• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Galaktyka spiralna

    Przeczytaj także...
    Galaktyka (z gr. γαλα – mleko) – duży, grawitacyjnie związany układ gwiazd, pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii. Typowa galaktyka zawiera od 10do 10 gwiazd orbitujących wokół wspólnego środka masy.Galaktyka spiralna bez poprzeczki jest typem galaktyki spiralnej nieposiadającej centralnej poprzeczki. Ramiona spiralne w tych galaktykach wydają się wychodzić bezpośrednio z jądra galaktyki. Galaktyki spiralne bez poprzeczki oznaczamy jako typ SA.
    Gérard Henri de Vaucouleurs (ur. 25 kwietnia 1918 w Paryżu, zm. 7 października 1995 w Austin) – francusko-amerykański astronom, badacz galaktyk, autor prawa de Vaucouleursa.
    Galaktyka spiralna NGC 3370 Zdjęcie wykonane przez teleskop Hubble'a.
    Zdeformowana galaktyka spiralna ESO 510-G13

    Galaktyka spiralna – typ galaktyk, wyróżniony w klasyfikacji galaktyk Hubble'a, mających postać dysku z ramionami spiralnymi wychodzącymi ze środka zwanego jądrem galaktyki. Przy spojrzeniu na dysk „z góry” wyraźnie widać jego spiralną strukturę. Galaktyki spiralne stanowią 75% jasnych galaktyk nieba.

    Karłowata galaktyka spiralna – galaktyka spiralna o małych rozmiarach i niskiej jasności powierzchniowej. Galaktyki tego rodzaju mają średnicę mniejszą niż 5 kpc i małą zawartość wodoru. Galaktyki te mogą być uważane za podkategorię galaktyk o małej jasności powierzchniowej.Galaktyki nieregularne (Irr – od ang. Irregular) – są galaktykami, które nie mają określonego symetrycznego kształtu. Stanowią ok. 5% populacji wszystkich galaktyk.

    Galaktyki spiralne oznaczamy literą S i w zależności od stopnia rozwinięcia ramion dzielimy je na typy a, b, c, d. Typ Sa (15% ogółu) ma duże jądro i słabo rozwinięte ramiona. Typ Sc (28% ogółu) – na odwrót – małe jądro i bardzo silnie rozwinięte ramiona spiralne, typ Sb (20% ogółu) jest typem przejściowym pomiędzy poprzednimi dwoma. Typ Sd (≤1%) ma najbardziej rozbudowane, lecz luźne ramiona, z ledwie widocznym jądrem. Typ ten zaproponował w połowie XX wieku de Vaucouleurs. Przykładem tego typu galaktyk jest NGC 3077. Rozróżniamy galaktyki spiralne z poprzeczką, bez poprzeczki oraz typ pośredni.

    Galaktyka spiralna z poprzeczką – galaktyka spiralna z pasem jasnych gwiazd wychodzących z centrum i przebiegających przez środek galaktyki. Ramiona spiralne tych galaktyk wydają się wychodzić z końców „poprzeczki”, podczas gdy w zwykłych galaktykach spiralnych wydają się wychodzić bezpośrednio z jądra.NGC 3109 (również PGC 29128) – galaktyka spiralna z poprzeczką (SBm), znajdująca się w gwiazdozbiorze Hydry w odległości 4,5 miliona lat świetlnych od Ziemi. Została odkryta 26 marca 1835 roku przez Johna Herschela. Galaktyka ta należy do Grupy Lokalnej.

    Galaktyki spiralne są typem galaktyk charakteryzujących się następującymi własnościami fizycznymi:

  • posiadają duży moment pędu
  • zbudowane są z centralnego jądra otoczonego dyskiem. Czasem jądro otoczone jest bezpośrednio jeszcze zgrubieniem centralnym (w ok. 75% przypadków).
  • Jądro jest na ogół supermasywną czarną dziurą.
  • Zgrubienie centralne przypomina galaktykę eliptyczną, zawiera wiele starych gwiazd II populacji.
  • Dysk jest płaskim rotującym zbiorowiskiem materii międzygwiezdnej, młodych gwiazd I populacji i otwartych gromad gwiazd.
  • Galaktyki spiralne są tak nazwane od obserwowanych jasnych ramion – obszarów formowania się gwiazd w dysku. Dysk galaktyk spiralnych otoczony jest sferoidalnym halo gwiazd II populacji, większość z których zgrupowana jest w gromadach kulistych, które okrążają centrum galaktyki.

    NGC 3370 (również PGC 32207 lub UGC 5887) – galaktyka spiralna (Sc), znajdująca się w gwiazdozbiorze Lwa w odległości około 100 milionów lat świetlnych. Została odkryta 21 marca 1784 roku przez Williama Herschela.Magellaniczna galaktyka spiralna – typ morfologiczny galaktyk, grupujący galaktyki podobne do Obłoków Magellana. Określenie to wprowadził Gérard de Vaucouleurs.

    Szacuje się, że 71% galaktyk to galaktyki spiralne bez poprzeczki, natomiast galaktyki spiralne z poprzeczką stanowią 15% wszystkich galaktyk. Galaktyki spiralne z poprzeczką również dzielimy na cztery typy. Galaktyki typu SBa (4%) mają jądro najściślej opasane ramionami, galaktyki typu SBb (5%) mają jądro średnio owinięte ramionami, galaktyki typu SBc (6%) mają luźne ramiona. Czwarty typ SBm (≤1%) ma nieregularne ramiona, galaktyki tego typu są nazywane magellanicznymi. Przykładem może być NGC 3109 w Hydrze.

    Idea populacji gwiazdowych powstała, gdy odpowiednio dobra zdolność rozdzielcza obserwacji galaktyki M31 pozwoliła Walterowi Baademu w 1944 roku na wyróżnienie w tej galaktyce dwóch odrębnych populacji gwiazd. Dysk galaktyki M31 na diagramie HR przypominał gromady otwarte, natomiast zgrubienie centralne na diagramie Hertzsprunga-Russella przypominało gromady kuliste. Te dwa typy gwiazd zyskały miano gwiazd populacji I i gwiazd populacji II.Edwin Powell Hubble (ur. 20 listopada 1889 w Marshfield w Missouri, zm. 28 września 1953 w San Marino w Kalifornii) – amerykański astronom, któremu powszechnie przypisuje się odkrycie oraz udowodnienie prawdziwości zjawisk przesunięcia ku czerwieni i rozszerzania się Wszechświata.

    Zobacz też[]

  • morfologiczna klasyfikacja galaktyk
  • galaktyka nieregularna
  • karłowata galaktyka spiralna
  • zderzenie galaktyk
  • Przypisy

    1. E.P. Hubble: The Realm of the Nebulae. New Haven: Yale University Press, 1936. ISBN 0-300-02500-9. (ang.)
    2. Marek Substyk: Atlas Nieba 2000.0. AstroCD, Sylwia Substyk, s. 0. ISBN 978-83-932019-3-8.
    ESO 510-G13 – zdeformowana galaktyka spiralna znajdująca się w konstelacji Hydry. Galaktyka ta jest odległa około 150 milionów lat świetlnych od Ziemi, a jej średnica wynosi około 105 000 lat świetlnych.Gromada otwarta – grupa nawet do kilku tysięcy luźno połączonych grawitacją gwiazd (w odróżnieniu od gromad kulistych, które są ciasno skupione), powstałych z jednej olbrzymiej chmury molekularnej. Gromady otwarte znajdują się wyłącznie w galaktykach spiralnych i nieregularnych, gdzie wciąż odbywa się proces powstawania gwiazd. Zwykle ich wiek nie przekracza kilkuset milionów lat. Podczas swojej wędrówki wokół centrum galaktyki, gromady otwarte są narażone na bliski kontakt z innymi gromadami czy chmurami gazu – mogą wtedy widocznie zmieniać kształt lub nawet wytracać poszczególne gwiazdy.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Gwiazda – kuliste ciało niebieskie stanowiące skupisko powiązanej grawitacyjnie materii w stanie plazmy bądź zdegenerowanej. Przynajmniej przez część swojego istnienia gwiazda w sposób stabilny emituje powstającą w jej jądrze w wyniku procesów syntezy jądrowej atomów wodoru energię w postaci promieniowania elektromagnetycznego, w szczególności światło widzialne. Gwiazdy zbudowane są głównie z wodoru i helu, prawie wszystkie atomy innych cięższych pierwiastków znajdujące się we Wszechświecie powstały w efekcie zachodzących w nich przemian jądrowych lub podczas wieńczących ich istnienie wybuchów.
    Zderzenie galaktyk – zjawisko astronomiczne, które zachodzi, gdy dwie lub więcej galaktyk nachodzi na siebie, zaburzając nawzajem swoje pola grawitacyjne. Proces taki trwa zwykle setki milionów lat i często prowadzi do połączenia się galaktyk w jedną.
    Gromada kulista – zazwyczaj sferycznie symetryczne zgrupowanie powiązanych grawitacyjnie gwiazd z wyraźną, silną ich koncentracją w kierunku centrum (niektórzy wyróżniają morfologiczną podklasę gromad eliptycznych). Gromady kuliste zwykle liczą od stu tysięcy do miliona gwiazd, natomiast ich średnice (np. wyznaczane z prędkości radialnych gwiazd obserwowanych na brzegach gromady, rozmiarów kątowych i odległości) zawierają się w przedziale od 6 do 70 parseków. Odkrycie pierwszej gromady kulistej przypisuje się Johannowi Abrahamowi Ihlemu, który obserwując w 1665 roku Saturna w gwiazdozbiorze Strzelca, odnalazł znajdującą się obok gromadę M22.
    Dysk galaktyczny – gwiazdy, gromady gwiazd i materia międzygwiazdowa znajdujące się w płaszczyźnie galaktyki i obiegające centrum galaktyki w tej płaszczyźnie.
    Hydra (łac. Hydra, dop. Hydrae, skrót Hya) – największy pod względem powierzchni gwiazdozbiór spośród wszystkich 88 i rozciąga się na ponad 1/4 drogi dookoła nieba. Głowa Hydry leży na południe od Raka i trochę na północ od równika niebieskiego, a ogon między Wagą i Centaurem, na południowej półkuli. Pomimo swojej wielkości Hydra nie ma wielu ciekawych obiektów, poza sześcioma gwiazdami tworzącymi jej głowę. W Polsce widoczny wiosną. Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem: około 130.
    NGC 3077 (również PGC 29146 lub UGC 5398) – galaktyka spiralna (Sd), znajdująca się w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy w odległości 13 milionów lat świetlnych od Ziemi. Została odkryta 8 listopada 1801 roku przez Williama Herschela.
    Centralne zgrubienie galaktyczne (ang. bulge) – najgęstszy obszar galaktyki, znajdujący się w jej centrum. W jego wnętrzu znajduje się niewidoczne jądro galaktyki.

    Reklama