• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Góry Skandynawskie

    Przeczytaj także...
    Haltiatunturi lub Halti (lap. Háldičohkka) - najwyższy punkt (1328 m) Finlandii. Góra ma w rzeczywistości 1365 m wysokości, ale jej szczyt znajduje się już za granicą, w Norwegii (gdzie nazywany jest Ráisduattarháldi). Góra leży w dystrykcie Enontekiö w Laponii. Najwyższym szczytem (ale nie punktem) Finlandii jest Ridnitsohkka, o wysokości 1316 m.Fiord – rodzaj głębokiej zatoki, mocno wcinającej się w głąb lądu, często rozgałęzionej, z charakterystycznymi stromymi brzegami, powstałej przez zalanie żłobów i dolin polodowcowych.
    Jezioro polodowcowe – rodzaj jeziora powstałego w zagłębieniu terenu utworzonym wskutek działalności lodowca lub lądolodu, charakterystyczny dla obszarów młodoglacjalnych. Woda tych jezior nie jest roztopową wodą lodowcową, bo ta dawno uległa wymianie, a nawet w pewnych przypadkach w jeziorze nigdy nie było wód roztopowych. W niektórych miejscach pojawiły się stale podmokłe obszary bagien i torfowisk.
    Góry Skandynawskie – widok z góry Dalsnibba, Norwegia
    Kebnekaise – najwyższy szczyt Szwecji
    Galdhøpiggen – najwyższy szczyt Norwegii

    Góry Skandynawskie (również Kjølen, bokmål De skandinaviske fjellene, nynorsk Dei Skandinaviske fjella, szw. Skandinaviska fjällkedjan lub Skanderna, fin. Skandit) łańcuch górski w zachodniej i północnej części Półwyspu Skandynawskiego, ciągnący się wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego, na terytorium Norwegii, Szwecji i częściowo Finlandii. Długość ok. 1800 km, szerokość do 550 km.

    Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.

    Geologia[]

    Góry Skandynawskie powstały w orogenezie kaledońskiej, w czasie późniejszych ruchów górotwórczych były kilkakroć blokowo nierównomiernie wypiętrzane; ostatecznie wypiętrzone na przełomie syluru i dewonu. Zbudowane są w większości z prekambryjskich i kambro–sylurskich skał, głównie metamorficznych, prócz tego występują piaskowce arkozowe, łupków ilastych, wapieni i dolomitów.

    Wapień – skała osadowa (chemogeniczna lub organogeniczna) zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu.Strefa Klimatów umiarkowanych – w klasyfikacji klimatów Wincentego Okołowicza jest to jedna z pięciu głównych stref klimatycznych. Obejmuje rozległą strefę klimatycznaą, dzieląca się na półkuli północnej na chłodniejszą północną i cieplejszą południową i na półkuli południowej na cieplejszą północną i chłodniejszą południową. Średnia roczna temperatura waha się od 0 °C do 10 °C, a opady atmosferyczne występują w różnych porach roku. Roczne amplitudy temperatur od około 20 °C w klimatach morskich do 45 °C w skrajnie kontynentalnych. Charakterystyczną formacją roślinną dla klimatu umiarkowanego w części chłodniejszej jest tajga, natomiast części cieplejszej lasy liściaste i mieszane (kraje Europy Środkowej i południowa, czasem też środkowa część Skandynawii). Pory roku są w tej strefie łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury (ciepła, wilgotna wiosna, ciepłe, zazwyczaj suche lato, chłodna, wilgotna jesień i zima, często z opadami śniegu).

    Zachodnie i północne stoki strome, silnie pocięte fiordami (najdłuższe – Sognefjord i Hardangerfjord), stoki wschodnie szerokimi stopniami opadają ku wyżynom – Lapońskiej oraz Północnoszwedzkiej. Występują rozległe płaskowyże i stoliwa górskiefieldy, z czego najwyższe i największe znajdują się w części południowej (Jotunheimen, Hardangervidda, Telemark, Dovrefjell).

    Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Kebnekaise (płn-lap. Giebnegáisi) – szczyt w Górach Skandynawskich, w północnej Szwecji. Południowy wierzchołek (Sydtopen) jest najwyższym szczytem Szwecji. Wierzchołek pokryty jest czapą lodową o grubości kilkudziesięciu metrów, która topiąc się latem i rosnąc zimą sprawia, że wysokość szczytu waha się w granicach kilkunastu metrów (2111-2123 m n.p.m.).Wznosi się ok. 90 km na zachód od Kiruny.

    Góry zostały silnie przeobrażone przez zlodowacenie plejstoceńskie, które zmieniło doliny tworząc malowniczy krajobraz fiordowy. Najdłuższy z fiordów, Søgne, osiąga 204 km długości. Góry Skandynawskie wznoszą się najwyżej w części południowej (Galdhøpiggen, 2469 m n.p.m. – najwyższy szczyt Norwegii) oraz północnej (Kebnekaise, 2117 m n.p.m. – kulminacja Szwecji oraz Haltiatunturi, 1328 m n.p.m. – najwyższy punkt Finlandii).

    Język szwedzki (szw. svenska språket, svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.Tajga, borealne lasy iglaste – lasy iglaste występujące w północnej części Azji (Syberia, Sachalin, Kamczatka, Hokkaido) oraz Ameryki Północnej (Alaska i Kanada), Europy (Półwysep Skandynawski, Karelia, północno-wschodnia część Niziny Wschodnioeuropejskiej), w obrębie klimatu umiarkowanego chłodnego na półkuli północnej.

    Klimat[]

    Klimat umiarkowany chłodny. Granica wiecznego śniegu leży na wysokości 700–800 m n.p.m. na północy i 1500–1800 m n.p.m. na południu, stąd liczne są lodowce, szczególnie zajmujące fieldy (tzw. fieldowe), największy z nich – Jostedalsbreen.

    W Górach Skandynawskich mają swoje źródła wszystkie większe rzeki Półwyspu Skandynawskiego. Liczne są też jeziora polodowcowe. Piętra roślinności w Górach Skandynawskich obniżają się wraz ze wzrostem szerokości geograficznej. Dolne partie stoków porastają lasy, wyżej pojawiają się łąki alpejskie, na południu od 70°N panuje tajga, głównie świerkowa. Góry Skandynawskie zasobne są w surowce mineralne, zwłaszcza rudy żelaza (Kiruna), a także miedzi, cynku, ołowiu, złota, srebra.

    Nynorsk (nowonorweski) – jeden z dwóch urzędowych standardów pisanego języka norweskiego. Drugim standardem jest znacznie bardziej popularny bokmål.Jotunheimen (w wolnym tłumaczeniu Dom Gigantów) – łańcuch górski położony na południu Norwegii, zajmujący powierzchnię około 3500 km². Znajdują się tam dwa najwyższe szczyty Skandynawii, w tym najwyższy szczyt Europy Północnej – Galdhøpiggen (2469 m n.p.m.) i Glittertind (2452 m n.p.m.) – drugi pod względem wysokości szczyt Półwyspu Skandynawskiego. Jotunheimen znajduje się w regionie Oppland i Sogn og Fjordane. Od 1980 roku 1145 km² łańcucha górskiego zostało wydzielone i objęte ochroną w ramach Parku Narodowego Jotunheimen.

    Przypisy

    1. Encyklopedia Powszechna PWN. T. 4. R-Z. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 193.
    2. The Scandes. SummitPost. [dostęp 13 sierpnia 2014].



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Stoliwo lub stoliwo górskie – góry lub pojedyncza góra o płaskim szczycie, typowa forma dla obszarów o budowie płytowej. Stoliwo górskie powstaje na skutek selektywnej intensywnej degradacji erozyjnej warstw skalnych tworzących wierzchołek, w wyniku czego odsłonięta zostaje płaska, odporna na działania erozyjne, niżej położona warstwa skał. W Polsce stoliwa górskie występują w Górach Stołowych.
    Field - rozległy płaskowyż, powstały w wyniku trwających setki milionów lat procesów denudacyjnych, które zniszczyły pierwotną rzeźbę i zrównały powierzchnię terenu. Na powierzchni zrównania rozwinęła się czasza lodowca typu norweskiego. Fieldy opadają stromo do fiordów.
    Lodowiec – wolno płynąca masa lodu powstałego z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu. Lodowce są największym rezerwuarem wody słodkiej na Ziemi i drugim po oceanach wody na świecie.
    Galdhøpiggen (2469 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Norwegii, Gór Skandynawskich i Półwyspu Skandynawskiego. Góra położona jest w pobliżu miejscowości Lom w Parku Narodowym Jotunheimen w łańcuchu górskim Jotunheimen.
    Orogeneza (ruchy orogeniczne, górotwórczość, ruchy górotwórcze, fałdowanie) – powstawanie gór z przyczyn tektonicznych.
    Świerk (Picea A. Dietr.) – rodzaj wiecznie zielonych drzew z rodziny sosnowatych (Pinaceae), który obejmuje około 35 gatunków. Występuje na obszarach chłodnych i umiarkowanych półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Picea rubra A. Dietrich.
    Sognefjorden - drugi pod względem długości fiord na świecie, najdłuższy w Norwegii. Znajduje się w okręgu Sogn og Fjordane. Fiord zaczyna się około 72 km na północ od Bergen i ciągnie się 203 km w głąb lądu, aż do wsi Skjolden. Szerokość fiordu waha się od 1,5 do 6 km. Najgłębszy punkt fiordu znajduje się 1308 metrów poniżej poziomu morza. Fiord posiada liczne odgałęzienia.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.089 sek.