l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Góry Tokajsko-Slańskie

    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Gergely - szczyt górski w Górach Tokajsko-Slańskich w północno-wschodnich Węgrzech. 783 m n.p.m. Pod szczytem źródła rzeki Takta - dopływu Cisy.
    Kapušany (węg. Kapi, pol. hist. Kapuszani) – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju preszowskim, w powiecie Preszów.

    Góry Tokajsko-Slańskie (517.1 (słow. Slanské vrchy lub Zemplínské vrchy, węg. Eperjes-Tokaji-hegység) – pasmo gór we wschodniej Słowacji i północno-wschodnich Węgrzech, w Wewnętrznych Karpatach Zachodnich.

    Geografia węgierska i słowacka traktują Góry Tokajsko-Slańskie jako dwa odrębne pasma, rozdzielone granicą państwową: Góry Slańskie (Slanské vrchy lub Zemplínské vrchy) po stronie słowackiej i Góry Zemplińskie (Tokaji-hegység lub Zempléni-hegység) po stronie węgierskiej. Podział ten jest jednak sztuczny – geomorfologicznie pasmo tworzy jedną całość.

    Wielka Nizina Węgierska (554-555; węg. Alföld lub Nagyalföld, słow. Veľká dunajská kotlina, niem. Große Ungarische Tiefebene) – jedna z trzech jednostek podziału geograficznego Kotliny Panońskiej, zajmująca jej część na wschód od doliny Dunaju.Antymon (Sb, łac. stibium) – pierwiastek chemiczny z grupy metaloidów. Występuje w czterech odmianach alotropowych: antymon żółty, srebrzystobiały antymon metaliczny, antymon czarny i antymon wybuchowy. Znany jest od starożytności.

    Pasmo Gór Tokajsko-Slańskich ma około 80 km długości (z tego około 50 km na Słowacji) i od 12 do 20 km szerokości. Rozciąga się z północy na południe z lekkim wybrzuszeniem na wschód. Na północy dolny odcinek Sekčova oddziela je od Gór Czerchowskich, a obniżenie na linii Kapušany – Hanušovce – od Pogórza Ondawskiego. Na wschodzie i południu Góry Tokajsko-Slańskie opadają w Wielką Nizinę WęgierskąNizinę Wschodniosłowacką, równinę Bodrogköz i dolinę Cisy. Od zachodu Góry Tokajsko-Slańskie graniczą z Kotliną Koszycką i wzgórzami Cserehát, od których dzieli je dolina Hornádu. Południowa część Gór Tokajsko-Slańskich jest otoczona pogórzem (Zempléni hegyalja). Pasmo obfituje w przełęcze; najbardziej znane to Przełęcz Dargowska (Dargovský priesmyk, 473 m) i Przełęcz Slańska (Slanský priesmyk).

    Przełęcz Slańska (słow. Slanský priesmyk) – przełęcz w północnej (słowackiej) części Gór Tokajsko-Slańskich, oddzielająca masywy Bogoty na północy i Wielkiego Milicza na południu. 310 m n.p.m.Góra Tokaj (węg. Tokaji hegy, także Kopasz hegy) - samotna góra pochodzenia wulkanicznego w północno-wschodnich Węgrzech, stanowiąca południowy kraniec pasma Gór Tokajsko-Slańskich. Wysokość - 512 m n.p.m.

    Wysokość Gór Tokajsko-Slańskich maleje z północy na południe. Na północnym krańcu leży najwyższy szczyt Šimonka – 1092 m, kolejne wyższe szczyty to Čierna hora – 1073 m, Tri Chotáre – 1025 m, Makovica – 981 m, Mošník – 911 m, Lazy – 859 m, Bogota – 855 m, Bradlo – 840 m, Veľký Milič – 894 m, Kapoven – 730 m, Zobraná – 610 m, Gergely – 783 m i Szokolya – 607 m. Południową forpocztę gór stanowi izolowana góra Tokaj (512 m) u ujścia Bodrogu do Cisy.

    Čierna hora (1073 m) – szczyt górski w Górach Tokajsko-Slańskich we wschodniej Słowacji, drugi co do wysokości szczyt tej grupy górskiej.Veľký Milič (węg. Nagy-Milic) – szczyt górski w Górach Tokajsko-Slańskich na granicy słowacko-węgierskiej. 895 m n.p.m. – najwyższy szczyt węgierskiej części pasma. Zalesiony. Na północnym stoku rezerwat przyrody Miličská skala.

    Zachodnie zbocza Gór Tokajsko-Slańskich odwadniają Hornad i jego dopływy, m.in. Torysa i Olšava, której źródła znajdują się w północnej części Gór. Wody ze wschodnich zboczy spływają do Bodrogu i jego dopływów – Topli, Ondavy i Trnavy. Na wschodnich zboczach masywu Miliča znajdują się dwa jeziora osuwiskowe – Izra i Malá Izra. Osobliwością gór jest gejzer w wiosce Herľany. Występuje tu wiele źródeł, również z wodami mineralnymi.

    Dubnik – część wsi Sobibór w województwie lubelskim, w powiecie włodawskim, w gminie Włodawa, przy trasie drogi wojewódzkiej nr 816. Do końca 2009 r. samodzielna wieś.Klon jawor, jawor, klon jaworowy (Acer pseudoplatanus L.) – gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Występuje naturalnie w środkowej Europie i północnym Kaukazie, poza tym zawleczony.

    Góry Tokajsko-Slańskie są pochodzenia wulkanicznego, zbudowane są głównie z andezytów, ryolitów i skał piroklastycznych. Powstały w młodszym trzeciorzędzie. Intensywna erozja doprowadziła do powstania nadzwyczaj różnorodnej rzeźby z ciekawymi wychodniami skalnymi. Pokrywają je gleby leśne – brunatne na stokach zachodnich, bielicowe na stokach wschodnich.

    Cserehát (516.3) – makroregion geograficzny w Wewnętrznych Karpatach Zachodnich. Leży w północno-wschodnich Węgrzech, nad granicą ze Słowacją.Pogórze Ondawskie (513.72; słow. Ondavská vrchovina) - mezoregion geograficzny we wschodniej Słowacji, w Beskidach Środkowych, na południe od granicznego grzbietu Karpat.

    Klimat Gór Tokajsko-Slańskich jest ciepły i wykazuje znaczny stopień kontynentalizmu. Przeciętne temperatury stycznia wahają się od –6 °C do –4 °C, a lipca – od 15 °C do 18 °C. Roczna suma opadów wynosi od 550 mm w niższych partiach do 800 mm w partiach szczytowych.

    Jesion (Fraxinus L.) – rodzaj roślin z rodziny oliwkowatych (Oleaceae), który obejmuje ok. 60 gatunków drzew i krzewów pochodzących z obszarów umiarkowanego klimatu półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Fraxinus excelsior L..Bodrogköz (słow. Medzibodrožie) - niewielka kraina geograficzna na pograniczu wschodniej Słowacji i wschodnich Węgier, część Wielkiej Niziny Węgierskiej. Równina na wysokości 95-128 m n.p.m., ograniczona dolinami rzek Bodrog i Latorica na północy oraz doliną Cisy na południu. Dawniej Bodrogköz stanowił wielką wspólną terasę zalewową tych rzek, pełną bagien, starorzeczy i rozlewisk. Obecnie, po wielkich pracach melioracyjnych na Nizinie Wschodniosłowackiej i po regulacji Cisy, teren został osuszony. Zajmują go głównie pola uprawne i sady, urządzone na żyznych glebach aluwialnych. Nad brzegami rzek i starorzeczy zachowały się reliktowe lasy wierzbowe. Po południowej stronie Cisy leży podobna, mniejsza kraina zwana Rétköz.

    Roślinność Gór Tokajsko-Slańskich ma charakter przejściowy między florą panońską a typowo karpacką. Podnóże pokrywają grunty rolne, zaś wyższe partie porastają pierwotne lasy liściaste. Niżej rosną ciepłolubne lasy dębowe, ze wzrostem wysokości stopniowo przechodzące w bukowe. W miejscach wilgotniejszych rośnie grab, a w bardziej skalistych – jesion, jawor, lipa i klon. Niewielką powierzchnię zajmują górskie łąki i pastwiska. Góry obfitują w dzikie zwierzęta, również łowne. Na pogórzu prowadzi się intensywną uprawę winorośli.

    Makovica – szczyt górski w Górach Tokajsko-Slańskich we wschodniej Słowacji. 981 m n.p.m. Zalesiony. Na szczycie krzyż.Góry Zemplińskie (węg. Zempléni hegyseg, także Góry Tokajskie - Tokaji hegyseg) - pasmo górskie na Węgrzech w Karpatach Zachodnich, na północ od Wielkiej Niziny Węgierskiej. Południowa część Gór Tokajsko-Slańskich.

    Góry Tokajsko-Slańskie są słabo zaludnione – 40-60 osób na km². Przecina je kilka szlaków komunikacyjnych: przez Przełęcz Slańską biegną droga i linia kolejowa z Koszyc do Trebišova, a przez Przełęcz Dargowską – trasa E50, oprócz tego istnieje gęsta sieć dróg lokalnych. Nie ma tu przemysłu. W okolicy wsi Zlatá Baňa wydobywano niegdyś złoto, srebro, rtęć i antymon, we wsi Telkibánya – złoto, a koło wsi Dubnik jeszcze na początku XX wieku działały kopalnie opali. Obecnie podstawową gałęzią gospodarki staje się turystyka i rekreacja, nastawione przeważnie na weekendowe wyjazdy mieszkańców Koszyc. Działa sporo hoteli, moteli i kempingów, a zimą kilka ośrodków narciarskich. Góry pokrywa sieć pieszych i rowerowych szlaków turystycznych.

    Cisa (węg. Tisza, ukr. Тиса – Tysa, słow. i rum. Tisa, serb. Тиса – Tisa, niem. Theiß) – rzeka w środkowej Europie, lewostronny dopływ Dunaju. Długość wynosi 966 km (201 km na Ukrainie, 597 km na Węgrzech, 168 km w Serbii; przed regulacją – 1419 km), powierzchnia zlewni – 157 218 km², średni przepływ u ujścia – 776 m³/s.Ondava – rzeka we wschodniej Słowacji, w dorzeczu Dunaju. Długość - 144,4 km, powierzchnia zlewni - 3354,7 km². Ósma co do długości rzeka Słowacji.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Przemysław Burchard Węgry, PW „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1988, ISBN 83-214-0554-1.
  • Jerzy Midzio Krajobrazy węgierskie, WSiP, Warszawa 1988, ISBN 83-02-03732-X.
  • Márton Pécsi, Béla Sàrfalvi Węgry, PWN, Warszawa 1970.
  • Wiesława Rusin Węgry, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2005, ISBN 83-7304-416-7.
  • Wiesława Rusin, Barbara Zygmańska Słowacja, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2006, ISBN 83-7304-679-8.
  • Krystyna Jawecka (red.) Węgry. Mapa przeglądowa Europy. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1985.
  • Krystyna Jawecka (red.) Czechosłowacja. Mapa przeglądowa Europy. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1983.
  • Jerzy Kondracki Karpaty, wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3.
  • Rudolf Buday, Ľudmila Citoríková, Zdeněk Šír (red.) Slanské vrchy. Dargov. Turistická mapa. 1:50.000, 1. vydanie, Vojenský Kartografický Ústav š.p., Harmanec 1999, ISBN 80-8042-018-1.
  • Juraj Kordováner, Zdeněk Šír (red.) Slanské vrchy. Veľká Domaša. Turistická mapa. 1:50.000, 2. vydanie, VKÚ a.s., Harmanec 2003, ISBN 80-8042-017-3.
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Regionalny serwis WWW (słow.)
  • Dla motocyklistów (słow.)
  • Środowisko przyrodnicze (PDF) (słow.)
  • Šimonka – szczyt górski w Górach Tokajsko-Slańskich we wschodniej Słowacji. 1092 m n.p.m. – najwyższy szczyt pasma. Zalesiony. Na andezytowej platformie szczytowej punkt widokowy. Na szczycie krzyż. Cały masyw obejmuje rezerwat przyrody Šimonka chroniący pierwotną puszczę bukową z udziałem jodły, jesionu i jaworu.Trebišov (węg. Tőketerebes, niem. Trebischau, pol. Trzebiszów) – miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju koszyckim, w historycznym regionie Zemplín.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Czy wiesz że...? beta

    Skały piroklastyczne (skały dejekcyjne) – rodzaj skał powstających z materiału piroklastycznego, tj. wyrzucanego przez wulkany w stanie stałym (bomby wulkaniczne, lapille, pyły wulkaniczne, popioły wulkaniczne i piaski wulkaniczne). Stanowią grupę przejściową między skałami: magmowymi – wylewnymi i osadowymi – okruchowymi. Ze skałami magmowymi wiąże je pochodzenie materiału, z osadowymi fakt, że skały te są zbudowane z okruchów i powstają w procesie osadzania.
    Jerzy Aleksander Kondracki (ur. 1 listopada 1908 w Warszawie, zm. 13 kwietnia 1998 koło Villach w Austrii) – polski geograf, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, autor najbardziej znanej regionalizacji fizycznogeograficznej Polski.
    Klon (Acer L.) – rodzaj roślin z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae) (czasem, zwłaszcza dawniej z wyodrębnianej osobno rodziny klonowatych Aceraceae). Do rodzaju należy około 100 gatunków drzewiastych i krzewiastych (według niektórych źródeł jest to nawet 150 gatunków), występujących głównie w strefie umiarkowanej (kilka w górach tropikalnych). Występują w największym zróżnicowaniu w Azji, poza tym w Ameryce Północnej i Środkowej, Europie, północnej Afryce. Gatunkiem typowym jest klon jawor (Acer pseudoplatanus L.).
    Słowacja, Republika Słowacka (słow. Slovensko, Slovenská republika) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od 1 maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, oraz NATO, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.
    Hornad (słow. Hornád, węg. Hernád) – rzeka w środkowej Słowacji i w północno-wschodnich Węgrzech, w dorzeczu Dunaju. Długość – 286 km (193 km na Słowacji, 93 km na Węgrzech), powierzchnia zlewni – 4403 km² (3303 km² na Słowacji, 1100 km² na Węgrzech), średni przepływ – 30,9 m³/s. Maksymalny zanotowany przepływ – 689 m³/s.
    Złoto (Au, łac. aurum) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 79. Złoto jest ciężkim, miękkim i błyszczącym metalem, będącym najbardziej kowalnym i ciągliwym spośród wszystkich znanych metali. Czyste złoto ma jasnożółty kolor i wyraźny połysk, nie utlenia się w wodzie czy powietrzu. Chemicznie złoto należy do metali przejściowych i pierwiastków grupy 11. Z wyjątkiem helowców (tzw. gazów szlachetnych) złoto jest najmniej reaktywnym pierwiastkiem. Złoto długo przed okresem spisanej historii było drogocennym i poszukiwanym metalem szlachetnym używanym w biciu monet, jubilerstwie, sztuce i zdobieniach.
    Ryolit, liparyt, riolit (z gr.) – kwaśna skała wylewna albo hipabysalna, o składzie podobnym do granitu (jest to wylewny odpowiednik granitu – powstał z magmy o tym samym składzie chemicznym, tylko odmienne były warunki powstawania, które zapisały się w jego wyglądzie, strukturze i wytrzymałości).

    Reklama

    tt