w Radomiu. Zgodnie z Decyzją Ministra Obrony Narodowej w sprawie zmian organizacyjnych w Siłach Powietrznych oraz Rozkazem Dowódcy Sił Powietrznych od 1.01. 2011 r. powstała 42 Baza Lotnictwa Szkolnego (42. BLSz) z rozformowywanych jednostek: 2 Ośrodka Szkolenia Lotniczego, 1 Komendy Lotniska.

    Józef Haller von Hallenburg (ur. 13 sierpnia 1873 w Jurczycach, zm. 4 czerwca 1960 w Londynie) – generał broni Wojska Polskiego, legionista, harcmistrz, przewodniczący ZHP, prezes Komitetu PCK, działacz polityczny i społeczny, brat stryjeczny gen. Stanisława Hallera, kawaler Orderów: Orła Białego i Virtuti Militari.Zamek Królewski w Radomiu – zamek wzniesiony w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego wraz z systemem murów miejskich Nowego Radomia. Jego rozbudowa nastąpiła jeszcze w dobie gotyku w XV wieku za pierwszych Jagiellonów. W latach 1515-1520 przebudowany i rozbudowany w stylu renesansowym, przez starostę radomskiego Mikołaja Szydłowieckiego. Według lustracji z 1554 roku "Brama miała z boku lokal burgrabiego. Na prawo w dziedzińcu dom piętrowy z kuchnią i gospodarskiemi izbami na dole, a jadalnią na górze, która gankiem oszklonym łączyła się z domem wielkim. ten na dole miał jedną, na górze dwie izby i kila komnat; drugie piętro miało salę wkoło opatrzoną oknami. Od podwórza były krużganki. Między obu domami stała wieża a wniej 4 sklepy. Ku wschodowi za dużym domem była wieża "biała" (dla złoczyńców) i przy plebanii druga wieża (dla szlachty). Ztąd do bramy stroną północną ciągnął się mur trzyrosztowy bez blanków, wzdłuż niego taras. Budynki były z muru podskorupione lub gontem kryte, na piwnicach. Okna z błonami szklanemi okratowane lub z żelaznymi okiennicami. W jednej komnacie strop malowany z pozłacaniem. Za murem przekop z trzema sadzawkami i wał, na który wychodziło się furtą, bo tu był ogród, łaźnia i browar. Spalony przez Szwedów, wielokrotnie później remontowany i przebudowywany.

    Powstała Baza jest kontynuatorem tradycji szkolenia lotniczego Oficerskiej Szkoły Lotniczej nr 5, 60. Lotniczego Pułku Szkolnego i 2 Ośrodka Szkolenia Lotniczego oraz innych jednostek stacjonujących w przeszłości na lotnisku Radom-Sadków. 42 Baza Lotnictwa Szkolnego kontynuuje zadania dotychczasowych jednostek, szkolenie lotnicze podchorążych WSOSP i łączy tradycje szkolenia wszystkich jednostek lotniczych stacjonujących dotychczas na radomskim lotnisku.

    Łowicz – miasto, gmina miejska w województwie łódzkim, w powiecie łowickim (siedziba władz powiatu) nad rzeką Bzurą, na północnym skraju Równiny Łowicko-Błońskiej. Był miastem duchownym.Narcyz Figietti herbu Zaremba (ur. 1820 w Klwatce Królewskiej – zm. 1891 w Wojnarowej) – major w powstaniu styczniowym, uczestnik powstania węgierskiego 1848.

    Spis treści

  • 1 Wojska lądowe
  • 1.1 I Rzeczpospolita
  • 1.2 Zabór austriacki 1795–1809
  • 1.3 Księstwo Warszawskie 1809–1813
  • 1.4 Królestwo Polskie 1815–1915
  • 1.4.1 Jednostki w latach 1815–1831
  • 1.4.2 Virtuti Militari dla żołnierzy radomskiego 5 ppl
  • 1.4.3 Jednostki w latach 1831–1863
  • 1.4.4 Powstanie styczniowe
  • 1.4.5 Wojsko w latach 1864–1914
  • 1.5 Okupacja austriacka 1915–1918
  • 1.6 II Rzeczpospolita
  • 1.6.1 Jednostki w latach 1918–1939
  • 1.7 II wojna światowa
  • 1.7.1 Siły niemieckie
  • 1.7.2 Podziemie zbrojne
  • 1.8 Lata powojenne
  • 1.8.1 Jednostki regularne do 1949
  • 1.8.2 Jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego
  • 1.9 Ciekawostki
  • 1.9.1 Radomski Pododdział Konny
  • 1.9.2 Grupa Rekonstrukcji Historycznej im. 72 Pułku Piechoty
  • 2 Siły powietrzne
  • 2.1 II Rzeczpospolita
  • 2.2 II wojna światowa
  • 2.3 Polska Ludowa
  • 2.4 III Rzeczpospolita
  • 2.5 Jednostki lotnicze
  • 2.6 Ośrodki szkoleniowe
  • 2.7 Zespół Akrobacyjny „Orlik”
  • 2.8 Ciekawostki
  • 2.8.1 Orkiestra Garnizonowa Sił Powietrznych
  • 2.8.2 Przedszkole wojskowe
  • 3 Wybrani dowódcy radomskiego garnizonu
  • 4 Sądownictwo wojskowe
  • 5 Wojskowa Komenda Uzupełnień
  • 6 Żandarmeria Wojskowa
  • 7 Zobacz też
  • 8 Przypisy
  • 9 Bibliografia
  • 10 Linki zewnętrzne
  • Wojska lądowe[ | edytuj kod]

    I Rzeczpospolita[ | edytuj kod]

    Karol X Gustaw, głównodowodzący wojskami szwedzkimi, parokrotnie przebywający w Radomiu

    Początki garnizonu w Radomiu najczęściej datuje się na początek XIX wieku, jednak już w wiekach wcześniejszych mieściły się tu oddziały wojskowe. Miasto otoczone było fosą i murami, zaś jego centralnym budynkiem obronnym był Zamek Królewski. Sprawami wojskowymi na terenie kasztelanii radomskiej zajmowali się wojscy więksi radomscy jako zastępcy kasztelanów radomskich ds. obronności, a także wojscy mniejsi radomscy.

    Ulica Jacka Malczewskiego – ulica Radomia, niegdyś trakt tranzytowy, występujący w starych dokumentach pod nazwą warszawskiego przedmieścia. U zbiegu traktu z placem przedbramnym (obecnie plac Kazimierza Wielkiego) w XVII wieku wzniesiono kościół św. Trójcy i klasztor Benedyktynek.Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

    Późną wiosną 1607 przez Radom przeszły wojska koronne, przygotowujące się do walki przeciwko zbuntowanej przeciw królowi Zygmuntowi III szlachcie, kierowanej przez wojewodę krakowskiego Mikołaja Zebrzydowskiego. Od 1613 konferował w Radomiu Trybunał Skarbowy Koronny regulujący należności płatnicze wobec wojska.

    Podczas potopu szwedzkiego w Radomiu parokrotnie przebywał dowodzący wojskami szwedzkimi król Karol X Gustaw, m.in. 3 listopada 1655. W grudniu tegoż roku przez powiat radomski przetoczył się 6-tysięczny oddział gen. Roberta Douglasa.

    Plac Konstytucji 3 Maja – plac w Radomiu, założony w drugiej połowie XIXw. na planie kwadratu, przy zbiegu dzisiejszych ulic: Żeromskiego i Piłsudskiego. Początkowo nosił nazwę Placu Soborowego. Podczas okupacji hitlerowcy zmienili jego nazwę na Adolf Hitler Platz.Józef Dowbor-Muśnicki (ur. 25 października 1867 w Garbowie koło Sandomierza, zm. 26 października 1937 w Batorowie koło Poznania) – generał lejtnant Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego, naczelny dowódca Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim.

    W lutym 1656 przez okolice Radomia przeszła 11-tysięczna armia pod dowództwem króla Karola Gustawa. Szwedzi przeszli wówczas przez Gózd, Kazanów i Janowiec w kierunku Lwowa. Przeciwko nim pod Zakrzewem koło Radomia wystąpili chłopi przy wsparciu szlachty i chorągwi kasztelana sandomierskiego Stanisława Witowskiego.

    W Radomiu została ulokowana szwedzka załoga wojskowa (regiment dragonów) pod dowództwem gen. Rittera. Stacjonująca tu wcześniej polska załoga pod dowództwem starosty radomskiego Mikołaja Podlodowskiego ruszyła na pomoc oblężonej Warszawie. W kwietniu 1656 szwedzkie załogi Radomia i Janowca dołączyły do oddziału margrabiego Fryderyka Badeńskiego.

    Stefan Czarniecki herbu Łodzia (ur. ok. 1599 w Czarncy, zm. 16 lutego 1665 w Sokołówce) – polski dowódca wojskowy, oboźny wielki koronny i kasztelan kijowski od 1652, starosta kowelski od 1655, regimentarz od 1656, wojewoda ruski od 1657, starosta tykociński od 1659, wojewoda kijowski od 1664, hetman polny koronny w 1665. Właściciel dóbr tykocińskich nadanych mu za zasługi na rzecz ojczyzny. Najbardziej znany z prowadzenia wojny partyzanckiej przeciw wojskom Karola X Gustawa w czasie potopu szwedzkiego, choć miał też poważny wkład w walkach podczas powstania Chmielnickiego i w trakcie wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667.III Grupa lotnicza - jednostka polskiego lotnictwa wojskowego utworzona na początku 1919 roku z Lwowskiej Grupy Lotniczej, w kwietniu 1920 roku przeorganizowana w III Dywizjon Lotniczy.

    Wojska szwedzkie przebywały jeszcze w Radomiu 31 lipca oraz 5 lub 6 sierpnia 1656, goszcząc w mieście przez tydzień. Zostali wyparci przez powracające z Jasnej Góry oddziały Tomasza Zamojskiego i Piotra Czarnieckiego, choć tuż przed tym zdążyli wywołać znaczącej skali pożar miasta.

    21 sierpnia 1656 pod Radomiem król Jan Kazimierz i dowódcy polscy, m.in. Stefan Czarniecki, wydali uniwersał wzywający chłopów do walki przeciw Szwedom.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Armia Ludowa (AL) – komunistyczna konspiracyjna organizacja zbrojna Polskiej Partii Robotniczej (PPR) w okupowanej przez III Rzeszę Polsce, utworzona na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej z 1 stycznia 1944, która była formalnym zwierzchnikiem, ale faktycznie była nim Polska Partia Robotnicza. Pierwszym Naczelnym Dowódcą AL został mianowany Michał Żymierski, ps. „Rola”.

    W styczniu 1657 rozpoczął się najazd księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego na tereny Rzeczypospolitej. Kilkudziesięciotysięczna armia Siedmiogrodzian, Wołochów i Kozaków grasowała w Sandomierskiem, być może w samym Radomiu.

    W 1701, w dobie III wojny północnej, Radom został okresowo zabezpieczony szwedzką załogą, wydzieloną z oddziałów gen. Carla Gustafa Rehnskiölda.

    W czasie insurekcji kościuszkowskiej w 1794 przez Radom przeszły oddziały pod dowództwem Tadeusza Kościuszki, rozbijając obóz w pobliskiej wsi Kozłów. W mieście został sformowany niewielki oddział pod dowództwem Dąbka vel Dobka, rozbity wkrótce pod wsią Lipowe Pole koło Opatowa przez Rosjan pod dowództwem gen. Denisowa.

    2 Brygada Strzelców Imperium Rosyjskiego – jedna z rosyjskich brygad strzeleckich okresu Imperium Rosyjskiego. Jej sztab mieścił się w Radomiu.947 Pułk Grenadierów (niem. Grenadier-Regiment 948, GR 948) - jeden z niemieckich pułków grenadierów okresu III Rzeszy. Został sformowany 1 grudnia 1943 na poligonie Radom na potrzeby 359 Dywizji Piechoty.

    Zabór austriacki 1795–1809[ | edytuj kod]

    Gen. Michał Sokolnicki, dowódca radomskiego okręgu wojskowego w latach 1810–1811

    Po III rozbiorze Polski w 1795 Radom znalazł się w zaborze austriackim. Nowe władze utworzyły w Radomiu siedzibę tzw. cyrkułu oraz stałego garnizonu wojskowego, ale w mieście otoczonym murami nie było koszar, więc ujęto dla potrzeb wojska liczne obiekty parafialne i zakonne poza murami.

    Antoni Witold Alexandrowicz (ur. 25 października 1906, zm. 14 lutego 1943 nad Lake District) – major pilot Wojska Polskiego, major (ang. Squadron Leader) Królewskich Sił Powietrznych.Bitwa pod Małogoszczem – jedna z największych bitew powstania styczniowego, miała miejsce 24 lutego 1863 roku. Generał Marian Langiewicz, będący dowódcą województwa sandomierskiego, przeprowadził w Górach Świętokrzyskich udaną koncentrację sił mających iść na Warszawę. W klasztorze w Wąchocku zgromadził 1400 ludzi, formując z nich oddziały jazdy, piechoty i służb. Założył tam kancelarię sztabową, ambulans, drukarnię i fabryczkę broni.

    W latach 1803–1805 stacjonował tu 4 Pułk Huzarów Cesarstwa Austriackiego (dowódcy: 1801–1804 Franz Graf Kinsky, 1804–1808: Johann Freiherr von Mohr).

    Księstwo Warszawskie 1809–1813[ | edytuj kod]

    Wyzwolenie spod zaboru austriackiego nastąpiło 30 czerwca 1809. W lipcu 1809 w Radomiu głównodowodzący polską armią ks. Józef Poniatowski spotkał się z gen. Janem Henrykiem Dąbrowskim i innymi członkami korpusu oficerskiego. W mieście uroczyście witano 2 Pułk Jazdy ppłk M. Fredro, który miał zadanie zaprowadzić urząd departamentu Księstwa Warszawskiego.

    MiG-15 (ros. МиГ-15) - radziecki samolot myśliwski, skonstruowany w końcu lat czterdziestych. Ten typ maszyn brał udział w wojnie koreańskiej. Oznaczenie NATO: „Fagot”.Lotnicza Akademia Wojskowa (LAW; Szkoła Orląt) – polska uczelnia wojskowa z siedzibą w Dęblinie, wchodząca w skład Sił Powietrznych i kształcąca żołnierzy zawodowych oraz kandydatów na żołnierzy zawodowych dla potrzeb polskich Sił Zbrojnych oraz personel lotniczy dla służb cywilnych.

    W marcu 1810 wprowadzono podział Księstwa na 4 okręgi wojskowe obejmujące po 2 lub 3 departamenty z siedzibami w Warszawie, Poznaniu, Lublinie i Radomiu. Na czele okręgu radomskiego stanął gen. Michał Sokolnicki. Jego władza wybiegała znacznie poza funkcje administracyjne. Należały bowiem do nich sprawy szkoleniowe, wywiadowcze i organizacyjne. Sokolnicki dowodził okręgiem do 1811. Do Radomskiego Okręgu Wojskowego Nr 4 prydzielony został 15 Pułk Piechoty (w maju 1811 wszedł w skład I brygady z 16 Dywizji Piechoty gen. Józefa Zajączka).

    Armia Cesarstwa Niemieckiego (niem. Deutsche Armee (Kaiserreich), Kaiserliche Armee) – oficjalne określenie sił zbrojnych Cesarstwa Niemieckiego, pod rozkazami cesarza. Składała się z czterech kontyngentów: pruskiego, obejmującego także mniejsze kraje Rzeszy, bawarskiego, saskiego i wirtemberskiego. Formalnie, mimo przejścia pod dowództwo pruskie, królowie tych trzech krajów zachowali pewną kontrolę nad wojskiem. Dotyczyło to zwłaszcza Bawarii. Żołnierze składali przysięgę na wierność cesarzowi, ale bawarskich wojskowych ta przysięga obowiązywała jedynie w czasie wojny, gdyż w czasie pokoju zwierzchnictwo nad armią bawarską sprawował król bawarski. Ponadto, wojska bawarskie różniły się nieco umundurowaniem i istniały wyodrębnione korpusy bawarskie.Zespół klasztorny bernardynów w Radomiu – późnogotycki zespół sakralny zlokalizowany przy dawnym przedmieściu lubelskim (dzisiejsza ulica Żeromskiego) w bezpośrednim sąsiedztwie Miasta Kazimierzowskiego.

    Z departamentu radomskiego rekrutowano również żołnierzy do formacji krakusów.

    Klasztor i kościół oo. bernardynów, dawniej lazaret wojskowy

    Odwach wojskowy znajdował się w budynku obecnego Ratusza w Radomiu, stajnie wojskowe mieściły się we wsi Zamłynie (obecnie integralna część miasta), natomiast magazyn wojskowy został ulokowany przy Placu Targowym (obecnie Plac Stare Miasto). Przez co najmniej kilka lat w mieście funkcjonował lazaret wojskowy, na potrzeby którego wykorzystywano obiekty klasztoru ojców bernardynów.

    5 Pułk Strzelców Imperium Rosyjskiego (ros. 5-й стрелковый полк) – pułk piechoty okresu Imperium Rosyjskiego, sformowany 25 lutego 1834.6 Armia (6 A) - związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej rozkazem Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920.

    Królestwo Polskie 1815–1915[ | edytuj kod]

    Gen. Cyprian Kreutz wkroczył do Radomia w lutym 1831
    Namiestnik Królestwa Polskiego Iwan Paskiewicz, po upadku powstania w 1831 r. pełnił osobiste rządy w Radomiu

    Klęska Napoleona spowodowała wkroczenie do miasta wojsk rosyjskich na początku 1813. Dwa lata później utworzono Królestwo Polskie, lojalne wobec cara. Na czele Wojska Polskiego stanął wówczas brat cara – wielki Książę Konstanty Mikołajewicz Romanow.

    Pomorski Okręg Wojskowy (POW) – dawny terenowy organ wykonawczy Ministra Obrony Narodowej w sprawach operacyjno-obronnych i rządowej administracji niezespolonej (art. 14 Ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Siedziby dowództwa Okręgu: Toruń (1945), Bydgoszcz, Gdańsk, Koszalin, Bydgoszcz – od 1947 do 2007 ul. gen. J. Dwernickiego 1, od 2007 do 28 grudnia 2011 ul. Szubińska 105.65 Pułk Strzelców Krajowych (niem. Landesschützen-Regiment 65, LSR 65) - jeden z niemieckich pułków strzelców krajowych okresu III Rzeszy.

    30 listopada 1830 do Radomia nadeszła wiadomość o wybuchu powstania w Warszawie wywołanego przez spiskowców ze szkoły podchorążych, ale gen. Antoni Giełgud zwlekał z wyruszeniem na pomoc powstańcom, czekając na rozkazy wielkiego Księcia Konstantego. Dopiero pod groźbą pistoletów cywilnych spiskowców wydał rozkaz wymarszu wojsk do Warszawy. Spiskowców poparła bateria artylerii kpt. Franciszka Łapińskiego oraz przybyły z Warszawy adiutant gen. Jana Krukowieckiego – kpt. Łoś.

    Żandarmeria Wojskowa (ŻW) – wyodrębniona i wyspecjalizowana służba Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, której działalność polega na zapewnieniu przestrzegania dyscypliny wojskowej oraz ochranianie porządku publicznego i zapobieganie popełnianiu przestępstw na terenach jednostek wojskowych oraz w miejscach publicznych. ŻW pełni rolę policji wojskowej.Włodzimierz Fryderyk Konieczny (ur. 26 lutego 1886 w Jarosławiu, zm. 5 lipca 1916 podczas bitwy o Polską Górę na Wołyniu) – polski rzeźbiarz, grafik i poeta.

    Na pomoc stolicy wymaszerowały z miasta wszystkie oddziały wojskowe wraz z artylerią. Przywódcy powstania listopadowego sądzili, iż Radom stanie się zapleczem dostarczającym rekruta. Zakładano tu więc magazyny aprowizacyjne, składy mundurowe, a w kuźniach Suchedniowa, Sansonowa i Kozienic kuto kosy, piki i lance. Później uruchomiono produkcję karabinów i amunicji.

    III wojna północna (wielka wojna północna) toczyła się w latach 1700-1721 pomiędzy Królestwem Danii i Norwegii, Rosją, Saksonią, Prusami i Hanowerem (od 1715) z jednej strony a Szwecją z drugiej. Rzeczpospolita Obojga Narodów formalnie pozostawała neutralna aż do 1704 roku, ale faktycznie znaczna część walk toczyła się na jej terytorium i jej kosztem już od 1700 roku. Zakończyła się podpisaniem pokoju w Nystad, w wyniku którego wzrosło znaczenie Rosji, a Szwecja utraciła status europejskiego mocarstwa.Walenty Andrychiewicz można też znaleźć pisownię Walenty Andrychewicz (1787-1849) – polski wojskowy ormiańskiego pochodzenia, generał powstania listopadowego.

    Po wymarszu wojsk w mieście zorganizowano „Straż bezpieczeństwa”, uzbrojoną w piki i kosy, pod dowództwem Jacka Kochanowskiego, oraz I radomski batalion gwardii ruchomej mjr. Antoniego Koryckiego, jak również 3 i 4 batalion 5 Pułku Piechoty Liniowej, a po ich odejściu na linię frontu, ppłk Paweł Muchowski sformował nowy Pułk Piechoty Liniowej Nr 11, zaś płk Piotr Łagowski utworzył szwadron jazdy sandomierskiej, a Gustaw Małachowski – oddział strzelców celnych. W mieście zorganizowano szpital wojskowy, dla którego opatrunki i bandaże sporządzały mieszkanki miasta. Działania te zostały nagle przerwane w nocy z 16 na 17 lutego 1831 przez rosyjski korpus gen. Cypriana Kreutza (liczący 3500 żołnierzy), który w sile 16 szwadronów jady, 8 sotni kozackich i 16 dział zajął Lublin, Puławy i wkroczył do Radomia. Nie mogły mu się przeciwstawić ani słabo uzbrojona gwardia narodowa, ani formowane dopiero oddziały regularnej armii.

    Sądownictwo wojskowe – jeden z rodzajów sądownictwa szczególnego, czyli sądów wyłączonych z sądownictwa powszechnego ze względu na szczególne kategorie podmiotowe (sprawcy) lub przedmiotowe (określone sprawy).Rząd Narodowy – rząd polski powołany uchwałą Sejmu Królestwa Polskiego 29 stycznia 1831. Formalnie sprawował najwyższą władzę wykonawczą w Królestwie Polskim podczas powstania listopadowego.

    Wkrótce Rosjanie zostali pobici pod Nową Wsią i wyparci za Wisłę przez gen. Józefa Dwernickiego, co umożliwiło w Radomiu kontynuowanie prac na rzecz walczących oddziałów polskich przez następne pół roku.

    gen. Józef Dwernicki, wyparł oddziały rosyjskie z Radomskiego za Wisłę

    Sytuacja zmieniła się kilka miesięcy później. W sierpniu 1831 Rosjanie ponownie sforsowali Wisłę, a już we wrześniu 1831 w stronę Warszawy od północy maszerował rosyjski korpus feldmarszałka Iwana Paskiewicza.

    W rejon Radomia wkroczył gen. Teodor Rüdiger na czele 12 000 żołnierzy i ostatecznie zajął Radom. Po upadku powstania listopadowego władzę nad miastem przejął namiestnik Królestwa Polskiego feldmarszałek Iwan Paskiewicz.

    Kielce (łac. Civitas Kielcensis, lit. Kielcai, łot. Kelce, ros. Ке́льце) – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy,naukowy,turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Pod koniec 2011 roku miasto liczyło 201 815 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się pięć rezerwatów przyrody, w tym cztery geologiczne.2 Strzelecki Dywizjon Artylerii (ros. 2-го стрелковый артиллерийский дивизион) – pododdział artylerii okresu Imperium Rosyjskiego. Dyslokacja w 1914: Radom (Радом).

    Radomskie nie było głównym teatrem działań zbrojnych powstania listopadowego, mimo to i tutaj toczyły się walki. Należy też pamiętać, że cały region odgrywał znaczną rolę jako baza zaopatrzenia dla walczących armii, a werbowani tu rekruci walczyli we wszystkich ważniejszych bitwach powstania.

    Radomski ratusz. W I poł. XIX w. odwach wojskowy

    Jednostki w latach 1815–1831[ | edytuj kod]

    Od 1819 do 1820 w Radomiu stacjonował 3 Pułk Piechoty Liniowej 1 Brygady Piechoty 2 DP pod dowództwem płk Walentego Andrychiewicza, który dowodził jednostką także po jej wycofaniu na tereny Lubelszczyzny w 1820. 3 ppl został utworzony w 1815, a jego pierwszym dowódcą był Kazimierz Tański, który kierował jednostką przez pierwsze trzy lata. W 1818 dowództwo nad pułkiem przejął Walenty Andrychiewicz. Z dniem 12 października 1827, kiedy urodził się Konstanty Mikołajewicz Romanow, decyzją Cara Mikołaja I 3ppl został przemianowany na „Pułk Piechoty Liniowej Jego Cesarzewiczowskiej Mości Wielkiego Księcia Rosji Konstantego nr 3”. Należał on do 1 brygady piechoty, wchodzącej w skład 2 Dywizji Piechoty gen. Izydora Krasińskiego i składał się z trzech batalionów. W I batalionie służył m.in. Józef Święcicki.

    Pińsk (biał. Пінск, Pinsk, ros. Пинск, Pinsk) – miasto i port na Białorusi, na Polesiu, nad rzeka Piną, u jej ujścia do Prypeci, w odległości 29 km od kanału Dniepr-Bug. Miasto położone jest administracyjnie w obwodzie brzeskim, do 1939 w województwie poleskim (1921 stolica), węzeł drogowy; stolica diecezji pińskiej (1925), seminarium duchowne (1925, 2001); 130 600 mieszkańców (2010).Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie, niem. Herzogtum Warschau) – istniejące w latach 1807–1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji państwo, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym Księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

    Jednostki w 1830 (przed wybuchem powstania):

  • 1 Brygada Piechoty początkowo pod dowództwem gen. Stanisława Potockiego, a od 1818 kierowana przez gen. bryg. Antoniego Giełguda. Brygada wchodziła w skład 1 Dywizji Piechoty dowodzonej kolejno przez gen. dyw. Józefa Chłopickiego, gen. dyw. Stanisława Potockiego, a następnie gen. dyw. hrabiego Jana Krukowieckiego.
  • 5 Pułk Piechoty Liniowej 1 Brygady Piechoty 1 DP pod dowództwem ppłk Walentego Zawadzkiego, a później ppłk Pawła Jutrzenki (m.in. w bitwie pod Grochowem). 5 Pułk Piechoty Liniowej należał do 1 brygady piechoty, a wielu żołnierzy tej jednostki zostało później odznaczonych Orderem Virtuti Militari. 5 Pułk składał się z trzech batalionów.
  • 2 kompania lekkiej artylerii pieszej w składzie 12 dział, dowodzona przez kpt. Franciszka Łapińskiego, później ppor. Pawła Rylskiego. Ppor. Paweł Rylski został w dniu 8 marca 1831 odznaczony Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari.
  • Nowe jednostki od 1830 (po wybuchu powstania):

    Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) – specjalna formacja wojskowa podporządkowana ministrowi bezpieczeństwa publicznego (1945–1954) a następnie ministrowi spraw wewnętrznych, powołana uchwałą Krajowej Rady Narodowej z dnia 25 maja 1945 roku.Antoni Giełgud herbu własnego (ur. 1792, zm. 13 lipca 1831 koło wsi Schnaugsten/Šnaukštai koło Kłajpedy) – generał polski, generał brygady Królestwa Kongresowego, brał udział w kampanii 1812 oraz w Powstaniu listopadowym.
  • Straż bezpieczeństwa pod dowództwem Jacka Kochanowskiego
  • I radomski batalion gwardii ruchomej majora Antoniego Koryckiego
  • 3 i 4 batalion 5 Pułku Piechoty Liniowej – zostały dołączone do 5 PPL ppłk. Pawła Jutrzenki
  • Pułk Piechoty Liniowej Nr 11 pod dowództwem ppłk Pawła Muchowskiego, który w czasie powstania listopadowego od 28 września do 5 października 1831 po awansowaniu do stopnia generała brygady dowodził 1 Dywizją Piechoty.
  • Szwadron jazdy sandomierskiej pułkownika Piotra Łagowskiego
  • Oddział strzelców celnych Gustawa Małachowskiego, ówcześnie ministra spraw zagranicznych Rządu Narodowego w czasie powstania listopadowego.
  • Gen. Stanisław Potocki, dowódca 1 BP do 1818 sprzed wybuchu powstania

    Straż Graniczna (SG) – jednolita, umundurowana, w pełni zawodowa formacja typu policyjnego. Została powołana do życia ustawą z dnia 12 października 1990, jej funkcjonowanie rozpoczęło się 16 maja 1991 wraz z rozformowaniem Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP). Wykonuje zadania związane z ochroną granicy państwowej i kontrolą ruchu granicznego. Nadzór nad formacją sprawuje Minister Spraw Wewnętrznych. Komendant Główny Straży Granicznej jest centralnym organem administracji rządowej w sprawach ochrony granicy państwowej.Garnizon Szczecin – jeden z większych garnizonów w Polsce obejmujący swoim zasięgiem miasto Szczecin i gminy ościenne.
  • Gen. Jan Krukowiecki, dowódca 1 DP do 28 lutego 1831

  • Gen. Maciej Rybiński, dowódca 1 DP od 28 lutego do 10 września 1831

  • Virtuti Militari dla żołnierzy radomskiego 5 ppl[ | edytuj kod]

    Po wybuchu powstania listopadowego wznowiono nadawanie orderu, który otrzymał uchwałą Sejmu z 19 lutego 1831 nazwę Order Virtuti Militari. Pierwsze nadanie orderu nastąpiło 3 marca 1831, a ostatnie najprawdopodobniej w październiku 1831, bo ostatni naczelny dowódca powstania listopadowego gen. dyw. Maciej Rybiński nadawał ordery na emigracji już po upadku powstania. Po klęsce powstania car Rosji Mikołaj I zniósł order, ustanawiając 31 grudnia 1831 Polski Znak Honorowy, którego odznaka była kopią Orderu Virtuti Militari, lecz nie było to odznaczenie w rozumieniu orderu wojennego, a już na pewno nie polskie.

    Powiat białobrzeski - powiat w Polsce (południowo-zachodniej części województwa mazowieckiego), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Białobrzegi.Brześć, dawniej Brześć Litewski, Brześć nad Bugiem, (biał. Брэст, Берасьце, Brest, Bieraście; ros. Брест, Берестье, Briest, Bieriestje; jid. בּריסק, hebr. ברסט ליטובסק; ukr. Берестя, Berestia) – miasto na Białorusi, u ujścia Muchawca do Bugu, siedziba administracyjna obwodu brzeskiego i rejonu brzeskiego. Ośrodek przemysłowy, węzeł kolejowy i drogowy na granicy z Polską, port rzeczny, port lotniczy; uniwersytet (1995), politechnika (1989); ośrodek kultury polskiej na Białorusi, polski konsulat generalny; 310,8 tys. mieszk. (1 stycznia 2010).

    Wielu żołnierzy radomskiego 5 Pułku Piechoty Liniowej zostało później odznaczonych Orderem „Virtuti Militari”.

    Jednostki w latach 1831–1863[ | edytuj kod]

    Od 1863 naczelnikami wojennymi radomskiego okręgu wojskowego byli kolejno: gubernator cywilny hrabia Leoncjusz Opperman, gen. lejtn. Aleksandr Kleonakowicz Uszakow i gen. lejtn. Walery Bellegarde.

    Na czele sztabu radomskiego okręgu wojskowego stał płk Włodzimierz Dobrowolski, Polak na służbie carskiej, który dowodził oddziałami rosyjskimi w bitwie pod Małogoszczem. Okręg wojenny radomski z rozkazu głównodowodzącego został 14 października 1861 podzielony na mniejsze jednostki, oddziały wojenne, najczęściej pokrywające się z obszarami powiatów. Były to oddział kielecki pod dowództwem płk Ksawerego Czengiery (dowódcy pułku smoleńskiego), oddział opatowski pułkownika Ładana i oddział sandomierski majora Golubowa.

    Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

    W Radomiu stacjonowała również licząca 1200 żołnierzy rosyjska 7 Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. Aleksandra Uszakowa, który od 27 września 1861 pełnił funkcję naczelnika wojennego radomskiego okręgu wojskowego. Tuż po wybuchu powstania wiele oddziałów 7 DP opuściło Radom i udało się m.in. w rejon Kielc.

    Z sześciu wchodzących w skład Mohylewskiego Pułku Piechoty rot od 17 kwietnia 1863 stacjonowały w Radomiu dwie, pozostałe zaś poza miastem. Za koszarami tej jednostki zlokalizowanymi przy drodze prowadzącej w kierunku Warszawy znajdowało się jedno z dwóch miejsc straceń, w którym rozstrzelano 29 uczestników powstania styczniowego w tym pułkownika Zygmunta Chmieleńskiego. Drugie miejsce straceń zlokalizowano na rynku radomskim.

    Garnizon – jednostka administracji terytorialnej w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Od 1 czerwca 2012 w Polsce funkcjonują 104 garnizony. II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    W pobliskiej Jedlni stacjonowała podległa garnizonowi radomskiemu 4 rota 2 Pułku Saperów dowodzona przez kpt. Witkowskiego. Na jednostkę tę w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 spiskowcy radomscy pod dowództwem Narcyza Figiettiego przeprowadzili udany atak (opisany powyżej).

    Gen. Marian Langiewicz, jego oddziały walczyły przeciw rosyjskiej 7 DP z Radomia
    Dionizy Czachowski, jego ciało wystawiono na widok publiczny w radomskich koszarach
    Bitwa pod Małogoszczemwojskami rosyjskimi dowodził szef sztabu radomskiego okręgu wojskowego płk W. Dobrowolski

    Po drugiej stronie Radomia w Szydłowcu stacjonowały dowodzone przez majora Rydygiera (w źródłach również w pisowni: Rüdiger) dwie roty pułku piechoty w składzie 400 żołnierzy. W nocy 23 stycznia 1863 jednostka ta została zaatakowana przez zgrupowania kpt. Augusta Jasińskiego i płk. Mariana Langiewicza. Atak mimo dość chaotycznego przebiegu i przedwczesnej dekonspiracji zakończył się wyparciem Rosjan z miasta. Na skutek rozprężenia jakie zapanowało wśród powstańców po połowicznym zwycięstwie i braku zainteresowania poczynaniami wroga nad ranem nastąpił udany kontratak sił rosyjskich, w wyniku czego powstańcy pod wodzą Langiewicza musieli wycofać się z miasta w kierunku Wąchocka. Rosjanie po powrocie zabili 36 i wzięli do niewoli przeszło 70 mieszczan, oraz księdza proboszcza Aleksandra Malanowicza.

    Jan Stefan Krukowiecki herbu Pomian (ur. 15 grudnia 1772 we Lwowie, zm. 17 kwietnia 1850 w Popniu) – polski generał, uczestnik wojen napoleońskich i powstania listopadowego, hrabia.Mikołaj I Pawłowicz (ros. Николай I Павлович) (ur. 6 lipca 1796 w Carskim Siole, zm. 2 marca 1855 w Sankt Petersburgu) – cesarz Rosji od 1 grudnia 1825 (koronowany na cesarza 3 września 1826 roku), król Polski od 1825 (koronowany na króla Polski 24 maja 1829 roku, zdetronizowany przez polski Sejm 25 stycznia 1831), brat Aleksandra I (1777-1825), trzeci syn Pawła I (1754-1801), z dynastii Romanowów.

    Powstanie styczniowe[ | edytuj kod]

    Dużo większą rolę niż w powstaniu listopadowym odegrał Radom w kolejnym zrywie narodowym jakim było powstanie styczniowe.

    W początkach stycznia 1863 do Radomia jako stolicy guberni przybył potajemnie gen. Marian Langiewicz. Zorientował się szybko, że 1200-osobowy garnizon rosyjski stacjonujący w mieście jest zbyt silny dla słabo uzbrojonych i wyszkolonych konspirantów. Mimo to stanął na czele oddziałów powstańczych.

    Gdy w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 wybuchło powstanie, spiskowcy z Radomia i okolic zdecydowali się zaatakować dwa mniejsze garnizony. Już pierwszego dnia powstania 140 ludzi zebranych w Siczkach przez Narcyza Figietti rozbiło 4 kompanie 2 Pułku Saperów stacjonującą w Jedlni i zdobyło przy tym 40 karabinów. Napad powiódł się powstańcom: zabili 9 ludzi, zranili 11, w tym dowodzącego kapitana Witkowskiego, połowę rozbroili a reszta pod dowództwem podoficera zdołała umknąć. Był to jeden z największych sukcesów powstańczych odniesionych podczas styczniowej nocy w skali całego kraju.

    Konstanty Mikołajewicz Romanow (ros. Константин Николаевич Романов – Konstantin Nikołajewicz Romanow) (ur. 9 września/21 września 1827 w Petersburgu, zm. 13 stycznia/25 stycznia 1892 w Pawłowsku) – wielki książę Rosji, generał i namiestnik Królestwa Polskiego, admirał floty.Bitwa pod Warką miała miejsce 7 kwietnia 1656 roku. Rozegrała się na terenie ograniczonym od wschodu i północy lasem, od zachodu strumykiem w niewielkim jarze, od południa wsią Piaseczno (wieś oddalona o ok. 4 km na północ od Warki). Była pierwszą zwycięską bitwą odniesioną w polu w czasie potopu szwedzkiego.

    Po dokonaniu napadów wszystkie oddziały sandomierskie pomaszerowały w kierunku Wąchocka, gdzie Marian Langiewicz oznaczył punkt zborny dla sił zbrojnych województwa. Jego wojska stale zasilane były ochotnikami, m.in. uczniami radomskiego gimnazjum.

    Powstańcy ponosili jednak na ogół porażki, m.in. w bitwie pod Szydłowcem.

    W dniach 1–4 lutego 1863 interwencja rosyjska pod dowództwem gen. Uszakowa, dowódcy radomskiej dywizji, walczyła pod Wąchockiem z wojskami powstańczymi gen. Mariana Langiewicza. Po ciężkich walkach część oddziałów polskich została rozbita, a część wycofała się w Góry Świętokrzyskie. 24 lutego 1863 szef radomskiego okręgu wojskowego płk Włodzimierz Dobrowolski dowodził w wygranej przez oddziały rosyjskie bitwie pod Małogoszczem.

    947 Pułk Grenadierów (niem. Grenadier-Regiment 947, GR 947) - jeden z niemieckich pułków grenadierów okresu III Rzeszy. Został sformowany 1 grudnia 1943 na poligonie Radom na potrzeby 359 Dywizji Piechoty.14 Korpus Armijny Rosyjskiej Armii Carskiej – (14 армейский корпус, w skrócie: 14 АК) jeden z rosyjskich korpusów armijnych okresu Imperium Rosyjskiego. Jego siedziba mieściła się w Lublinie.

    17 kwietnia 1863 naczelnik wojenny Rosji gen. Uszakow wraz z dwiema rotami (kompaniami) Mohylewskiego Pułku Piechoty zajął budynek Resursy Obywatelskiej w Radomiu. Powstanie upadło ostatecznie jesienią 1864.

    8 lipca 1863 naczelnik wojenny oddziału radomskiego nakazał zająć gmach klasztou OO. Bernardynów na potrzeby więzienia dla powstańców. W związku z tym, 24 lipca 1863 wykwaterowani zostali stacjonujący tam dotąd dragoni.

    Na początku listopada 1863 w radomskich koszarach wystawiono na widok publiczny ciało płk. Dionizego Czachowskiego, zabitego przez Rosjan pod Wierzchowiskami.

    Karol Rybasiewicz, ps. Wilczyński (ur. 17 września lub 5 października 1891 w Warszawie, zm. 6 lipca 1916 pod Kostiuchnówką) – działacz niepodległościowy, oficer Legionów Polskich, dziennikarz, komendant Polskich Drużyn Strzeleckich, członek komendy Polskiej Organizacji Wojskowej.4 Armia (4 A) – związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony z dniem 1 kwietnia 1920, w trakcie wojny z bolszewikami na podstawie rozkazu Nr 1940/1 Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920, z oddziałów Frontu Litewsko-Białoruskiego.

    Wojsko w latach 1864–1914[ | edytuj kod]

    Carscy wojskowi piastowali wiele urzędów państwowych w Radomiu. Gubernatorami radomskimi byli m.in. gen. baron Leoncjusz Opperman (1856–1862), gen. Henryk Konstanty Fanshawe (1864–1865), gen. Dmitrij Gawriłowicz Anuczin (1865–1879).

    Od lat 70. XIX wieku w Radomiu stacjonował 26 Mohylewski Pułk Piechoty (ros. 26-й пехотный Могилевский полк), liczący blisko 2700 oficerów i żołnierzy. 24 grudnia 1904 na Placu Soborowym (ob. Plac Konstytucji 3 Maja) zginął dowódca pułku – płk Innocenty Bułatow oraz przywódca manifestacji PPS przeciw mobilizacji w związku z wojną rosyjsko-japońskąWiktor Cymerys-Kwiatkowski.

    Powstanie listopadowe, wojna polsko-rosyjska 1830-1831 – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część ziem zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).Sztab Generalny Wojska Polskiego (SG WP) – instytucja centralna Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, utworzona w 1918.

    W 1907 stan garnizonu wynosił około 4380 ludzi, w tym 3 generałów i 160 oficerów.

    W czerwcu 1914 wybuchła I wojna światowa. W mieście znajdowały się wówczas: dowództwo 2 Brygady Strzelców, 5 Pułk Strzelców i 2 Strzelecki Dywizjon Artylerii – wszystkie w podległości organizacyjnej lubelskiego 14 Korpusu Armijnego. W sierpniu tegoż roku Radom przez kilka dni okupowany był przez armię Cesarstwa Niemieckiego. Potem opanowali go Austriacy.

    Władimir Michajłowicz Dobrowolski (ros. Владимир Михайлович Добровольский) (ur. 1834, zm. 1877) – rosyjski generał-major.Carl Gustaf Rehnskiöld (ur. 6 sierpnia 1651 w Stralsundzie, zm. 29 stycznia 1722 w Läggesta) – szwedzki feldmarszałek walczący w wielkiej wojnie północnej pod Karolem XII.

    W schyłkowym okresie zaboru rosyjskiego w Radomiu urodził się przyszły generał Władysław Bortnowski (1891), a nauki popierali dwaj inni: Józef Dowbor-Muśnicki (do 1881) i Stanisław Grzmot-Skotnicki (matura w 1912).

    Okupacja austriacka 1915–1918[ | edytuj kod]

    Resursa Obywatelska w Radomiu, szpital polowy w czasie I wojny światowej
    Pomnik Czynu Legionów na radomskim Rynku

    W lipcu 1915 Radom został zajęty przez wojska austriackie, co dało możliwość werbowania na terenie miasta i okolic ochotników do tworzonych w Galicji Legionów Polskich. Pierwszy oddział wymaszerował jeszcze w tym samym miesiącu, a kolejne w miesiącach następnych. W Legionach Piłsudskiego nie brakowało ochotników z ziemi radomskiej.

    PZL-104 Wilga – czteromiejscowy samolot wielozadaniowy produkowany w PRL w zakładach PZL-Okęcie oraz na licencji w Indonezji. Używany przez lotnictwo sportowe w następujących krajach: Polska, ZSRR, Niemcy, Austria, Belgia, Bułgaria, Czechy, Słowacja, Egipt, Hiszpania, Jugosławia, Kanada, Kuba, Mongolia, Nowa Zelandia, Rumunia, Szwajcaria, Turcja, USA, Wenezuela, Węgry i Wielka Brytania.Radom – miasto na prawach powiatu w centralno-wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, położone nad rzeką Mleczną.

    Na Placu Soborowym Austriacy zaprezentowali trofea wojenne zdobyte na Rosjanach, głównie działa polowe i sztandary. Na dworzec kolejowy w Radomiu przybywali lekko ranni żołnierze, którzy wymagali rekonwalescencji. Szpital polowy urządzono w budynku Resursy Obywatelskiej przy ul. Jacka Malczewskiego.

    Jeden z oficerów mjr Michał Tadeusz Brzęk-Osiński zaproponował, aby na rynku w miejscu zbudowanej przez zaborców szubienicy postawić pomnik Czynu Legionów i przedstawił ten pomysł Piłsudskiemu. Po odrzuceniu przez Marszałka kolejnych projektów wręczył on Osińskiemu mały posążek legionisty z karabinem u nogi, którego autorem był krakowski rzeźbiarz, oficer I Brygady Legionów Włodzimierz Konieczny. Rzeźba powstała w okopach pod Kostiuchnówką na Wołyniu, gdzie Konieczny wykonał ją uwieczniając postać jednego z żołnierzy. Następnego dnia zarówno autor posążka, jak i pozujący mu żołnierz polegli w bitwie, a figurka trafiła do rąk Piłsudskiego jako prezent imieninowy od legionistów. Obecnie znajdujący się na radomskim rynku pomnik jest powiększoną kopią figurki. Pierwszy egzemplarz pomnika odlano go ze spiżu uzyskanego z czterech austriackich armat z Krakowa i odsłonięto podczas IX Zjazdu Legionów Polskich w 1930. W 1940 pomnik został zburzony przez Niemców, ale w 1998 jego kopia powróciła na rynek w Radomiu.

    Order Virtuti Militari (łac. Męstwu wojskowemu – (cnocie) dzielności żołnierskiej) – najwyższe polskie odznaczenie wojskowe (order), nadawane za wybitne zasługi bojowe. Jest najstarszym orderem wojskowym na świecie, spośród nadawanych do chwili obecnej. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 roku w celu uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej w obronie Konstytucji 3 Maja. Dewiza orderu brzmi: Honor i OjczyznaJunkers Ju 88 – niemiecki dwusilnikowy samolot z okresu II wojny światowej. Był jednym z najbardziej wszechstronnych samolotów tego konfliktu rywalizując w tej kategorii z samolotem de Havilland Mosquito (stąd nazwa ,,niemiecki Mosquito"). Zaprojektowany jako szybki bombowiec był bezkonkurencyjny w atakach z niewielkiej wysokości i płytkiego lotu nurkowego. Mógł też pełnić rolę nocnego myśliwca, bombowca torpedowego i samolotu rozpoznawczego. Prędkością, pułapem, udźwigiem bomb oraz uzbrojeniem pokładowym przewyższał standardowy niemiecki bombowiec taktyczny Heinkel He 111.

    Major Michał Tadeusz Brzęk-Osiński był ostatnim żyjącym żołnierzem I Kompanii Kadrowej, zmarł w 1983 w Radomiu.

    Miasto Radom stanowiło niegdyś Obwód 1 Okręgu Radomskiego POW. Komendantami tego okręgu byli kolejno: Karol Rybasiewicz (1914–1915), Stanisław Hempel „Waligóra” (1915), Ignacy Boerner (1915–?) i Józef Marjański „Marski”, „Roman”, „Wrzos” (1918).

    Członkowie radomskiego POW:

    Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), ONZ oraz NATO.Stanisław Gall, właśc. Stanisław Gała (ur. 21 kwietnia 1865 w Warszawie, zm. 11 września 1942 tamże) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor filozofii, generał dywizji, biskup polowy Wojska Polskiego w latach 1919–1933, biskup pomocniczy warszawski w latach 1918–1919 i 1933–1940, administrator apostolski archidiecezji warszawskiej w latach 1940–1942.
  • Trzy lata po zajęciu miasta przez Austriaków, dnia 2 listopada 1918 garnizon austriackich wojsk okupacyjnych został rozbrojony przez członków Polskiej Organizacji Wojskowej, oraz zwykłych mieszkańców Radomia. Austriaccy żołnierze oddali miasto bez jednego wystrzału.

    Dzień 2 listopada 1918 stał się pierwszym dniem niepodległości miasta.

    60 Lotniczy Pułk Szkolny – jednostka wojskowa stacjonująca w Radomiu od 5 lutego 1958 do 28 grudnia 2000. W jej miejsce powołano 2 Ośrodek Szkolenia Lotniczego.Leoncjusz Karłowicz Opperman – baron, generał major, urzędnik carski, gubernator radomski od 14 maja 1856 do 13 sierpnia 1862 oraz w latach 1877-1880.

    II Rzeczpospolita[ | edytuj kod]

    Radom wśród terenów działań 15 Pułku Ułanów Poznańskich 1919–1920
    Radom wśród terenów działań 24 Pułku Piechoty 1918–1920

    Komisarz rządowy powiatowy Z. Słomiński na mocy rozkazu szefa Sztabu Tadeusza Rozwadowskiego z 1 listopada polecił Józefowi Marjańskiemu objąć komendę nad Wojskiem Polskim w powiecie radomskim. Jednocześnie polecił obsadzić warty przy składach i na rogatkach.

    122 mm haubica wz. 1938 (M-30) – radziecka haubica opracowana w roku 1938, której masowa produkcja ruszyła w 1940. Była jednym z podstawowych dział Armii Czerwonej podczas II wojny światowej. W latach 1940-1955 wyprodukowano ponad 19 tys. egzemplarzy tej broni (z tego 17,5 tys. w latach 1940-1945). Używana była przez wiele lat po wojnie w wielu armiach świata, w tym w Wojsku Polskim, gdzie służy do dziś jako 122 mm ciągniona haubica wz. 1938/1985). Stanowiła również uzbrojenie dział samobieżnych SU-122 i SG-122.Cyprian baron Belzig von Kreutz (ros. Киприан Антонович Крейц ; 10 lipca 1777, Rzeczyca, gubernia mińska – 13 lipca 1850, Bukhof, gubernia kurlandzka) – generał rosyjski, baron (od 1839 graf).

    9 listopada o godz. 12 na Placu 3 Maja nastąpiło zaprzysiężenie Wojska Polskiego Tymczasowemu Rządowi Ludowemu Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego. Na uroczystość w specjalnym rozkazie zapraszali komendant placu kpt. Józef Marjański, adiutant komendy placu Tatarski, komisarz cywilny miasta Aleksy Rżewski oraz starosta Z. Słomiński.

    Wiktor Cymerys-Kwiatkowski (ur. ok. 1886, zm. 25 grudnia 1904 w Radomiu) – działacz niepodległościowy i socjalistyczny. Członek Kół Bojowych Samoobrony Robotniczej, późniejszej Organizacji Bojowej PPS.25 Smoleński Pułk Piechoty Nikołaja Rajewskiego (ros. 25-й пехотный Смоленский генерала Раевского полк) - pułk piechoty okresu Imperium Rosyjskiego, sformowany 25 czerwca 1700 za panowania cara Piotra I Romanowa.

    Tuż po odzyskaniu niepodległości w 1918 w mieście stacjonowały IV (radomski) szwadron 11 Pułku Ułanów Legionowych oraz I batalion 25 Pułku Piechoty.

    W czasie wojny polsko-bolszewickiej przez Radom przejeżdżały liczne transporty kolejowe z oddziałami wojskowymi Wojska Polskiego, tj. np. 15 Pułk Ułanów Poznańskich czy sformowany na ziemi radomskiej z kadr POW – 24 Pułk Piechoty. 20 września 1920 w Radomiu gościł gen. Józef Haller.

    Od 1922 stałe miejsce postoju w Radomiu miał 72 Pułk Piechoty im. Dionizego Czachowskiego. W mieście przebywał delegat Sztabu Generalnego przy Okręgowej Dyrekcji Kolei Państwowych.

    Gubernia radomska (ros. Радомская губерния) – jednostka administracyjna w Królestwie Polskim istniejąca w latach 1844-1917. Powstała w 1844, w wyniku połączenia guberni sandomierskiej oraz guberni kieleckiej.Fabryka Broni „Łucznik” – Radom, do 2000 Zakłady Metalowe „Łucznik” (ZM „Łucznik”) – przedsiębiorstwo z siedzibą w Radomiu, powstałe po podzieleniu i upadku ZM Łucznik. Powstały dwa przedsiębiorstwa: Fabryka Broni Łucznik i przedsiębiorstwo produkujące m.in. maszyny do szycia – ASPA ELECTRO działające pod marką handlową Łucznik. Oznaczenie producenta to 11 w owalu.

    W 1930 w Radomiu odbył się IX Zjazd Legionów Polskich przy udziale samego Józefa Piłsudskiego. W Teatrze Rozmaitości otwarto lokal Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny. Bp Bandurski podczas mszy polowej na Rynku wygłosił kazanie oraz poświęcił 3 sztandary (Związku Inwalidów Wojennych, Okręgowego Związku Legionistów w Radomiu, Związku Rezerwistów i byłych wojskowych WP w Zagożdżonie).

    Stanisław Grzmot-Skotnicki herbu Bogoria, pseud. „Grzmot” (ur. 13 stycznia 1894 we wsi Skotniki, zm. 19 września 1939 w Tułowicach) – żołnierz Pierwszej Kompanii Kadrowej Józefa Piłsudskiego, generał brygady Wojska Polskiego.19 (Dolnosaksońska) Dywizja Pancerna (niem. 19. Panzer-Division) – niemiecka dywizja pancerna z okresu II wojny światowej

    Jednostki w latach 1918–1939[ | edytuj kod]

  • IV (radomski) szwadron 11 Pułku Ułanów Legionowych; szwadron ten powstał na początku listopada 1918. Był organizowany z kadry legionistów. Do szwadronu zgłaszali się ochotnicy często z własnymi końmi. Oddział rozwijał się bardzo szybko i już 14 listopada liczył z górą 5 plutonów. Jeden z nich został przydzielony do 1 Pułku Ułanów. Pozostałe 15 grudnia zostały skierowane na front ukraiński, jednak z powodu zamieszek połowa szwadronu została skierowana do Zamościa. Pozostali przydzieleni do grupy „Bug” stoczyli szereg walk w okolicach Rawy Ruskiej. Po zluzowaniu pozostającej w Zamościu połowy szwadronu „kadrą szwadronu”, czyli ułanami z braku koni pozostawionymi w Radomiu szwadron połączył się w Rawie Ruskiej. Stamtąd zluzowany przez 2 Pułk Ułanów Grochowskich 3 kwietnia 1919 odszedł do Pińczowa – miejsca organizacji 11 Pułku Ułanów (pierwotnie pułk miał być formowany w Sandomierzu).
  • 24 Pułk Piechoty; sformowany w listopadzie 1918 z kadr radomskiej POW
  • batalion szturmowy odtwarzanego 6 Pułku Piechoty Legionów został sformowany na początku 1919 w Radomiu. 9 stycznia 1919 wszedł do walki o linię kolejową LwówPrzemyśl. W kwietniu 1919 uczestniczył w walkach o Lidę. Przesunięty pod Wilno, połączył się z II i III batalionem.
  • I batalion 25 Pułku Piechoty (styczeń 1919); batalion maszerował z Kielc do Dęblina i dalej na front wojny polsko-bolszewickiej. W nocy z 6 na 7 stycznia 1919, czyli w okresie gorących walk o Lwów, I batalion 25 Pułku Piechoty został zaatakowany w Radomiu przez batalion Milicji Ludowej. Wynikiem tego napadu była parogodzinna krwawa potyczka pociągająca za sobą sporo zabitych i rannych a zakończona z trudem wywalczonym zwycięstwem regularnego wojska.
  • 28 Pułk Artylerii Lekkiej (1921–1922); pułk powstał 7 września 1921 w Zambrowie przez połączenie się III dywizjonu 8 Pułku Artylerii Polowej i III dywizjonu 18 Pułku Artylerii Polowej. W dniach 19–21 września 1921 pułk przeszedł do nowego miejsca postoju w Radomiu. Z powodu braku odpowiedniego pomieszczenia w 1922 cały pułk przeszedł z Radomia do nowego miejsca postoju w Zajezierzu pod Dęblinem.
  • 72 Pułk Piechoty im. Dionizego Czachowskiego (1922–1939); 24 kwietnia 1922 72 pp. przybył z Warszawy do Radomia i pozostał tu aż do wybuchu II wojny światowej.
  • 72 Pułk Piechoty wywodzi swój rodowód ze 145 pp formowanego w składzie łomżyńskiej 18 Dywizji Piechoty. 145 pp walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, następnie w 1921 stacjonował kolejno w Pińsku, Sarnach i Brześciu nad Bugiem. Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej 72 pp i 49 pp zostały wydzielone ze składu 18 DP, a w ich miejsce wszedł 33 pp zorganizowany na ziemi łomżyńskiej. 72 pp wszedł wówczas w skład 28 Dywizji Piechoty.

    PZL TS-11 Iskra – samolot szkolno-treningowy, produkowany przez WSK "PZL Mielec" (obecnie Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o. w Mielcu), zaprojektowany przez zespół pod kierunkiem Tadeusza Sołtyka (stąd oznaczenie TS). Pierwsza polska konstrukcja lotnicza napędzana silnikiem odrzutowym.Powiat przysuski - powiat w Polsce, w południowo-zachodniej części województwa mazowieckiego, reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Przysucha.

    8 października 1921 72 pp przybył do Warszawy, natomiast 24 kwietnia 1922 znalazł się w Radomiu. 19 sierpnia 1923 prezydent RP Stanisław Wojciechowski wręczył pułkowi przepisową, trzecią z rzędu chorągiew pułkową, ufundowaną przez Komitet miasta Radom i powiatu radomskiego (pierwszą chorągiew ufundowało włoskie miasto Chivasso, natomiast drugą Koło Ziemianek w Łowiczu); podczas uroczystej mszy św. na dziedzińcu koszarowym ks. biskup polowy Stanisław Gall poświęcił chorągiew.

    Ignacy August Boerner (ur. 11 sierpnia 1875 w Zduńskiej Woli, zm. 12 kwietnia 1933 w Warszawie) – inżynier mechanik, pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, członek PPS, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, minister poczt i telegrafów w kilku rządach II RP.Józef Grzegorz Chłopicki, herbu Nieczuja (ur. 14 marca 1771 we wsi Kapustyn na Wołyniu, zm. 30 września 1854 w Krakowie) – generał, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej, wojen napoleońskich, powstania listopadowego, baron cesarstwa, wolnomularz.

    II wojna światowa[ | edytuj kod]

    Tereny walk 72 Pułku Piechoty z Radomia w 1939 r.
    Niemiecki żołnierz wśród ludności cywilnej w Radomiu

    Pierwsze bomby spadły na miasto już 1 września 1939. Stacjonujący w Radomiu 72 Pułk Piechoty, wchodzący w skład 28 Dywizji Piechoty Armii „Łódź” poniósł ciężkie straty w wojnie obronnej 1939. W Radomiu zmobilizowano także 93 Pułk Piechoty (dowództwo, I batalion i oddziały pozabatalionowe), który wszedł w skład Podgrupy „Radom” Bronisława Kowalczewskiego w Grupie „Kielce” Glapisza.

    945 Pułk Grenadierów (niem. Grenadier-Regiment 945, GR 945) - jeden z niemieckich pułków grenadierów okresu III Rzeszy. Został sformowany 1 grudnia 1943 na poligonie Radom na potrzeby 357 Dywizji Piechoty.Przemyśl (łac. Praemislia, ros. Перемышль, ukr. Перемишль, niem. Prömsel) – miasto na prawach powiatu w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, położone nad Sanem.

    8 września 1939 do miasta z kierunku Końskich wjechały czołgi i wozy opancerzone 1 Dywizji Lekkiej gen. mjr. Friedricha Wilhelma von Loepera.

    Zajęcie miasta przez Niemców oznaczało początek ponad pięcioletniej okupacji, stojącej pod znakiem masowych represji i prześladowań. Przez kilka pierwszych tygodni władzę w Radomiu sprawowało przedstawicielstwo Wehrmachtu. W okresie tym utworzono między innymi obóz jeniecki dla polskich żołnierzy (teren koszar przy ul. Andrzeja Struga) oraz kilka szpitali wojskowych.

    Junak (LWD Junak, WSK Junak) – polski samolot szkolno-treningowy, używany w polskim lotnictwie wojskowym od 1952 do 1961, w Aeroklubach do 1972.Powiat radomski – powiat w Polsce, w południowej części województwa mazowieckiego, utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Siedzibą władz powiatu jest miasto Radom.

    Radom stał się miastem wydzielonym na prawach starostwa grodzkiego, a jednocześnie stolicą jednego z dystryktów Generalnego Gubernatorstwa. Spowodowało to, iż w mieście ulokowano liczne urzędy administracji cywilnej i sądownictwa oraz silne struktury policyjne. W kontekście okupacji niemieckiej Radomia można wymienić nazwiska kilku dygnitarzy administracji niemieckiej:

    Zabór austriacki – ziemie dawnej Rzeczypospolitej zajęte w wyniku rozbiorów przez monarchię Habsburgów, potocznie określaną jako Austrię.Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie z Konstytucją, najwyższy przedstawiciel polskich władz, gwarant ciągłości władzy państwowej, najwyższy organ państwa w zakresie władzy wykonawczej, czuwa nad przestrzeganiem postanowień i przepisów Konstytucji, zwierzchnik Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
  • Fritz Katzmann (1906–1957) – od listopada 1939 do sierpnia 1941 Höhere SS- und Polizeiführer (HSSPF, Wyższy Dowódca SS i Policji) na dystrykt radomski Generalnego Gubernatorstwa;
  • Karl Oberg (1897–1965) – od 8 kwietnia 1941 do 12 maja 1942 SS- und Polizeiführer (SSPF) w Radomiu;
  • Herbert Böttcher – od 1942 do 1945 SS- und Polizeiführer (SSPF) w Radomiu;
  • Wilhelm Bluhm (1899–1943) – od 8 listopada 1940 do 1 marca 1941 Sicherheitspolizei- und SD-Führer (SPSDF) w Radomiu;
  • Karl Diebitsch – SS-Obersturmbannführer, dowódca utworzonego w listopadzie 1940 i stacjonującego w Radomiu pułku SS-Totenkopf-Standarte 11, od 25 lutego 1941 p.n. SS-Infanterie-Regiment 11.
  • Teren byłego poligonu wojskowego koło wsi Firlej był największym miejscem masowych straceń, które trwały aż do stycznia 1945.

    Jerzy II Rakoczy nazwisko zapisano również jako Ragotzovius, Ragotzius, Ragotzi, Ragotzki, Ragotzky, właśc. II. Rákóczi György (ur. 30 stycznia 1621 w Sárospatak, zm. 7 czerwca 1660 w Oradei) – syn Jerzego I Rakoczego, mąż Zofii Batory, ojciec Franciszka I Rakoczego.Armia Czerwona, ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 roku Armia Radziecka (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – wojska lądowe Sił Zbrojnych ZSRR, istniejące do grudnia 1991 (przemianowane m.in. na Wojska Lądowe Republiki Białoruś, Wojska Lądowe Federacji Rosyjskiej oraz wojska lądowe każdej z pozostałych dawnych republik ZSRR).

    Siły niemieckie[ | edytuj kod]

    Do końca okupacji Radom był również miejscem stacjonowania wielu jednostek wojskowych:

  • 357 Dywizja Piechoty – sformowana 11 listopada 1943 na poligonie Radom z resztek 327 DP; d-ca Generalleutnant Wolfgang von Kluge
  • 944 Pułk Grenadierów (Grenadier-Regiment 944) – 1 grudnia 1943
  • 945 Pułk Grenadierów (Grenadier-Regiment 945) – 1 grudnia 1943
  • 946 Pułk Grenadierów (Grenadier-Regiment 946) – 1 grudnia 1943
  • 357 Pułk Artylerii (Artillerie-Regiment 357) – 30 listopada 1943
  • 357 batalion pionierów (Pionier-Bataillon 357)
  • 357 dywizyjny batalion fizylierów
  • 357 oddział przeciwpancerny
  • 357 oddział łączności
  • 357 polowy batalion zapasowy (Feldersatz-Bataillon 357)
  • 359 Dywizja Piechoty – sformowana 11 listopada 1943 na poligonie Radom z resztek 293 DP; d-ca Generalleutnant Siegmund von Schleinitz
  • 947 Pułk Grenadierów (Grenadier-Regiment 947) – 1 grudnia 1943
  • 948 Pułk Grenadierów (Grenadier-Regiment 948) – 1 grudnia 1943
  • 949 Pułk Grenadierów (Grenadier-Regiment 949) – 1 grudnia 1943
  • 359 Pułk Artylerii (Artillerie-Regiment 359) – 20 grudnia 1943
  • 359 batalion pionierów (Pionier-Bataillon 359) – 26 listopada 1943
  • 359 dywizyjny batalion fizylierów – 25 listopada 1943
  • 359 oddział przeciwpancerny
  • 359 oddział łączności
  • 359 polowy batalion zapasowy (Feldersatz-Bataillon 359) – 19 stycznia 1944
  • 65 Pułk Strzelców Krajowych (Landesschützen-Regiment 65)
  • 68 Batalion Zabezpieczenia (Sicherungs-Bataillon 688)
  • 561 Batalion Strzelców Krajowych (Landesschützen-Bataillon 561)
  • 781 Batalion Turkmeński (Turk.-Bataillon 781)
  • 782 Batalion Turkmeński (Turk.-Bataillon 782)
  • Znak taktyczny 19 DPanc. 1943–1945

    Od listopada 1944 do stycznia 1945 w Radomiu i okolicach operowały:

    Jedlnia (dawniej też Jedlna) – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, w gminie Pionki.1 Dywizja Lekka (niem. 1. leichte Division ) – niemiecka lekka dywizja pancerna z początkowego okresu okresu II wojny światowej
  • 19 Dywizja Pancerna (niem. 19. Panzer-Division) – d-ca Generalleutnant Hans Källner (maj 1944 – marzec 1945);
  • 25 Dywizja Pancerna (niem. 25. Panzer-Division) – d-ca Generalmajor Oskar Audörsch (od 18 sierpnia 1944 do kapitulacji).
  • Podziemie zbrojne[ | edytuj kod]

    W latach 1939–1945 Radom był także silnym ośrodkiem podziemia wojskowego. Pierwsze struktury konspiracyjne stworzyły tu m.in. Radomska Organizacja Bojowa, Służba Zwycięstwu Polski oraz Polska Niepodległa.

    Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz socjalistyczny i niepodległościowy, polityk, Naczelnik Państwa w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, pierwszy marszałek Polski od 19 marca 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczypospolitej wprowadzonych w 1926 po przewrocie majowym, współzałożyciel PPS i szef Wydziału Bojowego PPS (OB PPS).Lida (biał. Ліда, lit. Lyda) – miasto na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, siedziba rejonu lidzkiego, w latach 1921–1939 w Polsce, w województwie nowogródzkim, siedziba powiatu lidzkiego.

    W następnych latach miasto było siedzibą Komendy Obwodu Radom Armii Krajowej (krypt. „Cholewa”, „Ogrody”, „Agawa”, „Marian”), obejmującego miasto i powiat, a także Komendy Inspektoratu, kierowanego przez ppłka Zygmunta Żywockiego ps. „Wujek”. AK posiadała na tym terenie bardzo silne i aktywne zaplecze w postaci konspiracyjnej chorągwi ZHP, działającego w latach wojny pod kryptonimem Szare Szeregi.

    Litwa, Republika Litewska (lit. Lietuva, Lietuvos Respublika) – państwo w Europie, jeden z krajów bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO; graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią, od północy z Łotwą.Edward Śmigły-Rydz, także: Edward Rydz, Edward Rydz-Śmigły, pseud. "Śmigły", "Tarłowski", "Adam Zawisza" (ur. 11 marca 1886 w Brzeżanach, zm. 2 grudnia 1941 w Warszawie) – polski wojskowy, polityk, marszałek Polski, Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, Naczelny Wódz w wojnie obronnej 1939 r., formalnie przez 17 dni "następca prezydenta RP na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju", wolnomularz, członek jednej z lóż wolnomularskich Wielkiej Loży Narodowej Polski.

    W mieście istniały również podziemne struktury Batalionów Chłopskich (BCh), Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) i Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ), a także podziemia lewicy komunistycznej, w tym Gwardii Ludowej.

    Pod koniec wojny w Radomiu mieściło się także dowództwo Okręgu 7 Armii Ludowej na czele z por. Józefem Jaroszem ps. „Wicek”. Okręg 7 AL wchodził w skład Obwodu III radomsko-kieleckiego pod dowództwem ppłk. Andrzeja Adryana ps. „Felek” (do czerwca 1944), a następnie ppłk. Mieczysława Moczara ps. „Mietek” (25 czerwca 1944 – styczeń 1945).

    Wojewódzki Sztab Wojskowy w Warszawie - terenowy organ Ministra Obrony Narodowej w sprawach operacyjno-obronnych i administracji wojskowej, z siedzibą przy ul. Winnickiej 1 w Warszawie.Gwardia Ludowa, GL – organizacja zbrojna PPR utworzona 28 marca 1942 (decyzja antydatowana na 6 stycznia 1942). Jednolitą ogólnopolską nazwę przyjęto w marcu 1942. Nieznana jest dokładna liczba żołnierzy GL. Początkowo zamiast polskiego godła, żołnierze GL nosili na czapkach czerwony trójkąt z napisem "GL" – dopiero w późniejszym czasie znakiem tej formacji stał się piastowski orzeł, a nieoficjalnym hymnem "Marsz Gwardii Ludowej". Organem prasowym GL było pismo "Gwardzista".

    W nocy z 15 na 16 stycznia 1945 Radom został zajęty przez Armię Czerwoną po krótkotrwałych, ale ciężkich walkach korpusu pancernego Michaiła Orłowa przeciw siłom niemieckim. 16 stycznia 1975, czyli w 30. rocznicę wkroczenia wojsk radzieckich do Radomia, Michaił Orłow otrzymał tytuł honorowego obywatela miasta.

    Lata powojenne[ | edytuj kod]

    122 mm haubica wz. 1938 (M-30), także na wyposażenie 2 pal w Radomiu

    Tuż po zakończeniu II wojny światowej w Radomiu stacjonowały jednostki wojskowe, podległe 2 Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego z dowództwem w Kielcach. Istniała tu również Stała Grupa Operacyjna Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

    Polska Organizacja Wojskowa, POW – tajna organizacja wojskowa powstała w sierpniu 1914 w Warszawie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego w wyniku połączenia działających w Królestwie Polskim konspiracyjnych grup Polskich Drużyn Strzeleckich i Związku Walki Czynnej w celu walki z rosyjskim zaborcą. Początkowo bezimienna, od października 1914 zaczęła używać nazwy POW.359 Dywizja Piechoty - niemiecka dywizja z czasów II wojny światowej, sformowana na poligonie w Radomiu na mocy rozkazu z 25 listopada 1943 roku, w 21. fali mobilizacyjnej przez III. Okręg Wojskowy.

    Jednostki regularne do 1949[ | edytuj kod]

  • 2 Pułk Artylerii Lekkiej (podlegał 2 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego), w maju 1949 przeniesiony do Garnizonu Szczecin i przyporządkowany 12 Dywizji Piechoty
  • 2 dywizjon artylerii przeciwpancernej (podlegał 2 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego), w maju 1949 przeniesiony do Garnizonu Szczecin i przyporządkowany 12 Dywizji Piechoty
  • Jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego[ | edytuj kod]

  • Stała Grupa Operacyjna KBW w Radomiu (w sile batalionu)
  • Wytyczne do utworzenia pododdziału wydane zostały 12 lutego 1948. Grupa Operacyjna powstała w celu likwidacji „band” Tadeusza Zielińskiego „Igły”, Antoniego Szeligi „Wichra” i Aleksandra Młyńskiego „Drągala”. Sztab SGO KBW został rozlokowany w siedzibie Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP) w Radomiu.

    Gózd dawniej też Gozdowa – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, w gminie Gózd przy drodze krajowej nr 12 Radom - Lublin (projektowana droga ekspresowa S12).Dęblin – gmina miejska w województwie lubelskim, w powiecie ryckim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa lubelskiego.

    Ciekawostki[ | edytuj kod]

    Radomski Pododdział Konny[ | edytuj kod]

    Tradycje radomskiej kawalerii kontynuuje Radomski Pododdział Konny – Stowarzyszenia Miłośników Barwy i Tradycji 11 Pułku Ułanów Legionowych im. Edwarda Rydza Śmigłego Marszałka Polski.

    Grupę stanowią osoby skupione wokół Ośrodka Jeździeckiego – Studenckiego Klubu Jeździeckiego Politechniki Radomskiej pod dowództwem por. kawalerii ochotniczej Pawła Łuk-Murawskiego. Od 1995 uczestniczą oni w uroczystościach świąt państwowych na ulicach Radomia.

    Wojna rosyjsko-japońska – wojna pomiędzy Imperium Rosyjskim a Cesarstwem Japonii toczona w okresie od 8 lutego 1904 do 5 września 1905 na Dalekim Wschodzie, zakończona traktatem z Portsmouth (5 września 1905) i zwycięstwem Japonii, która dzięki temu awansowała do grona światowych potęg. Japońska armia o stosunkowo małym doświadczeniu bojowym uzyskała miażdżące zwycięstwo nad siłami Rosji, co było dużym zaskoczeniem dla wielu obserwatorów konfliktu. Poniżający szereg klęsk armii rosyjskiej w ogromnym stopniu przyczynił się do niezadowolenia społecznego w Rosji i był główną przyczyną rewolucji w 1905.Maciej Rybiński herbu Radwan (ur. 24 lutego 1784 w Sławucie na Wołyniu, zm. 17 stycznia 1874 w Paryżu) – polski generał, ostatni wódz naczelny powstania listopadowego.

    Radomski Pododdział Konny kontynuuje tradycję kawaleryjską 4 Szwadronu „Radomskiego” wchodzącego ongiś w skład 11 Pułku Ułanów Legionowych. IV szwadron tego pułku stacjonował właśnie w Radomiu i nazywał się „Radomskim”.

    Współcześni ułani radomscy, wspólnie z podobnymi grupami w kraju, tworzą Kawalerię Ochotniczą RP. Działalność kawalerzystów prowadzona jest w ścisłej współpracy z władzami wojskowymi garnizonu radomskiego. Członkowie pododdziału mają zgodę na używanie mundurów i stopni kawaleryjskich. Działalność ta nadzorowana jest przez Stowarzyszenie Weteranów Żołnierzy 11 Pułku Ułanów Legionowych, którzy wyróżnili niektórych członków pododdziału, prawem do posiadania Krzyża – odznaki pułkowej. Radomski pododdział konny, uczestniczy aktywnie w rekonstrukcji historycznej wydarzeń z okresu powstania styczniowego oraz II wojny światowej, jak również rekonstrukcji „Bitwy Warszawskiej”.

    Radomski Pododdział Konny współpracuje z Fabryką Broni w Radomiu. Z inicjatywy Zarządu Fabryki Broni i dowódcy Pododdziału wykonywana została replika legendarnego pistoletu VIS. Fabryka funduje repliki pistoletów w ramach nagrody m.in. na zawodach kawaleryjskich (Mistrzostwa Polski Formacji Kawaleryjskich – organizowane corocznie w Ossowie k. Warszawy, na historycznych polach „Bitwy Warszawskiej 1920”) lub jako wyróżnienie za promocję Fabryki Broni (repliki VIS-a nie można kupić).

    Skład:

  • por. Paweł Łuk-Murawski
  • por. Witold Putkiewicz
  • chor. Adam Fołtyn
  • chor. Rafał Kratke
  • chor. Marian Kratke
  • st.wachm. Robert Gołębiowski
  • kpr. Jacek Fryskowski
  • st.ułan Łukasz Borysiuk
  • st.ułan Kacper Łuk Murawski
  • Ważniejsze wydarzenia z życia pododdziału:

    Bitwa pod Warką na obrazie Juliusza Kossaka, radomscy ułani brali udział w obchodach 350. rocznicy bitwy w 2006 r.
  • 3 maja 1995: 1. wyjazd patrolu ułańskiego, na uroczystości odsłonięcia Płyty Grobu Nieznanego Żołnierza przed kościołem garnizonowym w Radomiu
  • od 1997: regularne spotkania z weteranami 11 Pułku Ułanów Legionowych, oraz uczestnictwo w Świętach pułku w Ciechanowie.
  • listopad 1998: udział w uroczystościach odsłonięcia repliki Pomnika Czynu Legionów w Radomiu, w których uczestniczyli również członkowie Zarządu Głównego S.M.B.i T. 11 P.U.L. ze Słupna k. Warszawy.
  • maj 2003: przekazanie honorowego szefostwa Szwadronu dla Prezydenta Miasta Radomia
  • wrzesień 2003: zaprzysiężenie Radomskiego Pododdziału Konnego.
  • wrzesień 2004: Prezydent Miasta Radomia wręcza Pododdziałowi Proporzec Honorowy
  • wrzesień 2004: udział po raz pierwszy w rekonstrukcji bitwy nad Bzurą
  • styczeń 2005: udział w pierwszej rekonstrukcji z czasów powstania styczniowego, Muzeum Wsi Radomskiej.
  • kwiecień 2006: udział w uroczystościach wręczenia repliki sztandaru 11 Pułku Ułanów Legionowych w Ciechanowie.
  • maj 2006: udział w obchodach 350. Rocznicy Bitwy pod Warką i ślubów Króla Jana Kazimierza, Grabów nad Pilica i Wyborów.
  • styczeń 2006: w Muzeum Wsi Radomskiej miała miejsce rekonstrukcja „Z życia powstańczej partii płk. Dionizego Czachowskiego. Por. Paweł Łuk-Murawski wcielił się w rolę Dionizego Czachowskiego, a ułani radomskiego pododdziału konnego w rolę powstańczej kawalerii narodowej.
  • styczeń 2007: udział w rekonstrukcji historycznej „Gloria Victis 1863” zorganizowanej w Muzeum Wsi Radomskiej.
  • sierpień 2011: wręczenie „patentu londyńskiego” jako oficjalnej zgody na posiadanie prawa i przywileju, przejęcia tradycji, barw i wyróżników 11 Pułku Ułanów Legionowych.
  • Grupa Rekonstrukcji Historycznej im. 72 Pułku Piechoty[ | edytuj kod]

    Wiosną 2007 powstała Radomska Grupa Rekonstrukcji Historycznej im. płk. Dionizego Czachowskiego, będąca Oddziałem Radomskim Fundacji „Polonia Militaris”. Łączy ona różne nurty rekonstrukcji historycznej w Radomiu (głównie okres powstania styczniowego oraz II Rzeczypospolitej). Do grupy, występującej zazwyczaj w mundurach wojska II Rzeczypospolitej, należy młodzież szkół radomskich (głównie z III Liceum Ogólnokształcącego im. Dionizego Czachowskiego) oraz harcerze Radomskiego Hufca ZHP.

    Dowódcą drużyny piechoty jest sierż. Mariusz Król. Grupa ma już za sobą uczestnictwo w trzech edycjach widowisk historycznych (w latach 2005–2007) poświęconych powstaniu styczniowemu, a niektórzy jej członkowie w rekonstrukcji „Bitwy nad Bzurą” w 2006. Ponadto „żołnierze piechoty” uczestniczą w szkolnych spotkaniach okolicznościowych oraz zaciągają honorowe posterunki na cmentarzu radomskim w dniu 1 listopada 2006 przy kwaterze legionowej i mauzoleum żołnierzy września 1939. W 2007 dla potrzeb rekonstrukcji zostały wykonane 3 repliki granatnika wz. 36, które zaprezentowane zostaną na „Bzurze-2007”. Obecnie na ukończeniu jest 11 replik hełmu piechoty wz. 31.

    28 lutego 2019 roku decyzja Ministra Obrony Narodowej został powołany 62 Batalion Lekkiej Piechoty w Radomiu (62blp) wchodzący w skład 6 Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej. Na siedzibę radomskiego batalionu wyznaczone zostały budynki znajdujące się na terenie 42 BLSz na radomskim Sadkowie.

    Siły powietrzne[ | edytuj kod]

    II Rzeczpospolita[ | edytuj kod]

    W lipcu 1920 15 Eskadra Myśliwska, która odtworzyła gotowość bojową we Lwowie i przezbroiła się na samoloty myśliwskie, miała być zgodnie z planami przebazowana do Radomia, celem wsparcia w bitwie warszawskiej (4 Armii). Pozostała jednak we Lwowie w III Dywizjonie wspierając 6 Armię.

    Początki lotnictwa wojskowego w Radomiu datuje się więc dopiero na 1927, kiedy to ówczesne władze państwowe wykupiły 100 ha gruntów we wsi Sadków k. Radomia pod budowę przyszłego lotniska wojskowego. Wkrótce po zbudowaniu pierwszych budynków rozpoczęto szkolenie w Eskadrze Szkolnej Pilotów. W tym okresie w Radomiu przeprowadzono dwie reorganizacje: w 1935 powstała w Sadkowie Szkoła Pilotów Rezerwy, a dwa lata później – Szkoła Podchorążych Rezerwy Lotnictwa. Intensywne szkolenie lotnicze zostało przerwane wybuchem II wojny światowej.

    II wojna światowa[ | edytuj kod]

    Lotnisko Radom-Sadków o wymiarach 1500x1000 (pas 1200x50) otrzymało nazwę Fliegerhorst oraz oznaczenie topograficzne N51 23 30 E20 13 00. Zostały mu także podporządkowane trzy lotniska „satelitarne”:

  • Radom/Kozłów – Landeplatz, N51 27 40 E21 14 40.
  • Radom/Mazowszany – N51 20 00 E21 08 20.
  • Radom/Piastów – E-Hafen (1000x1200), N51 28 50 E21 06 40.
  • W czasie II wojny światowej na lotnisku radomskim miała miejsce duża rotacja jednostek Luftwaffe. Ich pobyt w Radomiu uzależniony był od bieżących potrzeb niemieckiego wojska:

  • 2./Aufklärungs-Gruppe (F)100
  • 3 eskadra 11 Dywizjonu Myśliwskiego (III./Jagdgeschwader 11)
  • sztab 52 Dywizjonu Myśliwskiego (Stab/Jagdgeschwader 52)
  • 3 eskadra 52 Dywizjonu Myśliwskiego (III./Jagdgeschwader 52)
  • sztab 100 Dywizjonu Nocnych Bombowców (Stab I./Nachtjagdgeschwader 100)
  • 3 eskadra 100 Dywizjonu Nocnych Bombowców (3./Nachtjagdgeschwader 100)
  • sztab 53 Dywizjonu Myśliwskiego (Stab/Kampfgeschwader 53)
  • 1 eskadra 53 Dywizjonu Myśliwskiego (I./Kampfgeschwader 53)
  • 3 eskadra 53 Dywizjonu Myśliwskiego (III./Kampfgeschwader 53)
  • 10.(Panzer-)/Schlachtgeschwader 9
  • II./Schlachtgeschwader 10
  • Na terenie radomskiego garnizonu dwukrotnie przebywał 53 Pułk Bombowy (niem. Kampfgeschwader 53 „Legion Condor”, w skrócie: KG 53), który nazwę swą przyjął na cześć korpusu lotniczego Legión Cóndor, walczącego w Hiszpanii w 1936. Wspomniany pułk bombowy stacjonował w Radomiu od 18 czerwca do 9 lipca 1941, a następnie od 1 maja do 29 lipca 1944 i miał na wyposażeniu bombowce Heinkel He 111.

    Od maja do sierpnia 1944 podradomskie lotnisko Sadków było bazą pułku nocnych myśliwców Nachtjagdgeschwader 100. Stacjonowała tu głównie 3 eskadra (3./NJG100), a od 16 do 28 lipca także sztab I dywizjonu (Stab I./NJG100). Dywizjon ten posiadał na wyposażeniu szeroki wachlarz maszyn myśliwskich i bombowych z których trzy typy Junkers Ju 88, Dornier Do 217 i Focke-Wulf Fw 189 stacjonowały na sadkowskim lotnisku.

    W czerwcu 1944 w Radomiu sformowano również elitarną dywizję pancerno-spadochronową Luftwaffe o nazwie Fallschirm-Panzergrenadier-Division 2. Hermann Göring, która wkrótce potem została przerzucona do Warszawy w celu pacyfikacji powstania warszawskiego.

    Pod koniec wojny lotnisko Radom-Piastów zostało zniszczone przez wycofujących się hitlerowców poprzez zdetonowanie licznych ładunków zakopanych w ziemi.

    Polska Ludowa[ | edytuj kod]

    Lotnictwo wróciło do Radomia w marcu 1945 – kiedy to na lotnisko Sadków przebazowano 15 Zapasowy Pułk Lotniczy. Kolejne modyfikacje szkolenia lotniczego doprowadziły do powstania w Radomiu w 1951 Oficerskiej Szkoły Lotniczej nr 5 im. Żwirki i Wigury.

    5 lutego 1958 sformowano 60 Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy z miejscem stacjonowania w Radomiu. Jego pierwszym dowódcą został mjr pil. Feliks Skrzeczkowski. W wyposażeniu pułku znajdowały się wówczas samoloty UTMiG-15, Lim-1 i TS-9 Junak 3. Stan osobowy pułku uczestniczył w różnych pokazach oraz ćwiczeniach. Jednym z większych pokazów w tym okresie była defilada powietrzna z udziałem 26 pilotów w dniu 11 października 1959. Stała się ona zarazem przeglądem poziomu wyszkolenia lotniczego pilotów.

    W styczniu 1960 do wyposażenia pułku wszedł nowy samolot polskiej konstrukcji TS-8 Bies przeznaczony do lotów szkolno-treningowych, który zastąpił wysłużone samoloty Junak-3. W historii pułku zapisał się dzień 29 listopada 1960 – w 130. rocznicę wybuchu powstania listopadowego gen. bryg. pil. Jan Raczkowski wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez Radę Państwa. Kolejne lata to przygotowanie do przyjęcia do wyposażenia samolotu odrzutowego polskiej konstrukcji TS-11 Iskra.

    Równocześnie realizowano szkolenie na samolocie TS-8 Bies. Rok 1964 otworzył w historii pułku nowy etap. Jednostka zakończyła służbę w Oficerskiej Szkoły Lotniczej nr 5 im. Żwirki i Wigury i została podporządkowana Oficerskiej Szkole Lotniczej w Dęblinie. W tym też roku do wyposażenia pułku wszedł nowy typ samolotu odrzutowego TS-11 Iskra. W 1965 pułk przechodził kolejną reorganizację etatową.

    Tego samego roku podjęto także po raz pierwszy szkolenie praktyczne z podchorążymi na samolocie TS-11 Iskra. W lipcu 1966 piloci radomskiego pułku wzięli udział w paradzie powietrznej nad Warszawą z okazji 1000-lecia Państwa Polskiego. W czasie przelotu na samolotach Iskra utworzyli szyk symbolizujący biało-czerwoną szachownicę.

    Pokazy lotnicze z udziałem radomskich pilotów zaczynały być wówczas stałym elementem dokumentowania ich wysokiego kunsztu lotniczego. 16 lutego 1969 pułk na stałe otrzymał zadanie utrzymania zespołu pilotażowego. Od tego dnia datuje się powstanie radomskiego Rombika. W następnych latach zadania szkoleniowe były bardzo duże. Corocznie w pułku przeszkalało się kilkudziesięciu podchorążych Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych z Dęblina. Zespół pilotażowy występował poza granicami kraju – w Belgii, Wielkiej Brytanii, Francji, na Węgrzech, w Czechach i Słowacji.

    III Rzeczpospolita[ | edytuj kod]

    Zespół Patrouille de France na pokazach Radom Air Show 2005

    W latach 90. 60 Lotniczy Pułk Szkolny zrealizował kolejny w swej historii program przezbrajania. Samoloty szkolne TS-11 zastąpiły w 1994 pierwsze egzemplarze samolotu PZL-130 Orlik. W marcu 1998 powstał Zespół Akrobacyjny Orlik w składzie początkowo 4, a następnie 7 maszyn. Zespół zaprezentował po raz pierwszy swoje umiejętności na największych na świecie pokazach lotniczych Royal International Air Tattoo w Faiford w Wielkiej Brytanii. W kolejnych latach uświetniał swoją obecnością krajowe pokazy w Dęblinie, Radomiu oraz międzynarodowe w Czechach, Francji, Wielkiej Brytanii, na Litwie i Słowacji.

    W 2000 60 Lotniczy Pułk Szkolny przeszedł reorganizację strukturalną. Od 1 stycznia 2001 rozkazem szefa Sztabu Generalnego WP na bazie 60 Lotniczego Pułku Szkolnego powstał 2. Ośrodek Szkolenia Lotniczego i Komenda Lotniska nr 2 jako pododdział logistyczny w strukturach 6 Bazy Lotniczej w Dęblinie. Pierwszym dowódcą ośrodka został płk dypl. pil. Marek Bylinka, natomiast komendy lotniska mjr Sławomir Grychtal. Jesienią 2001 2OSzL uzyskał zgodę na posiadanie sztandaru. Uroczystość jego wręczenia odbyła się 10 listopada 2001 w Radomiu. Z kolei w czerwcu 2004 Komenda Lotniska nr 2 została po raz kolejny zreorganizowana. W miejsce dotychczasowego pododdziału powstała samodzielna jednostka logistyczna Sił Powietrznych pod nazwą 1 Komenda Lotniska (JW. 3463). Dużym wyróżnieniem jest to, że w 2005 radomski garnizon (tj. obie radomskie jednostki) już po raz piąty był współorganizatorem Międzynarodowych Pokazów Lotniczych Radom Air Show. Od 23 marca 2003 ośrodkiem dowodzi płk dypl. pil. Jerzy Chojnowski który pełni jednocześnie funkcję dowódcy Garnizonu Radom.

    1 lipca 2004 Komenda Lotniska Nr 2 w Radomiu została rozformowana, a na jej miejsce powstała 1 Komenda Lotniska. 1 Komenda Lotniska podporządkowana jest pod Wyższą Szkołę Oficerską Sił Powietrznych w Dęblinie i dowodzona jest przez ppłk mgr Krzysztofa Baranowskiego.

    1 Komenda Lotniska kontynuuje w pełni tradycje swej poprzedniczki. Podstawowym zadaniem 1 KL jest logistyczne zabezpieczenie zadań wykonywanych przez: 2 OSzL, 4 WOM, WKU Radom, WSPL, Pracownię Psychologiczną, Rejonowe Przedstawicielstwo Wojskowe oraz Placówkę ŻW. Na służbach logistycznych jednostki spoczywa odpowiedzialność za:

  • utrzymanie i odtwarzanie sprawności technicznej uzbrojenia i sprzętu wojskowego,
  • planowanie potrzeb oraz gromadzenie i właściwe utrzymanie zapasów,
  • utrzymanie i odtwarzanie gotowości eksploatacyjnej lotniska,
  • zaspokajanie medycznych potrzeb oraz warunków zakwaterowania i życia żołnierzy.
  • Jesienią 2006 lotnisko wojskowe Radom (kompleks nr 6087), którego głównym wojskowym użytkownikiem jest JW. Nr 3463, zostało wpisane do rejestru lotnisk wojskowych.

    Jednostki lotnicze[ | edytuj kod]

    Pierwszy symbol 60LPSz.
  • Eskadra Szkolna Pilotów (przed wojną)
  • 15 Zapasowy Pułk Lotniczy (1945–1958)
  • 60 Lotniczy Pułk Szkolny (1958–2001)
  • 2 Ośrodek Szkolenia Lotniczego (od 2001)
  • 42 Baza Lotnictwa Szkolnego (od 2010)
  • Ośrodki szkoleniowe[ | edytuj kod]

  • Szkoła Pilotów Rezerwy w Radomiu (przed wojną)
  • Szkoła Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Radomiu (przed wojną)
  • Oficerska Szkoła Lotnicza nr 5 im. Żwirki i Wigury w Radomiu (1951–1964), potem podporządkowanie OSzL w Dęblinie
  • 2. Ośrodek Szkolenia Lotniczego (od 2001); zajmuje się szkoleniem praktycznym na samolotach PZL-130 Orlik – podchorążych pierwszego i drugiego roku Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych w Dęblinie
  • od 23 marca 2003 – dow. płk dypl. pil. Jerzy Chojnowski
  • Komenda Lotniska nr 2 (2001–2004), jako pododdział logistyczny w strukturach 6 Bazy Lotniczej w Dęblinie
  • 1 Komenda Lotniska (JW. 3463) (2004-2010); zabezpieczała pod względem logistycznym szkolenie podchorążych 1. i 2. roku Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych w Dęblinie
  • od 5 czerwca 2006 – dow. ppłk mgr Krzysztof Baranowski
  • mjr Jacek Jaźwic – zastępca d-cy
  • mjr Janusz Orzechowski – Szef Sztabu
  • mjr Marek Ziębicki – szef Logistyki
  • mjr Andrzej Wójtowicz – szef Szkolenia
  • Zespół Akrobacyjny „Orlik”[ | edytuj kod]

    Zespół „Orlik” na Radom Air Show 2005
    Jedna z maszyn Zespołu „Orlik”, 2005

    Zespół Akrobacyjny „Orlik” z Radomia istnieje od 1998. Piloci zespołu latają na samolotach PZL-130 Orlik. W 2007, w skład zespołu wchodzi 5 maszyn PZL-130 TC-1 ORLIK oraz 2 maszyny typu TC-II.

    Ciekawostki[ | edytuj kod]

    Orkiestra Garnizonowa Sił Powietrznych[ | edytuj kod]

    W 1952 powstała Orkiestra Garnizonowa Sił Powietrznych w Radomiu, której pierwszym kapelmistrzem był mjr Helmut Golcz. Zespół występował w kraju i za granicą m.in. w Niemczech i Belgii, kilkakrotnie wygrywając festiwale orkiestr wojsk lotniczych. W 2004 na Ogólnopolskim Konkursie Orkiestr Wojskowych w Świeradowie Zdroju radomska orkiestra zajęła 3. miejsce zdobywając nagrodę specjalną za pokaz musztry paradnej. Siedziba orkiestry mieści się na terenie lotniska przy ul. Sadków 5 w Radomiu.

    Przedszkole wojskowe[ | edytuj kod]

    Jednostka wojskowa nr 3463 w Radomiu posiadała niegdyś przedszkole dla podopiecznych żołnierzy – Przedszkole Wojskowe nr 128. Zostało ono zlikwidowanie zarządzeniem nr 14/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 1 czerwca 2005.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Reklama

    Czas generowania strony: 1.754 sek.