• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ganek - Tatry

    Przeczytaj także...
    Paweł Vogel, od 1955 r. Fogel (ur. 15 września 1904 r. w Wadowicach, zm. 28 lutego 2000 r. w Zakopanem) – polski taternik, alpinista i przewodnik tatrzański, z zawodu nauczyciel.Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.
    Szczyty i przełęcze Tatr Wysokich wymienione w kolejności ich występowania w grani głównej Tatr od Liliowego do Przełęczy pod Kopą. W miejscach, w których od grani głównej odchodzi grań boczna, opis zbacza na nią, a następnie wraca, by kontynuować od zwornika.

    Ganek, Wielki Ganek (słow. Veľký Ganek, Gánok, niem. Grosser Ganek, Gangspitze, węg. Nagy-Ganek, Ganek) – trójwierzchołkowy szczyt w słowackiej części Tatr Wysokich. Położony jest w głównej grani Tatr Wysokich w miejscu, w którym zmienia ona kierunek na południowo-wschodni. Najwyższy wierzchołek Wielki Ganek ma wysokość 2465 m (według wcześniejszych pomiarów 2459, 2462 lub 2465 m). Dwa niższe to Pośredni Ganek (Prostredný Ganek, 2450 m) i Mały Ganek (Malý Ganek, 2442 m). Mały i Pośredni Ganek oddzielone są Małą Gankową Przełączką, natomiast Pośredni i Wielki Ganek – Pośrednią Gankową Przełączką.

    Rumanowy Szczyt (słow. Rumanov štít, niem. Rumanspitze, węg. Ruman-csúcs) – dwuwierzchołkowy szczyt o wysokości 2428 m n.p.m. położony w głównej grani Tatr Wysokich na terytorium Słowacji.Tatry Wysokie (słow. Vysoké Tatry, niem. Hohe Tatra, węg. Magas-Tátra) – najwyższa część Tatr o charakterze alpejskim, rozciągająca się pomiędzy Tatrami Zachodnimi od strony zachodniej oraz Tatrami Bielskimi od strony północno-wschodniej. W linii prostej odległość między granicznymi przełęczami wynosi ok. 16,5 km, zaś ściśle wzdłuż grani głównej ok. 26 km. Tatry Wysokie zajmują obszar około 340 km² (czyli nieco mniej niż Tatry Zachodnie), z czego większość (260 km²) znajduje się na Słowacji.

    Mały Ganek jest szczytem zwornikowym. Odchodzi od niego boczna Pusta Grań z Kaczą Turnią i Pustymi Turniami, oddzielająca Dolinę Ciężką (Ťažká dolina) od Doliny Kaczej (Kačacia dolina) – są to doliny należące do systemu Doliny Białej Wody (Bielovodská dolina). Od południa pod Ganek podchodzi Dolinka Rumanowa (Rumanova dolinka) – odnoga Doliny Złomisk (Zlomisková dolina), należącej do systemu Doliny Mięguszowieckiej (Mengusovská dolina). W grani głównej w kierunku zachodnim szczyt oddzielają od Wysokiej (Vysoká) trzy Rumanowe Przełęcze (Rumanove sedlá), natomiast w kierunku południowo-wschodnim od Rumanowego Szczytu (Rumanov štít) oddziela go Gankowa Przełęcz (Gánkova štrbina).

    Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.Gankowa Przełęcz (słow. Ganková štrbina, Štrbina Ganku, niem. Ganekscharte, węg. Ganek-rés, ok. 2388 m n.p.m.) – przełęcz w głównej grani Tatr, pomiędzy Gankiem (Gánok, 2462 m n.p.m.) a północno-zachodnim wierzchołkiem Rumanowego Szczytu (Rumanov štít, 2428 m n.p.m.).

    Nazwa Ganek używana jest dopiero od ok. 1860 r. i pochodzi od charakterystycznego kształtu Galerii Gankowej.

    Na północny zachód od Małego Ganku znajduje się rozległy taras tektoniczny zwany Galerią Gankową. Jest on podcięty od strony Doliny Ciężkiej trzystumetrową pionową ścianą. Poprowadzone przez nią drogi na szczyt należą do najtrudniejszych w Tatrach (drogi Łapińskiego-Paszuchy i Tadeusza Orłowskiego).

    Popradzki Staw (słow. Popradské pleso, dawniej Rybi Staw, Mały Rybi Staw) – staw tatrzański znajdujący się w dolnej części Doliny Złomisk, odnogi Doliny Mięguszowieckiej w słowackich Tatrach Wysokich.Galeria Gankowa (słow. Gáleria Ganku, niem. Galerie, węg. Karzat) – lekko pochylona galeria pochodzenia tektonicznego na północno-zachodniej ścianie Małego Ganku, jednego z trzech wierzchołków szczytu Ganek, leżącego w głównej grani Tatr Wysokich. Galeria Gankowa położona jest ok. 180 m poniżej wierzchołka. Opada z niej wysoka (ok. 300 m) ściana w kierunku górnego piętra Doliny Ciężkiej (Ťažká dolina, odgałęzienie Doliny Białej Wody).

    Na północny wschód z wierzchołków Ganku opada ku Dolinie Kaczej wysoka, 750-metrowa ściana, po raz pierwszy pokonana 17 sierpnia 1921 r. przez Mieczysława Świerza i Kazimierza Wąsowicza. Zimą jako pierwsi pokonali tę ścianę Janusz Vogel i Paweł Vogel w dniach 13-15 grudnia 1948 r.

    Mieczysław Lerski (ur. 1881 we Lwowie, zm. 1945 w Niemczech) – taternik, narciarz, inżynier. Był jednym z pierwszych osób w Polsce aktywnie zajmujących się narciarstwem.Johann Franz senior (ur. w 1863 r. w Nowej Leśnej, zm. 18 lipca 1939 r. w Tatrach) – jeden z najbardziej znanych spiskoniemieckich przewodników tatrzańskich, ojciec Johanna Franza juniora, również przewodnika.

    Opadający spod głównego wierzchołka do Doliny Kaczej 800-metrowy wschodni filar Ganku pokonali jako pierwsi Wincenty Birkenmajer i Kazimierz Kupczyk 15 lipca 1930 r. Birkenmajer swe wrażenia z tego wejścia opublikował później w poetyckiej formie jako Wiersz nie dokończony ("Taternik" 1933, nr 3-4).

    Czesław Łapiński (ur. 29 listopada 1912 r. w Nowym Jorku, zm. 24 lipca 1989 r. w Krakowie) – taternik, alpinista, ratownik tatrzański i wieloletni kierownik schroniska nad Morskim Okiem.Kazimierz Kupczyk (ur. 19 lipca 1909 r. w Warszawie, zm. 1 sierpnia 1930 r. w Tatrach) – taternik, student prawa Uniwersytetu Warszawskiego.

    Szczyt jest dostępny także znacznie łatwiejszą drogą od Popradzkiego Stawu (wejście turystyczne dozwolone tylko w towarzystwie przewodnika).

    Masyw Ganku i prowadzące nań drogi wspinaczkowe "wystąpiły" w nakręconym tu przez praskich filmowców filmie dokumentalnym pt. Cesta 626.

    Taternictwo[ | edytuj kod]

    Ganek należy do Wielkiej Korony Tatr. Ściany szczytu opadają pionowymi ścianami w kierunku dolin. Z tego powodu był uważany za niedostępny. W latach 1877-95 bez powodzenia próbowali wejść na niego polscy turyści z zakopiańskimi przewodnikami, m.in. Leopold Świerz, Ludwik Chałubiński i Karol Potkański. Zdobyli go wreszcie 11 sierpnia 1895 r. południowo-wschodnią granią od strony Gankowej Przełęczy Władysław Kleczyński, przewodnik Klemens Bachleda i tragarz Józef Gąsienica z Bystrego. Droga ta jest dziś uznawana jako "droga normalna" na szczyt. 19 sierpnia 1905 r. Kazimierz Bizański i Klimek Bachleda zdobyli szczyt granią północno-zachodnią od Wschodniej Rumanowej Przełęczy. W latach 1905-1907 dokonano trzech kolejnych wejść wariantami tej trasy. Jednego z nich dokonali 22 sierpnia 1906 r. Zygmunt Klemensiewicz i Jerzy Maślanka – jako pierwsi zdobywcy szczytu bez udziału góralskiego przewodnika. Pierwsze niepolskie wejście na szczyt miało miejsce 12 sierpnia 1907 r. Dokonał go niemiecki alpinista Alfred Martin z pomocą spiskiego przewodnika Johanna Franza. Pierwsze zimowe wejście miało miejsce 20 marca 1910 r., a dokonali go (drogą pierwszych zdobywców) Mieczysław Lerski i Jerzy Maślanka.

    Dolina Białej Wody (słow. Bielovodská dolina, Podúplazská dolina, niem. Poduplaskital, Alpengrund, węg. Poduplaszki-völgy) – prawe odgałęzienie Doliny Białki. Położona jest na terytorium Słowacji, po północnej stronie Tatr Wysokich.Alfred Martin (ur. 24 lipca 1882 r. na Łużycach Górnych, zm. ? w Monachium) – niemiecki taternik, alpinista, narciarz wysokogórski, historyk, socjolog i profesor uniwersytecki.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Tatry Wysokie. Czterojęzyczny słownik nazw geograficznych. [dostęp 2018-09-02].
    2. Úrad geodézie, kartografie a katastra Slovenskej republiky, Produkty leteckého laserového skenovania.
    3. Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część X. Rumanowa Przełęcz – Wschodnie Żelazne Wrota. Warszawa: Sport i Turystyka, 1962, s. 87-105.
    4. Tatry Wysokie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2005/06. ISBN 83-87873-26-8.)
    5. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
    6. Bohuš Ivan: Rozprávanie o tatranských štítoch VIII. Ganek, w: "Krásy Slovenska" R. LV, nr 8/78, s. 356-359
    7. Andrzej Marcisz, Wielka Korona Tatr. Przewodnik wspinaczkowy po 14 ośmiotysięcznikach tatrzańskich, Gliwice: wyd. Helion, 2020, ​ISBN 978-83-283-5985-7
    Rumanowa Przełęcz (słow. Rumanovo sedlo, niem. Rumanscharte, węg. Ruman-csorba, ok. 2280 m n.p.m.) – szeroka przełęcz w głównej grani Tatr, pomiędzy Gankiem (Gánok, 2462 m) a Wysoką (Vysoká, 2547 m). Wyróżnia się w niej trzy niewybitne wcięcia przedzielone niewybitnymi czubami skalnymi. Obecnie wcięcia te traktowane są jako oddzielne przełęcze, najniższa jest Wschodnia Rumanowa Przełęcz i to ona dawniej nazywana była Rumanową Przełęczą. Prowadzi przez nią najłatwiejsze dojście z Doliny Złomisk do Galerii Gankowej. W grani w kierunku od Wysokiej do Małego Ganku (najbardziej na zachód wysuniętego wierzchołka w masywie Ganku) wyróżnia się następujące obiekty:Jerzy Maślanka (ur. 30 września 1886 we Lwowie, zm. 18 września 1961 w Warszawie) – polski taternik, alpinista, inżynier.




    Warto wiedzieć że... beta

    Andrzej Marcisz (ur. 30 grudnia 1961 w Krakowie) – polski wspinacz skalny oraz sportowy. Specjalizował się we wspinaczce na szybkość (ang. speed climbing), w 1992 roku zdobył pierwszy medal dla Polski we wspinacze sportowej na Mistrzostwach Europy.
    Kacza Turnia (słow. Kačia veža, Kačacia veža, niem. Ententalturm, węg. Kacsa-völgyi-torony) – wznosząca się na 2197 m n.p.m. turnia w Pustej Grani oddzielającej Dolinę Ciężką od Doliny Kaczej w słowackich Tatrach Wysokich. W grani tej, odchodzącej od Małego Ganku na północ, kolejno wznoszą się: Kacza Turnia, Puste Turnie i Gankowa Strażnica. Kacza Turnia jest najwybitniejszą z nich. Od Małego Ganku dzieli ją Przełączka pod Kaczą Turnią, od Zadniej Pustej Turni – Pusta Ławka. Nazwa turni pochodzi od Doliny Kaczej. Znajdują się w niej drogi wspinaczkowe dla taterników.
    Wysoka (słow. Vysoká, niem. Tatraspitze, węg. Tátra-csúcs) – dwuwierzchołkowy szczyt o wysokości 2547 lub 2560 m położony w głównym grzbiecie Tatr, po stronie słowackiej. Wierzchołki mają prawie równą wysokość, a rozdziela je położona około 22 m niżej Przełączka w Wysokiej (Štrbina vo Vysokej).
    Puste Turnie (słow. Pusté veže) – dwie turnie w bocznej Pustej Grani oddzielającej Dolinę Kaczą od Doliny Ciężkiej w słowackich Tatrach Wysokich. Znajdują się w tej grani poniżej przełęczy Pusta Ławka, a powyżej turni Gankowa Strażnica.
    Pusta Grań (słow. Pustý hrebeň) – znajdująca się w słowackich Tatrach Wysokich boczna grań, odgałęziająca się w Małym Ganku (ok. 2425 m) od głównej grani Tatr Wysokich. Opada w północnym kierunku do dna Doliny Białej Wody, oddzielając Dolinę Ciężką od Doliny Kaczej. Nazwą obejmuje się dolną część tej grani, od północno-wschodniego skraju Galerii Gankowej. W kierunku od południa na północ w grani wyróżnia się:
    Mały Ganek (słow. Malý Ganek, 2425 m) – jeden z trzech wierzchołków Ganka w słowackich Tatrach Wysokich. Znajduje się w głównej grani Tatr Wysokich, następuje na nim zmiana kierunku tej grani oraz odgałęzienie się dodatkowej, bocznej grani. Mały Ganek jest więc zwornikiem trzech grani:
    Wincenty Birkenmajer (urodzony w 1899 r. w Czernichowie koło Krakowa, zm. 17 kwietnia 1933 r. w Tatrach) – jeden z najwybitniejszych taterników dwudziestolecia międzywojennego, polonista, nauczyciel gimnazjalny, poeta.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.835 sek.